بررسی نقش نهاد علم و دانشگاه در بازتولید نظام‌های اخلاقی دینی و دنیوی.
بررسی نقش نهاد علم و دانشگاه در بازتولید جهان‌های اجتماعی دینی و دنیوی.
بررسی تنگناها و فراخناهای پیشروی شکلگیری نظام اخلاقی نخبگان علمی.
پیشنهاد راهکارهایی برای ترویج نظام‌های اخلاقی دینی در میان نخبگان علمی.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

پیشنهاد راهکارهایی برای افزایش پایبندی اخلاقی نخبگان علمی.
۱-۳- ضرورت و اهمیت موضوع
اخلاق یکی از سه حوزه مورد تأکید ادیان(اعتقادات،اخلاق و شریعت) یکی از شش حوزۀ مورد تأکید فلسفۀ کلاسیک به معنی عام(حکمت نظری: مابعد الطبیعه، علم النفس و طبیعیات؛ حکمت عملی: اخلاق، تدبیر منزل، سیاست مدرن) و یکی از قلمروهای زایای معرفت بشری است.
مطالعات اخلاق عموماً در چهار عرصۀ فرااخلاق، اخلاقهنجاری، اخلاقکاربردی و اخلاق توصیفی است. سه مورد اول عمدتاً در حوزۀ فلسفه اخلاق صورت میگیرد و آخرین مورد در بستر دانشهای تجربی چون تاریخ، روانشناسی، جامعه شناسی و … قرار دارد. منظور از اخلاق توصیفی، مطالعه و پژوهش برای توصیف و تبیین اخلاق افراد یا جوامع مختلف است به این معنی که اصول اخلاقی پذیرفته شده توسط فرد یاگروه خاصی با روش تجربی گزارش، توصیف و تبیین میشود.
عدم رونق جامعه شناسی اخلاق در کنار سایر حوزه های نزدیک چون جامعه شناسی دین و معرفت، مؤید شکاف جامعه شناسی و اخلاق است ولی توجه جامعهشناسان کلاسیک و جامعهشناسان معاصر همچون مونسکیو، کنت، دورکیم، وبر، پارتو، زیمل، پارسونز،گورویچ و هابرماس! به اخلاق، حداقل شاهدی بر اهمیت اخلاق از منظرجامعهشناسی در مقاطع خاصی از حیات جامعهشناسی است.
در مواجهه ما با جهان تجدد شاید بیشترین عده و عدّه ما صرف ارزیابی اخلاقی آن شده است و اتفاقاً در این مورد به قضاوت های متباینی رسیدهایم. عدهای تمدن امروزین غرب را دچار انحطاط اخلاقی میبینند و عدهای دیگر جهان اجتماعی تجدد را از نظر اخلاقی به سامان، یافتهاند! و جالب این جاست که این دریافتها در توصیف و تبیین وضعیت اخلاقی جامعه ایران نیز مدخلیت دارد. در کشاکش این مواجهه و دریافتها، هویتهای متفاوت و نظام‌هایاخلاقیگوناگون پدیدار شدهاند. باید دید کمیت و کیفیت نظام‌های اخلاقی دینی و دنیوی ناشی از این کشاکش، در جامعه ایران چگونه است؟ باید دید کم و کیف حضور این نظام‌های اخلاقی برای بازتولید جهان‌های اجتماعی دینی و دنیوی و هویتیابی جامعۀ ایران چه دلالت‌هایی دارد؟
از اینرو لازم است ضمن برحذربودن از تقلیلگراییهای رایج، سهم جامعهشناسی را در این مورد تصریح و تشریح نمود و درحد امکان در توصیف و تبیین وضعیت اخلاقی جامعه ایران و اقشار مختلف آن، از ظرفیت جامعهشناسی بهره گرفت.
از منظر جامعهشناسی، تحلیل هر پدیدۀ اجتماعی حداقل دو عنصر اساسی ذهنی و عینی یا فرهنگی و اجتماعی میطلبد. در سادهترین تعابیر، تکوین و تدوام هر پدیدۀ اجتماعی مستلزم وجود پارهای ذهنیتها و مجموعهای از افراد انسانی برای تحقق و عینیتبخشی به آن ذهنیتها است. گروه «نخبگانعلمی» و «نظاماخلاقی» آنها که شکلگیری یا عدم شکلگیری هرکدام حکایت از هستی واقعی یا نیستی دیگری دارد با سطوح و لایه های مختلف هویتی جامعۀ ما ارتباط مییابد. اگر بتوان «نظام اخلاقی» خاص «نخبگان علمی» را سراغ گرفت و نسبت آن را با لایه ها و سطوح هویتی جامعه رصد نمود میتوان به شکلگیری این قشر برای تولید دانشهای تخصصی مناسب و مورد نیاز جامعه امیدوار بود و نقش آن را در بازتولید هویت فرهنگی جامعه و عمق بخشیدن به آن، ارزیابی نمود و با تحلیل نقاط قوت و ضعف آن، زمینه را برای ارائه پیشنهادات و راهکارهای مناسب، فراهم کرد.
۱-۴-پیشینه پژوهش
پیشینه تحقیق در ایران:
اخلاق یکی از قلمروهای زایای اندیشه بشری است ولی در نظام دانشگاهی ایران به عنوان یک رشته مستقل درسطوح تحصیلات تکمیلی شکل نگرفته است.از میان فلسفه های مضاف،فلسفه اخلاق بی رونقترین حوزه ها است. روانشناسی و جامعهشناسی اخلاق نیز در وضعیت نامناسبتری قرار دارند. بنابراین در ایران پژوهشهای اخلاق از نظر کمّی و کیفی بیرونقاند. در ادامه پارهای از پژوهشهای دانشگاهی را که درباره اخلاق صورت گرفتهاند بررسی میکنیم.
نقد تطبیقی شیوه های تربیت اخلاقی در نزد قدما و روانشناسان معاصر/خسرو باقری، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت مدرس، ۱۳۶۴. باقری با بررسی چهار مکتب روانکاوی(فروید)، رفتارگرایی(اسکینر)، رشد شناختی(پیاژه)، انسانگرایی(راجرز) و اخلاق قدما از جمله ابن مسکویه، خواجه نصرالدین طوسی و ملا مهدی نراقی، به مقایسۀ مبانی روششناختی، مبانی روانشناختی و شیوه های تربیت اخلاقی قدما و نظریات روانشناسی مدرن پرداخته است. ایشان نقاط قوت و ضعف دیدگاه ها جدید و قدیم را یادآوری و نکات قابل استفادۀ آنها را بر میشمارد؛ در مبانی روانشناختی نکات زیر را مهم میبیند: در هر تحلیلی از اخلاق باید اراده و اختیار فرد، نحوۀ تأثیر نیروهای روانی و انگیزهها، ریشه های ناخودآگاه اعمال، شرایط و محرک های طبیعی، گنجایش شناختی فرد، برداشت و تلقی فرد از خویشتن را لحاظ کنیم. و در شیوه های تربیتی نیز نکات زیر را برجسته میداند: حفظ حد اعتدال در کنترل قوۀ غضب و شهوت، معاشرت با افراد خوب و پیشگیری از حشر با افراد بد، وادار کردن نفس به کارهای مطلوب، تقدم شناخت معایب اخلاقی برتلاش برای رفع آنها، ضرورت فعالیت خودجوش متربی در تربیت اخلاقی، ضرورت تمایز میان آداب و رسوم و اخلاق، توجه به شکلگیری مفهوم «خود» نزد متربی.
رابطۀ دین و اخلاق از نظر علامه طباطبایی/مسعود امید، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس،۱۳۷۳. این رساله با راهنمایی دکتر غلامحسین دینانی رابطه دین و اخلاق را از نگاه علامه طباطبایی از جنبه های مختلف مورد بررسی قرار داده است. از جنبۀ معرفتشناختی بیان میکند که مفاهیم باید و نباید و خوب و بد و گزارههای حاوی این مفاهیم، در حوزۀ دین و اخلاق ناظر به حقایق واحدی هستند. بدین معنی که در مورد باید و نباید نظر به رابطۀ علّی میان عمل و اثر آن و یا عدم وجود این ارتباط میباشد و در مورد خوب و بد نظر به کمال و نقص نوع یا فرد است. پس از این جهت بین دین و اخلاق وحدت حاکم است. در مورد ارتباط منطقی بین این دو بیان میکند که بین دین«ادراکات حقیقی» و اخلاق«ادراکات اعتباری» ارتباط منطقی«تولیدی» وجود ندارد. از جنبۀ هستی شناختی، از طرفی دین تنزلیافتۀ حقیقتی برین در مراتب طولی هستی است و از طرف دیگر نظام اعتباری اخلاقی در بطن خود، قائم به نظام تکوینی و آنگاه تنزلیافتۀ مراتب عالی هستی است. بنابراین دین و اخلاق از حیث هستیشناختی در مراتب هستی موجود به وجود واحدند و دارای وحدت میباشند. از نظر روانشناختی در دو جهت قابل بررسیاست در رتبۀ نخست درجهت ارتباط ایمان و خلقیات و تعلقات نفسانی که در این حالت ایمان علت ناقصۀ اخلاق محسوب میشود و در مرتبۀ دوم از جهت رابطۀ حس پرستش و حس اخلاقی، علامه معتقدند حس اخلاقی، منشعب از حس پرستش است و از لوازم و آثار آن محسوب میگردد. ارتباط جامعهشناختی دین و اخلاق به این شکل است که ثبات و انسجام در جامعه در سایۀ دین و اخلاق میسور است. دین و اخلاق هر دو آثار مشترکی در جامعه دارند و از این جهت نیز بین آنها وحدت حاکم است.
فلسفه تربیتی کانت/ طیبه ماهروزاده، رساله دکتری دانشگاه تربیت مدرس، ۱۳۷۵. ایشان مدعی است که کانت با تفکیک عقل نظری و عقل عملی یا هستها و بایدها، به تفکیک علم و دین پرداخته است. کانت تربیت را در سه سطح جسمانی، ذهنی و اخلاقی طرح میکند که به ترتیب پیشنیاز یکدیگرند. او هدف غایی تربیت را تکوین منش آدمی میداند که تنها در سایۀ آزادی ممکن خواهد بود.
اخلاق از نظر کانت/محمد محمد رضایی،رساله دکتری دانشگاه تربیت مدرس،۱۳۷۸. محقق به نقادی نظرات اخلاقی کانت از منظر کلام اسلامی پرداخته است. ایشان با برشمردن دو رویکرد عمدۀ اخلاقی یعنی پیامدگرایی و وظیفهگرایی برای پاسخ به پرسش بنیادی چه باید کرد؟ مدعی میشود کانت فرمولی برای پاسخ به این پرسش ارائه میکند که دارای صورتبندیهای زیراست: صورتبندی قانون طبیعی، صورتبندی غایت فینفسه، صورتبندی خودمختاری اراده که این صورتبندی از نظر او مهمترین اصل اخلاقی است.
روش‌های تربیت اخلاقی از دیدگاه کانت و خواجه نصیرالدین طوسی/ اکبر رهنما، رساله دکتری دانشگاه تربیت مدرس ۱۳۷۸. در این پژوهش، ابتدا نظرگاه های تربیتی دو متفکر بیان شده و سپس وجوه تفاوت وتشابه آنها بیان گردیده است. به نظر محقق خرد، خاستگاه اصلی اخلاق و تربیت اخلاقی از نگاه دو اندیشمند است و هر دو ریشه اخلاق را عقلانیت میدانند. هدف اصلی تربیت اخلاقی ا زدیدگاه خواجه نصیرالدین«سعادت»، ولی از دیدگاه کانت «خود پیروی اخلاقی» است. «عادت دادن» و تأکید بر تقویت«ارادۀ آزاد» روش‌های اصلی تربیت اخلاقی از دیدگاه دو متفکر محسوب میشوند.
بررسی آموزههای تربیت اخلاقی از منظر اسلام و پست مدرنیسم/معصومه افشار، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت مدرس، ۱۳۷۹. محقق به مقایسه نظرگاه های دو نظام پرداخته و نتیجه میگیرد که تربیت اخلاقی اسلامی مطلقگرا، جمعگرا و امری پیشینی و انسان تابع معیارها است. در مقابل، تربیت اخلاقی پست مدرنیستی امری صرفاً اقتضایی و تکثرگرایانه است که انسان خود خالق معیارهای تربیت اخلاقی فرض میشود.
مقایسه اخلاق کانت واخلاق اسلامی/محمد اخوان، کارشناسی ارشد مدرسه عالی قم. نظرات اخلاقی و مبنای رفتار اخلاقی در دو دیدگاه فوق بررسی شده است. از نگاه ایشان ویژگیهای اخلاق اسلامی عبارتند از: اختیاری بودن سعادت،گستردگی دامنۀ سعادت، ایمان به خدا و بندگی کامل، ایمان به معاد، لزوم توجه به نظام طبیعت. اخلاق کانتی: عقلگرا، وظیفهگرا، خودپیرو و مستقل از دین است.
نقد تطبیقی دیدگاه غزالی وکانت در رابطه اخلاق و دین و اشارات آن در تربیت اخلاقی/ محمد عطاران، رساله دکتری دانشگاه تربیت مدرس، ۱۳۸۰. محقق به بررسی دیدگاه های دو فیلسوف و دلالت های آن برای تربیت اخلاقی پرداخته است و در انتها به روش‌های اصلی مورد تأکید این اندیشمندان پرداخته و امکان همگرایی این روش‌ها را مورد بررسی قرار داده است. ایده بنیادی ادیان؛ یعنی خداوند و نقش مذهب را در اندیشۀ کانت و غزالی مورد مطالعه قرار میدهد و بر اساس آن تربیت اخلاقی را از نگاه کانت و غزالی مقایسه میکند و ایشان نیز مرز کانت و غزالی را تأکید متفاوت بر عقلانیت و عادت میبیند. بنابراین بیشترین شباهت آنها در روش‌های تربیت اخلاقی و بیشترین تفاوت آنها در اهداف اخلاقی دیده میشود.
دیدگاه ارزششناسی علامه طباطبایی و دلالت‌های آن برای تربیت اخلاقی/ اصغر بوستانی، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت مدرس، ۱۳۸۰. ارزش‌ها در دو دسته اخلاقی و زیباییشناختی از نگاه علامه طباطبایی مطالعه میشوند. منبع ارزش‌ها از نگاه ایشان، خداوند میباشد. ارزش‌های اخلاقی فطری میباشند و تربیت اخلاقی از نظر ایشان خاستگاهی الهی دارد و بر شرایط اجتماعی تأکید دارد. هدف غایی تربیت اخلاقی را ابتغاء فی وجه الله میداند. علامه طباطبایی در زیباییشناسی نیز بر زیباییهای پایدار تأکید میورزد.
تبیین وارزیابی تکثرگرایی فرهنگی و تأثیرات آن بر تربیت اخلاقی/ حسن منتظری، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت مدرس،۱۳۸۰. محقق به تبیین وارزیابی تکثرگرایی فرهنگی تأثیرات آموزه های پست مدرنیسم برتربیت اخلاقی و مذهبی پرداخته است. خصیصه شالوده شکنی و نفی کلانروایتها و اصرار بر تکثرگرایی منجر به قداستزدایی می شود و امکان هرگونه آموزش محتوایی متأثر از گذشتگان را نفی میکند و با ایجاد حریم دینی و قدسی برای آموزههای اخلاقی مخالف است.
مناسبات انسانی در سازمان های آموزشی از دیدگاه مربیان پست مدرن/ محمدرضا آهنچیان، رساله دکتری دانشگاه تربیت معلم، ۱۳۸۱. اهداف اصلی این پژوهش عبارتند از:الف) شناخت دیدگاه مربیان مدرن و پست مدرن درباره انسان ومناسبات انسانی ب) مقایسه مناسبات انسانی در مراکز آموزشی بر اساس دیدگاه مربیان مدرن وپست مدرن. به این منظور چهار مربی، روسو ودیوئی(مدرن) و لیوتار ورورتی(پست مدرن) انتخاب شدهاند و اشتراکات و افتراقات این مربیان را درباره انسان و روابط انسانی برشمرده است.
نظریه فطرت(مطهری) و نظریه نسبیتگرای پراگماتیسم جدید(رورتی)/ منصور خوشخویی، رساله دکتری دانشگاه تربیت مدرس،۱۳۸۲. محقق در این پژوهش به بررسی ونقد دو نظریه می پردازد و در مقام فراهم نمودن مبنای انسان شناسی استواری برای تعلیم و تربیت است. بنا به نظریه فطرت، انسان موجودی است که از ادراکات وگرایشهای فطری برخوردار است که در شرایط محیطی مناسب امکان بروز و رشد مییابند. در مقابل ریچارد ررتی انسان را طنزگرایی آزاده معرفی میکند که به دنبال ایجاد مدینۀ فاضلهای آزاد است. آرمان شهری که از طریق خودآفرینی مستمرخویش و نقادی اجتماعی با کمک واژگان نهایی فرد در هر موقعیت و با روشی زیباشناختی ساخته خواهد شد. بنا به نظریه فطرت، انسان مدار و محور جهان نیست و مدار عالم بر حقیقت بزرگتری استوار است وانسان در حیات حقیقی باید با آن هماهنگ شود. پراگماتیسم جدید منکر این حقیقت است و انسان به خود وانهاده و سردرگم است. هر فرد برای خود، مدار و محور است و به چیزی ماورای خود متکی نیست و دائماً با تلاش خود واژگان جدید را مییابد و به بازآفرینی مستمر خویش ادامه میدهد و ماهیت و هویت انسان بنا به احتمال و اتفاق رخ میدهد.
نقد و بررسی نگرشهای تربیتی پست مدرنیسم با تأکید بر اندیشه های فوکو و دریدا/ محسن فراهانی مهینی، رساله دکتری دانشگاه تهران، ۱۳۸۲. ایشان به اندیشه های تربیتی دو فیلسوف پستمدرن، فوکو و دریدا را میپردازد. در این رساله دلالت‌های تربیتی پست مدرنیسم در ارتباط با برنامه درسی، محتوا، دانش آموزان، مدرسه، انضباط و تنبیه و بسیاری از مسایل تربیتی می پردازد.
تبیین نظریه اخلاق در فلسفه کانت و فوکو/ابوالفضل علیآبادی،پایان نامه کارشناسی ارشد،دانشگاه تربیت مدرس،۱۳۸۵. فوکو مخالف اخلاق مدرن است و آن را ساخته و پرداخته صاحبان قدرت میداند. به نظر او فرد به عنوان سوژه مستقل اخلاقی، موجودیت ندارد و متأثر از گفتمان است که ساختاری اجتماعی و زبانی دارد. او آزادی کانتی را نوعی فریب و توهم میداند و معتقد است رژیم اخلاقی مدرن با ظاهری رهاییبخش، هدف اصلیاش را که اعمال سلطه بر فرد و به انقیاد درآوردن اوست، پنهان میکند. فوکو نوعی گونهشناسی از اخلاق دارد: «اخلاق آییننامهای»(مقرراتی) و «اخلاق زیباشناسانه»(عملی). اخلاق مقرراتی که اکثر دیدگاه های رایج اخلاق از جمله مسیحیت را از این نوع میداند، با صدور دستورالعمل و قواعد ثابت و یکسان، سعی بر اعمال سلطه دارد، ولی اخلاق زیباشناسانه که اخلاق یونان قدیم را نمونه این نوع اخلاق میداند، به کنش و عمل درونی فرد بر میگردد و این که چگونه فرد میخواهد، بر خویش حکومت کند و ارباب خویشتن گردد و به این طریق از برده شدن خود جلوگیری نماید. در تقابل با کانت او معتقد است صدور دستورالعمل برای آزادی ، به معنای محدود کردن آزادی است و آزادی واقعی اخلاقی در ارتباط و تجربه درونی فرد با خویشتن محقق میشود. بنابراین، اخلاق، امری فردی، خاص و محلی خواهد بود.
