• تشویق وترویج اشتراک مساعی مردمی وآموزش زیست محیطی، باتمرکز برمسائل مربوط به بیابان زدائی و مدیریت آثارخشکسالی.

پروتکل کیوتو
بند دوم این پروتکل، از توسعه پایدار حمایت می کند واز هریک از اعضاء می خواهد تاسیاست ها واقداماتی را برای حفظ وارتقاء ذخیره گاه ها ومحل های مصرف گازهای گلخانه ای بادرنظرگرفتن تعهداتشان درقبال موافقتنامه های زیست محیطی بین المللی مختلف، روش های مدیریت پایدارجنگل به اجرا درآورند. همچنین مسئولیت دارند تا از اشکال پایدار کشاورزی درسایه ویژگی های تغییر اقلیم حمایت نمایند. روشن شده است که قوانین زیست محیطی می بایست نقش مهمی در حاظت واحیا محل های ترسیب کربن وتوسعه محل های مصرف فعلی یعنی برگرداندن کربن به خاک وذخیره آن در ذخیره گاه های درازمدت ایفا نماید. دربرخی شرایط، لازم است ارکان حقوقی خاصی مشخص شوند تابعنوان بخشی از هدف نهایی بهره برداری پایدار خاک وجلوگیری از فرسایش آن وپیشگیری از تشکیل ریزگردها، به ترسیب کربن خاک بپردازند.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

حاصل میزگرد سال۲۰۰۱ آن بود که برخی کشورهای دارای اراضی وسیع کشاورزی ودامداری موافقت کردند که از طریق بهبود شیوه های کشاورزی، انتشار ریزگردها راکاهش دهند، چراکه بخش عظیمی از ایجاد ریزگردها دراین کشورها ناشی از شیوه های کاربری اراضی کشاورزی است.
اصول جنگل
اصول جنگل UNEPدرسال۱۹۹۲ ، بیانیه غیر حقوقی الزام آور برمبنای تفاهم جهانی در زمینه حفاظت، مدیریت، توسعه پایدار جنگل ها می باشد. این اصول براین باور هستند که جنگل ها فرآیندهای اکولوژیکی منحصر به فرد وپیچیده ای دارند که اساس ظرفیت بالقوه وبالفعل آنها برای تأمین منابع دربرطرف ساختن نیازهای انسان ونیز ارزش های زیست محیطی می باشند. همچنین مسئولیت حفاظت وتوسعه پایدار دربسیاری از کشورها برعهده دولت ها در سطوح ملی، استانی ومحلی دانسته است. دراین بیانیه همچنین عقیده براین است که می توان اجزای مختلف اصول جنگل را درون راهبردهای مدیریت جنگل به شکل رهنمودهایی برای مدیریت جنگل ها گنجاند تا با حفاظت ومدیریت محیط خاک که تخریب آن عامل اصلی بیابازایی و وقوع ریزگردهامی باشد، توجه بیشتری شود.
اتحادیه بین‌المللی حفظ طبیعت^[۱۷] (IUCN)
اتحادیه بین‌المللی حفظ طبیعت، یک سازمان بین‌المللی با وظیفه یافتن راه‌ حل ‌های عملی برای طبیعت در معرض فشار و چالش‌های توسعه در جهان با مأموریت حفظ «تنوع زیستی» است زیرا تنوع زیستی پایه اصلی برخی چالش‌های جهان امروز چون تغییر آب و هوا، توسعه پایدار و امنیت غذایی محسوب می‌شود و در عمل بدنبال «حفظ» طبیعت و «پایداری» آن در مقیاس جهانی و محلی و با بهره گرفتن از کمیسیون‌های علمی، پروژه‌های عملی و سازمان‌های عضو در مقیاس جهانی است. این اتحادیه متشکل از نهادهای ملی، بین‌المللی، سازمان‌های دولتی، غیردولتی و بخش خصوصی است و یکی از مهمترین فعالیت‌های آن تنظیم دوره‌ای لیست قرمز گونه‌های در معرض تهدید است. با ظهور اولین جوانه‌های مفهوم توسعه پایدار، اتحادیه حفظ طبیعت در کشورهای مختلف فعال شد و متخصصین داوطلب بسیاری را به خدمت گرفت و خدمات مشاوره‌ای و حافظتی را در مقیاس منطقه‌ای و محلی تدارک دید و شبکه کمیته‌ها و نهاد‌های مشورتی منطقه‌ای خود را به تعداد بیشتری از کشورها توسعه داد. این نهاد از تحقیقات علمی حمایت کرده و پروژه‌های میدانی را در مقیاس جهانی اداره می‌کند و دولت‌ها، سازمان‌های غیردولتی،‌ آژانس‌های ملل متحد، ‌شرکت‌ها و جماعات محلی را کنار هم گرد می‌آورد تا سیاست‌های لازم را توسعه داده و بکار گیرند. این اتحادیه قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین شبکه محیطی جهان با عضویتی دموکراتیک با شراکت بیش از ۱۰۰۰ سازمان دولتی و غیردولتی و تقریباً ۱۱ هزار دانشمند داوطلب از بیش از ۱۶۰ کشور جهان است. فعالیت‌های این اتحادیه تحت حمایت بیش از ۱۰۰۰ گروه حرفه‌ای در بیش از ۴۰ اداره و صدها شریک در بخش عمومی، ‌سازمان غیردولتی و بخش خصوصی در نقاط مختلف دنیا است. شعبه مرکزی آن در شهر «گلاند» سویس در نزدیکی ژنو قرار دارد. دیدگاه بیان‌شده این اتحادیه دنیایی است که برای طبیعت ارزش قایل باشد و آن را حفظ کند. مأموریت این تشکل اثرگذاری، تشویق و کمک به جوامع مختلف در سرتاسر دنیا برای حفظ طبیعت و اطمینان از این مسئله است که هر گونه استفاده از منابع طبیعی اجتناب‌پذیر و از نظر اکولوژیکی پایدار است
در پیش نویس موافقتنامه IUCN که به عنوان یک قرارداد، اصول منعکس شده درمعاهده های بخشی که برمحیط زیست وتوسعه اثر می گذارند را به هم پیوند می دهند، تهیه شده است. این پیش نویس، بندهای زیادی دارد که درزمینه حفاظت ومدیریت خاک، جلوگیری از بیابان زایی و تشکیل ریزگردها می باشند.
بند۱۸ به طور مشخص به شرح زیر به موضوع حفاظت از خاک می پردازد:
اعضا باید به منظور حصول اطمینان از حفاظت ودر صورت لزوم نظارت خاک ها درتمام نظام های زیستی اقدامات مناسب را به کار گیرند وبا اجرای اقدامات مؤثر به جلوگیری از فرسایش خاک، مقابله با بیابان زایی، حمایت از فرایند تجزیه مواد آلی واستمرار باروری خاک ها بپردازند.
برنامه عمل منطقه ای غبار
آسه آن^[۱۸] ( اتحادیه ملت های جنوب شرق آسیا) یک سند منطقه ای درزمینه آلودگی فرامرزی ناشی از ذرات دودوغبار به نام برنامه عمل منطقه ای غبار، درسال۱۹۹۷ تدوین کرد. درواقع این سند مشهورترین سند منطقه ای دراین زمینه درسطح بین المللی است.
این برنامه در راستای انجام تعهد به همکاری مکانیزم های نظارت منطقه ای را اتخاذ کرده است. بدین نحو که برای جلوگیری ازآتش سوزی وخطرات ناشی ازآن مناطق به تجهیز منابع دراین راستا ملزم شده اند واین از طریق ایجاد سیستم های مانیتورینگ می باشد.
سازمان های محیط زیست وخدمات هواشناسی کشورهای آسه آن به منظور بهبود ارتباطات وافزایش اثربخشی هشدارهای اولیه مربوط به اتش سوزی سیستم های مانیتورینگ اینترانت را تأبیه نموده اند که اطلاعاتی از قبیل تصاویر ماهواره ای، نموداربادها واطلاعات کیفیت هوا رادر اختیار تمامی اعضاء قرار داده اند. زمینه وتعهد همکاری به قرار دادن اطلاعات موجود ودر دسترس هریک از اعضاء برای بهبودوضعیت وافزایش مقابله با آتش سوزی نمود پیدا می کند(رضوانی خلیل آباد، پیشین:۷۸).
در بند(۱-۱) این موافقتنامه از اعضا خواسته شده است تادرچارچوب قوانین ملی خود، به تنهایی یا مشترکاً، اقدامات لازم را برای حفظ فرآیندهای اکولوژیکی ضروری ونظامهای حفظ حیات به کار گیرند وبا هدف توسعه پایدار، از هدف تنوع ژنتیکی حفاظت نمایند. اعضا متعهد شده اند که راهبردهای حفاظت ملی را درچارچوب راهبرد حفاظت منطقه ای ارائه وهماهنگ نمایند. بند(۷) درمورد حفاظت از خاک از اعضا می خواهد که نقش خاک رادر کارکرد زیست بوم های طبیعی لحاظ کنند، به منظور احیا خاک های فرسایش یافته وتخریب شده، اقدامات حفاظت خاک رادرپیش گیرند، راهبردهای خاک را تدوین نمایند، فرسایش خاک را کنترل نمایند وحاصلخیزی خاک را بهبود بخشند. این هدف در زمینه خاک از طریق اقدامات عمومی در قالب توافقنامه بهبود می یابد، به ویژه درفصل سوم که به حفاظت از فرایندهای اکولوژیکی می پردازد. بند۱۰ از اعضاء می خواهد تاکارکرد مناسب زیست بوم ها را حفظ نمایند واز تخریب محیط زیست که منجر به تشکیل ریزگردها می شود جلوگیری کنند. سایر بخش های توافقنامه نیز از این تعهد حمایت می کنند: ارزیابی وبرنامه ریزی محیط زیست، اقدامات حمایتی ملی(فصل پنجم) درزمینه تحقیقات علمی،آموزش واطلاعات وفصل ششم نیز شامل مقرراتی درخصوص همکاری بین المللی است.
موافقت نامه ۲۰۰۲آسه آن برای کنترل مشکل گردوغبار
این سند درحقیقت نخستین موافقت نامه است که به صراحت به موضوع ریزگردها پرداخته است. این موافقت نامه به دنبال کنفرانس جهانی که درسال۲۰۰۲ درسطح وزرای اسه آن درکوالالامپور برگزار شد تدوین وامضاء شد. محتوای این موافقت نامه ضمن شناسایی آثار زیانبار ریزگردها برانسان، منابع زنده اکوسیستم ها ودیگر کاربردهای مشروع محیط زیست، براتخاذ تدابیر پیشگیرانه، احتیاطی وهماهنگی ملی همکاری دوجانبه وچندجانبه، انجام اقدامات مناسب در وضعیت های اضطراری ومدیریت مناسب جنگل ها تأکید نموده است. با توجه به اهداف این موافقت نامه ااعضاء برطبق ماده۴ دارای یکسری تعهدات کلی می باشند که موارد زیر ازجمله آن می باشد:

• مشارکت درتوسعه واجرای اقدامات برای جلوگیری از آلودگی فرامرزی گردوغباربه عنوان پیامد خشکسالی وآتش سوزی درجنگل ازطریق کنترل منابع آتش سوزی، شناسایی زودهنگام آتش سوزی، توسعه نظارت بر ارزیابی سیستم های هشدار دهنده، تبادل اطلاعات وفناوری به صورت متقابل.

• هنگامی که آلودگی فرامرزی گردوغبار از درون قلمرو سرچشمه می گیرد، به سرعت به درخواست برای اطلاعات مربوطه یا مشاوره پاسخ داده شود واین بدلیل کاهش عواقب ناشی از این آلودگی های فرامرزی است.

• به کارگیری اقدامات اداری قانونی برای اجرای تعهدات موجود دراین موافقتنامه(رضوانی خلیل آباد، پیشین :۷۴).

موافقتنامه تأسیس مرکز عربی برای مطالعات مناطق خشک وبایر
همانگونه که در بخش دوم ذکر شد منشأ اصلی ریزگردها در شمال افریقا وخاورمیانه می باشد. دولت های عربی که بیش از سایر کشورها هم منشأ ریزگردها می باشند وهم بیشترین آسیب را می بیننددرصدد برآمدند تا با ایجاد موافقتنامه برای مطالعات مناطق خشک وبایر، باشناسایی مناطق مستعد ریزگردها ومطالعه عوامل اصلی تشکیل ریزگردها، از تخریب خاک جلوگیری به عمل آورند و میزان این ریزگردها را درکشورهای خود کاهش دهند. این موافقتنامه درسال۱۹۷۱ به منظور تشکیل موسسه خاصی برای مطالعه جنبه های کاربری اراضی، به ویژه مدیریت آب وخاک در منطقه مهم اکولوژیکی به امضاء رسید. ذیل بند۳، نقش مرکز عبارت است از: انجام مطالعات در زمینه مدیریت آب وخاک، تهیه نقشه های خاک، بررسی فرسایش آبی وبادی وشوری خاک .مطالعه زوال کشاورزی وگیاهان محفاظتی. برای نیل به این اهداف، این مرکز به تربیت کارشناسان، تبادل اطلاعات ودانش، همکاری با برنامه های تعاون وفعالیت های آموزشی درزمینه خاک، آب، جنگل ومدیریت گیاهان مبادرت نموده است.
کنوانسیون تشکیل کمیته دائم کنترل خشکسالی بین المللی رای ساحل(Sahel)
این کنوانسیون درسال ۱۹۷۴ با پذیرش بورکینافاسو، کیپ وردچاد، گامبیا، گینه بیسائو، مالی، موریتانی، نیجر وسنگال وارد اجرا شد تابراساس آن، کمیته ای برای کنترل خشکسالی بین دولتی شکل بگیرد(بندI). رخدادخشکسالی دراین منطقه عامل اصلی تخریب زمین وتشکیل ریزگردها است. دراین منطقه فقر شدیدی حاکم است وجمعیت زیادی دارد که پیوسته بر منابع فشار وارد می کند. هدف اصلی این کنوانسیون در بهره برداری پایدارخاک نقش مهمی دارد واز اعضاء می خواهد تابا تشکیل کمیته خشکسالی راهبرد منطقه ای مؤثری رابرای مدیریت این اکوتیپ شکننده تهیه نمود. اهداف دیگر شامل گردآوری وانتشار اطلاعات اکولوژیکی برای اعضاء، هماهنگ کردن تحقیقات وآموزش در مورد خشکی، تقویت اقدامات محلی منطقه ای در راستای تقویت همکاری های بین المللی، افزایش اعتبار برای سرمایه گذاری باهدف بهبود وضع تغذیه می شوند. بند۱۳ زمینه رابرای تشکیل کمیته فنی کارشناسان به منظور بررسی عملکرد شورای مدیریت کمیته فراهم می نماید.
کنوانسیون حفاظت از طبیعت ومنابع طبیعی افریقا
این کنوانسیون درسال۱۹۶۸ مصوب شد، حاوی مقررات متعدی برای بهره برداری پایدار خاک ها می باشد. دولت ها باید اقدامات لازم رابرای اطمینان از حفاظت، استفاده وتوسعه منابع طبیعی ازجمله خاک به کارگیرند. ذیل بندIV دولت ها متعهد می شوند که به حفاظت وبهبود خاک بپردازند، بافرسایش خاک مقابله کنند وخاک را هدر ندهند. همچنن ذیل این بند، تعهد دیگری مبتنی برتهیه طرح های کاربری اراضی براساس تحقیقات علمی وعوامل اکولوژیکی، خاکشناسی، اقتصادی واجتماعی وطبقه بندی قابلیت اراضی می شود. دولت ها در زمان انجام عملیات کشاورزی واصلاحات اراضی، موظفند که اقدامات حفاظت خاک وشیوه های مدرن زراعت را به کاربرند واز فرسایش خاک که یکی از عامل اصلی وقوع ریزگردها می باشد جلوگیری کنند. بندهای دیگر برحفاظت خاک از طریق حفاظت فلور(بندVI)، حفظ وتوسعه مناطق حفاظت شده(بندX)، آموزش حفاظت(بندXII) وهمکاری های بین المللی تأکید دارند.
منشور اروپایی خاک
شورای اروپا منشور خاک اروپایی رادر می سال ۱۹۷۲ پذیرفت وباپیشنهاد حفاظت خاک در می ۱۹۹۲ موافقت نمود. برپایه این نظریه، خاک یک منبع محدود می باشد که به راحتی تخریب می شود وباید در برابر عملیات کشاورزی تخریب کننده، فرسایش، آلودگی وتخریب های ناشی از فعالیت های بشری ومهندسی حفاظت شود. این مجموعه قوانین مهمترین خطرات ناشی از تغییرات برگشت ناپذیر ویا به کندی برگشت پذیر فیزیکی، شیمیایی وبیولوژیکی خاک را شرح می دهد که به موجب این تغییرات توانایی خاک در پرورش گیاهان با اهداف تجاری، حفاظت واهداف تفریحی ونیزدرجهت حمایت از موجودات زنده کاهش می یابد. به این ترتیب درهر بخش از این مجموعه قوانین به منظور کاهش احتمال بروز چنین تغییراتی عملیات کشاورزی مناسب معرفی شده است.
یک سری اصول جنبی درمنشور اروپایی خاک منتج از از قطعنامه۱۹/۷۲ شورای اروپا عبارت است از:

• تهیه فهرست وضع موجود منابع خاک یک ضرورت است

• تحقیق بیشتر وهمکاری منظم، نیازمند مراقبت ازطرز استفاده خاک ومحافظت از آن است.

• محافظت از خاک باید به گونه ای تدوین شودکه درهمه سطوح ودرجهت نگهداری، روند روبه رشدی از دیدگاه عمومی را به همراه داشته باشد.

• دولت ها ومراجع ذی صلاح باید ضمن داشتن برنامه واداره منابع خاک به اجرای هدف های مربوط کمک کنند(رضوانی خلیل آباد،پیشین:۶۳).

کنوانسیون مربوط به حفاظت ازکوهستان اروپا
این کنوانسیون درسال۱۹۹۵ با توجه به تعهد عمومی(بند۲) برای دولت ها درتهیه راهبرد جامع حفاظت از کوهستان های اروپا از طریق اعمال اصول پیشگیری،پرداخت وجه از سوی آلوده کننده،بهره برداری پایدار ومعقول ازمنابع وارد اجرا شد. برای نیل به این هدف، اعضا تعهد خاصی برای حفاظت از خاک(بندd2)دارند. هدف ازاین بند، کاهش آسیب به خاک از طریق استفاده از شیوه های کشاورزی وجنگلداری است که به خاک آسیب نمی رساند، خاک کمتر دستکاری شود فرسایش خاک صورت نگیرد ودرنتیجه زمینه تشکیل ریزگردها فراهم نشود. این کنوانسیون همچنین مانع محدود کردن خاک می شود. کارکرد دیگر حفاظت خاک دربند۲ شامل نیازهای برنامه ریزی منطقه ای(۲b)،مدیریت آب(e 2)،حفاظت از طبیعت(۲ f)، زراعت کوهستانی(g 2)، ومدیریت جنگل های کوهستانی(h 2)، می گردد. به منظور شناسائی ارزش ها ونیازهای اکولوژیکی مهم خاک درمناطق کوهستانی اروپا، پروتکلی برای کنوانسیون کوهستان در زمینه حفاظت از خاک ها در سال۱۹۹۸ به امضاء رسید. اگرچه تاکنون اجرا نشده اما اهداف آن تا حدی در خود کنوانسیون دیده شده است.
دراکتبرسال۱۹۹۸ پروتکل حفاظت خاک کنوانسیون کوهستان به امضاء رسید. این پروتکل بخش مهمی از رژیم حفاظت کوهستان اروپا است. وتنها سند الزام آورخاص خاک در جهان است. هدف اصلی این پروتکل کاهش آسیب کمی وکیفی به خاک از طریق از طریق استفاده از روش های کاربری مناسب کشاورزی وجنگلداری است که به خاک صدمه نمی رسانند. دراین پروتکل برکهش دستکاری با خاک، کنترل فرسایش خاک، احیا خاک وپیشگیری از ایجاد ریزگردها توجه می شود. فصل دوم این پروتکل حاوی بسیاری از اقدامات خاص در عقد قرارداد میان اعضاء برای موارد زیر است: استفاده با صرفه از خاک(بند۷)، حفاظت از تالاب ها ومرداب ها(بند۹)، اختصاص اراضی برای احیا ومدیریت اراضی خاص(بند۱۰)، اراضی مبتلا به فرسایش خاک(بند۱۱)، حفاظت خاک برای جنگلداری وکشاورزی( بند۱۲). فصل سوم تعهدات خاصی را در رابطه با حفظ هماهنگی اکولوژیکی وحفاظت از محیط زیست وانتشار اطلاعات مربوط به آلودگی خاک وآلودگی فرامرزی برای مردم بیان می دارد.
قسمت دوم اصول حقوق بین الملل مرتبط باریزگردها
بررسی اسناد بین المللی مرتبط با موضوع محیط زیست بیانگر تاکید براصولی مشترک است که می توان آنها را به عنوان بازتاب اصول حقوق بین الملل در خصوص مقابله با ریزگردها قلمداد کرد. که در ذیل سعی بر بیانی مختصر از این اصول کوشش می شود:

• اصل پیشگیری: دولت ها باید به منظور پیشگیری از وارد آمدن خسارات ایجادشده دراثر ریزگردها، اقداماتی اتخاذ نمایند. پیشگیری یک اقدام احتیاطی مکمل برای اصل تقبل هزینه ها توسط آلوده کنندگان است (درمواقعی که اصل مذکور نتواند با الزام آلوده کنندگان به پرداخت ها آنها را به کاستن اقدامات آلاینده خود وادار کند). اقدامات پیشگیرانه نباید تنها در مواقع بروز مشکلات برای محیط زیست مورد توجه قرار گیرد بلکه باید خسارات را پیش بینی کرد واقدامات لازم را برای کاهش آنها به کمترین میزان به کار بست یا در صورت بروز خسارات برای جلوگیری از انتشار آنها تلاش نمود. در پدیده گرد وغبار هرچند نمی توان از یک تعهد عمومی عرفی کشورهای همسایه مبنی بر رعایت این اصول صحبت نمود. لیکن رعایت اصل اطلاع رسانی و نیز اتخاذ رویکرد پیشیگرانه از طریق وضع ممنوعیت تخریب بیابان­ها، اجرای پایدار سیاست­های مقابله بیابان زدایی، می تواند نقش بسیار مهمی در کاهش میزان خسارات ناشی از این پدیده داشته باشد،دولت ها موظفند به فوریت دولت های دیگر را از وقوع حادثه یا وضعیتی که می تواند موجب ورودخسارت به محیط زیست آنها گردد مطلع سازند. به منظور حفظ محیط زیست از ریزگردها، ضروری است دولت ها براساس قابلیت ها و توانایی های خویش رویکردی احتیاطی اتخاذ نمایند. در مناطقی که محیط خاک با خسارات جدی و برگشت ناپذیر مواجه است، عدم وجود پشتوانه کاملا ًعلمی نباید دلیلی برای به تعویق انداختن اقدامات پیشگیری از تخریب وفرسایش خاک وخشک شدن تالاب ها وتوسعه بیابان ها باشد. این اصل در مدیریت زیست محیطی مبتنی بر اکوسیستم بسیار مهم و حیاتی است و با توجه به خطراتی که اعمال رژیم های مدیریتی ناصحیح درتشکیل بیابان ها دارد.

