ویژگی اصلی تمام قراردادهای ازدواج اسلامی که با ازدواج­های مدل غربی متفاوت است، شرط مربوط به مهریه (مهر) است. مهریه یا صداق، مالی است که به وسیله عقد ازدواج بطور متزلزل به ملکیت زن (همسر) در می ­آید. مطابق ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی:
«به مجرد عقد ، زن مالک مهر می شود و می‎تواند هر نوع تصرفی که بخواهد درآن بنماید .»
مهر، نوعی الزام قانونی است که بر مرد تحمیل می­ شود و فقط زوجین می­توانند هنگام بستن عقد یا پس از آن، مقدار مهر را به تراضی معین سازند. (مواد ۱۰۸۰-۱۰۸۷قانون مدنی).^[۹۳]
احکام اسلامی در زمینه خانواده تصریح دارند که تمام قراردادهای ازدواج باید شامل انتقال مال از داماد به عروس باشند، و حتی اگر مهریه‎ای در قرارداد تعیین نشده باشد، زن مستحق دریافت مهرالمثل یعنی مبلغی معقول است که بر حسب مهریه زنان همسطح وی تعیین می‎شود.
اولین امتیازی که مهریه به زن می‎دهد، مشروط به اینکه مهریه حال باشد یا از طرف زن مطالبه شده باشد، این است که زن می‎تواند از برقراری رابطه جنسی با شوهر برای بار نخست تا زمانی که تمام مهریه را دریافت نکرده خودداری کند. ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی بیان می‎دارد:

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

«زن می‎تواند تا مهر به اوتسلیم نشده از ایفاء وظایفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند مشروط بر اینکه مهر او حال باشد و این امتناع مسقط حق نفقه نخواهد بود.»
در نظام حقوق خانواده در اسلام، تنها مردان حق یک طرفه و نامشروط برای طلاق دارند. در نتیجه یک زن متأهل مسلمان، طبق قوانین سنتی همیشه در معرض تهدید طلاق داده شدن است بدون آن که خودش حق تضمین شده‎ای برای طلاق گرفتن داشته باشد. گرچه طبق احکام اسلامی زنان توانایی تأثیرگذاری کمی بر نتایج عقد ازدواج به طور مستقیم دارند، ولی مهریه را به عنوان یک عامل بازدارنده برای طلاق از ناحیه شوهر و همینطور به عنوان ابزاری برای طلاق گرفتن از شوهر می‎بینند. از آنجا که در اکثر موارد مهریه به صورت عندالمطالبه است، هر زمان که زن بخواهد می‎تواند به دادگاه مراجعه کند و الزام شوهرش به پرداخت مهریه را بخواهد. اگر شوهر از پرداخت مهریه امتناع کند ممکن است به زندان فرستاده شود.
با گذشت زمان، این کشمکش‎ها پیرامون پرداخت مهریه موجب شد مجلس ایران به دنبال یافتن راه­حلی برآید. به دلیل آنکه تعیین میزان مهریه حق زوجین است و به دلیل اصل آزادی قراردادی، قانونگزاران نتوانستند حداکثری برای میزان مهریه تعیین کنند؛ در عوض سقفی برای میزان مهریه قابل اجرا تعیین کردند که برای مبالغ بیش از آن نمی‎توان شوهر را ملزم به پرداخت کرد یا او را به زندان فرستاد، مگر این که ثابت شود از توانایی مالی کافی برای پرداخت برخوردار است. در ۱۴ فروردین ۱۳۹۱، مجلس ایران ماده‎ای از لایحه حمایت خانواده را تصویب کرد که سقف مهریه قابل اجرا را ۱۱۰ سکه طلا تعیین می‎کند.^[۹۴] لازم به ذکر است زندانی کردن افراد به دلیل ناتوانی آن­ها در پرداخت بدهی‎های مالی بر خلاف موازین حقوق بشر است. ماده ۱۱ میثاق حقوق مدنی و سیاسی بیان می‎دارد: «هیچ­کس را نمی‎توان تنها به این علت که قادر به اجرای تعهدات قراردادی خود نیست زندانی کرد». با این حال حقوق مردان در این رابطه نمی‎تواند بدون توجه به حقوق زنان در رابطه با مهریه در نظر گرفته شود. اگر قانونگزار به مردان این اختیار را می‎دهد که تعهدهای توخالی نسبت به پرداخت مهریه‎های هنگفت کنند و سپس ضمانت اجراهای قانونی را بر می‎دارد، در مقابل باید حقوق برابر زنان در ازدواج را هم تضمین نماید.

۲-۸-۲-۶- نفقه

دیگر اثر مالی قرارداد ازدواج، تعهد مرد و حق زن بر نفقه است. مطابق احکام اسلامی، شوهر موظف به تأمین نفقه همسرش است (ماده ۱۱۰۶ قانون مدنی). مطابق ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی:
«نفقه عبارت است از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن ‌از قبیل مسکن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزینه‌های درمانی و بهداشتی و خادم در صورت‌ عادت یا احتیاج به واسطه نقصان یا مرض»
حتی زن می‎تواند به دادگاه مراجعه کرده و از شوهرش برای عدم پرداخت نفقه شکایت کند. در چنین مواردی دادگاه میزان نفقه را تعیین می‎کند و شوهر را ملزم به پرداخت آن می‎کند^[۹۵]. به علاوه، برای شوهری که با وجود توانایی مالی از پرداخت نفقه همسرش خودداری می‎کند از ۹۱ روز تا ۵ ماه حبس در نظر گرفته شده­است.^[۹۶]
با این وجود، حق زن بر نفقه مشروط است. زن تا زمانی مستحق نفقه است که از شوهرش اطاعت و تمکین می‎کند. به محض اینکه زن علائم نافرمانی و نشوز را نشان دهد، دیگر حقی برای مطالبه نفقه ندارد. اگر زن از ایفای وظایف زناشویی بدون دلیل موجه خودداری کند، مستحق نفقه نخواهد بود^[۹۷].

۲-۸-۲-۷- تمکین

یکی از اجزای اصلی ازدواج، تمکین زن ( به معنای خاص) است که عبارت است از این­که زن برای رابطه جنسی در دسترس شوهر باشد و مانعی برای این کار ایجاد نکند. این حق مرد و وظیفه زن محسوب می­ شود. در ازای مهریه، که بی‎شباهت به بهای کالا در قرارداد خرید و فروش نیست، شوهر نوعی حق مالکیت، به صورت دسترسی جنسی، نسبت به زن خود پیدا می‎کند. خودداری زن از برآوردن خواست‎های مشروع شوهرش بدون هیچ عذر موجهی «نشوز» محسوب می‎شود و بدین معنی است که او حقش را بر نفقه از دست می‎دهد. نشوز زن به علاوه می‎تواند دلیلی برای ازدواج مجدد، طلاق، یا خشونت خانگی (کتک زدن زن) باشد.
گفته شده است که تمکین وظیفه متقابل هر دو طرف است؛ ولی تمکین شوهر به ندرت در منابع اسلامی مورد بحث قرار گرفته است. یکی از موارد نادری که در برخی منابع مورد اشاره قرار گرفته این است که «شوهر نمی‎تواند بیش از چهار ماه نزدیکی با عیال دائمی خود را ترک کند»^[۹۸]. این بدین معنی است که، در حالی که زن موظف است هر زمان که شوهر بخواهد با او رابطه جنسی داشته باشد، ولی نیازهای جنسی زنان در احکام مربوط به خانواده در اسلام نادیده گرفته شده و آنچه مهم است لذت و رضایت مردان است. به علاوه اعطای چنین اقتداری به مردان نسبت به زنان به نحوی که تنها مرد می‎تواند زمان و مکان رابطه جنسی را انتخاب کند، ممکن است منجر به تجاوز زناشویی شود که در بسیاری از کشورها جرم و قابل مجازات است^[۹۹]. به علاوه مطابق اعلامیه سازمان ملل درباره محو خشونت علیه زنان، تجاوز زناشویی به عنوان خشونت علیه زنان و نقض حقوق بشر محسوب شده است^[۱۰۰].

۲-۸-۲-۸- حق خروج از کشور

اقتدار سنتی مردان (پدران و شوهران) نسبت به دختران و زنان گاهی اشکال مدرنی نیز به خود می‎گیرد. مطابق قوانین ایران، زن شوهردار برای دریافت گذرنامه و سفر به خارج از کشور محتاج رضایت همسرش است. شوهرها می‎توانند با خودداری از امضای اوراق رضایت­نامه برای دریافت گذرنامه و سفر به خارج از کشور، زنانشان را از ترک کشور منع کنند. ماده ۱۸ قانون گذرنامه ۱۹۷۳ مقرر داشته است:
«برای اشخاص زیر با رعایت شرایط مندرج در این ماده گذرنامه صادر می‎شود: …
۳- زنان شوهردار ولو کمتر از ۱۸ سال تمام با موافقت کتبی شوهر…»
طبق ماده ۱۹ همان قانون، شوهرها حتی می‎توانند با مقامات مربوطه مکاتبه کنند و مانع خروج همسرانشان از کشور شوند. در چنین مواردی گذرنامه این زنان توقیف خواهد شد. در واقع، حتی اگر شوهر در ابتدا رضایت خود را با دریافت گذرنامه و خروج همسرش از کشور اعلام کند، ملزم به پایبندی به این اجازه نیست و می‎تواند آزادانه هر زمان که بخواهد از تصمیم خود برگردد. این حق انحصاری شوهر می‎تواند مشکلات فراوانی برای همسران آنها ایجاد کند و قابلیت سوء استفاده توسط شوهر را نیز دارد. به خصوص در موارد اختلافات خانوادگی، ممکن است شوهر از این حق برای مجازات یا انتقام از همسرش استفاده کند. پدر نیز به عنوان ولی قهری می‎تواند فرزندان زیر ۱۸ سال خود را از ترک کشور منع کند در حالی­که زنان و مادران چنین اختیاری ندارند.
در جدیدترین تحول در این زمینه، در تاریخ ۲۳ آبان ۱۳۹۱ کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی پیشنهاد اصلاحیه‎ای بر ماده ۱۵ لایحه گذرنامه را مطرح کرد که به موجب آن تمام زنان مجرد زیر ۴۰ سال برای درخواست صدور گذرنامه محتاج رضایت ولی قهری­شان باشند. کمیسیون امنیت ملی از طرف مجلس مأمور بررسی و تهیه لایحه گذرنامه شده است که در اصل از سوی دولت پیشنهاد شده بود.