نقد تطبیقی رویکردهای فضیلت و غمخواری درتربیت اخلاقی/ابوالفضل غفاری، رساله دکتری، دانشگاه تربیت مدرس، ۱۳۸۸. دیدگاه فضیلت، منشمدار و غایتگرا است. مهمترین مبانی فلسفی آن؛ طبیعتگرایی(توجه به ریشه فضایل در نهاد آدمی) جماعتگرایی(نقش روابط اجتماعی پیونددهندۀ افراد در اخلاق) و عینیتگرایی(اعتقاد به عینیت و ثبات فضایل اخلاقی)است. تربیت اخلاقی در این رویکرد با بهره گرفتن از روش‌های الگوپردازی، مهارت آموزی و حکایتگویی صورت میگیرد. دیدگاه غمخواری که با آرای گلیکان و نادیگنز پیوند خورده، رویکردی ارتباطی و زنانه است که تأکید آن بر همبستگی متقابل در اخلاق آن را از دیدگاه های دیگر متمایز میکند. مبانی فلسفی آن در طبیعتگرایی عملگرا، فمنیسم و عاطفهگرایی جستجو نمود. تربیت اخلاقی در این رویکرد مبتنی بر سرمشقدهی، گفت‌و‌گو، عمل و تأیید بوده که تأیید، وجه تمایز آن است.
در حوزۀ علوم اجتماعی، دکتر مسعود چلبی با کارهایی چون؛ «تعهد کار» در سال۱۳۸۵، «کار و اخلاق» و «اخلاق مسئولیت» در جامعهشناسی نظم در سال ۱۳۷۵ بیش از سایرین به موضوع اخلاق پرداخته است. چلبی اخلاق را از مؤلفه های نظم پویا بر میشمارد. او به تبع دورکیم و پارسونز مهمترین بعد اخلاق را تعهد تعمیمیافته میداند و از پیوندهای سخت در گروه های اولیه و پیوندهای ضعیف یا روابط آشنایی، بر اهمیت پیوندهای ضعیف در جامعه تأکید میکند. این پیوندها بر خلاف نوع اول بیشتر انتشاری و عامگرا هستند و به مثابه پلهای ارتباطی، ناقل اطلاعات و هادی گرما در سراسر شبکۀ اجتماعی میشوند که با ادخال اجتماعی زمینۀ نضج و رونق نظم اجتماعی مدرن هستند. با راهنمایی ایشان، دانشجویان بسیاری همین نگاه به اخلاق را در قالب پایان نامه و رساله آزمودهاند.
اخلاق و روابط اجتماعی/ خسرو ملکی، پایان نامه کارشناسی ارشد،دانشگاه شهید بهشتی،۱۳۷۱. به بررسی رابطه عوامل شخصیتی، اجتماعی و فرهنگی با نگرش به عمل اخلاقی میپردازد. در تبیین گرایش به اخلاق، سه عامل را به ترتیب دارای بیشترین اثر مییابد: رضایت سیاسی، اعتماد اجتماعی و تصور از مشروعیت اجتماعی. رضایت سیاسی، معرفی برای تشخیص پیوند میان نظام شخصیت(رضایت از امکان ارضای نیازهای خواسته شده) و اجتماع است. اگر افراد از کارکرد قدرت رضایت داشته باشند انگیزۀ بیشتری برای اعمال اخلاقی دارند. اعتماد اجتماعی عامل مهم دیگری در گرایش پاسخگویان به اخلاق است، اگر افراد بتوانند به صورت نهادمند از دلایل اعمال یکدیگر آگاه شوند میتوانند بیشتر به یکدیگر اعتماد کنند و در نتیجۀ آن اخلاقی ترشوند. پول و قدرت عواملی هستند که دستیابی به نیات همدیگر را دشوار میسازد. تصور از مشروعیت اجتماعی عامل مؤثر دیگری است. برداشت افراد از اینکه در جامعه، عناصر بنا به دلایل موجه آرایش شدهاند، نوعی حق برای ارزشمند بودن زندگی در جامعه به وجود میآید. در آن صورت افراد احساس میکنند در قبال چنین جامعۀ با ارزشی وظایفی دارند و تمایلشان برای اخلاقیشدن زیاد میشود. نظمی در جامعه پایدارتر است که افراد آن جامعه، آن نظم را مشروع بدانند.
«رابطه عام گرایی با اخلاق/فریبرز بیات ،پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی، ۱۳۷۳. این تحقیق با راهنمایی دکتر چلبی، اخلاق را به معنی رعایت حقوق و انتظارات اجتماعی به صورت درونی و از روی میل و تمنا مورد مطالعه قرار داده است. او دو رویکرد شناختی و عاطفی را در مطالعه اخلاق برجسته میبیند و با تلقی دورکیم و پارسونز بر رویکرد عاطفی ـ ارزشی متمرکز میشود و با پیمایشی در سطح شهر تهران نشان میدهد متغیرهای عامگرایی، تعهد عام، اعتماد عام و کنش عقلانی دارای همبستگی بالایی با اخلاق هستند و از این میان نیز، تمایلات تعهد عام و اعتماد عام که بیشتر جنبه اظهاری، عاطفی و احساسی دارند تأثیر بیشتری بر پایبندی فرد به اخلاقیات(اخلاق عملی) دارند و کنش عقلانی و گرایش به نمادهای عام که بیشتر جنبه شناختی و البته ابزاری دارند تأثیر بیشتری بر اخلاق نظری دارند. علاوه بر این شکاف میان نظر و عمل اخلاقی در پاسخگویان را تأیید میکند که خاصگرایی، رابطهگرایی و عمل بر اساس معیارهای ذهنی و شخصی را از مهم ترین عوامل این شکاف میداند و بر عکس عامگرایی و ضابطهگرایی به پایبندی بیشترفرد به اخلاقیات و کاهش شکاف میان نظر و عمل اخلاقی منجر میشود.
عوامل مؤثر برعامگرایی/ مژگان عظیمی هاشمی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی ۱۳۷۳. نشان داد وابستگی عاطفی تعمیم یافته و تعهد تعمیمیافته بر میزان عامگرایی مؤثر بودهاند و همچنین پیوندهای انجمنی افراد با عامگرایی رابطه معنادار نداشته است.
بررسی عوامل مؤثر بر دروغگویی/ بیتا سپهر خوی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی،۱۳۸۱. هرقدر تعهد به جامعه و آشنایان بیشتر باشد میزان دروغگویی کمتر است، بین دروغگویی و اعتقادات مذهبی رابطه منفی معناداری وجود دارد.
تحلیل جامعهشناختی دگردوستی در ایران/سعیده امینی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی،۱۳۸۵. این تحقیق با راهنمایی دکتر عبدالهی، کنش دگردوستانه را متأثر از بینشها و گرایشهای بعد اجتماعیِ نظام شخصیتی میداند که خود متأثر از سرمایه های اجتماعی است. مشارکت در انجمنهای گوناگون را به دلیل افزایش اعتماد تعمیم یافته افراد، عامل سرمایه اجتماعی قلمداد نموده است و رابطه میان مشارکت در انجمنهای دینی و کنشهای دگردوستانه را قویتر از رابطه مشارکت در نهادهای مدنی و کنشهای دگردوستانه یافته است و نتیجه گیری کرده است که باورهای دینی تأثیر به سزایی در کنشهای دگردوستانه دارند، ولی از آنجاکه دینداری، خود از سرمایه های اجتماعی به ویژه سرمایه های اقتصادی و فرهنگی اثرمیپذیرد، نباید اهمیت عوامل اجتماعی و سرمایهای را در ظهور کنشهای اخلاقی و دگردوستانه نادیده گرفت و بایستی با تقویت نهادهای دینی و مدنی به طور هماهنگ و همسو در جهت توسعه همه جانبه و متوازن نظام اجتماعی و نظام شخصیتی گام برداشت تا با ارتقا سطح توسعه جامعه و نظام شخصیتی افراد میزان کنشهای اخلاقی و به طور خاصتر کنشهای دگردوستانه افزایش یابد.
بررسی جامعهشناختی تربیت اخلاقی در آموزش و پرورش ایران با تأکید بر هنجارهای اخلاقی انصاف و عدالت/ وحید نقدی، رساله دکتری، دانشگاه شهید بهشتی. روش این پژوهش موردپژوهی چندگانه است. برای کشف شرایط عام تربیت اخلاقی از روش تطبیقی فازی در میان آموزش و پرورش ۹ کشور و برای کشف شرایط ویژه، از موردپژوهی چندگانه مبسوط در میان ۹ دبیرستان استفاده شده است. بنا به نتایج تحلیل تطبیقی فازی، شرایط دستیابی به توسعۀ اخلاقی از سه مسیر میگذرد که مسیر سوم مرکب از سه شرط است: الف)داشتن برنامۀ مدون تربیت اخلاقی، ب) اهمیت داشتن تلاش فردی و ج)ملاک شایستگی در توزیع منابع، محترم دانستن سلسله مراتب، کمینه سازی وفاداری تربیتی نسبت به دولت. در ایران نقش مدارس در تربیت اخلاقی بیشتر از خانواده است. مدارسی که در جهت تشکیل اجتماع مدرسهای کوشش کردهاند در تربیت اخلاقی دانشآموزان موفقتر بودهاند. این مدارس توانستهاند متغیرهای مربوط به عامگرایی،مانند اعتماد عام را در دانشآموزان تقویت و متقابلاً تمایلات خاص گرای آنها را تضعیف کنند و درنتیجه این مدارس تمایل عامگرای دانشآموزان را نسبت به رعایت هنجارهای اخلاقی انصاف و صداقت افزایش دادهاند.
پژوهشهای خارجی:
نظریه رشد اخلاقی برمبنای پیشفرضهای کانتی/آ.آر.کامپل^[۲] و چامبرز وکریستوفر^[۳] این پژوهش نشان می دهد که اکثر نظریات تحول اخلاقی جدید(آثار روانشناختی) بر مبنای پیش فرضهای کانتی و ادامه راه اوست. دو دیدگاه اخلاقی دگرپیروی و خودپیروی، اساس تحولات اخلاقی تصور شدهاند. آنها پیشنهاد میکنند برای رهایی از پیشفرضهای کانتی باید دیدگاه های جدیدی از رشد اخلاقی مطرح شوند. فراتر از بحثهای اصول فضیلت/کنت ماریلین^[۴] در این پژوهش فلسفه های اخلاقی فضلیت مدار و وظیفه مدار مورد بررسی قرار گرفته است. محقق معتقد است در تربیت اخلاقی می توان به دیدگاه های ترکیبی دست یافت. تربیت اخلاقی/ نورمن.جی.بال^[۵] استاد دانشکده علوم تربیتی سنت لوک اکستر. نویسنده معتقد است درتکامل اخلاقی انسان ابتدا، دیگرپیرو است سپس جامعهپیرو و در پایان خودپیرو و مستقل میشود. همچنین عوامل مؤثر بر تکامل اخلاقی را بررسی و اصول پرورش اخلاقی را بیان می کند. یادگیری اخلاقی را دارای مراتب و مراحلی مانند تقلید، القاپذیری، برابرسازی،تشکیل خود ایدهآل، میداند. او تأمین استقلال فردی یا اخلاق خودپیرو را هدف نهایی هرگونه تربیت اخلاقی میداند. یک رویکرد جدید در تربیت اخلاقی/ توماس.ال.فارلی^[۶] محقق معتقد به یک الگوی در هم تنیده جهت تربیت «منش» است یعنی یک الگوی تعاملی که با برداشت های سنتی« کنش» کاملاً مغایرت دارد. از نگاه او شخصیت یا« منش» مورد نظر نیست بلکه فرد بر کلیت خویش و محیط خویش همه با هم تعامل متقابل دارند. به سمت تئوری تربیت اخلاقی پست مدرن/ گرت بیستا^[۷] ۲۰۰۱ . نتیجۀ این تحقیق در مقالهای در اجلاس سران انجمن تحقیقات آموزشی در آمریکا ارائه شد. محقق به مباحثی چون رشد اخلاقی، مسایل اخلاقی پست مدرن و انتقادگرایی پرداخته شده است. او رویکردی نقادانه به تربیت اخلاقی پست مدرنیسم دارد. تردید پست مدرن و فلسفه آموزش و پرورش/ نیکولا باربلز^[۸]. محقق به این نتیجه می رسد که تربیت پست مدرنیستی، عقیده های رایج و قراردادی درباره تعلیم و تربیت را به طور جدی زیر سؤال می برد یعنی مبنا و اصول تعلیم و تربیت فرامدرن شک و تردید نسبت به مفروضات یقینی است که تحت عنوان علوم اثباتگرا یاد می شود. تربیت از منظر پست مدرنیسم/ کلی مورفی^[۹] ۱۹۹۳، رساله دکتری. او به بررسی آراء و نظرات هنری ژیرو میپردازد. وی وارد مباحث انتقادی پست مدرن شده و برخی از نظرات را مورد انتقاد قرار می دهد. چشم اندازهای بدیل پست مدرن درباره آموزش عالی/ ارموند براکت^[۱۰] ۱۹۹۸، رساله دکتری. به بررسی شرایط و تأثیرات پست مدرن روی آموزش عالی در کشورهای غربی میپردازد. بیشترین تأکیدش بر آرای لیوتار و رورتی است. او مدعی است که این دو اندیشمند به خوبی به چالش پدیدآمده در مدرنیته باور دارند و معتقدند که آموزش عالی که درحال حاضر در غرب در جریان است مبتنی بر مدرنیته است و باید در آن تأمل و تجدید نظر کرد. تحلیلی بر سهم پست مدرنیسم در شکل گیری آموزش آزادسازی بزرگسالان/ میشل اسلات^[۱۱] ۲۰۰۱. اسلات در پایاننامهاش به بررسی این مسأله پرداخته است که آیا پست مدرن های انتقادی چاره جویی جدید و معتبر در روش آموزش بزرگسالان پدید آوردهاند؟ و در پایان نتیجه میگیرد که چشم اندازهای فلسفی پست مدرن نتوانسته است در این زمینه مجموعه ارزشمندی از دیدگاه های معرفت شناسی، هستی شناسی و ارزش شناسی پدید آورد. عناصر متضاد و متناقض در رشد اخلاقی و تعلیم و تربیت، کری ناکسای^[۱۲] ۲۰۰۱. با در نظر گرفتن شرایط معاصر، با دیدگاه انتقادی نسبت به هنجارهای اجتماعی به نقد شرایط موجود پرداخته و ناسازگاری اخلاقی جوانان امروز را تبیین میکند. داگلاس^[۱۳] و ثوارنجان^[۱۴] ۲۰۰۲. یک راه حل اخلاقی برای مشکل مخاطره اخلاقی. با بهره گرفتن از تئوری عاملیت، مدل مدیرـ عامل را ارائه میدهند که تحت آن عامل اجتماعی برخی از سطوح حساسیت اخلاقی را به دست میآورد و اگر کمتر از سطوح مقرر به فعالیت بپردازد اهمیت خود را از دست میدهد. این مدل کمک میکند تا فوائد حساسیت اخلاقی عاملان را برای مدیر و عامل اجتماعی برجسته کنیم.
جمع بندی:
فلسفۀ اخلاق در شمار فلسفه های مضاف به دو صورت دانشهای درجۀ اول و درجۀ دوم ظاهر میشود. فلسفۀ اخلاق در مقام معرفت درجۀ دوم به فرااخلاق و مباحث مفهومی و زبانشناسانه محدود میشود و امروزه سهم زیادی از تحقیقات اخلاقی را به خود اختصاص میدهد. تحقیقات درجۀ اول فلسفی که به مباحث هنجاری و عملیتر میپردازند، عمدتاً در رشته های دیگر به ویژه توسط متخصصان تعلیم و تربیت انجام میشود که ورودشان به مباحث اخلاقی، عمدتاً از روی علقههای تخصصی آنها نیست. بدینترتیب پژوهشهای فلسفی در حوزۀ اخلاق تا حدود زیادی، انتزاعی و غیرکاربردی باقی میمانند در حالی که اخلاق از دانشهای عملی است و به قول معروف برای به کار بستن است نه برای دانستن. تأکید بر اخلاق کاربردی به ویژه اخلاق حرفهای تاحدودی نوعی چارهاندیشی برای عبور از همین مشکل است. تحقیقات علمی، عمدتاً بر وجه خاصی از اخلاقیات متمرکز میشوند و اغلب به آزمون تجربی نظریۀ خاصی محدود و به تقلیل و تحویل اخلاق منجر میشوند. باید تلاش نمود حتیالامکان بدون تقلیل اخلاق و ارزش‌های اخلاقی، پژوهشی تجربی دربارۀ سازوکارهای اخلاقی شدن افراد انسانی به دست داد. پژوهش حاضر رسالت خود را مطالعه تلفیقی اخلاق میبیند و تلاش دارد تا وجوه فلسفی، روانشناختی و جامعهشناختی اخلاق را در یک مطالعه تجربی تعقیب نماید.
فصل ۲
مبانی نظری
فصل دوم/ مبانی نظری
مقدمه
برای ارزش‌های اخلاقی میتوان سه سطح حقیقی، نظری و عملی قائل شد که سطوح نظری و عملی آن دارای دو ساحت فردی و اجتماعی است. از این رو ارزش‌های اخلاقی را میتوان در سه جهان و از سه منظر مطالعه نمود:
در جهان اول (جهان حقیقی) و از منظر فلسفی چیستی اخلاق تبیین میشود؟ فیلسوفان اخلاق، نظام‌های اخلاقی را صرفنظر از ظهور و بروزشان در فرد یا جامعه خاصی بررسی میکنند. آنها تلاش میکنند تا خوب و بد اخلاقی را برای نوع بشر تعریف، توجیه و تبیین نمایند. از این منظر، نظام اخلاقی همچون موجودی متشکل از عناصر و اجزایی با روابط درونی نگریسته میشوند. ارزش‌های اخلاقی عناصر تشکیلدهندۀ نظام‌های اخلاقیاند که به صورت ارزش‌های غایی و ارزش‌های وسیلهای با یکدیگر مرتبط میشوند. ارزشغایی در حکم ساختار یک نظام اخلاقی عمل میکند.
مناظر جهان دوم و سوم از آن روانشناسان و جامعهشناسان اخلاق است که چگونگی ظهور و بروز ارزش‌های اخلاقی را در افراد و جوامع توصیف و تبیین میکنند.
در جهان دوم (جهان فردی) و از منظر روانشناختی، چگونگی و چرایی اعتقاد و پایبندی فرد به یک نظام اخلاقی توصیف و تبیین میشود. در این مقام، نظام اخلاقی دارای سطوح نظری(شناختیـ نگرشی) و عملی (مهارتی) است. در این سطح دلایل ـ انگیزهها و مهارت های فرد عناصر تشکیل دهندۀ نظام اخلاقی هستند که دلایل و انگیزهها به مثابه ساختار آن عمل میکنند. روان شناس تلاش میکند سازوکارهای مؤثر بر دلایل ـ انگیزهها و مهارت های اخلاقی و دیالکتیک آنها را درون فرد تحلیل کند.
در جهان سوم(جهان اجتماعی) و از منظرجامعهشناختی چگونگی و چرایی اعتقاد و پایبندی افراد یک جامعه به یک نظام اخلاقی توصیف و تبیین میشود. در این مقام نیز ارزش‌ها، دارای سطوح آرمانی(نظری) و واقعی(عملی) هستند. جامعهشناس تلاش میکند سازوکارهای مؤثر بر سطوح آرمانی و واقعی ارزش‌ها و دیالکتیک آنها را درون جهان اجتماعی تحلیل کند.
تلاش میکنیم با مرور نظریههای فلسفی، روانشناختی و جامعهشناختی، به یک گونهشناسی معتبر از نظام‌های اخلاقی و چگونگی و چرایی توزیع متفاوت آنها در جامعه آماری مورد پژوهش، دست یابیم.
۲-۲- نظریههای فلسفی
مقدمه
فرااخلاق، اخلاق هنجاری و اخلاق کاربردی سه گونه از مطالعات اخلاقی در حیطۀ فلسفۀ اخلاقاند. از آنجا که هدف ما از مرور نظریات فلسفی، دستیابی به یک گونهشناسی از نظام‌های اخلاقی است مرور فلسفی ما به اخلاق هنجاری^[۱۵] محدود میشود.
اخلاق هنجاری بخشی از فلسفۀ اخلاق است که دربارۀ کنشهای اخلاقی سخن میگوید و در پی تبیین نظامی از قواعد و اصول حاکم بر رفتار اخلاقی است. اخلاق هنجاری دو سطح دارد.
فیلسوفان اخلاق در سطح اول از معیارهای کلی اخلاقی سخن میگویند، یعنی به این پرسش که معیار خوب بودن یک منش یا کنش انسانی چیست؟ پاسخ میدهند.