• اصل حفظ تنوع زیستی: دولت ها باید اقدامات ضروری جهت حفاظت از تنوع زیستی نظیر تنوع گونه ها، تنوع ژنتیکی در گونه ها و تنوع اکوسیستم به ویژه از طریق حفاظت در محل انجام دهند.

با توجه به نقش و رابطه مقابل بین حفاظت خاک و حفظ تنوع زیستی، باید حفظ و مدیریت تنوع زیستی به طور اعم و تنوع زیستی خاک به طور اخص، برای حفاظت خاک درمقابل فرسایش بادی وآبی و جلوگیری از تخریب خاک مورد توجه قرارگیرد.

اسباب بازی باید با توانایی کودک متناسب باشد. اسباب بازیهای خیلی ساده، از ارزش بازی کمی برخوردارند و همچنین اسباب بازیهای پیچیده، موجب خسته و عصبانی شدن کودک می شوند و او سرانجام آنها را رها می کند، به طوری که حتی کودکان غیرفعال نیز به اسباب بازیهای مناسب سن، جسم و ذهن خود، واکنش خوبی نشان می دهند. بنابراین اگر اسباب بازیهای که ویژه برطرف کردن یا تخفیف ناتوانی کودک هستند، مورد علاقه او نیز باشند، موفقیت بیشتری را به ارمغان می آورند (پامنیت، ۱۹۹۴ ، ترجمه کیان، ۱۳۷۷).