۲-۸-۲-۹- حق کار کردن

همانطور که گفته شد، کار کردن و کسب درآمد و پرداخت نفقه برای خانواده بر عهده شوهر است و زن چنین وظیفه‎ای ندارد. با این حال اگر زن تصمیم به کار کردن بگیرد، خواه به دلیل تمایل شخصی یا به دلیل ناکافی بودن درآمد خانواده، حق کار کردن خواهد داشت. اما این حق مشروط است و ممکن است توسط شوهر محدود شود.
«شوهرمی‎تواند زن خود را از حرفه یا صنعتی که منافی مصالح خانوادگی یا حیثیات خود یا زن باشد منع کند.»^[۱۰۱]
این ماده حق کلی زن برای کار کردن را انکار یا منع نمی‎کند، ولی به شوهر این حق را می‎دهد که زن را از حرفه یا شغل خاصی منع کند.

۲-۸-۲-۱۰- طلاق

قاعده کلی در شریعت اسلامی این است که طلاق حق یک جانبه شوهر است و او می‎تواند با انجام یک تشریفات ساده به ازدواجش خاتمه دهد: بیان صیغه طلاق در حضور دو شاهد عادل. شوهر به هیچ دلیلی برای طلاق احتیاج ندارد و می‎تواند زنش را بدون رضایت او و یا حتی در غیاب او طلاق دهد. ماده ۱۱۳۳ سابق قانون مدنی (مصوب ۱۳۱۴) از همین قاعده پیروی می‎کرد و مقرر کرده بود: «مرد می‎تواند هر وقت که بخواهد زن خود را طلاق دهد». اما این قاعده با گذشت زمان تعدیل شد و قوانینی که در دهه چهل و پنجاه شمسی تصویب شدند تلاش کردند این حق بی حد و حصر را محدود کنند. علیرغم تلاش­ها برای محدود کردن این حق، اصلاحات به عمل آمده هنوز نتوانسته­اند نابرابری ذاتی شوهر و زن در زمینه حق طلاق را از بین ببرند.
قوانین خانواده ۱۳۴۶ و ۱۳۵۳ مراجعه به دادگاه را برای طلاق اجباری کردند و طلاق­های خصوصی را غیرقانونی ساختند. از آن زمان، زوجینی که قصد طلاق دارند ملزم هستند به دادگاه مراجعه کنند و تقاضای صدور گواهی‎ای کنند که برای طلاق ضروری است. اگر دادگاه یا داورها در برقراری صلح و سازش بین طرفین ناموفق باشند یا اگر طرفین بر طلاق توافق داشته باشند، دادگاه مبادرت به صدور «گواهی عدم امکان سازش» می‎نماید. ولی پیش از صدور گواهی، در خصوص موضوعاتی چون حقوق زن (برای مثال نفقه) و نیز حضانت فرزندان باید تعیین تکلیف شود. آنگاه خواهان طلاق می‎تواند گواهی مزبور را به دفتر ثبت طلاق ببرد و طلاق را نهایی کند. با این حال، همانطور که مشخص است نظام فعلی حقوق خانواده در ایران در حمایت از حقوق زنان ناکارآمد است و برابری حقوقی برای آنها در نظر نمی‎گیرد. بر همین اساس اصلاحات جزئی و نادر که گهگاه صورت می‎گیرد، اگرچه مطلوب است، ولی نمی‎تواند به نابرابری زن و شوهر خاتمه دهد. بنابراین نیاز به یک تغییر بنیادین وجود دارد.

۲-۸-۲-۱۱- حضانت و سرپرستی فرزندان

مطابق احکام اسلامی و قوانین ایران، حضانت و سرپرستی (قیمومت) فرزندان به طور جداگانه تعیین می‎شود. در حالیکه سرپرستی بیشتر به مسائل حقوقی و مالی می‎پردازد و علی‎الاصول بر عهده ولی قهری یعنی پدر یا جد پدری است، حضانت فیزیکی و پرورش فرزندان حق و تکلیف هر دوی والدین است^[۱۰۲]. اما در صورت طلاق، تنها یکی از والدین می‎تواند این حق و تکلیف را داشته باشد. مطابق قوانین حمایت خانواده ۱۳۴۶ و ۱۳۵۳ دادگاه باید با در نظر گرفتن وضعیت اخلاقی و مالی والدین و نیز مصلحت طفل، درباره نحوه حضانت فرزندان تصمیم گیری کند.^[۱۰۳] به علاوه، به واسطه نیازهای خاص کودکان، قانون اولویت در حضانت را تا سن خاصی به مادر داده است و پس از رسیدن به این سن حضانت به پدر منتقل می‎شود. قانون مدنی (۱۳۱۴) حضانت فرزند دختر را تا سن هفت سالگی و فرزند پسر را تا سن دو سالگی به مادر می‎داد.^[۱۰۴] در اصلاحات جزئی که در سال ۱۳۸۲ در قانون مدنی صورت گرفت، علیرغم مخالفت شورای نگهبان، تفاوت در حضانت دختر و پسر برداشته شد و سن اولویت مادر در حضانت فرزندان به هفت سال افزایش یافت:
‌ماده ۱۱۶۹ – «برای حضانت و نگهداری طفلی که ابوین او جدا از یکدیگر زندگی ‌می‌کنند، مادر تا سن هفت سالگی اولویت دارد و پس از آن با پدر است.
‌تبصره – بعد از هفت سالگی درصورت حدوث اختلاف، حضانت طفل با رعایت‌مصلحت کودک به تشخیص دادگاه می‌باشد.»
با این حال، حتی در حین دوره اولویت مادر (قبل از رسیدن سن کودک به هفت سال)، اگر مادر ازدواج کند حضانت به پدر می‎رسد. به عبارت دیگر، اگر مادری می‎خواهد حضانت فرزندش را بعد از طلاق حفظ کند باید از ازدواج مجدد خودداری کند، در غیر این صورت حضانت را از دست خواهد داد. ماده ۱۱۷۰ قانون مدنی در این خصوص مقرر می‎دارد:
«اگر مادر در مدتی که حضانت طفل به او است مبتلا به جنون شود یا به دیگری شوهر کند حق حضانت با پدر خواهد بود.»
چنین محدودیتی برای پدر وجود ندارد. زمانی که پدر حضانت طفل را به عهده می‎گیرد، حتی اگر مجددا ازدواج کند، همچنان حضانت طفل را بر عهده خواهد داشت و مادر نمی‎تواند بدین سبب حضانت کودک را پس بگیرد.
به علاوه، در صورت فوت شوهر، زن به طور اتوماتیک حضانت فرزندش را به دست می‎آورد^[۱۰۵]؛ ولی همانطور که پیشتر گفتیم، اگر ازدواج کند حضانت را از دست می‎دهد.^[۱۰۶] هم­چنین، حتی هنگامی که پدر کودک می‎میرد، مادر نمی‎تواند ولی قهری کودک شود. بلکه در چنین حالتی جد پدری کودک ولی قهری او خواهد شد. در واقع مطابق احکام اسلامی و قوانین فعلی ایران یک زن نمی‎تواند ولی قهری فرزندانش باشد. ماده ۱۱۸۰ بیان می‎دارد: «طفل صغیر تحت ولایت قهری پدر و جد پدری خود می‎باشد …». این بدین معنی است که حتی زمانی که زن حضانت فرزند خود را برعهده دارد، همچنان اختیار تصمیم ­گیری درباره مسائل مهم که نیازمند رضایت ولی است بر عهده ولی قهری است، مثلا اجازه برای درخواست گذرنامه و خروج از کشور، انجام جراحی، اجازه ازدواج دختر باکره، تصمیم ­گیری راجع به مسائل مالی مانند مالکیت و انتقال اموال متعلق به کودک، و غیره.

۲-۸-۲-۱۲- لایحه حمایت خانواده

لایحه پنجاه ماده‎ای حمایت خانواده ابتدا در سال ۱۳۸۶ مطرح شد و در تاریخ ۱۹ تیر ۱۳۸۷ به تصویب کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس رسید. مخالفت شدید گروه ­های مختلف مدافع حقوق زنان تاکنون مانع تصویب نهایی این لایحه شده است. به علاوه شورای نگهبان در چند مرحله و آخرین بار در تاریخ ۱۷ خرداد ۱۳۹۱ با بعضی مواد لایحه مخالفت کرده و آن را برای بازنگری به مجلس برگشت داده است. گرچه، تمام لایحه و روح حاکم بر آن مورد انتقاد گروه ­های مدافع حقوق زنان قرار گرفته، برخی مواد آن توجه و انتقاد بیشتری را برانگیخته است.
روح حاکم بر لایحه و ماهیت ارتجاعی آن مورد انتقاد برخی فعالان قرار گرفت. می‎توان گفت این لایحه بازتولید نظام مردسالار است که در آن مرد رئیس خانواده است و زن از حق برابر در طلاق برخوردار نیست. به علاوه این لایحه اهداف تاریخی زنان که یک قرن برای آن تلاش کرده‎اند را نادیده گرفته و بی­ارزش می‎سازد. این لایحه نه تنها آرمان­های زنان را نادیده گرفته بلکه موقعیت زنان را عقب­تر نیز می‎برد. این لایحه همچنین به عنوان بخشی از پروژه نوبنیادگرایی تعبیر شده که قصد تحت کنترل گرفتن ذهن و جسم زنان را دارد.^[۱۰۷]