ممنوعیت به‌کارگیری چنین اعمالی علاوه بر حقوق بین‌الملل عرفی، در بند ۱ ماده ۳ مشترک کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو نیز تحت عنوان « عدم خشونت علیه افرادی که به‌طور مستقیم در مخاصمه شرکت ندارند » مورد تأکید واقع شده است. از این امر چنین مستفاد می‌گردد که نابودی محصولات کشاورزی، مواد غذای و منابع آبی تا آن اندازه که احتمالاً سبب قحطی گردد، و یا محاصره دریایی، تحریم‌های بی حد و حصر، ممانعت از رسیدن تدارکات امدادی ضروری که منجر به چنین پیامدهایی گردند، امری منع شده می‌باشد.^[۴۰۳]
لذا هدایت هر گونه حملات سایبری علیه این اهداف که منجر به پیامدهای فوق الذکر گردد، مسلماً امری غیرمجاز و غیر قانونی از منظر قواعد حقوق بین‌الملل بشردوستانه خواهد بود. به‌عنوان مثال، حملات سایبری علیه تأسیسات منصوبه در یک نیروگاه هسته‌ای که منجر به نشت مواد رادیواکتیویته در محیط و در نتیجه غیر قابل استفاده کردن طولانی مدت بخشی از مناطق کشاورزی گردد، می‌تواند نمونه‌ای واضح از این نوع حملات باشد.
ج : محیط زیست طبیعی
پروتکل الحاقی اول هرگونه عملیات شدید، گسترده و درازمدت بر علیه محیط زیست طبیعی را ممنوع اعلام می کند^[۴۰۴]. علاوه بر آن، لزوم حفظ و حمایت از محیط زیست طبیعی به منزله مال غیرنظامی، در قرارداد ۱۸ ماه می‌سال ۱۹۷۷ در زمینه منع استفاده از تکنیک‌های تغییر محیط زیست طبیعی نیز مورد تأکید واقع شده است.^[۴۰۵]
امروزه ممنوعیت هدف گیری محیط زیست طبیعی تقریباً به‌صورت یک قاعده آمره بین‌المللی در آمده است، که با ایجاد حداقل تخریب مورد انتظار و بدون توجه به نظامی و یا غیرنظامی بودن هدف، و رعایت و یا عدم رعایت اصول تناسب، به موضوع اعمال می‌گردد.^[۴۰۶]
لذا چنانچه حملات سایبری منجر به بروز چنین تخریب‌های گسترده و دراز مدت بر محیط زیست طبیعی گردند و یا احتمال چنین آثاری در آن‌ها وجود داشته باشد، مسلماً امری غیر مشروع قلمداد خواهند شد. به‌عنوان مثال، حملات سایبری علیه تأسیسات راکتور هسته‌ای یک نیروگاه که با گداخت هسته‌ای و آزاد سازی مواد رادیو اکتیویته می‌تواند عاملی برای تخریب گسترده و دراز مدت بر محیط زیست طبیعی باشد، و یا آندسته از حملات سایبری که با آزاد سازی مواد شیمیایی از مخازن تولید و ذخیره این مواد باعث ایجاد تخریب در محیط زیست طبیعی می‌گردند. و یا حملات سایبری علیه سامانه‌های انتقال نفت در خطوط لوله که با نشت مواد نفتی می‌تواند بر محیط زیست طبیعی اثرات منفی تحمیل نمایند را می‌توان نمونه‌های روشنی از این نوع حملات بیان کرد، که هم در قواعد حقوق بین‌الملل بشردوستانه و هم در بسیاری از اسناد مهم بین‌المللی، ممنوعیت آن‌ها مورد تأکید واقع شده است.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