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

وقتی کودکان با اسباب بازیهای کوچک بازی می کنند، واکنش منفی بیشتری را نسبت به زمانی به بار مسائلی چون تاب و سرسره بازی می کنند از خود نشان می دهند. به عبارت دیگر، حالت تهاجمی تر نسبت به همبازی نشان می دهد و درست ندارد وسائل خود را به کسی بدهد. در حالیکه در بازی با وسائل بزرگ، او به راحتی می تواند خود را با قواعد بازی تطبیق دهد و نوبت را رعایت کند.
وسائل هنری مثل انواع رنگ، مداد و کاغذ … و یا وسائل دست ساز مثل خمیر و گل و یا آب و شن کمتر از اسباب بازیهای برای مبدل شدن (لباس و کلاه و …) و یا عروسکهای نمایشی و یا وسائل نقلیه و یا قطعات ساختمان سازی می توانند در بازیهای اجتماعی الهام بخش کودکان برای تقلید و یا وانمود کردن باشند. زیرا کودک طی بازی با گل و یا خمیر و آب می تواند چیزی را بسازد و … اما این قبیل وسائل نمی توانند زمانی که او وانمود می کند که پلیس یا مادر و یا معلم است برایش کاربردی داشته باشد و یا الهام بخش باشد. در حالیکه یک کلاه می تواند به او کمک کند که گمان کند که کس دیگری است و یا یک قطعه چوب او را مبدل به قهرمان شمشیر بازی می کند و غیره.
علاوه بر نوع وسیله بازی، خراب و شکسته بودن اسباب بازیها نیز برای کودکان قابل توجه بوده است. هرچند کودک ۱۴ ماهه توجهی به شکستگی اسباب بازیها ندارد، اما همان کودک در ۱۹ ماهگی به شکسته بودن بازیچه اش توجه می کند، زیرا در این سن می فهمد که هر امری علتی دارد، هرچند علت برای او مشخص نیست، اما در ۲ سالگی او آمادگی دارد تا به خاطر عواملی که مخل استانداردهای آنان می شود نگران شوند و گمان کنند که عامل خارجی سبب بروز آن بوده است (مجیب، ۱۳۷۷).
انواع اسباب بازی
اسباب و وسائل بازی، بر حسب دامنه کار و موقعیت یادگیری، به دو دسته عمده تقسیم می شوند :
الف ) سازمان یافته (محدود) : اسباب بازی و اشیای بازی این گروه، شکل مشخص و از پیش تعیین شده ای دارند و دامنه کار آنها محدود است و راه را برای ابتکار و خلاقیت کودک باز نمی گذارند. کودک مجبور به فراگرفتن موقعیت یادگیری خاصی است که در هر وسیله وجود دارد.
ب ) سازمان نیافته (نامحدود) : اسباب و وسائلی که در این طبقه قرار می گیرند، شکل از پیش تعیین شده ای ندارند و کودکان می توانند چیزهایی تازه بیافرینند و خلاف اسباب و وسائل گروه قبل، موقعیت یادگیری متفاوتی دارند و قابل گسترش هستند و دامنه وسیعی دارند، به خلاقیت کودک میدان می دهند و راه را برای ابتکار وی باز می گذارند (نجدی، ۱۳۸۰).
همچنین اسباب بازیها براساس کاربرد آن به چهارگروه اصلی تقسیم می شوند :
۱ ) حسی – حرکتی : کاربرد اسباب بازی حسی – حرکتی در سنین مختلف متفاوت است، به عنوان مثال جغجغه برای نوزاد، سه چرخه بر کودک ۳ ساله، توپ برای کودک بزرگتر اسباب بازی حسی – حرکتی محسوب می شود. لازم به ذکر است که وسائل ورزشی نیز جزء این گروه قرار می گیرد.
۲ ) تقلیدی – تخیلی : کودکان با بهره گرفتن از این نوع اسباب بازی از محیط اطراف خود تقلید کرده، الگوسازی می کنند. ماشین، هواپیما، وسائل منزل، وسائل پزشکی و نجاری، انواع عروسک و … جزء این گروه هستند. این بخش از اسباب بازیها برای گروه دو تا هشت ساله مناسب است.
۳ )خلاق : این گروه اسباب بازیها تخیل و ذهنیت کودک را به عینیت تبدیل می کنند و زمینه رشد و شکوفایی خلاقیت را در او ایجاد می کنندو انواع خانه سازی (لگو)، مکعب های رنگی، سوزنی هاف وسائل ساختن خمیر بازی، وسائل نقاشی و کاردستی و … در این گروه قرار دارند.
۴ ) فکری : اسباب بازیهای فکری به دو دسته تقسیم می شوند :
الف ) یک نفره : مانند جدول هوش، پازل، منشور هوش و …
ب ) دو یا چندنفره مانند انواع بازیهای کارت و مهره دار، منچ، شطرنج و …
اسباب بازیهای فکری وسیله مناسبی برای بازیهای یا قاعده بوده و برای گروه سنی ۶ سال به بالا مناسب می باشد (صبوری، ۱۳۷۹).
ویژگی های اصولی و کلی یک اسباب بازی مطلوب
اسباب بازیها، زمینه ساز رشد و فکر خلاق و جستجوگر در کودک هستند.همین امر می تواند می تواند سرآغاز درک کودک و راهی به سوی شناخت و آگاهی او باشد. اصول کلی یک اسباب بازی مطلوب را می توان به شرح ذیل ذکر کرد :
۱ ) پرورش دهنده قوای خلاقه باشد و سبب آفرینندگی و سازندگی در کودک شود. اسباب بازیف باید محرک خلاقیت و ابتکار باشد، چرا که اسباب بازیها علاوه بر سرگرمیها می توانند به درک کودک از مفاهیم کمک کنند (قربیان، ۱۳۸۰).
اسباب بازیهایی که به طور کامل ساخته شده و کودک کارکمتری بر روی آنها انجام می دهد (اسباب بازیهای کوکی)، قوای کودک را بلااستفاده می گذارد و او را تبدیل به موجودی منفعل و ناظر ساخته های دیگران می کند و کودک را که میل به کاوشگری و کنجکاوی دارد و سعی می کند اسباب بازی را قطعه قطعه کند تا میل درونی اش را ارضا کند، دلسرد می کند (شهر آرای، ۱۳۶۹) مثل قطعات خانه سازی.
۲ ) سبب پرورش و گسترش خیالات و تصورات کودک می گردد. اسباب بازی باید بتواند خیالات و تصورات کودک را گشترش دهد. بنابراین کلیه لوازمی که بتواند در این امر به کودک یاری رساند، مناسب و مطلوب شناخته می شود. کودک، از اسباب بازی و وسائلی که امکان خیال پروری را در او ایجاد کند خسته نمی شود.
۳ ) به کودک در اکتشاف و جستجو از طریق تجربه کمک کند. کودک باید قادر باشد آزادانه به اسباب بازی خود دست بزند. این وسائل نباید یک هدف را در خود داشته باشند، بلکه استفاده از آن باعث شود که کودک، بسیاری از تجربیات روزمره و یا آموخته های خود را به وسیله آن تمرین کرده و کاربرد صحیح و کشف را از این طریق بیاموزد. اسباب بازیهای مناسبند که کودک روی آنها کار کند، با دست آنها را بپیچاند، بچرخاند، خم کند، بِبُرد (قطع کند) رنگ آمیزی یا علامت گذاری بگذارد، اسباب بازیهای که به طرق مختلف بتوان از آنها استفاده کرد، بتوان به شکلهای گوناگون درآورد، آنها را بست و محکم کرد، توسط آنها اشکال مختلف ساخت، کودکان درست دارند اشیاء را لمس کنند سبک و سنگین نمایند و وضعیت ساخت آنها را بفهمند. گل رس، شن، خمیر بازی، الگوها و قطعات ساختمان سازی، وسائل پیچ کردنیف نقاشی یا آبرنگ، نقاشی انگشتی یا با مداد شمعی و مدادرنگی بیشتر دارای چنین خصوصیاتی هستند و کودک فعال است و می تواند بر روی آنها کار کند و تغییراتی که ایجاد می کند مشاهده نماید.
۴ ) به واقعیت نزدیک و با فرهنگ جامعه هماهنگی داشته باشد (قریبان، ۱۳۸۰). اسباب بازی هنگامی معنا پیدا می کند که بتواند به نیاز بازیگر پاسخ دهد و موجب خرسندی وی شود. در واقع ارتباط دو جانبه بین بازیگر و بازیچه ضروری است. از همین رو علاوه بر توجه به نیازهای همه جانبه کودک، وسیله بازی باید با فرهنگی که کودک در آن رشد می کند نیز همبستگی داشته باشد. زیرا چنین ابزاری علاوه بر خوشایند بودن برای کودک، ارزش های متداول جامعه اش را نیز به او می آموزد. به طور مثال در یک برنامه تلویزیونی ایرانی، عروسکی که قهرمان است و بین کودکان ایرانی محبوب، الزاماً این وسیله نمی تواند برای کودکان سایر کشورها که شناختی از آن برنامه تلویزیونی دارند، جذاب باشد. امروزه سازندگان اسباب بازی، تلاش می کنند تا براساس آنچه که در محیط زندگی کودک روی می دهد، و در زندگی عادی وجود دارد نمونه هایی به صورت اسباب بازی در اختیار کودک قرار دهند (مجیب، ۱۳۷۷).