۲-۸-۳- ارث و حق مالکیت

قبل از هر چیز باید گفت، سنت تبعیض­آمیزی که ارزش زن را نصف مرد می‎داند یا زن را «نیمه انسان» می‎داند، و بر میزان دیه زنان و ارزش شهادت آنها اثر گذاشته که در قسمت‎های قبل بدان پرداخته شد، بر قوانین ارث نیز حکم­فرمایی می‎کند. با این حال نمی‎توان نقش مسائل مالی و ساختار خاص جوامع قبیله‎ای و تلاش آنها برای نگه داشتن ثروت در داخل قبیله را نیز در این باره نادیده گرفت. آیه ۱۱ سوره نساء تصریح کرده است : «سهم (میراث) پسر، به اندازه سهم دو دختر است». به­علاوه مطابق ماده ۹۰۷ قانون مدنی، در صورت فوت پدر، پسر(ان) او دو برابر دختر(ان) ارث می‎برند:
ماده ۹۰۷- «اگرمتوفی ابوین نداشته و یک یا چند نفر اولاد داشته باشد ترکه بطریق ذیل تقسیم می‎شود… اگر اولاد متعدد باشند و بعضی از آنها پسر و بعضی دختر، پسر دو برابر دختر می‎برد.»
دوم اینکه، سهم زن به عنوان همسر متوفی، علاوه بر اینکه نصف سهم مرد به عنوان شوهر متوفی است، بسیار ناچیز است:
الف) در صورت فوت شوهر، اگر حتی یک فرزند داشته باشد، زن او تنها یک هشتم اموال شوهر را به ارث می‎برد، و در صورتی که مرد فرزند نداشته باشد، زن مستحق ربع (یک چهارم) است:
ماده ۹۱۳- «درتمام صور مذکوره در این مبحث هریک از زوجین که زنده باشد فرض خود را می‎برد و این فرض عبارت است از نصف ترکه برای زوج و ربع آن برای زوجه درصورتی که میت اولاد یا اولاد اولاد نداشته باشد و از ربع ترکه برای زوج و ثمن آن برای زوجه درصورتی که میت اولاد یا اولاد اولاد داشته باشد و مابقی ترکه برطبق مقررات مواد قبل مابین سایر وراث تقسیم می‎شود.»
ب) این سهم ناچیز زن در صورتی که شوهر وی بیش از یک همسر داشته باشد حتی ممکن است کمتر هم بشود. مطابق ماده ۹۴۲ قانون مدنی:
«در صورت تعدد زوجات ربع یا ثمن ترکه که تعلق به زوجه دارد بین همه آنان بالسویه تقسیم می­ شود.»
پ) به علاوه زن هیچ­گاه نمی‎تواند بیش از یک چهارم اموال شوهرش را به ارث ببرد، حتی اگر فرزند و یا هیچ وارث دیگری وجود نداشته باشد. در واقع اگر وارث دیگری وجود نداشته باشد، شوهر تمام اموال زن متوفایش را به ارث می‎برد، ولی زنی که شوهرش فوت کرده و تنها وارث محسوب می‎شود، تنها یک چهارم اموال را به ارث می‎برد و باقیمانده اموال به دولت می‎رسد.

به نظر می‌رسد مفهوم نفقه یک مفهوم کاملاً عرفی است و شارع مقدس آن را به عرف واگذار کرده است که عنصر زمان و مکان در آن نقش تعیین کننده‌ای دارد و قرآن کریم هم آن را تأیید می‌کند، زیرا تمام آیاتی که مسأله‌ی نفقه را مطرح می‌کند، آن را به عرف ارجاع داده‌اند، همانند:«عاشِروهُنَ بِالمَعرِوف»، (نساء، ۱۹). «فَإمساکٌ بِالمَعرِوفٍ اَو تَسرِیحٍ بِاحسانٍ». (بقره ۲۲۹).
در فقه امامیه که منبع اصلی حقوق ایران است، نفقه عبارت است از: تأمین آن چه زن در زندگی زناشویی به آن احتیاج دارد؛ اعم از خوراک، پوشاک، مسکن و…که به عنوان نفقه بر عهده‌ی زوج قرار داده شده است (حکیم، ۱۳۷۷، ص ۱۹۹)
صاحب جواهر معتقد است که طعام، لباس، مسکن، فراش ولوازم زندگی، ظرف پخت پز غذا، لوازم نظافت وبهداشت وخرج خدمتگزار در صورتی که زن نیاز به خدمتگزار داشته باشد ودر جنس لباس و غذا و نوع مسکن و سایر ملزومات نظر عرف رعایت شود (نجفی، ۱۳۶۶، ج ۳۱، ص ۳۳۰).
امام خمینی (ره) معتقد است که اندازه‌ی خاصی در شرع برای نفقه نیست بلکه آنچه زن به آن نیاز دارد از غذا ولباس ولوازم منزل ومسکن واگر نیاز به خدمتگزار داشته باشد و شأن زن همچنین اقتضا داشته باشد و مزد حمام و نظافت دارو و درمان برای معالجه‌ی امراض که بطور طبیعی وجود دارد، اما بیماریهای صعب العلاج محل تأمل است (امام خمینی، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۳۱۶).

«آیت الله خویی می‌فرماید که نفقه‌ی همسر دایم که بر شوهر لازم است عبارت است از: طعام دادن و پوشانیدن لباس وتهیه‌ی مسکن و لوازم زندگی وسایر چیزهایی که به حسب شأن برای زن لازم است، از قبیل اجرت حمام ولوازم نظافت و پول دارو و درمان حتی نسبت به امراض صعب العلاج» (خویی، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۲۷۹).
محقق در شرایع الاسلام می‌گوید: قاعده در باب نفقه این است که مرد تمام آنچه را که زن به آن احتیاج دارد از غذا وخورشت و لباس و مسکن و خادم و روغن و عطریات مطابق با عرف آنها را تهیه و در اختیار زن قرار دهد (محقق حلی، ۱۴۰۳ق، ص۳۲۱).
۱-۲-۵- تعریف حقوقی نفقه
نفقه در اصطلاح حقوق مدنی عبارت است از: صرف هزینه‌ی خوراک و پوشاک و اثاث خانه و جامه به قدر حاجت و توانایی انفاق کننده (در مورد نفقه‌ی اقارب) و خوراک و پوشاک (در مورد نفقه‌ی زوجه) (جعفری لنگرودی، ۱۳۷۷، ص ۷۱۸).
قانون مدنی تعریفی از نفقه ارائه نکرده است. بلکه فقط در ماده ۱۱۰۷ق.م. مصادیق نفقه را به عنوان نمونه این گونه بیان نموده است:«نفقه عبارت است از مسکن و البسه و غذا و اثاث البیت که به طور متعارف با وضعیت زن متناسب باشد و خادم در صورت عادت زن یا احتیاج او به واسطه‌ی مرض یا نقصان اعضا. امّا در دکترین حقوق، تعاریف چندی ارائه شده است. بعضی معتقدند: «چیزی که برای گذران زندگی لازم و مورد نیاز باشد». (صفایی و امامی، ۱۳۸۰: ص۳۹۳) برخی دیگر در تعریف جامع تری چنین آورده‌اند: «نفقه تمام وسایلی است که زن، با توجه به درجه‌ی تمدن و محیط زندگی و وضع جسمی و روحی خود، بدان نیازمند است» (کاتوزیان، ۱۳۷۸: ص۱۸۷). به نظر می‌رسد اگر عبارت«به طور متعارف» یا «عرف آن را به رسمیت بشناسد» به تعریف اخیر اضافه شود، این تعریف دقیق تر خواهد بود. زیرا همانند موردی که زن به علت وضع جسمی نیازمند هزینه‌ی غیر متعارفی می‌باشد، همان طور که برخی فقها، ادعا کرده‌اند، دیگر نمی‌توان آن را جزء نفقه محسوب نمود (امام خمینی، ۱۴۰۳ق:ج۱،ص۲۸۳).
در ماده‌ی ۱۱۰۷ قانون مدنی، نفقه به شرح ذیل است:
«نفقه عبارت است از: مسکن و البسه و غذا و اثاث البیت که به طور متعارف با وضعیت زن مناسب باشد و خادم برای انجام دادن کارهای زن در صورت عادت داشتن زن به خادم یا احتیاج داشتن زن به واسطه‌ی مرض یا نقصان اعضا به خادم».
در مجموع آن چه از تعریف نفقه می‌توان برداشت کرد این است که «نفقه تأمین آنچه زن در زندگی زناشویی به آن احتیاج دارد که شامل مصادیق خوراک، پوشاک، مسکن و ….که بر عهده‌ی زوج قرار داده شده است».
در میان تعاریف مختلف ذکر شده در میان فقها و حقوقدانان، گروهی به معنای لغوی توجه کرده‌اند، گروهی مصادیق نفقه را بر شمرده‌اند (که این گروه با هم دارای اختلاف نظر می‌باشند) و گروهی نیز آنچه زن در زندگی زناشویی به آن احتیاج دارد را به عنوان تعریف نفقه بیان داشته‌اند.
۱-۳- مبانی نظری حقوق زن در اسلام
با نگرشی‌ به‌ مجموعه‌ تعالیم‌ اسلامی، درمی‌یابیم‌ که‌ جانبداریهای‌ گسترده‌ و اصولی‌ نسبت‌ به‌ زنان‌ شده‌ است‌ که‌ بسیار بالاتر و والاتر حتی‌ از حق‌ قانونی‌ است‌ و بسیار متعالی‌تر از اندیشه‌های‌ زن‌گرایانه‌ی ماد‌ی‌ می‌باشد. البته‌ بحثی‌ بسیار گسترده‌ است‌ که‌ شمارش‌ همه‌ی نمونه‌های‌ آن‌ در یک‌ نوشته‌ دشوار است. در اینجا به‌ چند نمونه‌ بسنده‌ می‌شود:

1. 1. در اسلام، مساوات، اصلی‌ تردیدناپذیر و قلمرو آن‌ بسیار گسترده‌ است‌ و در همه‌ی مسایل‌ زندگی‌ و در رابطه‌ با همه‌ی انسانها جاری‌ است. طبق‌ برخی‌ احادیث، حتی‌ در توجه‌ کردن‌ و نگاه‌ کردن‌ نیز باید مساوات‌ را رعایت‌ کرد. مساوات‌ در خانواده‌ و با فرزندان‌ نیز مورد تأکید قرار گرفته‌ است:

پیامبر«ص» دید که‌ مردی‌ دو فرزند دارد، یکی‌ را بوسید و دیگری‌ را نه. فرمود: چرا با دو فرزندت‌ به‌ مساوات‌ رفتار نکردی؟»(حرعاملی، ۱۴۱۶ق، ج۲۱، ص۴۸۷).
اکنون‌ و با توجه‌ به‌ این‌ موضوع، می‌نگریم‌ که‌ در تعالیم‌ اسلامی‌ فرق‌ گذاشتن‌ میان‌ دختر و پسر تجویز نشده؛ اما اولویت بندی‌ شده‌ است:
پیامبر«ص»: «.‌‌ آنکه‌ بازار برود و ارمغانی‌ بخرد و به‌ خانه‌ ببرد در تقسیم‌ از دختران‌ آغاز کند…» (همان، ص۵۱۴). می‌نگریم‌ که‌ در این‌ کلام‌ نبوی، از دختران‌ بیشتر جانبداری‌ شده‌ است‌.
در برخی‌ منابع‌ نقل‌ شده‌ است:
پیامبر «ص»: « ‌‌ با فرزندانتان‌ به‌ مساوات‌ رفتار کنید. اگر می‌خواهی‌ به‌ کسی‌ افزون‌ ببخشی، به‌ زنان‌ بیشتر ببخش» (همان).
از این دو، مؤ‌لف‌ بزرگوار «وسایل‌ الشیعه» عنوان‌ این‌ باب‌ را چنین‌ آوده‌ است:
«باب استحباب‌ خرید تحفه‌ و ارمغان‌ برای‌ همسر و فرزندان‌ و آغاز کردن‌ (در تقسیم) از دختران».

1. 1. برخورد عاطفی‌ با فرزندان‌ و مهربانی‌ و رحم‌ دلی‌ نسبت‌ به آنان‌ ستایش‌ شده‌ است؛ لیکن‌ نسبت‌ به‌ دختران‌ موردتأکید بیشتری‌ قرار گرفته‌ است:

امام‌ رضا «ع»: پیامبر(ص) فرمود: خداوند متعال‌ نسبت‌ به‌ دختران‌ مهربان تر از پسران‌ است…» (همان، ص۳۶۷).
بر همین‌ معیار، می‌نگریم‌ که‌ در «وسایل‌ الشیعه» عنوان‌ این‌ باب‌ چنین‌ آمده‌ است:
«باب ‌استحباب‌زیاده‌ الرقه‌ عَلَی‌ الاُاناث»‌‌ مستحب‌ است‌ که‌ نرم دلی‌ و عواطف‌ نسبت‌ به‌ دختران‌ (از پسران) افزون‌ باشد».

1. 1. پدر و مادر در تفکر اسلامی‌ مقامی‌ والا دارند و هر دو باید مورد تکریم‌ و بزرگداشت‌ قرار گیرند، لیکن‌ نسبت‌ به‌ مادر، تأکید بیشتر می‌شده‌ و مادر از منزلت‌ بالاتری‌ برخوردار گردیده‌ است:

پیامبر (ص): اگر نماز نافله‌ می‌گزاردی‌ و پدرت‌ تو را صدا زد نماز را برهم‌ نزن، و اگر مادرت‌ تو را صدا زد آن‌ را برهم‌ بزن» (نوری، ۱۴۰۷ق،‌ ج۱۵، ص۱۸۱).
«الجنهُ تَحتَِ اَقدامِ الامهاتٍ (همان، ص۱۸۰)‌‌ بهشت‌ زیر پای‌ مادران‌ است.»

1. 1. فرشته‌ی وحی‌، جبرئیل«ع»، همواره‌ نسبت‌ به‌ زنان‌ سفارش‌ می‌کرده‌ است. پیامبر (ص): «همواره‌ جبرئیل‌ مرا نسبت‌ به‌ زنان‌ سفارش‌ می‌کرد؛ آن گونه‌ که‌ پنداشتنم‌ طلاق‌ زن‌ (اصلاً) جایز نیست‌ مگر از جرم‌ و گناهی‌ آشکار و ثابت‌ شده» (مجلسی، ۱۴۰۳ق، ج۱۰۳، ص۲۵۳)‌‌.

1. 1. معیار برتری‌ ایمان‌ و نزدیکی‌ به‌ مقام‌ والای‌ پیامبر«ص» در آخرت، نیکی‌ به‌ زنان‌ و همسران‌ است.

پیامبر (ص): نزدیکترین‌ شما به‌ جایگاه‌ من‌ در روز رستاخیز، کسانی هستند که‌ با همسرانشان‌ بهتر (و انسانی‌تر) رفتار کنند» (عاملی، ۱۴۱۶ق، ج۸، ص۵۰۷)‌‌.
پیامبر«ص»: بهترین‌ مردم‌ در دین‌ باوری…کسانی‌ هستند که‌ نسبت‌ به‌ همسرانشان‌ مهربان تر باشند و من‌ از همه‌ی شما نسبت‌ به‌ خانواده‌ام‌ مهربان ترم» (همان).

1. 1. در تعالیمی‌ دستور أکید داده‌ شده‌ است‌ و هم‌چنین‌ وعده‌ی پاداش های‌ بزرگ‌ اخروی، به‌ کسانی‌ که‌ بر اذیت‌ و بداخلاقی‌ و بدرفتاری‌ زنان‌ شکیب‌ ورزند، به‌ انتقام‌جویی‌ یا آزار رسانی، روی‌ نکنند؛ نیز کانون‌ خانواده‌ را با طلاق‌ از هم‌ نپاشند.

پیامبر (ص): «آنکه‌ بر خصلت های‌ زنی‌ که‌ بد اخلاق‌ است، شکیب‌ آورد، به‌ نیت‌ پاداش‌ الهی، خداوند ثواب‌ شاکران‌ را به‌ او ببخشاید» (همان، ‌ج۷، ص۱۲۴).
نیز امام‌ علی«ع»، در خطبه‌ای‌ که‌ از برخی‌ ناهنجاریهای‌ رفتاری‌ و گفتاری‌ و پنداری‌ برخی‌ از زنان‌ سخن‌ می‌گوید، بر سازش‌ و مدارا با زنان‌ تأکید می‌کند. از این‌ کلام‌ در پیشینه‌‌ی این‌ نوشتار یاد کردیم، در اینجا فراز مورد نظر را دیگر بار می‌آوریم:
امام‌ علی (ع):‌ با همه‌ی کثری‌ و ناهنجاری‌ که‌ در رفتار برخی‌ زنان‌ است‌ به‌ خاطر مسایل‌ تربیتی‌ و محیطی‌، با این همه … با آنان‌ سازگاری‌ کنید و با ایشان‌ گفتاری‌ نیک‌ داشته‌ باشید؛ شاید که‌ آنان‌ (در پرتو برخوردهای‌ درست‌ و انسانی‌ به‌ خود آیند و دگرگون‌ شوند و) روش‌ خویش‌ را انسانی‌ و نیک‌ سازند» (همان، ج۷، ص۱۳۰).

1. 1. مردها در مسایل‌ مربوط‌ به‌ ذوق‌ و سلیقه‌ نیز باید ذائقه‌ و سلیقه‌‌ی زنان‌ را رعایت‌ کنند و احساس‌ و ذائقه‌ی خویش‌ را پیرو خواسته‌های‌ همسرانشان‌ قرار دهند. این‌ موضوع‌ در تعلیم‌ والای‌ پیامبر«ص» آمده‌ است.

پیامبر (ص): مؤ‌من‌ به‌ میل‌ همسرش‌ غذا می‌خورد، و منافق‌ همسرش‌ به‌ میل‌ او غذا می‌خورد (مجلسی، ۱۴۰۳ق،‌ ج۶۹،‌ ص۲۹۱)‌‌.

* خلاصهی قصه
در روزگاران پیشین پینهدوزی بود که دختری داشت. روزی پسر پادشاه سوار بر اسب از دکان پینهدوز میگذشت. اسب با دیدن کفشهای کهنه رمید و شاهزاده به زمین خورد. شاهزاده پیرمرد را تهدید کرد و گفت:« یا باید تا عید لباسی از گل برای من بدوزی یا در دکانت را ببندی». پیرمرد به خانه آمد. دختر پیرمرد وقتی ناراحتی پدرش را دید. گفت:« به شاهزاده بگو تو وسایل خیاطی را از گل فراهم کن تا من لباسی از گل بدوزم». شاهزاده وقتی این را شنید و فهمید دختر پیرمرد این حرفها را به او یاد داده است. عاشق دختر شد. دختر پینهدوز و شاهزاده با هم نامزد شدند. روزی شاهزاده، برای دختر سیب و کفش فرستاد. کنیز شاهزاده که حسود بود، سیب و کفش را به دختر نداد و خودش سیب را طوری گاز زد که نصف سیب خورده شد، کفش را طوری پوشید که کفش پاره شد. شاهزاده ناراحت و غمزده از این رفتار دختر خود را در اتاقی حبس کرد. شاه که فکر کرد شاهزاده از دوری دختر خود را حبس کرده، جشن عروسی گرفت و دختر را به خانه آورد؛ اما شاهزاده به دیدن دختر نرفت. بعد از چند روز دختر با توصیهی مادر شاهزاده، سه روز متوالی در باغ گل سرخ، گل زرد و گل یاس خود را به شاهزاده نشان داد. در روز سوم دست دختر به شیشهی شراب خورد و دستش زخمی شد. شاهزاده غروب که به خانه برگشت. صدایی شنید که میگفت: «باغ گل زرد را گشتم/ باغ گل سرخ را گشتم/ باغ گل یاس را گشتم/ شیشهی شراب شکستم/ دستمال یار به دستم/ آی شستم آی شستم». شاهزاده فهمید دختری که در باغ دیده، همسر خودش است، از دختر عذرخواهی کرد و با خوشی و خرمی زندگی کردند.