د : اموال بهداری
واحد‌های بهداری، عبارت از تأسیسات و بخش‌های نظامی و غیرنظامی سازماندهی شده‌ای هستند که برای مقاصد پزشکی از قبیل جست و جو، جمع‌ آوری، انتقال، معاینه یا درمان اولیه مجروحان و بیماران و غریقان، و یا به منظور جلوگیری از شیوع بیماری‌های واگیردار، تشکیل می‌گردند. این اصطلاح شامل بیمارستان‌ها، مراکز انتقال خون، ایستگاه­های پزشکی، داروخانه‌ها و کلیه اشخاصی که به‌نحوی با این موضوع در ارتباط می‌باشند، نیز می‌گردد.^[۴۰۷]
از آنجا که بر اساس بند ۱ ماده ۱۲ پروتکل الحاقی اول، واحدهای پزشکی غیرنظامی در همه حال، و واحدهای پزشکی نظامی به شرط برخورداری از ضوابط مندرج در بند ۲ ماده ۱۲ و عدم ارتکاب اعمال زیانبار علیه دشمن، از احترام و حمایت برخوردار می‌باشند، لذا هرگونه تهاجم به چنین موجودیت هایی به عنوان نقض فاحش کنوانسیون‌های ژنو قلمداد^[۴۰۸] و در زمره جنایت جنگی محسوب خواهد شد.^[۴۰۹] بنابراین، چنانچه حملات سایبری علیه این موجودیت‌ها، منجر به بروز پیامد‌های ناگوار گردد، مسلماً از حیث قواعد حقوق بین‌الملل بشردوستانه، امری غیر مشروع قلمداد خواهد شد. به‌عنوان نمونه، تغییر اطلاعات مربوط به پایگاه خون یک واحد بهداری که از طریق حملات سایبری صورت می‌گیرد، ممکن است در راستای نقض مقررات قواعد حقوق بین‌الملل بشردوستانه، قابل بررسی باشد.
و : اموال فرهنگی
ماده ۱ عهدنامه ۱۴ ماه می‌سال ۱۹۵۴ لاهه اموال فرهنگی را به شرح زیر تعریف می کند^[۴۱۰] :
کلیه اموال منقول و غیر منقولی که برای فرهنگ ملل دارای اهمیت زیادی می‌باشد. از قبیل آثار معماری، هنری یا تاریخی، مذهبی یا غیر مذهبی، مناظر باستانی، مجموع ساختمان‌هایی که از این حیث دارای ارزش تاریخی و یا هنری می‌باشد، آثار هنری و نسخ خطی و کتب و سایر اشیاء که دارای ارزش هنری تاریخی یا باستان شناسی باشد و همچنین مجموعه‌های مهم کتب و اسناد و نمونه‌های تقلیدی اموال مذکور در فوق.
کلیه بناهایی که منظور اصلی و واقعی از آن‌ها حفاظت و نمایش اموال منقول فرهنگی مذکور در بند فوق می‌باشد. مانند کتابخانه‌های بزرگ، بایگانی‌ها و همچنین پناهگاههایی که در صورت وقوع جنگ، اموال منقول مشروحه در فوق در آن نگاهداری می‌شود.
کلیه مراکزی که در آنجا تعداد قابل توجهی اموال فرهنگی مشروحه در دو بند فوق وجود دارد.
پروتکل الحاقی اول نیز در ماده ۵۳ خود، ضمن تأیید مقررات کنوانسیون فوق و سایر اسناد بین‌المللی در خصوص حمایت از اموال فرهنگی در هنگام مخاصمه، هرگونه عمل خصمانه علیه بناهای یادبود تاریخی، آثار هنری یا اماکن عبادی که از مصادیق میراث فرهنگی و معنوی ملت‌ها قلمداد و تحت حمایت ویژه می‌باشند را منع می کند. حتی اگر اموال فرهنگی برای مقاصد نظامی مورد استفاده قرار گرفته باشد، تصمیم برای حمله علیه دشمنی که از آن‌ها استفاده می‌کند باید طبق یک برنامه تنظیم شده مشخص به‌نحوی باشد که صدمات وارده به این اموال را به حداقل برساند.
مورد هدف قراردادن تعمدی اموال فرهنگی از قبیل بناهای تاریخی کاملاً شناخته شده، آثار هنری و مکان‌های عبادت که در حکم میراث فرهنگی و معنوی ملت‌ها می‌باشند، به‌عنوان نقض شدید پروتکل‌های الحاقی اول محسوب می‌گردد^[۴۱۱]، لذا هر گونه حملات سایبری علیه این اماکن، تحت عنوان نقض مقررات قواعد حقوق بین‌الملل بشردوستانه قابل بررسی می‌باشد.
ه : اقدامات تلافی‌جویانه علیه این اهداف
اقدامات تلافی‌جویانه عبارت از « اعمال فشاری است که خارج از قواعد معمول حقوق بین‌الملل، به وسیله یک دولت به دنبال اعمال غیر مشروع دولت دیگر که به ضرر او انجام گرفته است صورت می‌پذیرد و منظور از آن اقدامات، وادار کردن دولت خاطی به اجرای قواعد حقوقی می‌باشد. »^[۴۱۲] این اقدامات به دو دسته مسلحانه و غیرمسلحانه تقسیم می‌گردد که « اشغال نظامی یک سرزمین در زمان صلح، محاصره دریایی مسالمت آمیز، بمباران بعضی از مناطق اقتصادی و نظامی، ضبط و توقیف کشتی‌ها »^[۴۱۳] نمونه‌هایی از اقدامات تلافی‌جویانه مسلحانه بوده و « تعلیق یا عدم اجرای قراردادهای بین‌المللی، ضبط و مصادره اموال، بلوکه کردن دارایی‌ها، بازداشت یا اخراج بی دلیل اتباع بیگانه، آمبارگو، و محاصره یا تحریم اقتصادی »^[۴۱۴] نمونه‌هایی از اقدامات تلافی‌جویانه غیرمسلحانه می‌باشند.
نکته مهم قابل طرح در خصوص اقدامات تلافی‌جویانه این است که تصمیم به اتخاذ چنین اقدامی می‌بایست به عنوان آخرین راه حل، و درست هنگامی که اقدامات دیگر بی اثر می‌باشند، در بالاترین سطح تصمیم گیرندگان سیاسی به منظور وادار نمودن دشمن به تبعیت از حقوق مخاصمات مسلحانه اتخاذ گردد. علاوه بر این، اقدامات تلافی‌جویانه می‌بایست با اخطار قبلی مبنی بر قصد ارتکاب تلافی‌جویانه و متناسب با تخلفات صورت گرفته توسط دشمن باشد که با توقف تخلفات دشمن، این اقدامات نیز باید خاتمه یابند.
توسل به اقدامات تلافی‌جویانه علیه اهداف و موجودیت‌های برخوردار از حمایت‌های ویژه از قبیل، تأسیسات حاوی نیروهای خطرناک^[۴۱۵]، اموال ضروری جهت بقاء سکنه غیرنظامی^[۴۱۶]، محیط زیست طبیعی^[۴۱۷]، اموال بهداری^[۴۱۸]، و اموال فرهنگی و اماکن مذهبی^[۴۱۹]، به صراحت و وضوح در اسناد حقوق بین‌الملل بشردوستانه منع شده است که موارد زیرین نمونه‌هایی از آن‌ها می‌باشد.
اقدامات تلافی‌جویانه علیه زخمیان و بیماران و غریقان و کارکنان و ناوها و یا لوازمی که تحت حمایت این قرارداد هستند، ممنوع می‌باشد. ^[۴۲۰]
اقدامات تلافی‌جویانه علیه اسراء ممنوع است. ^[۴۲۱]
اقدامات تلافی‌جویانه علیه اشخاص مورد حمایت و اموال آنان ممنوع است. ^[۴۲۲]
عدم توسل به اقدامات تلافی‌جویانه در خصوص موضوعات حقوق بین‌الملل بشردوستانه، درکنوانسیون حقوق معاهدات ۱۹۶۹ وین نیز به رسمیت شناخته شده است. هر چند که ماده ۶۰ این سند بین‌المللی « اختتام و یا تعلیق یک معاهده (اقدام تلافی جویانه) به دلیل نقض آن توسط احدی از اطراف متعاهد را حتی در قبال اختتام و یا تعلیق کل معاهده و یا بخش نقض شده به رسمیت شناخته است.» ^[۴۲۳] اما بند ۵ این ماده، هر گونه توسل به اقدامات تلافی‌جویانه فوق الذکر، در معاهدات بشردوستانه‌ای که مربوط به حمایت از افراد انسانی می‌باشد را به شدت نهی نموده است.
هر گونه حملات سایبری که به منظور توسل به اقدامات تلافی‌جویانه علیه موجودیت برخوردار از حمایت‌های ویژه صورت گیرد، از منظر قواعد حقوق بین‌الملل بشردوستانه امری غیرمجاز و نامشروع و از مصادیق نقض فاحش کنوانسیون‌های ژنو و پروتکل‌های الحاقی محسوب^[۴۲۴] و در قالب نقض شدید مفاد این اسناد به‌عنوان جنایات جنگی قابل رسیدگی می‌باشد.^[۴۲۵]
مبحث دوم : اعمال محدودیت‌های حقوق بین‌الملل بشردوستانه در حملات سایبری
شاید اساسی ترین محدودیت‌های حقوق بین‌الملل بشردوستانه در حملات سایبری، مسئله سلاح‌های عدم تبعیض، چگونگی رعایت اصول تمایز و تناسب باشد. لذا در این مبحث ما به بررسی چند موضوع خواهیم پرداخت. اول اینکه، آیا حملات سایبری به عنوان یک سلاح عدم تبعیض و یا یک سلاح انهدام جمعی قابل طرح می‌باشد ؟ دوم اینکه، آیا حملات سایبری قادر به رعایت اصل تمایز و تناسب هستند ؟ و در نهایت، آیا در حملات سایبری، صدمات جانبی و خسارات اتفاقی وجود دارد ؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، تقلیل این آثار نسبت به حملات سنتی چگونه می‌باشد ؟
بند اول– قاعده ضرورت نظامی
با توجه به اینکه قاعده ضرورت نظامی، نقشی کلیدی در حقوق بین‌الملل بشردوستانه داشته و از نظر زمانی نیز قبل از اصول دیگر مورد توجه قرار می‌گیرد، لذا قبل از اصول دیگر همچون اصل تناسب، تمایز و… به ارزیابی این قاعده می پردازیم.
ضرورت نظامی مفهومی غالبا حقوقی در حقوق بین‌الملل بشردوستانه می‌باشد که به عنوان بخشی از معیارهای توجیه قانونی در ارزیابی اهداف مشروع نظامی کاربرد دارد. با این وجود اصطلاح “ضرورت نظامی” طیف وسیعی از مفاهیم را در ذهن تداعی می کند. لذا در ابتدا لازم است این اصطلاح را برای ادامه کار و استفاده در مطالب بعدی، تعریف دقیق تری برای آن تعیین نماییم بنابراین هر دو واژه “ضرورت ” و “نظامی” را بررسی می نماییم.
ضرورت : اصولاً از این کلمه برای نشان دادن اهمیت یک چیز و غیر قابل اجتناب بودن آن، استفاده می‌گردد.
نظامی : صفتی است که به اعمال انجام شده توسط نیروهای مسلح و یا گروه‌های مشابه با تجهیزات و ابزار جنگی صورت می‌پذیرد.
با توجه به موضوع اصلی این رساله؛یعنی حملات سایبری؛ لازم است که مفهوم ضرورت نظامی که یکی از قواعد حقوق بین‌الملل بشردوستانه می‌باشد را در بستر حملات سایبری ارزیابی نماییم.
هر فعالیت نظامی باید بر اساس علل نظامی توجیه شده باشد. فعالیتی که بدون ضرورت نظامی‌باشد، ممنوع است. این بدان معناست که حمله به غیرنظامیان و کسانی که خارج از صحنه نبرد قرار دارند، ممنوع است، زیرا با این کار هیچ مزیت نظامی به‌دست نمی‌آید. همچنین هراقدامی که برحسب ضرورت برای انهدام اموال دشمن به عمل می‌آید باید با قواعد مربوط به تمایز و تناسب، مطابقت داشته باشد.
بند دوم: اصل احترام به کرامت انسانی و رفتار انسانی(منع رنج غیرضرور)
استفاده از برخی تجهیزات و روش های غیر متعارف که باعث آسیب اضافی و درد و رنج بیهوده گردد ممنوع است. این اصل را می توان در ماده ۲۳ کنوانسیون لاهه ۱۹۰۷، ماده ۳۵ پروتکل اول الحاقی و همچنین قاعده شماره ۴۲ راهنمای تالین مشاهده نمود. منظور از منع رنج بیهوده و غیرضروری در این متون حقوقی، هرگونه وضعیتی است که در آن یک سلاح خاص، بدون هیچگونه مزیت نظامی، آسیب و رنج‌ها را تشدید نماید. البته برخی از محققین معتقدند که در حملات سایبری امکان تشدید درد و رنج بیهوده قابل کنترل میباشد.
بند سوم : اصل تمایز
الف : رایانه‌ها به عنوان سلاح‌های عدم تبعیض
سلاح‌های عدم تبعیض یا کور، عبارت از سلاح‌هایی هستند که کنترل آن سلاح و آثار ایجاد شده پس از پرتاب، غیر ممکن و غیر قابل تمایز می‌باشد. کمیته بین‌المللی صلیب سرخ ضمن اعتقاد به مترادف بودن سلاح‌های کور و سلاح‌های تخریب جمعی، سلاح‌های کور را عبارت از سلاح‌هایی می‌داند که نه تنها درد و رنج‌های زیادی را موجب می‌شوند، بلکه چگونگی کاربرد آن‌ها به حد کافی دقیق نبوده و یا آثار آن‌ها به گونه غیر قابل کنترلی، خطر گسترده شدن در زمان و مکان را دارا می‌باشد.^[۴۲۶]
پروفسور شارل روسو معتقد است که سلاح‌های تخریب جمعی یا کور، عبارت از سلاح‌هایی هستند که بدون تفکیک و تبعیض عمل می‌نمایند یعنی هم نظامیان و هم غیرنظامیان را مورد صدمه قرار می‌دهد، نظیر حملات هوایی علیه شهرها که سلاح به‌کاربرده شده در آن، سلاح تخریب جمعی محسوب می‌گردد.^[۴۲۷]
تاکنون تعریف جامعی از سلاح‌های تخریب جمعی یا کور در اسناد قراردادی بین‌المللی ارائه نشده است اما این واژه اولین بار بدون هیچگونه توضیح و یا تفسیری، در ماده ۴ کنوانسیون ۲۷ ژانویه ۱۹۶۷ در خصوص « اصول حاکم بر فعالیت کشورها در زمینه اکتشاف و بهره ­برداری از فضای ماوراء جو » آمده است.^[۴۲۸]
پروتکل الحاقی اول نیز بدون ارائه تعریفی جامع و صریح در رابطه با سلاح‌های عدم تبعیض یا کور، در بند ۴ ماده ۵۱ خود، حملات کورکورانه را به شرح زیر تعریف می کند :
الف ) حملاتی که علیه یک هدف نظامی خاص صورت نگیرد.
ب ) حملاتی که با بهره گرفتن از روش‌ها و وسایل جنگی صورت گیرد که نتوان آن را علیه یک هدف نظامی خاص به‌کار گرفت.
ج ) حملاتی که در آن از روش‌ها و یا وسایل جنگی استفاده شود که اثرات کاربرد آن را نتوان بر طبق مقررات پروتکل حاضر محدود ساخت.
همان‌گونه که دیده می‌شود در هر یک از موارد فوق، حملات مذکور از نوعی هستند که اهداف نظامی و غیرنظامی را بدون تفکیک و تمایز از یکدیگر، مورد اصابت قرار می‌دهند. لذا به‌صورت کلی می‌توان گفت که :
سلاح‌های کور عبارت از سلاح هایی هستند که فاقد قدرت تمایز میان رزمندگان و اهداف نظامی از یک طرف، و غیرنظامیان و اموال غیرنظامی و سایر موجودیت‌های حفاظت شده از طرف دیگر می‌باشند.
مطلب بعدی پس از ارائه تعریف کلی از سلاح‌های کور، بررسی عملکرد حملات سایبری به‌عنوان یک سلاح کور می‌باشد.
اگر حملات سایبری را به عنوان یک سامانه سلاح مجازی در نظر بگیریم، این سلاح متشکل از سه عنصر، رایانه‌ها، مجموعه کدهای عملیاتی، و ابزارهای انتقال می‌باشد. از آنجا که خود رایانه‌ها و ابزارهای انتقال، شامل قطعات و اجزاء سخت‌افزاری بسیار دقیق و حتی در مواردی هوشمند می‌باشند که انتقال داده‌ها و اطلاعات میان رایانه‌ها و شبکه‌های متصل به آن‌ها را به طور فوق العاده محتاطانه‌ای برعهده دارند، لذا به سختی می‌توان این دو عنصر را در گروه سلاح‌های عدم تبعیض یا کور قرار داد. اما در عوض، مجموعه کدهای عملیاتی^[۴۲۹] رایانه‌ای را می‌توان طوری برنامه‌ریزی نمود که به‌طور کاملاً آگاهانه و مدبرانه، به عنوان یک سلاح عدم تبعیض یا کور عمل نماید. یعنی سامانه‌های رایانه‌ای و شبکه‌های متصل به آن‌ها را بدون هیچ‌گونه تمایزی از حیث نظامی و یا غیرنظامی بودن مورد هدف حملات خود قرار دهد. ویروس‌های رایانه‌ای نمونه‌ای از این کدهای عملیاتی هستند که بدون هیچ‌گونه کنترلی از جانب مبدع خود می‌توانند در یک شبکه گسترده، از رایانه‌ای به رایانه دیگر منتقل و سامانه‌های رایانه‌ای را بدون هیچ‌گونه تمایزی از حیث نظامی و یا غیرنظامی بودن، هدف گیری نمایند.
کور بودن کد‌های عملیاتی به عنوان یک سلاح، نه بخاطر این است که این کدها پس از انتشار غیر قابل کنترل هستند^[۴۳۰]، بلکه به این دلیل است که آثار ایجاد شده توسط آن‌ها غیر قابل کنترل می‌باشد. به‌عبارت دیگر، در بسیاری از موارد، هنگامی که یک کد عملیاتی تحت عنوان ویروس اقدام به حمله علیه شبکه‌های رایانه‌ای می کند، عاملین این حمله هیچ قدرتی برای کنترل و یا محدود نمودن پیامدهای ناشی از این حمله را ندارند. لذا از منظر قواعد حقوق بین‌الملل بشردوستانه، استعمال خصمانه وانتشار گسترده این کدها درسامانه‌های غیرنظامی، به‌عنوان به‌کارگیری سلاح‌های عدم تبعیض یا کور، منع شده می‌باشد.