۵ ) سبب رشد و پرورش مهارتها و توانایی های بدنی کودک گردد. اسباب بازی مطلوب علاوه بر پرورش قوای ذهنی، روانی، عاطفی، اجتماعی، خلاقیت و استعداد و … باید توانایی کودک را در زمینه استفاده از اعضای بدن رشد دهد. «اسباب بازی ساخته شده هرچقدر بتواند حواس بیشتری از کودک به کار گیرد لذت بیشتری ایجاد می کند و مناسب تر است. کودکان آن چیزی را که لمس کنند، ببینند و بشنوند بیشتر از آن لذت می برند تا چیزهایی که فقط مشاهده آن باشند. بنابراین برای پرورش کلیه حواس باید اسباب بازی مناسب مناسب آن را در اختیار کودک قرار دهد تا کودک علاوه بر سرگرمی، به تواناییها جسمی خویش نیز آگاه گردد. » (قربیان، ۱۳۸۰).
۶ ) با ویژگیهای همه جانبه کودک تناسب داشته باشد. اسباب بازی باید همواره مناسب سن، مطابق علائق و در خور توانائیهای ذهنی و رشدی کودک باشد نه آنقدر سخت و پیچیده باشد که کودک عاجز از بازی با آن شود و نه آن قدر ساده و آسان باشد که علائق کودک را از بین برده و در او ایجاد خستگی نماید، همچنین به لحاظ فیزیکی به گونه ای ساخته شده باشد که به راحتی در دبستان کودک قرار گرفته باشد و با آن بازی کند به طوری که کودک آن را با کمال میل بپذیرد و در حین بازی از آن واقعاً لذت ببرد. در حقیقت چون خواسته ها و تمایلات کودکان به لحاظ فیزیولوژی و روانشناسی د سنین مختلف فرق می کند، پس در هر سن و سالی اسباب بازی مناسب همان سن را برای آنان تهیه کنیم تا موجب رشد تحملی و شخصیت آنها شود. کیفیت و اندازه اسباب بازی نیز باید با سن و هیکل (قد و قواره) کودک متناسب باشد. دست و قد بچه به آن برسد. اسباب بازی به اندازه ای کوچک نباشد که کودک آن را به زحمت ببینید. همچنین اسباب بازی آن اندازه بزرگ نباشد که قدش به آن نرسد مثلاً وقتی عروسکی برای دخترتان می خرید به اندازه ای باشد که او بتواند آن را روی پای خود دراز کرده و برای آن لالایی بگوید و با ان بازی کند (مطهری، ۱۳۸۱).
۷ ) اسباب بازی بایستی انگیزه و محرک مناسب به همراه داشته باشد و بتواند کودک را جلب نماید. اگر بازی با اسباب بازی توأم با موفقیت باشد، کودک به ادامه بازی ترغیب می گردد. مثلاً وقتی کودک قطعات رنگی را براساس رنگ خاصی هماهنگ می کند یا پازلی را حل نماید، احساس موفقیت می کند و این موفقیت در حکم پاداشی است که وی دریافت می کند (مک للان، ترجمه احمدوند، ۱۳۷۱).
۸ ) جنس مواد اولیه : اسباب بازیهای کودکان از مواد مختلفی ساخته می شوند که هر یک باید با ویژگی خاصی مطابقت داشته باشد (مجیب، ۱۳۷۷). از نظر جنس و رنگ باید دقت نمود که مواد اولیه دست اول باشد. نسبت به نوع اسباب بازی و یا وسائل کودک، بایستی مقاومت و استحکام مواد نرمی و سختی نوع مواد و همچنین انتخاب رنگ مناسب از نظر شادابی – زیبایی و عملکرد را مدنظر داشت. در وسائلی که فلز در آنها به کار رفته باید دقت شود که در صورت شکسته شدن قسمتی از اسباب بازی، فاقد هرگونه تیزی و بریدگی باشد (قربیان، ۱۳۸۰). لبه این وسائل باید رو به داخل باشد تا در اثر ضربه و شکستگی، خطری برای کودک ایجاد نکند و محل اتصالات باشد. علاوه بر این در مناطق بسیار سرد و بسیار گرم استفاده از وسائل فلزی به دلیل عایق دما نبودن، مناسب نیست. یکی از متداول ترین موادی که در ساخت اسباب بازی مودر استفاده قرار می گیرد، پلاستیک است. وسائل پلاستیکی باید صاف و بدون لبه های تیز ساخته شود. ضخامت و محل شکستگی باید به اندازه کافی محکم و مقاوم باشد وسائل تغییر نکرده و در صورت اتصال به قطعات یگر قابلیت اتصال داشته باشد و نیز در اثر پرتاب شدن به آسانی نشکند و یا بریدگی ایجاد نکند. یکی از بهترین مواد در تهیه اسباب بازی چوب است. چوبهای مصرفی در اسباب بازیها باید از همین چوبهای سبک و صاف باشد تا تراشه های چوب به کودک صدمه نزد. یکی دیگر از موادی که در ساختار وسائل بازی به کار گرفته می شودف پاچه است. معمولاً داخل وسائلی مانند انواع عوسکها با موادی پر می شود تا حجم پیدا کند. کلیه مواد پرکننده باید تمیز و غیررسمی باشد. در ساختمان بعضی از اسباب بازیها از مهره های شیشه ای به جای چشم و پایینی اسباب بازی استفاده می شود. این اجزاء چنانچه محکم نباشد، امکان دارد آنها را کنده و ببلعد، این نکته به ویژه در مورد کودکان زیر ۳ سال باید بیشتر رعایت شود.
۹ ) بهداشت و ایمنی : بسیاری از بازیچه های کودکان به جای آنکه وسیله ای برای تفریح و سرگرمی کودکان باشند به حجم آنها صدمه زده و مشکلاتی را به وجود می آورند. به خصوص اگر تولید و عرضه اسباب بازی طبق قوانین خاصی صورت نگرفته باشد. در بسیاری از کشورهای پیشرفته از سالها پیش مقرراتی برای نظارت در کارسازندگان اسباب بازی وضع کرده اند و استانداردهایی برای جنس مواد، رنگ، نحوه ساخت و مونتاژ آنها به وجود آورده اند که براساس آن باید اسباب بازیها را تهیه و در اختیار فروشندگان قرار دهند.
– در اسباب بازیهایی که مستقیماً با پوست بدن کودک در تماس است یا امکان در دهان گرفتن دارد، مانند سازدهنی، دندانگیر و یا ماسک صورت، عروسکهای دستکشی و … که در اثر عرق بدن و یا بزاق دهان، موجب رنگی شدن پوست بدن یا پوشاک کودک می گردد، باید از مواد رنگی مطابق با استاندارد مواد غذایی استفاده کرد. همچنین تمامی روکشها و لعابهای روی اسباب بازیها و وسائل کودک باید از مواد غیررسمی و مجاز باشد (قربیان، ۱۳۸۰).
از آنجا که کودک علاقه بسیاری به کشیدن اسباب بازیها دارد، باید به این نکته توجه داشت که قطر نخ نباید کمتر از ۵/۱ میلی متر باشد. زیرا نخهای نازک پوست دست کودک را می برد. علاوه بر این نخ باید صاف و بدون گره باشد و زیاد بلند نباشد زیرا امکان دارد کودک آن را به گردن خود بپیچد. گاه در اسباب بازیها فنر و یا چرخ دنده استفاده می شود. چنانچه جاسازی این بخش درست نباشد در صورت کوچکترین حرکتی، فنر یا چرخ دنده از جای خود خارج می شود و به چشم و یا دست کودک صدمه می زند. چنانچه اسباب بازیها از چند تکه ساخته شده باشند، محل اتصال باید صاف و یکنواخت باشد. باید محل اتصال به طور مداوم بررسی شود تا شکستگی و یا ترک خوردن و یا باز شدن محل اتصال موجب خروج آنها نشود (مجیب، ۱۳۷۷).
«گینوت^[۵۳]» به طور کلی پنج اصل را در انتخاب اسباب بازی مهم می داند که عبارتند از :
۱ ) برقراری ارتباط و تماس با کودک با دیگران را آسان کند.
در ابراز و تخلیه یک احساس، کودک را تشویق کند.
به افزایش بینش و بصیرت کودک کمک کند.
فرصت هایی برای آزمایش واقعی ایجاد کند.
وسیله ای باشد برای جبران ناکامیها و اظهار تمایلات و آرزوهای سرکوب شده کودک (مطهری، ۱۳۸۱).
نمونه هایی از اسباب بازیها
با توجه به تنوع اسباب بازیها، الزاماً برای بررسی آنها نیاز به طبقه بندی وجود دارد، از این رو از کتاب فرهنگنامه کودکان و نوجوانان، یکی از مناسب ترین طبقه بندی اسباب بازی را که براساس سن کودکان و با توجه به مراحل مختلف رشد حسی – حرکتی، عاطفی – اجتماعی و ذهنی انجام گرفته، انتخاب شده و براساس آن به بررسی چند نمونه از اسباب بازی ها می پردازیم .