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

■ عناصر اساطیری
¨ شخصیتهای اساطیری
________________
¨ کنشهای اساطیری
________________
¨ موجودات و پدیده های اساطیری
-سیب
همانگونه در قصههای قبل نیز گفتیم، سیب نماد عشق و باروری است(رجوع شود به قصه ۳۰). در این قصه هم جوانان برای نامزدهای خود سیب میفرستند، آنگاه از جای دندان نامزدشان سیب را میخورند.
■ عناصر اجتماعی
¨ طبقات اجتماعی، شخصیتها و روابط بین آنها
در این قصه، دو طبقهی اجتماعی فرودست و فرادست روبهروی هم قرار گرفتهاند، پینه‌دوز طبقهی فرودست و شاهزاده طبقهی فرادست. پینهدوز، پدری مهربان و زحمتکش است که بر اثر یک اتفاق مورد غضب شاهزاده واقع میشود و با هوش و خرد دخترش از این بلا رهایی می‌یابد. شاهزاده نمونهی واقعی، شاهزادههای متکبر و خودخواه است. وی که بر اثر اتفاق از اسب به زمین میافتد، میخواهد دکان پینهدوز را ببندد؛ اما بر اثر التماس پیرمرد درخواستی عجیب از آن میکند. وقتی متوجه میشود پیرمرد دختری باهوش دارد، ندیده عاشق او می‌شود. این اولین بار در قصههاست که شاهزادهای به خاطر هوش دختری عاشقش میشود، نه به خاطر زیبایی.
دختر پینهدوز، شخصیت دیگر قصه است که نقش محوری در قصه دارد. وی باهوش سرشار خود نه تنها پدر را از خطر نجات میدهد، بلکه با کمک مادر شوهرش، شاهزاده را به زندگی با خود تشویق میکند. پدر و مادر شاهزاده از شخصیتهای فرعی قصه هستند که نقش چندانی در قصه ندارند؛ اما مخالفت ابتدایی آنها با ازدواج شاهزاده با دختر پینهدوز، اهمیت ازدواج با هم کفو را میرساند؛ اما آنها نیز با اصرارهای شاهزاده حاضر به انجام این کار می‌شوند. در این قصه بیشتر به روابط و سنتهای ازدواج و زناشویی پرداخته شده است.
¨ آداب و رسوم
از رسومی که پیرامون ازدواج شکل گرفته و هنوز هم در بین مردم رواج دارد، رسم عیدی فرستادن است. هنگام عید خانواده پسر برای دختر هدایایی به عنوان عیدی می‌فرستند. از دیگر رسومی دوران نامزدی خرید هدیه برای عروس است، در این قصه هم شاهزاده در دوران نامزدی، برای دختر پینهدوز سیب و کفش میفرستد. هانری ماسه در کتاب معتقدات و آداب ایرانی، به رسم نامزدی در ایران اشاره می‌کند و در مورد آداب این مدت می‌گوید: «پس از خواستگاری، نامزدی را رسماً اعلام می‌دارند. نمایندگان پسر نامزد، انگشتر و شال کشمیری تقدیم خانواده‌ی عروس می‌کنند … از آن روز تا شب عروسی پسر نامزد باید هر عید هدایایی به نامزد خود بفرستد» (ماسه، ۲۵۳۵ (۱۳۵۵): ۷۸). در جایی دیگر هدایایی که باید توسط داماد فرستاده شود را «شیرینی، میوه، لباس، کفش، چادر و چاقچور» (همان: ۷۶) می‌داند.
عید نوروز، از اعیاد باستانی ایران است که قبل از آن مردم خانهها و مغازههای خود را تمیز و به اصطلاح خانه تکانی میکنند. در این قصه هم که چند روز قبل از عید اتفاق میافتد، پینهدوز مشغول تمیز کردن مغازهاش است که با شاهزاده روبهرو میشود. آذرتاش آذرنوش در کتاب آداب و رسوم ملی ایران، رسم خانه‌تکانی را بسیار قدیمی و از معتقدات زرتشتی می‌داند.
رسم خانه‌تکانی، در شب عید بسیار معروف و شامل آداب مختلف است. ثعالبی و بیرونی ریشه‌ی این رسم را در معتقدات زرتشتی می‌دانند. آنان معتقدند طبق گفته‌ی زرتشت، در ایام فروردگان روح مردگان به خانه باز می‌گردد. به این جهت مردم باید خانه‌های خود را در این ایام پاکیزه کنند، فرش‌های زیبا بگسترانند تا روح مردگان از آن‌ ها نیرو بگیرند (آذرنوش، ۱۳:۱۳۵۴).
¨ وضعیت اقتصادی و رابطه با قدرت و ثروت
______________________
■ عناصر روانشناسی
مطابق روانشناسی یونگ، یکی از کهن نمونه های درون ناخودآگاهی نرینه روان در زنان و مادینهی روان در مردان است. در درون هر مردی، زنی نهفته و وارونهی آن، درون هر زنی نیز مردی نهفته وجود دارد که گاه نقشی مثبت و سازنده و گاه نقش منفی و مخرب دارند.
در این قصه به مادینهی روان شاهزاده میپردازیم. مادینهی روان چهار مرحله دارد، چهارمین مرحلهی آن، مرحلهی خرد است. «چهارمین زینهی (=مرحله) شناخت مادینهی روان، رده و پایهی خرد آن است» (اتونی، ۱۳۹۰: ۴۵).
عشق شاهزاده به دختر پینه‌دوز تنها به سبب هوش و خرد می‌تواند، به نوعی توجه شاهزاده به این مرحله از روانش باشد. وی در نیمه‌ی گمشده‌ی خویش به دنبال هوش و خرد بوده، لذا وقتی مصداقی عینی برای آن می‌یابد، بی‌آن‌که دختر را ببیند عاشق می‌شود.
■ باورهای عامیانه و خرافی
______________
■ سایر عناصر
_________
۳-۹۱-باقر آهنگر
* خلاصهی قصه
تاجری بود که غلام سیاهی داشت، تاجر بخیل هر روز نان میخورد. روزی همسایه غذای مفصلی تدارک دید و تاجر را دعوت کرد. تاجر به غلام گفت که از آن به بعد آنگونه غذا درست کند. غلام وارد انبار غذا شد؛ اما دست به هرچیز میزد، صدایی از غیب میگفت: «دست نزن، مال امانت است». غلام به تاجر خبر داد. تاجر وارد انبار شد و خود آن صدا را شنید. صدای غیبی در جواب سؤال تاجر که پرسید:« پس اینها مال کیست؟» گفت: «مال باقر آهنگر است». تاجر همهی دارایی خود را تبدیل به پول کرد و در ته یک عصا محفظهای ساخت و پولها را در آن گذاشت. راه افتاد تا باقر آهنگر را پیدا کند. روزی میخواست از رودی بگذرد، عصایش را آب برد. باقر آهنگر مقداری هیزم خریدکه از قضا عصای تاجر نیز در آنها بود. در خانه وقتی داشت هیزمها را خرد میکرد، ناگهان حیاط خانه پر از سکه شد. باقر آهنگر با پول‌ها یک مسافرخانه ساخت و از مسافران غریب مجانی پذیرایی میکرد. روزی تاجر که گدا شده بود به مسافرخانه‌ی باقر آمد و قصهی خود را تعریف کرد. باقر آهنگر در چند نان سکه گذاشت و به تاجر داد. تاجر در مسیر سفرش به پینهدوزی برخورد کرد. نانها را به پینهدوز داد و یک کفش گرفت. پینهدوز هم نانها را به مسافرخانهی باقر آهنگر برد. زن باقر تا سفرهی نان را دید آن را شناخت. با خود گفت: « مال حلال به صاحبش برمیگردد».
■ عناصر اساطیری
¨ شخصیتهای اساطیری
____________
¨ کنشهای اساطیری
___________
¨ موجودات و پدیده های اساطیری
________________
■ عناصر اجتماعی
¨ طبقات اجتماعی، شخصیتها و روابط بین آنها
این قصه، قصهی تاجری بخیل و آهنگری بخشنده است. تاجر به خاطر بخلی که دارد، نمیتواند از ثروتی که اندوخته استفاده کند و آهنگر علیرغم فقر، به خاطر روحیهی بخشندگی و هم نوع دوستی به ثروت میرسد. اینکه چرا ندای غیبی ثروت تاجر را متعلق به باقرآهنگر میداند، مشخص نیست؛ اما دلیلی که برای آن میتوان آورد بخل و عدم استفادهی تاجر از ثروت است، برعکس باقر آهنگر که به محض دستیافتن به ثروت با آن کار عامالمنفعهای را انجام میدهد.
¨ آداب و رسوم
____________
¨ وضعیت اقتصادی و رابطه با قدرت و ثروت
_______________________
■ عناصر روانشناسی
_________________
■ باورهای عامیانه و خرافی
___________________
■ سایر عناصر
____________
۳-۹۲-باوه بیل به ته
* خلاصهی قصه
مورچهای و ککی زن و شوهر شدند. یک روز کک موقع پختن غذا در دیگ افتاد و مرد. مورچه روی زبالهدانی رفت و خاک به سرکرد. زبالهدانی علت کارش را پرسید. مورچه هم ماجرای مردن کک را تعریف کرد. زبالهدانی خود را سوزاند. کلاغ علت کار را پرسید، زبالهدان هم ماجرای مردن کک و عزاداری مورچه را تعریف کرد. کلاغ پرهایش ریخت و به درخت گفت: درخت برگهایش ریخت، چشمه که فهمید خود را گِلآلود کرد. گندمها که فهمیدند، سروته شدند. مرد آبیار بیلش را در زمین نشاند و کار نکرد. دختر آبیار دوغ را به سر و صورت ریخت. مادر دختر روی ساج داغ نشست. همسایهی مرد آبیار وقتی از همهی ماجرا مطلع شد. آتشریز را پر از آتش کرد و به سر خود ریخت و گریهکنان به خانه رفت.
■ عناصر اساطیری
¨ شخصیتهای اساطیری
_______________