• • • 1. 1. معتبر دانستن تمامی قرائت های سبعه

یکی دیگر از کاستی های ملا فتح الله کاشانی در بحث قرائت معتبر دانستن تمامی قرائت های سبعه است وی در مقدمه تفسیرش این چنین می نویسد: «… تفسیرى از آن انتخاب نماید که مبتنى باشد بر حل معانى قرآن بر طبق قرائت سبعه که مسلم الثبوت و مجمع علیه جمیع موافق و مخالف است…»^[۲۵۳] وی تمامی قرائت های سبعه را درست و مورد قبول تمام علمای شیعه و اهل سنت می داند و این دیدگاهی نادرست در بحث قرائت می باشد چرا که همان گونه که قبلا نیز اشاره شد و در روش شناسی تفسیر قرآن نیز بیان شده است قرآن با یک قرائت بر رسول خدا نازل شده و آن حضرت نیز آن را با همان قرائت بر توده مردم تلاوت کرده و قرائت حقیقی قرآن، همان قرائت است. بنابراین در موارد اختلاف قرائت، اگر راهی برای شناخت و تعیین آن قرائت باشد، قرآن را فقط باید با آن قرائت خواند و تفسیر کرد و اگر راهی برای شناخت و تعیین آن نباشد، طبق قاعده ای که در روش شناسی تفسیر بیان شده است، نمی توان معانی مختلف آیه طبق قرائت های مختلف را معتبر و مراد خدای متعال دانست.^[۲۵۴]