جدول اسباب بازیها

سن

حسی – حرکتی

تقلیدی و اجتماعی

تجسمی و فکری

از تولد تا ۱۸ ماهگی

جغجغه
زنگوله
دایره های زنگی

با وجود این همه محاسن، این گیاه ارزشمند همواره مورد تهدید عوامل مخرب قرار می گیرد. از جمله عوامل مخرب بیماری های گیاهی هستند.
از جمله بیماری­هایی که پنبه را مورد تهدید قرار می­دهد، پژمردگی ورتیسلیومی بوده و از مهمترین بیماری­های پنبه در اغلب نقاط جهان، از جمله ایران است.
علایم بیماری ابتدا به صورت زردی و پژمردگی در مزرعه ظاهر شده و رفته رفته برگ­ها خشک می­شوند. قسمت­هائی از پهنک برگ کلروزه و نکروزه می­گردد. با تهیه مقطع از ساقه نقاط قهوه­ای در آوندها دیده می شود. شدت علایم به حساسیت گیاه میزبان، میزان تراکم قارچ در خاک و استرین قارچ بستگی دارد
این بیماری در اثر گونه­ های مختلف Verticilium مثل V. albo-atrum، V. tricorpus ، V. nigrescens و V. nubilum ایجاد می­ شود، ولی V. dahliae Kleb گونه غالب قارچ عامل بیماری می­باشد.
دو گونه اول دارای کنیدیوفورهای منشعب فراهم می­باشند. گونه V. dahliae دارای میکرواسکلروت­های سیاه­رنگی بوده که اندام مقاوم قارچ محسوب گشته، ولی V. albo-atrum دارای ریسه­های ضخیم و سیاه­رنگی می­باشد.
با قرار گرفتن ریشه گیاه در مجاورت میکرواسکلروت­های موجود در خاک، این میکرواسکلروت­ها جوانه زده و از طریق تارهای کشنده وارد آوندهای چوبی شده و در آنجا کنیدیوفور و کنیدی تشکیل می­ دهند. از طریق آوند چوبی، کنیدیوم­ها به سرعت حرکت کرده و به نقاط بالای گیاه می­رسند.
قارچ V.dahliae دارای دو سویه معمولی (ss-4) و برگ ریز (T-9) می­باشد (عطار و همکاران، ۱۳۸۵).
در سویه معمولی قارچ قسمت­ های وسط برگ را خشک کرده، ولی برگ­ها بر روی گیاه باقی می­مانند و حرکت قارچ در برگ­ها به شکل Vمی­باشد.
سویه برگ ریز هنگامی که هنوز برگ سبز است، باعث خم شدن دمبرگ­ها^[۱] می­گردد. چنین برگی­هائی با دست زدن یا هر نوع تکان دیگری، به راحتی از شاخه جدا می­ شود. بعد از مدتی گیاه کاملاً لخت شده و برگ­های کوچک جدیدی تولید می­ کند. این سویه نسبت به سویه معمولی گرمادوست تراست.
سویه برگ ریز تا نوک گیاه گسترش یافته و باعث ریزش غوزه ها نیز می­گردد. ولی سویه معمولی تا اواسط گیاه گسترش می یابد. گیاه مقاوم به استرین معمولی نسبت به استرین برگ ریز هم تا حدودی مقاوم است. برگ ریزی در اثر ایجاد لایه جداشونده در محل اتصال برگ، به دلیل تولید اتیلن یا آبسزیک اسید صورت می­گیرد.
در ارتباط با کنترل بیماری، گرچه استفاده از ارقام مقاوم از مهمترین و اقتصادی ترین روش­های مبارزه با این بیماری می­باشد، ولی تهیه ارقام مقاوم نیاز به زمان نسبتا طولانی دارد. از طرفی ارقام کاملا مقاومی از پنبه در مقابل این بیماری در کشور در دسترس نمی ­باشد. کنترل شمیائی با بهره گرفتن از قارچ­کش­ها تاثیر زیادی در کنترل بیماری و کاهش محصول ندارد. از این­رو یافتن روش­های دیگر کنترل بیماری، به­خصوص کنترل بیولوژیکی، در تلفیقی از روش­های دیگر، در مدیریت بیماری، از اهمیت زیادی برخودار است.
کنترل بیولوژی از نظر ارزانی، سهولت کاربرد و ایمنی محیط زیست، بر روش شیمیایی ارجحیت دارد. لذا امروزه بر این منطق تکیه می­ شود که جهت رسیدن به توسعه و کشاورزی پایدار، حفظ مسایل زیست محیطی، تولید محصول سالم و کاهش مصرف سموم کشاورزی و صرفه اقتصادی آن برای تولید کننده، گرایش به روش­های بیولوژیک، امری الزامی ‌است. بنابراین یکی از پتانسیل­های جایگزین برای مدیریت بیماری­های گیاهی، استفاده از عوامل بیولوژیکی، از جمله جدایه های مختلف قارچ تریکودرما می­باشد. تریکودرما مشهورترین و موثرترین جنس قارچی در زمینه کنترل بیولوژیکی عوامل بیماریزای گیاهی است که خوشبختانه بعضی از جدایه­های آن به مرحله تولید تجاری رسیده و در سرتاسر دنیا مورد استفاده قرار می گیرند (Kubicek and Harman, 1998) .