۱-۵-۲- بخش بندی بازار
از بخش بندی بازار ^[۴۶] می توان به عنوان برنامه استراتژیک در فرایند بازاریابی استفاده کرد. که برای موفقیت تجاری آن را حیاتی دانسته و اعتقاد بر آن است که معجزه بازاریابی نوین است ^[۴۷]. منطق بخش بندی بازار، کاملا ساده بوده و بر این ایده استوار است که یک مورد محصول واحد به ندرت قابلیت ارضای نیازها و خواسته های همه ی مشتریان را دارد. در واقع ، مشتریان از نظر نیازها، خواسته ها و ترجیحات محصول و خدمات متفاوت هستند و بازاریابان موفق، برنامه های خود را با این الگوهای ترجیحات، متناسب می کنند. پال پیتر و جامز دونلی مدل زیر را در شکل ۱۰-۲ به عنوان مدل فرایند تقسیم بندی بازار ارائه می نمایند.^[۴۸]

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

شکل ۱۰-۲- مدل فرایند تقسیم بندی بازار
درواقع بخش بندی فرایندی است که طی آن بازار به زیر گروه های مجزا از مشتریان با نیازهاو خصوصیات مشابه تقسیم می شود. بطوری که در مقابل محصولات خاص و برنامه های بازاریابی شرکت واکنش مشابه نشان دهند.
همان طور که در شکل ۱۱-۲- مشاهده میشود، فرایند بخش بندی بازار و انتخاب بخش های خاصی به عنوان هدف رابط بین نیاز خریداران گوناگون و برنامه بازاریابی شرکت است. در حقیقت این فرایند راهی است بسوی نتیجه به این معنی که فعالیت های بازاریابی را به گونه ای جهت میدهد که باعث افزایش سودمندی می شود.
شکل ۱۱-۲- بخش بندی بازار،رابط بین نیاز های بازار و برنامه بازاریابی (بازاریابی، ۲۰۰۶)
محدویت های چندانی برای چگونگی تقسیم بازار وجود ندارد و استفاده از رویکردهای خلاقانه و جدید می تواند فرصت های جدیدی را در بازار به وجود آورد. تکنیک های تقسیم بازار، برای بازارهای تجاری، اگرچه تا حدودی متفاوت از بازارهای مصرفی است، اما اصول آن ها تقریبا یکسان است. به این منظور قبل از انجام هر کاری به این سوال پاسخ دهید که در صنعت شما بازارها چگونه تقسیم می شوند؟ آیا روش های مختلفی به کار گرفته می شوند؟
۱-۱-۵-۲- تقسیم بازارهای مصرفی
کاتلر مبانی بخش بندی بازارهای مصرفی را بر اساس متغیرهای زیر شرح می دهد:
متغیرهای جغرافیایی: در بخش بندی بر اساس متغیرهای جغرافیایی ^[۴۹]تقسیم بندی بر اساس آب و هوا، عادات مصرفی در هر منطقه و … صورت می پذیرد و عنوان می شود نسبت خرید بر اساس منطقه جغرافیایی تغییر میکند.
متغیرهای جمعیت شناسی: در بخش بندی بر اساس متغیرهای جمعیتی اطلاعاتی در محدوده گروه های سنی، جنس، نژاد و قومیت، ساختار خانواده، درآمد و طبقه اجتماعی و منطقه سکونت جمع آوری و مبنای تقسیم بندی بازارها قرار می گیرد.
متغیرهای رفتاری: در تقسیم بندی بر اساس رفتار مواردی چون وفاداری به برند، توالی و تکرار خرید، نرخ مصرف، دلایل و انگیزه های خرید مطرح می شود.
۲-۱-۵-۲- تقسیم بازار بر اساس استفاده از محصول
انگیزه های مختلف خرید، رویکرد مناسبی برای تقسیم بازار است. صرف نظر از ویژگی های جغرافیایی- جمعیت شناختی یا اجتماعی- اقتصادی مصرف کنندگان، نیازها و الویت های خرید آن ها ممکن است مشابه باشد. از سوی دیگر ممکن است مشتریان وفاداری هم داشته باشید که قسمت عمده خرید خود را از شما انجام دهند. کدام یک از این بخش ها برای شما جذاب ترین/سودآورترین هستند؟ ممیزی های اولیه بازاریابی تا حدودی به چنین سوال هایی پاسخ می دهد. تجزیه و تحلیل مشتریان موجود می تواند کمک کند تا مشتریان را به گروه های ذیل دسته بندی کنید:
استفاده کنندگان سبک – مشتریان گاه گاهی
استفاده کنندگان متوسط – مشتریان عادی
استفاده کنندگان زیاد – مشتریان وفادار
بیشترین امکان موفقیت در فروش به مشتریان سبک و متوسطی است که قبلا از محصول شما استفاده کرده اند. تحلیل بیشتر این بخش از مشتریان می تواند ویژگی هایی را آشکار سازد که به شما در تهیه نیم رخی از استفاده کنندگان پرمصرف اتی کمک کند. این تحلیل اطلاعاتی بخش بندی بیشتر استفاده کنندگان سبک و متوسط و دقت بیشتر هدف گیری تلاش های بازاریابی را فراهم میآورد که نهایتا منجر به استراتژی های اثر بخشی برای نفوذ در بازار خواهد شد.^[۵۰]
۳-۱-۵-۲- تقسیم بازارهایی تجاری
شرکتهایی که با مشتریان تجاری و صنعتی سروکار دارند نیز به طرق مشابهی به تقسیم بازار می پردازند.البته کار آن ها اغلب آسان تر است، چراکه تعداد مشتریان معمولا کمتر بوده و به آسانی قابل شناسایی هستند. روابط کاری نزدیک تر با مشتریان به این معناست که معمولا شناخت دقیق تری از ویژگی ها و رفتار خرید آن ها وجود دارد.
جدول ۸-۲- متغیرهای اصلی بخش بندی بازارهای تجاری (کاتلر، ۱۳۸۳)

جمعیت شناختی
صنعت: به کدامین صنعت باید خدمت کنیم؟
اندازه شرکت: به شرکتهایی در چه اندازه خدمت کنیم؟
محل اسکان: به کدام مناطق جغرافیایی خدمت رسانیم؟

متغیرهایی عملیاتی
فن آوری: به کدام فن آوری های مربوط به مشتری توجه بیشتری کنیم؟
وضعیت استفاده کننده/غیراستفاده کننده: آیا باید به افراد پرمصرف یا مصرف متوسط/کم مصرف یا به کسانی که اصلا از محصول استفاده نمی کنند (غیر استفاده کنندگا ) خدمت کنیم؟
قابلیت‌های مشتریان: آیا به مشتریانی که به خدمات زیادی نیاز دارند یا آن هایی که خدمات کمتری نیاز دارند خدمت کنیم؟

شیوه های خرید
سازمان خرید: آیا به شرکت هاییخدمت کنیم که دارای سازمانی خرید متمرکز هستند یا آن هایی که از شیوه خرید غیر متمرکز پیروی می کنند؟
ساختار قدرت: آیا به شرکتهایی خدمت کنیم که بیشتر گرایش مهندسی دارند یا گرایش مالی و غیره؟
ماهیت روابط موجود: آیا به شرکتهایی خدمت کنیم که با آن ها هم اکنون روابط مستحکمی داریم یا به سادگی به دنبال شرکتهایی رویم که جز مهم ترین ها هستند؟
سیاستهای عمومی خرید: آیا به دنبال شرکتهایی رویم که به دنبال کرایه یا اجاره هستند؟ آن هایی که در پی انعقاد قراردادهای خدماتی اند؟ خریدار سیستمی هستند یا خواهان ارائه پیشنهاد
معیارهای خرید: آیا به دنبال شرکتهایی باشیم که کیفیت، خدمات یا قیمت فروش را دنبال میکنند.