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

فصل چهارم: توجه به مفردات و تبیین آن ها
قدم اول در فهم سخن هر گوینده ای، آشنایی مخاطب با مفردات و تک تک کلمات به کار رفته در سخن اوست. در زبان عربی که زبان قرآن نیز هست با توجه به گستردگی واژگان ربان عربی دقت در واژه شناسی تاثیر بسزایی در شناخت آن زبان و درنتیجه فهم و تفسیر صحیح قرآن دارد، از این رو مفسّر قرآن کریم باید مفاهیم مفردات قرآن – حتی معانی حروف آن- را به خوبی بداند و با توجه به مفاهیم مفردات آن به تفسیر قرآن بپردازد.
راغب اصفهانی در مفردات الفاظ قرآن در این باره می نویسد: «نخستین دانش مورد نیاز یک مفسّر علوم لفظی است و از میان علوم لفظیه تحقیق درباره کلمات قرآن از همه مهم تر است. نیاز مفسّر به تفسیر واژه های قرآن همانند نیاز بنّا به خشت خام در ساخت بنا است. کسی که می خواهد قرآن را تفسیر کند اول باید معانی واژه ها را بداند و گرنه نمی تواند قرآن را تفسیر کند.^[۲۵۵]»
زرکشی در کتاب البرهان فی علوم القرآن اقدام به تفسیر بدون آشنایی به لغت را جایز نمی داند و از مالک بن انس نقل می کند که گفته است: «به هیچ شخص غیر عالم به لغت عربی اجازه نمی دهم، قرآن را تفسیر کند، مگر این که او را عقاب کنم.^[۲۵۶]»
شناخت واژگان و توجه به مفردات قرآن کریم تا جایی اهمیت دارد که شایسته است آن را به عنوان اولین قاعده از قواعد تفسیر برشمرد، چرا که شناخت صحیح واژگان است که سبب می شود مفسّر بتواند قرائتی را بر سایر قرائات ترجیح دهد که این را می توان از کلام دانشمندان علوم قرآنی در بیان معیار های تشخیص قرائت صحیح فهمید. به عنوان مثال ابن جزری اولین معیار تشخیص قرائت صحیح را تطابق با قواعد زبان عربی بیان می کند و این که مفسّر باید مفاهیم واژگان قرآن را بداند تا تطابق آن ها را با زبان عربی تشخیص دهد.
منظور از شناخت واژگان که در این جا مطرح است فهم معانی کلمات قرآن در عصر نزول و سیر تطور آن ها در طول زمان و همچنین توجه کردن به همه معانی واژگان اعم از معنای حقیقی، مجازی و تشخیص و تفکیک معنای حقیقی از معنای مجازی و ترجیح و تعیین معنای مورد نظر در عصر نزول با عنایت به قرائن موجود است.
۱- راه های شناخت معانی مفردات قرآن
۱-۱- قرآن کریم
از آن جا که قرآن کریم ثابت ترین متن عربی متعلق به دوره نزول است، باید آن را به عنوان مهمترین منبع برای کشف معانی مفردات خودش دانست. چرا که در بسیاری موارد با توجه به سیاق و دیگر قراین می توان یه معنای دقیق واژه پی برد حتی در برخی موارد با توجه به سیاق می توان از یک معنا که مورد تایید سیاق نیست- هرچند مورد تایید منابع لغوی باشد- به معنای مطلوب سیاق پی برد. یکی دیگر از کارکرد های قرآن در شناخت مفردات، بیان معانی متعدد برای واژه است، به عنوان مثال واژه ضلال در قرآن به معانی مختلف از جمله گمراهی^[۲۵۷] انحراف از حق^[۲۵۸]، فراموش کردن^[۲۵۹] و …. به کار رفته است.
۱-۲- روایات پیامبر۹و امامان معصوم::
یکی از راه های مهم کشف معانی مفردات قرآن روایات منقول از پیامبر۹و امامان معصوم:است، چرا که یکی از ابعاد روش تفسیری اهل بیت:اهتمام ویژه ایشان به واژه های غریب و نامانوس است، از این رو باید از روایات ایشان به عنوان منبع مهم معنا شناسی واژگان قرآن استفاده کرد. روایات منقول از این بزرگوران علاوه بر اینکه به عنوان بخشی از فرهنگ مردم عصر نزول به شمار می آید و می توان از آن ها برای پی بردن به معنای واژگان استفاده کرد، یک ویژگی منحصر به فرد دارد که در سخن دیگران از جمله صحابه و فرهنگ مردم عصر نزول دیده نمی شود و آن اینکه ایشان معلم و مبین قرآن و راسخ در علم هستند، از این جهت از سخنان ایشان می توان کارکردهای مهمتری را در زمینه معنا شناسی واژگان قرآن به دست آورد. از آن جمله می توانیم از سخنان ایشان به معنای مقصود از واژه قرآن پی ببریم به عنوان مثال در آیه (التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاکِعُونَ السَّاجِدونَ)^[۲۶۰] «[آن مؤمنان] همان توبه‏کنندگان پرستندگان سپاسگزاران روزه‏داران رکوع‏کنندگان سجده‏کنندگان»، که (سائحون) از ماده سیح است؛ در منابع لغوی به معنای سیر و سیاحت آمده است^[۲۶۱] در قرآن نیز به همین معنا آمده است^[۲۶۲] اما این معنا با سیاق آیه فوق سازگار نیست و پیامبر۹در روایتی منظور از (سائحون) در آیه فوق را به «روزه داران» معنا کرده است^[۲۶۳] و بدون روایت مذکور فهم این معنا برای مفسّران ممکن نیست.
۱-۳- فرهنگ عامه عصر نزول
قرآن کریم به زبان جامع که همان زبان عرف عمومی جامعه خودش با ویژگی های خاص می باشد، نازل شده است. قرآن در برخی آیات خود را با وصف عربی، توصیف کرده است.^[۲۶۴] برخی نیز با استدلال به آیه کریمه (وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلاَّ بِلِسَانِ قَوْمِهِ)^[۲۶۵] «و ما هیچ پیامبرى را جز به زبان قومش نفرستادیم» مدعی شده اند که قرآن تنها به لغت و لهجه قریش که قوم پیامبر۹هستند، نازل شده است. اما یکی از دانشمندان معاصر علوم قرآنی^[۲۶۶] با دلایلی این ادعا را رد کرده و بیان می کند که قرآن در قالب فصیح ترین عبارات زبان عربی نازل شده است و برای فهم و تفسیر قرآن کریم باید مفاهیم کلمات بر حسب فصیح ترین لغات عرب، شناسایی شود و آیات کریمه بر مبنای آن تفسیر گردد.^[۲۶۷]
با توجه به مطالب فوق روشن می شود که برای فهم قرآن باید معانی زمان نزول را مد نظر قرار دهیم چرا که زبان حقیقتی جاری و سیال است و به مرور زمان در اثر آمیختگی با فرهنگ‌های دیگر، عرفی شدن و مسامحه در معنای دقیق کلمات، دستخوش تحولات و تغییراتی می‎شود و ممکن است واژه ای در طول زمان معانی حقیقی و مجازی زمان نزول را از دست داده و معانی حقیقی و مجازی تازه ای پیدا کند. برخی از واژگان قرآن نیز از این آسیب در امان نبوده و معنای عصر نزول آنها بر اثر عوامل مذکور دستخوش تحول شده و از آن معنا فاصله گرفته اند. ابن‌اثیر در این زمینه می‌نویسد: «با تشرّف غیرمسلمانان به اسلام، زبان عربی به دلیل اختلاط با سایر زبان‌ها در گذر زمان متحول گشت؛ دسته‌ای از الفاظ که معانی آنها در عصر نزول معروف و با ذهن مأنوس بود، برای توده عرب نا آشنا و بیگانه شد و روز به روز غرابت و ابهام معانی واژه‌ها افزون گشت تا جایی که این غرابت و ابهام دامن خواص را نیز فرا گرفت»^[۲۶۸]
فرهنگ مردم عصر نزول راهی برای به دست آوردن معنای واژه در آن زمان است. مقصود از فرهنگ نیز اشعار و نثر هایی است که از مردم معاصر پیامبر۹به دست ما رسیده است و مفسّر می تواند با مراجعه به منابع معتبر و اصیل لغوی^[۲۶۹] به این فرهنگ ها دست یافته و معنای عصر نزول را با توجه به این فرهنگ ها کشف کند.
در مورد نثر باید گفت که چیز زیادی در این مقوله در دست نیست ولی شعر عرب به عنوان بخش مهمی از فرهنگ عصر نزول به شمار می آید و به جهت دارا بودن وزن، قافیه و آهنگ جذابیت بیشتری از نثر دارد به علاوه این که حفظ و به خاطر سپاری آن نیز از نثر آسان تر است. ابن عباس شعر عرب را دیوان عرب می دانسته و گفته است: «شعر دیوان عرب است؛ هرگاه لفظى از قرآن کریم که خداوند آن را به زبان عرب نازل فرموده بر ما پوشیده بماند به دیوان عرب مراجعه کرده و معنای آن را در شعر جستجو مى‏کنیم.^[۲۷۰]‏» خود ابن عباس نیز از این شیوه برای فهم معنای واژگان استفاده کرده، مسائل نافع بن ارزق^[۲۷۱]که ابن عباس در آنها به شعر عرب استناد و استشهاد کرده است نیز موید این مطلب است.
در هر حال باید گفت که فرهنگ عصر نزول در فهم معانی واژه ها در عصر نزول موثر است و مفسّر را در به دست آوردن معانی واژگان کمک می کند.
۱-۴- سخنان صحابه
سخنان صحابه نیز به جهت نزدیکی آنها به عصر نزول و ارتباط با پیامبر۹و نیز با توجه به اهمیت قرآن و محوریت آن در زندگی آنان، به عنوان یکی از راه های پی بردن به معانی واژگان قرآن است. هر چند ممکن است سخنان آنان مراد و مقصود خداوند از آیات نباشد، اما همین سخنان مفسّر را به معانی واژگان در عصر نزول راهنمایی می کند. این سخنان در آغاز به صورت شفاهی نقل شده اند اما از زمان تابعان به بعد در کتبی که به «غریب القرآن» معروف هستند، قسمتی از سخنان صحابه ذکر شده است. از این رو مفسّر می تواند برای دستیابی به معنای واژه از این سخنان نیز کمک بگیرد.
۱-۵- سخن لغت شناسان
یکی دیگر از راه های پی بردن به معنای واژگان سخن لغت شناسان است چرا که بسیاری از لغت شناسان هنگام معنا کردن واژه ای به کاربرد قرآنی آن نیز اشاره می کنند به ویژه کتب غریب القرآن^[۲۷۲] که هدف اصلی مولفان آن ها روشن نمودن معنای واژگان قرآن است. درباره اقوال لغویان به جهت اجتهادی و استنباطی بودن بسیاری از سخنان آن ها، میان دانشمندان اختلاف نظر است که آیا حجت و معتبر است یا نه؟ برخی قول لغویان را به دلایلی از جمله به دلیل این که قول لغوی اطمینان آور نیست،حجت ندانسته اند و عده ای دیگر به دلایلی از جمله بنای عقلا بر اعتماد به خبر ثقه و رای خبره، نظر آنان را معتبر و قابل اعتماد دانسته اند^[۲۷۳]. به نظر می رسد با توجه به تخصص لغویان سخنان آن ها در برخی موارد قابل اعتماد می باشد ولی باید در نظر داشت که اعتماد به همه سخنان آنان و پذیرش آن ها بدون تحقیق درست نیست^[۲۷۴] . در این مورد بهتر است به کتبی مراجعه کرد که به عصر نزول نزدیک تر باشد، چرا که در آنها واژگان کمتر دستخوش تغییر شده اند ملاک هایی دیگری نیز در پذیرش اقوال لغویان مطرح شده است از جمله: مستند سخن گفتن، دقیق معنا کردن، در صدد تمایز معانی حقیقی و مجازی بودن، کامل تر و جامع تر بودن.^[۲۷۵]
۲- توجه به وجود معانی مختلف در لفظ
زبان قرآن کریم همانند سایر زبان ها از کلماتی تشکیل شده است که دارای معانی مختلف است و مفسّر قرآن باید در هنگام تفسیر به همه این معانی توجه داشته باشد و با در نظر گرفتن همه این معانی معنایی که مراد خداوند متعال است را با بهره گرفتن از قراین موجود در کلام استخراج نماید. برای این منظور مفسّر باید به کتب دست اول لغت مراجعه کرده و همه معانی لفظ را از آنها استخراج نماید به عنوان مثال واژه «الفتنه» در معانی مختلفی از جمله امتحان، شرک، گمراهی، ظلم، رنج و عذاب،اختلاف آراء مردم،شگفت انگیزی، سوزاندن و …. به کار رفته است^[۲۷۶] و مفسّر باید با توجه به قراین موجود در آیه معنای مورد نظر را که مراد خدای تعالی بیابد و قرآن را براساس آن تفسیر کند. چرا که در صورت غفلت یا نادیده گرفتن برخی از معانی، ممکن است همان معنای مورد غفلت، مراد خدای تعالی باشد و عدم توجه مفسّر به آن، مفسّر را دچار انحراف و اشتباه در آیه سازد.
۳- شناسایی معنای حقیقی و مجازی و فرق نهادن بین آن ها
هرگاه لفظی در معنایی که واضع از آن اراده کرده، به کار رود در معنای حقیقی به کار رفته است؛ به عبارت دیگر معنای حقیقی استعمال لفظ در معنای موضوع له آن است. هرگاه لفظ در معنایی غیر از آنچه واضع از آن اراده کرده است، به کار رود، در معنای حقیقی استعمال شده، به عبارت دیگر معنای مجازی یعنی به کار بردن لفظ در غیر معنای موضوع له آن.^[۲۷۷]
یکی از نکاتی که در فهم صحیح قرآن کریم نقش مهمی دارد بازشناسی معنای حقیقی از معنای مجازی است. در این که قرآن مشتمل بر الفاظ حقیقی است هیچ اختلافی بین دانشمندان وجود ندارد اما در مورد وجود معنای مجازی در قرآن بین دانشمندان اختلاف است جمهور علماء بر وجود آن در قرآن معتقد هستند، ولى عده‏اى آن را انکار کرده‏اند، از جمله: فرقه ظاهریه، و ابن القاص از علماى شافعى، و ابن خویز منداد از مالکیان. شبهه ایشان آن است که مجاز نظیر دروغ است، و قرآن از آن منزّه مى باشد، و متکلم به مجاز روى نمى‏آورد مگر در صورتى که عرصه حقیقت بر او تنگ شود؛ و این بر خداوند متعال محال است. اما این شبهه باطل مى‏باشد، و اگر مجاز از قرآن مى‏افتاد نیمى از زیبایى آن ساقط بود؛ زیرا که اهل بلاغت برآنند که مجاز بلیغ تر از حقیقت است، و اگر قرآن از مجاز خالى باشد باید از حذف و تاکید و تکرار قصه‏ها و مانند این ها نیز خالى باشد.^[۲۷۸]
برخی از مفسّران و دانشمندان علوم قرآنی فصل جداگانه ای در حقیقت و مجاز در کتب خود آورده اند.^[۲۷۹]
بیشتر الفاظ قرآن کریم در معنای حقیقی بکار رفته اند مثلاً در آیه شریفه(إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَیْکُمُ الْمَیْتَهَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنزِیرِ وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَیْرِ اللّهِ)^[۲۸۰] «[خداوند،] تنها مردار و خون و گوشت خوک و آنچه را که [هنگام سر بریدن‏] نام غیر خدا بر آن برده شده، بر شما حرام گردانیده است.» واژه های(الْمَیْتَهَ)، (الدَّمَ) و (لَحْمَ) در معنای حقیقی خود به کار رفته اند.
برخی از الفاظ قرآن کریم نیز دارای معنای مجازی هستند مثلاً در آیه شریفه (وَیَبْقَى وَجْهُ رَبِّکَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِکْرَامِ)^[۲۸۱] « و ذاتِ باشکوه و ارجمند پروردگارت باقى خواهد ماند » واژه (وَجْهُ) که به معنی ذات است در معنای مجازی استعمال شده است.
بازشناسی حقیقت از مجاز در درک صحیح مفاهیم قرآن کریم نقش بسزایی دارد. می‏گویند: الفاظ اولاً و بالذات دارای معانی حقیقی‏اند مگر آن که قرینه‏ای ما را از معنای حقیقی منع کرده و منصرف سازد. این قرائن را در اصطلاح «قرائن مانعه» یا «قرائن صارفه» می نامند.^[۲۸۲]
اما اگر چنین قرائنی در دست نباشد، لفظ بر معنای حقیقی حمل می شود و در نظر گرفتن معنای مجازی برای لفظ سبب خطا و اشتباه در برداشت تفسیری مفسّر خواهد شد است.
۴- روش ملا فتح الله کاشانی در کشف و تبیین واژه ها
۴-۱- استناد به آیات دیگر
ملا فتح الله گاهی با استناد به آیات دیگر قرآن، معنای واژه را تبیین کرده وگاهی نیز چند معنا برای واژه ای بیان می کند، یا معنایی را که دیگران برای کلمه ذکر کرده اند، با استناد به آیه ای رد کرده است. به عنوان مثال در آیه (وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلاَئِکَهِ اسْجُدُواْ لآدَمَ فَسَجَدُواْ إِلاَّ إِبْلِیسَ أَبَى وَاسْتَکْبَرَ وَکَانَ مِنَ الْکَافِرِینَ)^[۲۸۳] « و چون فرشتگان را فرمودیم: «براى آدم سجده کنید»، پس به جز ابلیس- که سر باز زد و کبر ورزید و از کافران شد- [همه‏] به سجده درافتادند»، سجده را در اصل لغت به معنای تذلل و خواری می داند و برای توجیه این معنا به آیه(وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ یَسْجُدَانِ)^[۲۸۴] « و بوته و درخت چهره‏سایانند» استناد می کند.^[۲۸۵]
مفسّر در تفسیر این آیه بعد از بیان معنای لغوی معنای شرعی سجده را که همان قرار دادن پیشانی بر خاک به قصد عبادت است، بیان می کند و می گوید اگر معنای شرعی مراد باشد، مسجود له خداوند متعال بوده و آدم به جهت تعظیم و تفخیم شان، مانند کعبه، قبله سجود ملائکه شده است و اگر معنای لغوی مراد باشد، حقیقت آدم مسجود له بوده و آن به معنی تواضع ملائکه برای آدم از جهت تحییت و تعظیم است مانند سجده برادران یوسف برای یوسف که جهت تعظیم یوسف بوده است نه برای عبادت او. وی در ادامه معنای لغوی را به جهت امتناع ابلیس از سجده بر می گزیند و یاد آور می شود که اگر مسجود له خداوند می بود ابلیس از سجده کردن سر باز نمی زد.^[۲۸۶]
و یا در تفسیر آیه (وَلاَ تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَهَ فَتَکُونَا مِنَ الْظَّالِمِینَ)^[۲۸۷] «و [لى‏] به این درخت نزدیک نشوید، که از ستمکاران خواهید بود» ظلم را در اصل لغت به معنی نقص دانسته و به آیه(وَلَمْ تَظْلِمْ مِنْهُ شَیْئًا)^[۲۸۸] «و از [صاحبش‏] چیزى دریغ نمى ‏ورزید» استناد می کند.^[۲۸۹]
در آیه اخیر، ظلم به نقص نیز معنا شده است و برخی از لغت دانان نیز همین معنا را برای آن برگزیده اند به عنوان مثال صاحب قاموس قرآن «ظلم» در این آیه را به نقص معنا کرده است و می نویسد ظلم در اصل به معنی ناقص کردن حق یا گذاشتن چیزی در غیر موضع خود است.^[۲۹۰]
وی در تفسیر آیه(الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ الأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاء بِنَاء)^[۲۹۱] «همان [خدایى] که زمین را براى شما فرشى [گسترده] و آسمان را بنایى [افراشته] قرار داد.» به معانی مختلف واژه (جَعَلَ) اشاره کرده و در تایید دو معنای «اوجد» و «سیر» برای (جَعَلَ) به ترتیب به آیات(وَ جَعَلَ الظُّلُماتِ وَ النُّورَ)^[۲۹۲] «و تاریکی ها و روشنایى را پدید آورد» و (جَعَلَ لَکُمُ الْأَرْضَ فِراشاً)^[۲۹۳] «زمین را براى شما فرشى [گسترده] قرار داد» استناد می کند.^[۲۹۴]
و یا در تفسیر آیه شریفه(یُضِلُّ بِهِ کَثِیرًا وَیَهْدِی بِهِ کَثِیرًا وَمَا یُضِلُّ بِهِ إِلاَّ الْفَاسِقِینَ)^[۲۹۵] «[خدا] بسیارى را با آن گمراه و بسیارى را با آن راهنمایى مى‏کند و[لى] جز نافرمانان را با آن گمراه نمى‏کند.» به معانی مختلف واژه «هدایت» اشاره می کند و برای هر یک از این معانی به آیات دیگر قرآن استناد می کند.^[۲۹۶]
همچنین در آیه (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاء إِلاَّ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُکُمْ)^[۲۹۷] «و زنانِ شوهردار [نیز بر شما حرام شده است‏] به استثناى زنانى که مالک آنان شده‏اید.» معانی مختلف واژه «احصان» را با استناد به آیات قرآن بیان می کند.^[۲۹۸]
۴-۲- استناد به روایات پیامبر۹و امامان معصوم:
ملا فتح الله در برخی موارد جهت بیان معانی و مصادیق واژگان به روایاتی از معصومان:اشاره می کند به عنوان مثال در تفسیر آیه (سَمَّاعُونَ لِلْکَذِبِ أَکَّالُونَ لِلسُّحْتِ)^[۲۹۹] «پذیرا و شنواى دروغ هستند [و] بسیار مال حرام مى‏خورند.» در بیان معنای (سُّحْتِ) به روایتی که از امام علی۷و امام صادق۷نقل شده است اشاره می کند و می نویسد: «از امیر المؤمنین۷مروی است که سحت رشوه است در حکم خدا و مهر بغى و کسب حجام و مزد نر بر ماده جهانیدن و بهاى خمر و ثمن میته و مزد کاهن و اجرت چیزى که بنویسند در توسل به معصیت از ابى عبد اللَّه۹مروی است که سحت شامل جمیع انواع حرام است.»^[۳۰۰]

فرض کنید کارت آنالوگ ورودی۱۲ بیتی فوق سیگنال الکتریکی ولتاژی ۰ الی ۱۰ ولت را دریافت کند، حد تفکیک به روش زیر محاسبه می‏شود:
پس داریم
یعنی حداقل تغییر قابل تشخیص توسط کارت فوق ۲٫۴۴mV است و کارت تغییرات کمتر از آن را تشخیص نمی‏دهد. ماژول معرفی شده فوق قابلیت تنظیم شدن روی سیگنال­های ولتاژ، جریان دو سیمه، جریان چهار سیمه و ترموکوپل به صورت سخت­افزاری را دارد و هر دو کانال آن با هم روی یک سیگنال تنظیم می­شوند که نمی­ توان آن­ها را جداگانه تنظیم کرد. بنابراین باید در تنظیمات سخت افزاری علاوه بر مشخص کردن نوع کارت مورد استفاده نوع سیگنال را نیز تعیین کرد. در این فرایند آنچه که از ترانسمیترهای دما و سطح به کارت آنالوگ ارسال می­ شود، یک سیگنال جریانی است و پس از تبدیل به داده ۱۲ بیتی که اصطلاحا به آن آنالوگ خام گویند، به CPU ارسال می‏شود. این مقدار آنالوگ خام بر اساس تعداد بیت­های کارت آنالوگ (در اینجا ۱۲ بیت) بین ۰ تا ۲۷۶۴۸ تغییر می‏کند که فاقد مفهوم است. بنابرین پس از مقیاس‏بندی در برنامه استفاده می‏شود. این مقیاس‏بندی می‏تواند توسط توابع آماده در Step7 صورت گیرد یا از طریق توابعی که خودمان بر حسب نیاز تعریف می­کنیم، که در فصول آینده به آن اشاره خواهیم کرد.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۶-۶-۱-۳- ماژول آنالوگ خروجی
سیگنال­های آنالوگ خروجی از سیگنال­های پرکاربرد به ویژه در کنترل فرایند هستند. این سیگنال­ها به صورت جریانی یا ولتاژی هستند که همانند سیگنال­های آنالوگ ورودی علاوه افزودن کارت روی Rack، نوع سیگنال نیز (ولتاژ یا جریان) باید به هنگلم تنظیمات سخت­افزاری مشخص شود.
کارت آنالوگ خروجی استفاده شده در آزمایشگاه از نوع-۱۲ بیتی با شماره مشخصه ۶ES7 332-5HB01-0AB0 می­باشد. پس از آن که پردازش اطلاعات در CPU به پایان رسید، داده­ی دیجیتال به سیگنال آنالوگ تبدیل می­ شود و به کارت خروجی فرستاده می­ شود، البته مقادیر ماژول آنالوگ خروجی باید برای PLC قابل فهم باشد، در واقع داده ­های scale شده باید به مقادیر آنالوگ خام در بازه ۰ تا ۲۷۶۴۸ تبدیل شوند.
۶-۶-۱-۴- کارت شبکه
کارت CP استفاده شده در این فرایند از نوع CP 343-1 می­باشد. از این کارت می­توان برای ارتباطات تحت شبکه استفاده کرد.

• • 1. 1. سایر اجزای سخت‏افزاری فرایند مورد مطالعه

۶-۷-۱- شیر برقی
شیرهای برقی که در مسیر پمپ های رفت و برگشت آب قرار گرفته اند، از نوع Airtac 2PV250E می‏باشند.
شکل ۶-۱۱٫ شیر یرقی Valve 2pv250E.
۶-۷-۲- سنسور دما از نوع RTD
RTD یا Resistance Temperature Detector یکی از سنسورهای پرکاربرد در اندازه‏گیری دما هستند. اصول اندازه ­گیری در آن­ها بر اساس تغییرات مقاومت ناشی از تغییر دماست. در رابطه زیر میزان تغییر مقاومت با مقدار دما نشان داده شده است که دارای یک رابطه نسبتا مستقیم است.
شکل ۶-۱۲٫ سنسور PT100.
در این رابطه مقدار مقاومت در صفر درجه سانتیگراد و a ضریبی است که به جنس مقاومت بستگی دارد. جنس مقاومت می ­تواند مس، پلاتین، تنگستن یا نیکل باشد که هر کدام در بازه خاصی کاربرد دارند.
اتصال RTD به کارت آنالوگ می ­تواند دو سیمه یا سه­سیمه یا چهار سیمه باشد. دو سیمه فقط برای مسافت­های خیلی کم به کار می‏رود زیرا مقارمت سیم در اندازه ­گیری نیز دیده می­ شود. در نوع سه سیمه خطا وجود دارد ولی از دو سیمه کمتر است زیرا اهم یک مسیر در اندازه ­گیری دیده می­ شود. اگر این خطا از نظر کاربر قابل قبول باشد می­توان آن را اجرا نمود. نوع چهار سیمه برای اندازه ­گیری­های دقیق به کار می­رود. یک منبع جریان ثابت بین دو سر مقاومت RTD قرار می­گیرد و اندازه ­گیری ولتاژ در دو سر دیگر صورت می­گیرد. به علت اینکه از مسیر اندازه ­گیری ولتاژ جریان نمی­گذرد، ولتاژ اندازه ­گیری شده در دو سر مقاومت RTD است. پس در اندازه گیری مقاومت سیم­ها دیده نمی­شوند.
PT100 یکی از اعضای خانواده RTD است که بسیار پرکاربرد و معروف می­باشد. در آزمایشگاه از این نوع استفاده شده است که در دمای صفر درجه مقاومتی برابر با ۱۰۰ اهم دارد و تغییرات آن نسبتا خطی است.
برای اتصال این سنسور به کارت آنالوگ از نوع دو سیمه استفاده شده است. همانطور که در شکل ۶-۱۳ مشخص است، ابتدا توسط کارت جریان مشخصی به PT100 اعمال شده و سپس افت ولتاژ به وجود آمده در PT100 اندازه ­گیری می­ شود. با تقسیم ولتاژ اندازه ­گیری شده بر جریان اعمالی، میزان مقاومت آن به دست می ­آید.
شکل ۶-۱۳٫ نحوه اتصال PT100 به کارت آنالوگ [۶۴].
۶-۷-۳- سنسور فشار
از سنسور فشار برای تعیین سطح مایع درون مخزن اول استفاده می‏شود. این سنسور از نوع BCT110 می­باشد و بازه کاری آن ۰ تا ۱۰۰ میلی بار می­باشد. شکل ۷-۹ این سنسور و نحوه اتصال آن به کارت آنالوگ را نشان می­دهد.
شکل ۶-۱۴٫ سنسور BCT110 و نحوه اتصال آن به کارت آنالوگ [۶۵].

• • 1. 1. نرم‏افزار سیستم و زبان برنامه‏نویسی

همان­طور که در فصل دوم اشاره شد زبان برنامه نویسی ST که از دیگر زبان­های برنامه نویسی PLC ها جدید تر است، یک زبان سطح بالا شبیه C و پاسکال است و کاربردی عالی به ویژه در الگوریتم­های پیچیده ریاضی دارد. یادگیری این زبان برنامه­نویسی با توجه به شبیه بودن آن به زبان پاسکال برای اشخاص ناآشنا زمان­گیر و پرخطا است [۶۶]. یک روش جدید در سال ۲۰۱۱ ارائه شده است که می­توان با برنامه نویسی خاص و ساده با بهره گرفتن از بلاک­های ساده Simulink در نرم افزار MATLAB یک سری زیر سیستم ساخت و با تبدیلات خاصی آن را به کد نوشتاری برای بسیاری از PLC ها تبدیل نمود. این شیوه برای پیاده­سازی الگوریتم­های پیچیده کنترلی و ریاضی تا حدی برای صنایع بسیار مفید خواهد بود. از طریق این روش برنامه­نویسی، که نوشتن کد آن در PLC زمان­بر است و ممکن است به چندین ماه برنامه­نویسی نیاز داشته باشد را در مدت بسیار کوتاه­تری با دقت بیشتر در Simulink می­توان طراحی نمود. از طریق این روش خطاهای ناشی از برنامه نویسی های پیچیده کاهش می­یابد. همچنین کسانی که آشنایی کافی با نرم­افزار MATLAB و Simulink را دارند بدون آشنایی با زبان پاسکال یا ST می­توانند برای PLC ها برنامه نویسی خاص و بهینه داشته باشند. البته محدودیت­هایی در این روش وجود دارد، از جمله این که تنها از بلاک­های بسیار ساده و حالت گسسته زمانی در Simulnik می­توان استفاده کرد. در نتیجه الگوریتم­های طراحی شده باید تا حد معقولی ساده و قابلیت تبدیل شدن به ST را داشته باشند. در این پایان نامه نیز برای پیاده­سازی روش­های کنترلی پیشرفته، بسیاری از توابع و زیر تابع­ها از همین روش ساخته شده ­اند که نه تنها در کاهش زمان پیاده­سازی بلکه در کاهش خطای کدنویسی نیز بسیار تاثیرگذار بوده است. شکل زیر روند طراحی توابع مورد نیاز برای پیاده­سازی روی PLC را نشان می­دهد.
شکل ۶-۱۵٫ روند طراحی توابع مورد نیاز برای پیاده‏سازی روی PLC.

• • 1. 1. طراحی موج PWM برای اعمال به هیتر

سطح پلاسمای ۱۷- α هیدروکسی پروژسترون در دوره‌ی پیش از تخمک‌گذاری افزایش می‌یابد. به نظر نمی‌رسد که این استروئید در تنظیم چرخه نقش داشته باشد. وجود این ماده در خون صرفاً حاصل ترشح آن به عنوان یک ترکیب حد واسط است. افزایش سطح آندروژن‌ها در این مرحله از چرخه می‌تواند با دو هدف صورت گیرد: ۱) نقش موضعی آندروژن‌ها در تخمدان جهت تقویت فرایند آترزی، و ۲) ایجاد اثر سیستمیک برای افزایش میل جنسی. آندروژن‌های داخل تخمدانی باعث تسریع مرگ سلول‌های گرانولوزا و آترزی فولیکول‌ها می‌شوند. مکانیسم اختصاصی این اثر نامشخص است. با این حال می‌توان آن را حاصل مهار اثر استروژن و فاکتورهای اتوکرین ـ پاراکرین در تقویت اثر FSH دانست. به این ترتیب، آندروژن‌ها ممکن است برای حصول اطمینان از آن که تنها یک فولیکول غالب به نقطه‌ی تخمک‌گذاری می‌رسد، نقشی تنظیمی را برعهده داشته باشند (Hernandez et al., 1990).

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

میل جنسی را می‌توان با تجویز آندروژن‌ها تحریک نمود. چنانچه افزایش سطح آندروژن‌ها در اواسط چرخه، محرک میل جنسی باشد، آن گاه بایستی همزمان با این افزایش، فعالیت جنسی فرد نیز افزایش یابد. مطالعات اولیه نتوانستند این الگو را نشان دهند، زیرا در این مطالعات، عمدتاً مردان آغازگر فعالیت جنسی بودند. چنانچه تنها رفتارهای جنسی آغاز شده توسط زنان مورد مطالعه قرار گیرد، می‌توان افزایش فعالیت جنسی زنان را در طول فاز تخمک‌گذاری چرخه‌ی قاعدگی مشاهده نمود. گزارش شده است که فعالیت جنسی زوج‌ها در زمان تخمک‌گذاری افزایش می‌یابد. به این ترتیب افزایش سطح آندروژن‌ها در اواسط چرخه می‌تواند باعث افزایش فعالیت جنسی در زمانی شود که بیش‌ترین احتمال حاملگی وجود دارد (Hernandez et al., 1990).

• • • • • • 1. 1. تخمک‌گذاری

فولیکول پیش‌تخمک‌گذاری از طریق تولید استرادیول، تخمک‌گذاری خود را تحریک می‌کند. زمان‌بندی چرخه‌ها (حتی در یک فرد خاص) از تنوع قابل توجهی برخوردار است. طبق یک برآورد دقیق و مستدل، می‌توان گفت که تخمک‌گذاری ۱۲-۱۰ ساعت پس از فوران LH و ۳۶-۳۴ ساعت پس از فوران استرادیول روی می‌دهد. به نظر می‌رسد که شروع فوران LH، قابل اعتماد‌ترین شاخص برای پیش‌بینی زمان تخمک‌گذاری است؛ سطح LH، ۳۶-۲۴ ساعت پیش از پاره شدن فولیکول شروع به افزایش می‌کند. به منظور تکمیل بلوغ اووسیت، غلظت LH باید به مدت ۷۲-۱۴ ساعت در یک حد آستانه حفظ شود. فوران LH معمولا ۵۰-۴۸ ساعت طول می‌کشد. به دلیل لزوم رعایت دقیق زمان‌بندی در برنامه‌های لقاح آزمایشگاهی (IVF)^[81]، داده‌های جالبی در اختیار محققان قرار گرفته است. معمولاً فوران LH در حوالی ساعت ۳ صبح مشاهده می‌شود؛ در دو سوم از زنان، فوران LH در حد فاصل نیمه شب تا ۸ صبح شروع می‌شود. در فصل بهار تخمک‌گذاری عمدتاً در صبح و در فصول پاییز و زمستان عمدتاً در عصر روی می‌دهد. در نیمکره‌ی شمالی، در ماه‌های ژوئیه تا فوریه (اواسط تیر تا اواسط بهمن)، حدود ۹۰ درصد از زنان بین ساعت ۴ تا ۷ بعد از ظهر تخمک‌گذاری می‌کنند؛ در فصل بهار ۵۰ درصد از زنان در حد فاصل نیمه شب تا ۱۱ صبح تخمک‌گذاری می‌نمایند (Zelinski-Wooten et al., 1994).
اکثر مطالعات نشان داده‌اند که وقوع تخمک‌گذاری در تخمدان راست بیش از تخمدان چپ است (۵۵ درصد در مقابل ۴۵ درصد) و همچنین قابلیت باروری اووسیت‌های نشأت گرفته از تخمدان راست بالاتر است. این که تخمک‌گذاری در تخمدان راست انجام شود یا تخمدان چپ، ویژگی‌های چرخه را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد. چرخه‌هایی که فازهای فولیکولار کوتاهی دارند معمولا با تخمک‌گذاری دگرسو (Contraleteral) همراه هستند، اما در چرخه‌هایی که فاز فولیکولار بلندی دارند، تخمک‌گذاری به صورت تصادفی انجام می‌شود. تناوب تخمک‌گذاری در بین دو تخمدان عمدتاً در زنان جوان دیده می‌شود، اما پس از ۳۰ سالگی، تخمک‌گذاری بیش‌تر در تخمدان یک سمت انجام می‌شود؛ با این حال در سراسر سال‌های باروری یک زن، میزان تخمک‌گذاری در تخمدان راست بالاتر است. احتمال بارداری در تخمک‌گذاری‌های دگرسو بیش‌تر از تخمک‌گذاری‌های یک سویه (Ipsilateral) است. احتمال تخمک‌گذاری یک سویه با افزایش سن و کاهش قدرت باروری افزایش می‌یابد (Yoshimura et al., 1987).
فوران گنادوتروپین‌ها باعث تحریک مجموعه وقایع زیادی می‌گردد که حاصل آن‌ها نهایتاً تخمک‌گذاری (آزاد شدن اووسیت‌ و توده‌ای از سلول‌های گرانولوزای اطراف آن) است. فوران LH باعث از سرگیری میوز در اووسیت می‌شود (تا زمانی که اسپرم وارد تخمک نشده و جسم قطبی دوم آزاد نشده باشد، میوز کامل نمی‌شود). افزایش سطح LH موجب آغاز لوتئینیزه شدن سلول‌های گرانولوزا و تولید پروژسترون، افزایش اندازه‌ی توده‌ی سلولی اطراف اووسیت و سنتز پروستاگلاندین‌ها و سایر ایکوزانوئیدهای^[۸۲] لازم برای پاره شدن فولیکول نیز می‌شود. فاکتورهای موضعی از بلوغ و لوتئینیزاسیون پیش از موعد اووسیت جلوگیری می‌کنند. درست پیش از تخمک‌گذاری سطح AMP حلقوی در داخل فولیکول افزایش می‌یابد؛ این افزایش در اثر القای LH روی می‌دهد. سلول‌های کومولوس اووفروس با سایر سلول‌های گرانولوزا تفاوت دارند؛ این سلول‌ها فاقد گیرنده‌ی LH بوده و پروژسترون تولید نمی‌کنند؛ اووسیت بیان گیرنده‌های LH را (که حاصل تحریک FSH است) در سلول‌های گرانولوزای مجاور مهار می‌کند. اووسیت سلول‌های کومولوس را قادر می‌سازد تا درست پیش از تخمک‌گذاری به تغییرات بیوشیمیایی و فیزیکی ناشی از گنادوتروپین‌ها پاسخ دهند. احتمالاً آن دسته از فاکتورهای موضعی که از بلوغ اووسیت نارس و لوتئینیزاسیون جلوگیری می‌کنند، تحت کنترل اووسیت هستند. یکی از مدیاتورهای^[۸۳] این سیستم کنترلی، اکسید نیتریک است. اکسید نیتریک باعث حفظ پیوندگاه‌های شکاف‌دار می‌گردد. اکسید نیتریک در مقابل از سرگیری فرایند میوز در اووسیت و تخریب شبکه‌ی پیوندگاه‌های شکاف‌دار مقاومت می‌کند؛ این مقاومت تا آنجا ادامه دارد که افزایش شدید سطح LH بر آن غلبه کرده و ارتباط بین اووسیت و سلول‌های فولیکولار را از بین ببرد (Couzinet et al., 1992).
با فوران LH، سطح پروژسترون موجود در فولیکول تا زمان تخمک‌گذاری به افزایش خود ادامه می‌دهد. افزایش پیش‌رونده سطح پروژسترون ممکن است در پایان دادن به اوج LH نقش داشته باشد؛ پروژسترون در غلظت‌های بالا ممکن ست یک اثر پس‌خوراندی منفی را اعمال نماید. پروژسترون علاوه بر اثرات مرکزی خود، قابلیت اتساع جدار فولیکول را نیز افزایش می‌دهد. تغییر در ویژگی‌های الاستیک جدار فولیکولی برای توجیه افزایش سریع حجم مایع فولیکولی، که درست پیش از تخمک‌گذاری روی می‌دهد، ضروری است. این افزایش حجم، تغییر قابل توجهی در فشار داخل فولیکول نمی‌دهد. آزاد شدن تخمک با تغییرات دژنراتیو کلاژن در جدار فولیکول همراه است؛ به این ترتیب جدار فولیکول درست پیش از تخمک‌گذاری نازک و کشیده می‌شود. FSH و LH و پروژسترون فعالیت آنزیم‌های پروتئولیتیک^[۸۴] را تحریک می‌کنند. این امر باعث هضم کلاژن موجود در جدار فولیکول و افزایش اتساع‌پذیری آن می‌شود. اوج گرفتن سطح گنادوتروپین‌ها باعث رها شدن هیستامین^[۸۵] نیز می‌شود. در برخی مدل‌های آزمایشگاهی، هیستامین به تنهایی می‌تواند تخمک‌گذاری را القا نماید (Hibbert et al., 1996).