عوامل وضعیتی:
فوریت: آیا به شرکتهایی توجه کنیم که به تحویل سریع و آنی نیاز دارند یا خدمات؟
کاربرد خاص: آیا به موارد استفاده خاص از محصول خود توجه کنیم یا به چند منظوره بودن آن؟
اندازه سفارش: به سفارش های بزرگ یا کوچک توجه کنیم؟

در ارتباط با فرد و روابط بین فردی او با دیگران است؛
در طی دوران کودکی یا نوجوانی شکل می‌گیرد؛
در طول زندگی فرد گسترش می‌یابد؛
به طور قابل ملاحظه‌ای مختل و ناکارآمد است.
به طور خلاصه طرحواره‌های ناسازگار ، الگوهای شناختی و هیجانی خود ـ ویرانگری هستند، که از اوایل رشد و تحول فرد آغاز می‌شوند و در طول زندگی فرد تکرار می‌شوند. توجه داشته باشید که بر طبق این تعریف، رفتار فرد قسمتی از طرح‌واره‌‌ی وی نیست، بلکه یانگ می‌گوید که رفتارهای ناسازگارانه به عنوان پاسخی به طرحواره‌ شکل می‌گیرند. بنابراین، رفتارها توسط طرحواره‌ها برانگیخته می‌شوند، ولی قسمتی از طر‌واره‌ها نمی‌باشند (یانگ، کلوسکو و ویشار، ۲۰۰۳).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

طبق نظر بارلو(۲۰۱۲) طرحواره‌های ناسازگارویژگی‌های خاصی دارند. این طر‌حواره‌ها به عنوان:
واقعیت‌های پذیرفته شده، در مورد خود یا محیط تجربه می‌شوند؛
خود ـ تخریب کننده و مقاوم به تغییر هستند؛
مختل و ناکارآمد هستند؛
اغلب توسط برخی تغییرات در محیط، از جمله فقدان یا از دست دادن شغل، فعال می‌شوند؛
هنگامی که فعال می‌شوند با سطوح بالای هیجان در هم آمیخته هستند؛
معمولاً ناشی از تعامل سرشت^[۱۳۶] کودک با تجارب مختلف دوره تحولی با اعضاء یا مراقبین در خانواده هستند.
از نظر یانگ (۱۹۹۹) خصوصیات طرحواره های ناسازگار عبارتند از:
باورها و احساس‌های غیرشرطی درباره خودمان هستند و در اثر ارتباط با محیط ایجاد شده‌اند؛
خود ـ تداوم‌بخش^[۱۳۷]اند، و بنابراین در برابر تغییر مقاومت می‌کنند؛
طبق تعریف، باید به صورت مکرر و به میزان زیادی ناکارآمد باشند؛
معمولاً توسط رویدادهایی در محیط فعال می‌شوند که به طرحواره‌‌ های خاصی مربوط‌اند؛
نسبت به مفروضه‌های زیربنایی، رابطه‌ی نزدیک‌تری با سطوح بالای عاطفه دارند؛
از تعامل سرشت فطری کودک با تجربه‌های ناکارآمد و با والدین، خواهر و برادرها و همسالان در طی سال‌های اولیه‌ی زندگی به وجود آیند (یانگ، ۱۹۹۹).
۵-۲-پیشینه پژوهش
– کیتزمن^[۱۳۸] ( ۲۰۰۹ ) در پژوهشی بر روی ۴۰ زوج متاهل حین برقراری رابطه متقابل با فرزندان پسر ۸-۶ ساله بودند انجام داد. و به این نتیجه رسید که میان تعارضات زناشویی و اختلال در وظایف سرپرستی رابطه وجود دارد.
– هنری و میلر ^[۱۳۹](۲۰۰۴، به نقل از بهاری ) تحقیقی به منظور. بررسی مشکلات زناشویی در میانه عمر و میزان اثر آنها بر رضایتمندی زناشویی انجام داده اند. نتایج این تحقیق نشان داده است که رایج ترین مشکلات عبارت بودند از ( موضوعات مالی ( ۲۷ %) موضوعات جنسی ( ۸/۲۳ % ) “، شیوه برخورد با کودکان ( ۳/۱۵ %)، صمیمیت عاطفی ( ۷/۱۸ %)، تمیز کردن منزل ( ۱۸ % ) و ارتباط ( ۳/۱۵ %).
– یارمحمدی اصل (۱۳۸۶) پژوهشی با عنوان بررسی اثر بخشی طرحواره درمانی در بهبود اختلال افسردگی اساسی عود کننده انجام داد. نتایج تحلیل داده های بدست آمده نشان داد که بین طرحواره های ناسازگارانه اولیه با علائم افسردگی اساسی رابطه معنی داری وجود دارد و با ۹۹ درصد اطمینان وجود ارتباط مستقیم میان این دو متغییر تایید می شود. به این ترتیب که با افزایش نمرات طرحواره های ناسازگارانه اولیه میزان افسردگی نیز افزایش می یابد. در این تحقیق طرحواره درمانی بطور معنی داری موجب کاهش علائم افسردگی گردید.
– فریمن(۲۰۰۴) با بهره گرفتن از مدل طرحواره یانگ به بررسی مدل پردازش شناختی غیر منطقی پرداخت و با بهره گرفتن از آزمون های بهنجار به این نتیجه رسید که داشتن طرحواره ناسازگارانه اولیه، پیش بینی کننده ناسازگاری بین فردی است. این یافته تاییدی است بر دیدگاه یانگ که طرحواره های ناسازگارانه اولیه را ذاتا ناکارآمد میداند (مددی،۱۳۹۱)
– هریس^[۱۴۰] و همکاران (۲۰۱۲) دریافتند که چهار طرحواره ناسازگارانه اولیه (نقص و شرم- خود کنترلی ضعیف- آسیب پذیری نسبت به ضرر-وابستگی و بی کفایتی) با افسردگی ارتباط دارند.
– ولبورن^[۱۴۱] و همکاران (۲۰۱۲) در تحقیقی رابطه بین طرحواره های ناسازگارانه و اختلالات روانی را مورد بررسی قرار دادند. در این پژوهش دو طرحواره رهاشدگی/ بی ثباتی و خود کنترلی پایین / خود انظباطی پایین، پیش بینی کننده ای مهم برای افسردگی بودند.
– در یک مطالعه انجام شده به روی ۱۵۳ دانشجوی کارشناسی روانشناسی آندره^[۱۴۲](۲۰۰۹) دریافت حوزه طرد و بریدگی از طرحواره های ناسازگارانه اولیه ارتباط منفی با احساسات مثبت، عزت نفس و سازگاری در دانشگاه دارد و همبستگی مثبت با احساسات منفی دارد (قاسمی، ۱۳۸۹).
– اسمیت و جونز^[۱۴۳](۲۰۰۹) در تحقیقی با عنوان طرحواره های ناسازگارانه، رویدادهای منفی زندگی و ناراحتی های روانشناختی به این نتیجه رسیدند که طرحواره های رویدادهای منفی زندگی باعث ناراحتی های روانشناختی شدیدتر می شوند. بنابراین طرحواره های ناسازگارانه اولیه و تجارب منفی زندگی هر یک به طور مستقل در اختلالات روانشناختی دخیل هستند.
– هانس^[۱۴۴] و همکاران (۲۰۱۰) پژوهشی با عنوان بررسی طرحواره درمانی و طرحواره های ناسازگارانه اولیه در اختلالات شخصیت و سایر بیماری های روانی انجام داد و به این نتیجه رسید که طرحواره های ناسازگارانه اولیه با آسیب های شخصیت و ناراحتی های روانی ارتباط دارد.
– بودمن و گورمن^[۱۴۵] ( ۲۰۱۰)، در مطالعات شان بر روی الگو های کنش متقابل، پرخاشگری متقابل، پرخاشگری کلامی، کناره گیری، تعارض کم و بدون استرس به این نتیجه رسیدند که در مقایسه با زوج های متعارض، زوج های کم تعارض رفتار های مثبت بیشتر و رفتار های منفی کمتری را از خود نشان می دهند.
– هانسون و لندبلند^[۱۴۶] (۲۰۰۶) در پژوهشی نشان داده اند که آموزش مهارت های ارتباطی و حل تعارض به زوجینی که در تعاملات زناشویی مشکل داشته اند باعث بهبود روابط زناشویی زوجین و کاهش تعارضات و افزایش سلامت روان در آنان می گردد.
– وینسنت، ویشس و گری ^[۱۴۷]( ۲۰۰۶) در پژوهش خود یک تحلیل رفتاری از فرایند حل تعارض زوجین آشفته و غیر آشفته کردند. نتایج حاکی از آن بود که زوجین آشفته در مقایسه با زوجین غیر آشفته به میزان بیشتری از رفتار های تعارض منفی و به میزان کمی از رفتار های حل تعارض مثبت استفاده می کنند.
– در پژوهش گسترده ای که گاتمن در خصوص تعارض طرحریزی کرد چهار سبک تعارض در روابط زوجین خود را نشان داد که در ازدواج به طور خاصی مخرّب هستند. این چهار سبک عبارتند از: عیبجویی، تحقیر، دفاعی بودن و دیوار سنگی، تمام این راهبردها می توانند باعث منزوی شدن و کناره گیری شوند (گاتمن و لوینسون، ۲۰۱۲). در حمایت از این مدل هاوستون و انگلیستی (۲۰۱۲) دریافتند که روابطی که در آن سطوح بالای رفتار منفی از قبیل انتقاد کردن، شکایت، عصبانی شدن و ناشکیبایی از طرف هر یک از همسران وجود دارد، با گذشت زمان در زنان (و نه در مردان) باعث رضایت پایین تر می شود.
– شیلنگ و همکاران^[۱۴۸] (۲۰۰۴) به تاثیر آموزش مهارت های ارتباطی در زوجینی که دچار مشکلات زناشویی بودند پرداختند. ۳۹ زن و ۳۸ مرد تحت آموزش برنامه پیشگیری و پر بار سازی رابطه (PREP) قرار گرفتند. نتایج نشان داد که به طور معناداری رضایت مندی زناشویی شان افزایش یافته بود.
– ریوس،سیسیل^[۱۴۹] (۲۰۱۰) پایان نامه کارشناسی ارشد خود را در دانشگاه ایالتی تویا با موضوع رابطه مشاوره قبل از ازدواج، انتظارات و رضایت زناشویی به رشته تحریر درآورده است. هدف این مطالعه، بررسی اهمیت مشاوره در انتظارات و رضایت مندی زناشویی می باشد. این مطالعه با شیوه بررسی زوج ها و اینکه ایا قبل از ازدواج به انها کمک کرده است یا خیر، انجام شده است.زوج های مورد مطالعه، شامل ۵۶زن و ۵۶ شوهر بودند که کمتر از یک سال از زمان ازدواج انها می گذشت.رابطه بین منابع اطلاعاتی و انتظارات نشان داد که متغیرها به شدت با خانواده مبدا (خانواده خودشان قبل از ازدواج) ارتباط دادند. همچنین مشخص شد که درصد بالایی از ازدواج ها، اطلاعات قابل توجهی از منابع غیررسمی به دست می اورند نه از مشاوره ها و کلاس های اموزشی قبل از ازدواج ! انتظارات معقول، نقش بسیار مهمی در رضایت مندی زناشویی داشتند.
– آدامز،امی میشل^[۱۵۰](۲۰۰۹) در رساله دوره دکتری خود در دانشگاه لوییزیانا در مونرو، تاثیر ادراک “خودمتمایزگری” در رضایت مندی زناشویی و رضایت جنسی را مورد بررسی قرار داده است.وی می نویسد:خودمتمایزگری به عنوان یک جزء اساسی از صمیمیت در دراز مدت، رضایت و تقابل در روابط زناشویی به حساب می اید. خودمتمایزگری اجازه می دهد تا فرد در یک رابطه مشخص از استقلال نسبی و وابستگی متعادل برخوردار باشد. موری بون، خودمتمایزگری را تحت عنوان تعادل بین نیروهای جدایی طلبی و با هم بودن و یا تعادل بین عقل و احساسات مطرح می کند. به طور حتم هردوی این مفاهیم تحت تاثیر درجه خودمتمایزگری قرار دارد. اعتقاد براین است که سطح متمایزگری به شدت بر زمینه های مختلف زندگی از جمله رضایت مندی زناشویی و جنسی اثر می گذارد. زنان و شوهران در ازدواج هایی با خودمتمایزگری پایین تر، بلوغ عاطفی ضعیف تر و ظرفیت محدود تر نزدیک شدن و جداشدن از خود نشان می دهند که این مسئله منجربه قربانی شدن رشد شخصی افراد جهت حفظ رابطه زناشویی شان می شود. مطالعه حاضر به بررسی تاثیر درک خودمتمایزگری در رضایت زناشویی و جنسی در ۵۱ زوج(تعداد:۱۰۲) در منطقه مترو اتلانتا پرداخته است. در این مطالعه از پرسشنامه خود DSI جهت بررسی خودمتمایزگری استفاده شده است.شاخص رضایت مندی زناشویی(TMS) و شاخص رضایت جنسی(ISS) و داده های دموگرافیک در این روش بکار گرفته شده اند. تجزیه و تحلیل آماری انجام شده توسط نرم افزارهای spss، شامل پیرسون و چند خطی رگرسیون می باشد. مجموع نفرات ترکیبی مردان و زنان نشان داد که ارتباط معناداری بین تمایز خود، رضایت مندی زناشویی و رضایت جنسی وجود دارد. مجموع نفرات زنان یک همبستگی بارز بین خودمتمایزگری و رضایت مندی زناشویی نشان نمی دهد. مجموع نفرات زنان و شوهران و مجموع جداگانه نفرات انها، همبستگی قوی بین تمایز از خود، رضایت زناشویی و رضایت جنسی نشان می دهد. هیچکدام از متغیرهای دموگرافیک پیش بینی کننده محرز خودمتمایزگری نیستند؛با این حال این مطالعه در جهت حمایت فرضیه بون، خودمتمایزگری را موثر بر رضایت مندی زناشویی و رضایت جنسی مطرح می کند.
– کرامر، تیلور، استانلی (۲۰۰۸) آموزش روش های برقراری ارتباط سازنده بر رضایت مندی زناشویی را در گروهی می سنجیدند که نتایج نشان داد این آموزش ها سبب پائین آمدن فشار خون و افزایش رضایت مندی آنها از زندگی زناشویی شان شده است .
– اسماعیلی ( ۱۳۸۴ ) در پژوهش خود به این نتیجه رسید که عوامل زیر در تقاضای طلاق زنان موثراند:عدم تفاهم اخلاقی با همسر، عدم احساس مسئولیت همسر، مشکلات مالی و عصبی بودن همسر، دخالت خانواده همسر در زندگی مشترک، فحاشی همسر، بدبینی زنان متقاضی طلاق نسبت به همسرانشان، بدبینی همسران زنان متقاضی طلاق نسبت به آنان، اختلاف عقاید دینی، عدم رضایت از شغل همسر، ناتوانی جنسی همسر در روابط زناشویی، اختلاف طبقاتی زنان متقاضی طلاق با همسرانشان، کم بودن تحصیلات همسر و غیره .
– مرادی ( ۱۳۸۰ ) نتایج تحقیقاتش حاکی از این بود که خانواده درمانی به روش ساختی تعارضات زناشویی را کاهش می دهد.
– ساروخانی ( ۱۳۸۷ ) در تحقیقی تحت عنوان مقایسه میزان سلامت روانی خانم های دارای تعارضات زناشویی حاد با خانم های گروه مشابه ( فاقد تعارضات زناشویی حاد ) به این نتیجه رسید که خانم های گروه اول از سلامت روانی کمتری نسبت به گروه مشابه برخوردارند .
– بهاری ( ۱۳۷۹ ) در تحقیقات خود دریافته است که کارایی خانواده زوج های در حال طلاق به طور معناداری پایین تر از کارایی خانواده زوج های غیر طلاق است و زوج های در حال طلاق در سازه نقش خانوادگی و حل مشکل کارایی ضعیف تری را گزارش می دهند.
– براتی ( ۱۳۷۵) در پژوهش خود دریافت که هشت مولفه سنجش تعارضات زناشویی اعم از کاهش همکاری، کاهش رابطه جنسی ، افزایش واکنش های هیجانی، افزایش جلب حمایت فرزند، کاهش رابطه خانوادگی با خویشاوندان همسر و دوستان، افزایش رابطه فردی با خویشاوندان خود، جدا کردن امور مالی از یکدیگر، کاهش ارتباط موثر ، با تعارضات ما بین زوجین رابطه مثبت دارد.
فریدی (۱۳۸۵)، در تحقیق خود این نتیجه رسید که آموزش مداخلات خانواده درمانی ساختی به شیوه گروهی بر کاهش تعارضات زناشویی زنان تاثیر مثبت دارد .
– بودمن و گورمن^[۱۵۱] ( ۲۰۰۹)، در مطالعات شان بر روی الگو های کنش متقابل، پرخاشگری متقابل، پرخاشگری کلامی، کناره گیری، تعارض کم و بدون استرس به این نتیجه رسیدند که در مقایسه با زوج های متعارض، زوج های کم تعارض رفتار های مثبت بیشتر و رفتار های منفی کمتری را از خود نشان می دهند.
– وینسنت، ویشس و گری ^[۱۵۲]( ۲۰۰۶) در پژوهش خود یک تحلیل رفتاری از فرایند حل تعارض زوجین آشفته و غیر آشفته کردند. نتایج حاکی از آن بود که زوجین آشفته در مقایسه با زوجین غیر آشفته به میزان بیشتری از رفتار های تعارض منفی و به میزان کمی از رفتار های حل تعارض مثبت استفاده می کنند.
-مهدویان(۱۳۸۶)در پژوهش«بررسی تأثیر آموزش ارتباط بر رضایت‏مندی زناشویی و سلامت روانی»به این نتیجه رسید که روش آموزش ارتباط بر مبنای نظریه شناختی-رفتاری که از اصول آموزش سه مرحله‏ای پیشنهاد شده توسط کوردوا و جکوبسن پیروی می‏کند، می‏تواند موجب افزایش رضایت‏مندی زناشویی و سلامت روانی زوج‏ها شود و حتی در مورد زوج‏هایی که یکی از طرفین از مشکل اختلال شخصیت رنج می‏برند نیز در مواردی مفید واقع گردد.
-مرادی(۱۳۸۹)در پژوهش«تأثیر آموزش مهارت‏های حل تعارض‏های زناشویی بر بهبود روابط متقابل زن و شوهر»اثربخشی این آموزش‏ها را نشان داد.
– فرقانی(۱۳۸۲)در تحقیق «بررسی اثربخشی آموزش گروه شناختی رفتاری بر رضایت زناشویی زوجین شهرستان شهرکرد»به آموزش گروهی از والدین دانش‏آموزان ابتدایی پرداخت که دارای رضایت زناشویی در سطح پائین بودند.این آموزش‏ها در ۱۰ جلسه و به شیوه شناختی-رفتاری بودند.نتایج نشان داد آموزش شناختی-رفتاری با (= ۰٫۰۱ P) رضایت‏مندی آزمودنیهای گروه آزمایش را افزایش می‏دهد اما تفاوت معنی‏داری بین نمرات زنان و مردان مشاهده نشد.
-عامری، اژه‏ای و طباطبایی (۱۳۸۲)در پژوهش خود به بررسی تأثیر مداخلات خانواده درمانی راهبردی در اختلافات زناشویی پرداختند.به این منظور ۳۹ زوج که برای حل اختلافات زناشویی به مراکز مشاوره مراجعه کرده بود، به‏طور تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه قرار گرفتند.نتایج به دست آمده از ۶ هفته درمان گروه آزمایش نشان داد که مداخلات خانواده درمانی راهبردی نه تنها منجر به افزایش رضایت زناشویی در بین آنها شده، بلکه تعارضات بین فردی آنان را نیز کاهش داده است.این مداخلات در زنان مؤثر بوده است.
-اصلانی(۱۳۸۳)در پژوهش خود به بررسی نقش مهارت‏های ارتباطی در کارایی خانواده پرداخت.نمونه تحقیق او ۱۶ زوج از دانشجویان متأهل دانشگاه تهران بودند.طرح تحقیق به روش پیش‏آزمون، پس‏آزمون همراه با گروه کنترل بود.نتایج این تحقیق نشان داد که آموزش مهارت‏های ارتباطی باعث بالا رفتن کارآیی خانواده در مقوله‏های حل مشکل، ارتباط، نقش‏ها، همراهی عاطفی، آمیزش عاطفی کنترل رفتار و عملکرد کلی خانواده شده است.