• • • • 1. 1. فاز لوتئال

پیش از پاره شدن فولیکول و آزاد شدن تخمک، اندازه‌ی سلول‌های گرانولوزا شروع به افزایش می‌کند و این سلول‌ها یک نمای واکوئله‌ی^[۸۶] خاص را به خود می‌گیرند که همراه با تجمع یک رنگ‌دانه‌ی زرد به نام لوتئین^[۸۷] در آن‌هاست. نام جسم زرد و فرایند لوتئینیزاسیون از اسم این رنگدانه مشتق شده است. طی سه روز نخست پس از تخمک‌گذاری، سلول‌های گرانولوزا به بزرگ شدن ادامه می‌دهند. به علاوه ممکن است سلول‌های لوتئینی تکا از استروما و تکای اطراف تمایز یافته و تبدیل به جزئی از جسم زرد شوند. تجزیه‌ی لامینای قاعده‌ای و واسکولایزه شدن و لوتئینیزاسیون سریع، تعیین منشأ برخی سلول‌ها را دشوار می‌سازد. پس از توقف افزایش LH، نفود مویرگ‌ها به لایه‌ی گرانولوزا شروع می‌شود. مویرگ‌ها به حفره‌ی مرکزی رسیده و اغلب آن را پر از خون می‌کنند. یکی از ویژگی‌های مهم فرایند لوتئینیزاسیون، آنژیوژنز است (Brännström et al., 1997).
در روز ۸ یا ۹ پس از تخمک‌گذاری، واسکولاریزاسیون^[۸۸] به حداکثر می‌رسد؛ این امر با به حداکثر رسیدن سطح خونی استرادیول و پروژسترون همراه است. جسم زرد دارای یکی از بالاترین نسبت‌های جریان خون به جرم واحد در بدن است. گاه رشد عروق منجر به خونریزی‌های توقف‌ناپذیر و اعمال جراحی حاد اورژانس می‌شود؛ این اتفاق در هر زمانی از فاز لوتئال ممکن است روی دهد. در زنانی که تحت درمان با عوامل ضد انعقاد قرار دارند، این یک خطر بالینی قابل توجه است؛ این افراد باید داروهای جلوگیری‌کننده از تخمک‌گذاری دریافت کنند. فعالیت لوتئال طبیعی، مستلزم رشد مناسب فولیکول در پیش از تخمک‌گذاری است. سرکوب FSH در طول فاز فولیکولار باعث کاهش سطح استرادیول در پیش از تخمک‌گذاری می‌شود. سرکوب FSH همچنین باعث کاهش تولید پروژسترون در اواسط فاز لوتئال و کاهش توده‌ی سلول‌های لوتئال می‌گردد (Caraty et al., 1995).
شواهد آزمایشگاهی از این عقیده حمایت می‌کنند که تجمع گیرنده‌های LH در فاز فولیکولار تعیین‌کننده‌ی میزان لوتئینیزاسیون و ظرفیت عملکردی جسم زرد در آینده است. تبدیل موفقیت‌آمیز گرانولوزای بدون رگ فاز فولیکولار به بافت لوتئال واسکولاریزه نیز حائز اهمیت است. از آن جایی که تولید استروئیدها به انتقال کلسترول توسط LDL وابسته است، رگ‌دار شدن لایه گرانولوزا برای فراهم کردن زمینه جهت رسیدن LDL-کلسترول به سلول‌های لوتئال ضروری است؛ به این ترتیب سوبسترای کافی جهت تولید پروژسترون فراهم می‌شود. یکی از وظایف مهم LH، تنظیم اتصال به گیرنده‌ی LDL، فرایند وارد شدن این گیرنده به درون سلول و پردازش پساگیرنده‌ای (Postreceptor processing) است؛ طی مراحل اولیه لوتئینیزاسیون و در پاسخ به افزایش سطح LH در اواسط چرخه، بیان گیرنده LDL در سلول‌های گرانولوزا القا می‌شود. از طریق این مکانیسم، کلسترول در اختیار میتوکندری قرار می‌گیرد تا به عنوان واحد ساختمانی پایه‌ای در استروئیدوژنز مورد استفاده قرار گیرد (Smith et al., 1985).
طول عمر و فعالیت استروئیدوژنیک جسم زرد به تداوم ترشح LH وابسته است. بررسی زنانی که هیپوفیز آن‌ها برداشته شده است نشان می‌دهد که عملکرد نرمال جسم زرد مستلزم وجود دائمی مقادیر اندکی از LH است. تجویز آگونیست‌ها یا آنتاگونیست‌های GnRH یا قطع GnRH در زمانی که تخمک‌گذاری از طریق تجویز GnRH ضربانی القا شده است باعث لوتئولیز فوری می‌شود؛ این یافته مؤید وابستگی جسم زرد به LH است. شواهدی وجود ندارد که نشان دهد سایر هورمون‌های لوتئوتروپیک (مانند پرولاکتین) نقشی را در چرخه‌ی قاعدگی نخستی‌ها ایفا می‌کنند. جسم زرد، هموژن نیست. به جز سلول‌های لوتئال، جسم زرد واجد سلول‌های اندوتلیال، لکوسیت‌ها^[۸۹] و فیبروبلاست‌ها^[۹۰] نیز می‌باشد. بخش اعظم جسم زرد را سلول‌های غیر استروئید ساز تشکیل می‌دهد (حدود ۷۰ درصد از کل سلول‌ها). سلول‌های ایمنی لکوسیتی، سیتوکین‌های مختلفی را تولید می‌کنند (از جمله اینترلوکین-۱β و α-TNF). انواع زیادی از لکوسیت‌ها در جسم زرد حضور دارند که منبعی غنی از آنزیم‌های سیتولیتیک^[۹۱]، پروستاگلاندین‌ها و فاکتورهای رشد دخیل در آنژیوژنز^[۹۲]، استروئیدوژنز و لوتئولیز^[۹۳] را تشکیل می‌دهند (Lei et al., 1991).
جسم زرد یکی از بهترین نمونه‌های ارتباط و تعامل در زیست‌شناسی است. به عنوان مثال سلول‌های استروئید ساز فاکتورهای مؤثر بر آنژیوژنز را تولید می‌نمایند. عملکرد هماهنگ این سیستم، با میزان پیچیدگی آن نسبت عکس دارد. سلول‌های اندوتلیال حدود ۳۵ درصد از سلول‌های یک جسم زرد بالغ را تشکیل می‌دهند. همانند سایر نقاط بدن، در این جا نیز سلول‌های اندوتلیال در واکنش‌های ایمنی و فعالیت‌های اندوکرین شرکت می‌کنند. سلول‌های اندوتلیال منبعی از اندوتلین-۱^[۹۴] هستند؛ این ماده در پاسخ به تغییرات جریان خون، فشار خون و فشار اکسیژن بیان می‌شود. به طور طبیعی سطح پروژسترون پس از تخمک‌گذاری به سرعت افزایش می‌یابد. سطح پروژسترون تقریبا ۸ روز پس از فوران LH به حداکثر می‌رسد. در طول فاز لوتئال، رشد فولیکول‌های جدید از طریق کاهش سطح گنادوتروپین‌ها (که ناشی از پس‌خوراند منفی استروژن، پروژسترون و اینهیبین –A است) بیش از پیش مهار می‌شود. با پدیدار شدن گیرنده‌های LH بر روی سلول‌های گرانولوزای فولیکول غالب و متعاقباً نمو فولیکول و تبدیل آن به جسم زرد، بیان اینهیبین تحت کنترل LH در می‌آید و به جای اینهیبین –B، اینهیبین –A بیان می‌شود. سطح خونی اینهیبین –A در اواخر فاز فولیکولار رو به افزایش و در اواسط فاز لوتئال به حداکثر می‌رسد. به این ترتیب، اینهیبین –A در سرکوب FSH و به حداقل رساندن سطح آن در فاز فولیکولار نقش دارد. در طول فاز لوتئال، موجی از رشد فولیکول‌های کوچک مشاهده می‌شود؛ این پدیده احتمالاً در پاسخ به فوران FSH در اواسط چرخه بروز می‌کند؛ با این حال، سرکوب FSH در فاز لوتئال ضامن این است که یک فولیکول بزرگ و بالغ ظاهر نشود (Shikone et al., 1996).
ترشح پروژسترون و استرادیول در طول فاز لوتئال اپیزودیک^[۹۵] است؛ تغییرات مشاهده شده، ارتباط نزدیکی با پالس‌های LH دارند. به دلیل این ترشح اپیزودیک، طی فازهای لوتئال کاملاً نرمال، سطح پروژسترون در اواسط فاز لوتئال نسبتا پایین است؛ برخی‌ها به غلط تصور می‌کنند که این پایین بودن سطح پروژسترون، نشانگر آن است که فاز لوتئال کافی نمی‌باشد. جسم زرد نخستی‌ها از این لحاظ منحصر به فرد است که استروژن تولید می‌کند؛ با این حال برخلاف فاز فولیکولار، تولید استروژن در فاز لوتئال وابسته به LH است. در داخل جسم زرد، پروژسترون به صورت موضعی عمل نموده و باعث تقویت لوتئینیزاسیون سلول‌های گرانولوزا می‌شود (فرایند لوتئینیزاسیون توسط LH القا می‌شود)، همچنین پروژسترون آپوپتوز را مهار نموده و سنتز خود را (که وابسته به LH است) پشتیبانی می‌کند (Zeleznik and Little-Ihrig, 1990).
در یک چرخه‌ی نرمال، بازه‌ی زمانی بین اوج سطح LH در اواسط چرخه تا قاعدگی به طور ثابت حدود ۱۴ روز است. در عمل، طول ۱۱ تا ۱۷ روزه برای فاز لوتئال، نرمال تلقی می‌شود. در ۶-۵ درصد از افراد، طول فازهای لوتئال کوتاه است. می‌دانیم که تنوع زیاد طول چرخه در بین زنان مختلف ناشی از تفاوت تعداد روزهای لازم برای رشد و بلوغ فولیکول‌ها در فاز فولیکولار است. فاز لوتئال را نمی‌توان حتی از طریق افزایش پیش‌رونده دز LH به طور نامحدود ادامه داد. این مسئله نشان می‌دهد که از بین رفتن جسم زرد، ناشی از یک مکانیسم لوتئولیتیک فعال است (Retamales et al., 1994).
۱۱-۹ روز پس از تخمک‌گذاری، جسم زرد به سرعت دچار دژنراسیون می‌شود؛ مکانیسم دژنراسیون جسم زرد هنوز مشخص نیست. در برخی پستانداران غیر نخستی، یک فاکتور لوتئولیتیک که در رحم تولید شده و توسط استروژن تحریک می‌شود (پروستاگلاندین F2α)، طول عمر جسم زرد را تنظیم می‌کند. هیچ فاکتور لوتئولیتیکی به طور قطعی در چرخه‌ی قاعدگی نخستی‌ها شناسایی نشده است. برداشت رحم در نخستی‌ها، چرخه‌ی تخمدانی را تحت تاثیر قرار نمی‌دهد. پس‌رفت مورفولوژیک سلول‌های لوتئال ممکن است در اثر تحریک استرادیول تولید شده توسط جسم زرد روی دهد. افزایش پیش از موعد سطح خونی استرادیول در اوایل فاز لوتئال باعث افت سریع غلظت پروژسترون می‌شود. تزریق مستقیم استرادیول به درون تخمدان حاوی جسم زرد باعث القای لوتئولیز می‌شود، حال آن که تزریق استرادیول به درون تخمدان سمت مقابل هیچ اثری ندارد. این اثر استروژن ممکن است با واسطه‌ی اکسید نیتریک اعمال شود. اکسید نیتریک باعث تحریک تولید پروستاگلاندین در جسم زرد شده و از تولید پروژسترون می‌کاهد. در جسم زرد انسان، اکسید نیتریک و hCG اثرات متضادی دارند؛ اکسید نیتریک باعث آپوپتوز سلول‌های لوتئال می‌شود. با این حال سیگنال نهایی لوتئولیز، پروستاگلاندین F2α است. پروستاگلاندین F2α در داخل تخمدان تولید می‌شود. تولید این ماده در پاسخ به استروژن لوتئالی صورت می‌گیرد که به طور موضعی سنتز شده است (Sanders et al., 1996).
مطالعات ژنومی، این روابط را تایید می‌کنند؛ در این مطالعات اثر F2α و hCG بر روی بیان ژن مورد بررسی قرار می‌گیرد. در اوایل فاز لوتئال نخستی‌ها، به طور غالب پروستاگلاندین لوتئوتروپیک (PGE2)^[96] در داخل جسم زرد سنتز می‌شود؛ در اواخر فاز لوتئال، سنتز پروستاگلاندین در داخل جسم زرد به سمت PGF2α^[۹۷] شیفت پیدا می‌کند. استروژن تولید شده توسط جسم زرد دارای یک نقش احتمالی دیگر هست. با توجه به لزوم وجود استروژن برای سنتز گیرنده‌های پروژسترون در آندومتر، استروژن فاز لوتئال ممکن است پس از تخمک‌گذاری برای فراهم کردن امکان تغییرات وابسته به پروژسترون در آندومتر ضروری باشد. یکی از مکانیسم‌های احتمالی دیگر ناباروری یا سقط زودرس، کافی نبودن تعداد گیرنده‌های پروژسترون به علت عدم آماده‌سازی کافی آندومتر توسط استروژن است (شکل دیگری از نقص فاز لوتئال) (Sanders et al., 1996).