گونه­ های تریکودرما همه جازی و از میکروارگانیسم­های غالب میکروفلور خاک به شمار می­روند (Harman et al., 2004). گونه­ های این جنس طیف میزبانی وسیعی داشته و با مکانیسم­های مختلف آنتاگونیستی (رقابت، آنتی بیوز و پارازیتیسم) عوامل بیماریزای گیاهی مختلف را کنترل می کنند (Harman, 2006).
۲-۱- اهداف تحقیق
– جداسازی و شناسایی جدایه­های بومی تریکودرما ی موجود در مزارع پنبه گنبد.
– بررسی امکان کنترل بیولوژیک بیماری پژمردگی پنبه با بهره گرفتن از جدایه های بومی گونه­ های مختلف تریکودرما در محیط آزمایشگاهی.
– غربال جدایه­های برتر بر اساس میزان بازداری از رشد قارچ عامل بیماری، به منظور ارزیابی کنترل بیماری در محیط گلخانه.
فصل دوم
پیشینه تحقیق
۲-۱- کلیاتی در مورد پنبه
۲-۱-۱- مبدا گیاه پنبه
گیاه پنبه بومی مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری سراسر جهان مثل آمریکا، استرالیا، ازبکستان، برزیل، پاکستان، چین، مصر، مکزیک، هند و … است. بیشترین تنوع پنبه‌های وحشی نخست در مکزیک، و سپس در استرالیا و آفریقا یافت می‌شود. بخش‌هایی از الیاف پنبه در کاوش‌های باستان‌شناسی مربوط به ۵۰۰۰ سال پیش از میلاد در مکزیک و تمدن دره سند (پاکستان امروزی) پیدا شده‌اند. به اعتقاد بعضی از محققین پنبه در فلوریدا از سال ۱۵۵۶ و در ویرجنیا نیز از سال ۱۶۰۷ کشت می­­شده است. بر همین اساس بیشترین تولید پنبه در کشورهایی مثل آمریکا، ازبکستان، چین و هند بوده است و سایر کشورها مثل برزیل، پاکستان و ترکیه در رتبه های بعدی قرار داشتند (جدی حسینی و همکاران، ۱۳۸۶).
زراعت این گیاه از زمان­های بسیار دور در نقاط مختلف دنیا که شرایط برای رشد و نمو آن مناسب بوده انجام گرفته است. در کتب گیاه شناسی و کشاورزی به کشت این گیاه در هندوستان اشاره شده و موید آن است که حدود ۱۵۰۰ سال قبل از میلاد در این کشور گیاهی کشت شده که محصول آن در ردیف پشم سفید و کیفیت آن بهتر از پشم گوسفند بوده است. پنبه یکی از گیاهان فیبری است که کاربرد زیادی در صنعت هند داشته و در سطحی حدود ۹ میلیون هکتار که حدود ۷۰% آن به صورت دیم بود، کشت می­گردید (کردی و همکاران، ۱۳۸۰).
از زمان دقیق و مبدا ورود این گیاه در ایران اطلاعات دقیقی موجود نمی ­باشد، ولی اسناد و نوشته­ها نشان آن است که زراعت پنبه در دوره هخامنشیان مرسوم بوده و لباس سربازان آن دوره از الیاف این گیاه تهیه می­شده است. در یادداشت­های موجود مربوط به بعد از اسلام نیز به کشت پنبه در اطراف ساوه و شوشتر اشاره گردیده است. تا سال ۱۲۸۲ هجری قمری گونه­ های مختلف پنبه تحت نام ­های بومی، رسمی، ولایتی، قره قوزه، هندی، علی آبادی، خودرنگ، نرمه، شهری و شوشتری در نقاط مختلف ایران کشت می­گردید. شواهد نشان می­دهد که به احتمال زیاد پنبه از طریق هندوستان به ایران وارد گردیده، زیرا در بین انواع پنبه قدیمی ایران، نوع هندی نیز وجود داشته است. از آغاز مشروطیت که روابط تجارتی ایران با سایر کشورها شروع شده، به تدریج بذور پنبه­ خارجی به ایران وارد و در نقاط مختلف کشت گردید. در سال ۱۲۹۸ اولین کارخانه پنبه پاک کنی در ایران تا سیس شد (عالیشاه و محمدی، ۱۳۸۹).
کشت پنبه در مرو، ری و ناحیه فارس و هرات، نیشابور، ری، طبرستان، آمل، جبال، اصفهان، شوشتر، خوزستان، و آذربایجان رواج داشته است (ستوده، ۱۳۶۲). ژان شاردن، جهانگرد مشهور فرانسوی که از ایران دوره صفویه بازدید کرده، از کشتزارهای وسیع پنبه ذکر نمود. در اوایل قرن نوزدهم میلادی، کمپانی هندشرقی بریتانیا در مقابل کالاهایی مانند شکر، ادویه، رنگ و روغن، پنبه خام را از ایران به هند صادر ­کرد. در این عصر جهانگردانی نیز اشاره­ای به کشتزارهای پنبه در بسیاری از مناطق ایران (از آذربایجان تا خراسان و شرق مازندران، نواحی مرکزی، اطراف یزد، کاشان، کرمان و قم) داشتند. پنبه از محصولات تابستانی بوده که در اوایل بهار کشت و بسته به مناطق آب و هوائی در اواسط تابسنان (در آب و هوای گرم و مرطوب سواحل دریای خزر) و اوایل پائیز (در نواحی خشک­تر مانند آذربایجان و نواحی اطراف شیراز) برداشت می­شد. پنبه­های مورد کشت آن دوره از ارقام تار کوتاه و زبر بوده، که کیفیت چندان خوبی نداشته­اند. علاوه بر آن هزینه حمل و نقل بالا، بسته بندی غیر اصولی، فن­آوری ابتدایی و مسائل جنبی دیگر باعث شد که ایران موفقیت چندانی برای دست­یابی به بازار اروپا نداشته باشد. پنبه علاوه بر این که منبع امرار معاش ساکنان مناطق کاشت آن بوده، ماده اولیه صنایع دستی و نساجی نیز بوده که افراد بسیاری را مشغول به کار می­کرد (یغمایی، ۱۳۷۵).
سازمان پنبه ایران در سال۱۳۳۵هجری شمسی با تغییر ­نام سازمان پنبه و دانه های روغنی شروع به فعالیت کرده و برای نخستین بار معیارهای طبقه بندی برای محصول داخلی را ارائه داد. در سال ۱۳۳۸ اداره اصلاح نبات ایستگاه ورامین به مؤسسه اصلاح و تهیه نهال و بذر تبدیل شده و متعاقب آن خدمات علمی زیادی زیادی انجام داد. در همان زمان شرکت پنبه و ابریشم باحمایت وزارت صنایع و معادن تأسیس شد، تا با تشویق­های اقتصادی مناسب­، کشاورزان را به کاشت پنبه ترغیب کند. در دهه­های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ ایران در میان ده یا پانزده کشور نخست تولید کننده پنبه جای گرفت. صادرات نیز به طور منظم رشد یافته و بازار آن متنوع­تر شد. مصرف داخلی پنبه و پنبه­دانه نیز تا حدودی به سبب گسترش صنعت منسوجات و تا اندازه­ای به دلیل تأسیس کارخانه­ای جدید برای تولید روغن خوراکی افزایش یافت.
افزایش تولید پنبه کاملاً به تحولات جدید در دشت­های حاصل­خیز گرگان بستگی داشت. در آغاز دهه ۱۳۱۰ کشت پنبه در این ناحیه رواج یافته بود. در ۱۳۳۹ در اولین سرشماری کشاورزی، مازندران و گرگان ۵۶% تمام مزارع پنبه (۳۱۳۰۰۰ هکتار) و ۶۵% از کل محصول (۳۳۰۰۰۰ تن) را به خود اختصاص داده که در سال ۱۳۵۳ به ترتیب به ۶۵% و ۷۵% افزایش یافت. توسعه کشت و صنایع پنبه بیشتر دهه ۱۳۵۰، بویژه نیمه اول آن صورت گرفته، اما در سال­های بعد کاهش فاحشی یافته که دلیل عمده آن افزایش تولید نفت بوده است (سالنامه آماری کشور، ۱۳۵۶).
۲-۱-۲- اهمیت پنبه
محصول پنبه به دلیل داشتن ارزش اقتصادی و تجاری در جهان به طلای سفید معروف می­باشد. خصوصیات ویژه الیاف پنبه باعث شده که علی­رغم توسعه سریع و فراگیر الیاف مصنوعی، این الیاف همچنان حدود ۴۸% از مصرف جهانی را به خود اختصاص دهد و حتی در برخی موارد هیچ فرآورده دیگری، قابلیت جایگزینی با آن را نداشته باشد. قابلیت شستشو، ‌دوام، استحکام (‌هنگام خشک و تر بودن)، ‌قابلیت هدایت بخار آب، دوام شیمیایی، نرمی، قابلیت انعطاف، تغییر دادن رنگ الیاف پنبه با رنگ­های شیمیایی و سهولت آب رفتن یا تجمع اولیه از خصوصیات الیاف پنبه می­باشد. الیاف پنبه، نازک­تر از موهای سر، ولی تا حدودی محکم هستند. گرچه آب به آسانی به داخل پنبه نفوذ کرده، ولی وقتی الیاف پنبه مرطوب می شوند، باز هم محکم هستند (ناصری، ۱۳۷۴).
جدا از اهمیت نساجی، در بین نباتات روغنی، پنبه مقام دوم را در جهان داراست و کنجاله باقیمانده آن پس از روغن کشی نقش مناسبی در تغذیه دام دارد. این ویژگی­ها همراه با افزایش روز افزون جمعیت بشر، باعث شده است که پنبه در بین گیاهان زراعی از اهمیت خاصی برخوردار باشد و به همین دلیل، توجه به افزایش تولید آن از درجه اهمیت بالایی قرار گرفته است (رجبی، ۱۳۷۹).
امروزه افزایش تولید این محصول از طریق افزایش سطح زیر کشت، به دلیل محدودیت‌های منابع آب، خاک و سایر مسایل جنبی آن عملی نمی‌باشد. بنابراین توجه به­روش­های دیگری مثل به­نژادی و به­زراعی برای افزایش تولید پنبه ضروری است (ناصری، ۱۳۷۴).
اهمیت اقتصادی پنبه به­علت آنکه این محصول در دنیای امروز موارد مصرف گوناگون دارد، از نظر اقتصادی و تجارتی دارای اهمیت فوق العاده­ای بوده و به علت احتیاج به انواع وسایل و لوازمی که از فرآورده ­های این گیاه تهیه می­گردد، روز به روز بر اهمیت آن افزوده می­ شود. به­ طور کلی الیاف پنبه به عنوان محصول اصلی و دانه آن به عنوان محصول فرعی (درجه دوم)، نقش مهمی در صنعت و تجارت دارند (عالیشاه و همکاران، ۱۳۸۲؛ عالیشاه و محمدی، ۱۳۸۹؛ رضایی و همکاران، ۱۳۸۵). استفاده از پنبه در صنایع پارچه بافی، جوراب بافی، قالی بافی، تولید پتو، تهیه نخ قرقره، مبلمان منازل، لاستیک سازی، تهیه فیبر، تهیه فیلم عکاسی، پوشش کابل، پشم مصنوعی، طناب، اشیاء پلاستیک، تهیه لوازم آرایش، تهیه صابون، شمع، ورنی، نئوپان، پنبه بهداشتی، نوارهای طبی، تهیه روغن­ (خوراکی، صنعتی و طبی)، کنجاله برای خوراک دام و تولید کود از مصارف عمده این ماده است (برزعلی وهمکاران، ۱۳۸۳؛ عالیشاه و محمدی، ۱۳۸۹).
۲-۱-۳- خصوصیات گیاه­شناسی پنبه
پنبه گیاهی گلدار (دو لپه) از تیره Malvaceae و جنس Gossypium می­باشد (شکل ۱). چگونگی رشد و نمو این نبات بستگی به شرایط جوی و محیطی دارد. در مناطق سرد و معتدل به حالت یک ساله و در مناطق گرم به صورت چند ساله و یا دائمی رشد کرده و مرد بهره ­برداری قرار می­گیرد.
پنبه دارای یک ریشه اصلی است که در شرایط مختلف محیطی، عمق نفوذ و طول آن در خاک متفاوت است.
طول ریشه در انواع مختلف و شرایط متفاوت جوی معمولاً بین ۴۰-۶۰ سانتی­متر و گاهی ۲/۱ متر و حداکثر ۳ متر می­رسد. پوست ریشه خیلی قطورتر از پوست ساقه است و ریشه تقریباً بطور عمودی در خاک فرو رفته، خیلی سریع توسعه یافته و ریشه های فرعی را بوجو می ­آورد. ساقه اصلی در امتداد ریشه اصلی قرار دارد. در بیشتر انواع پنبه فقط یک ساقه اصلی وجود داشته که در اطراف آن تعدادی شاخه فرعی بوجود می ­آید.
طول ساقه در انواع مختلف و شرایط محیطی متفاوت و بین ۶۰ تا ۱۳۰ سانتی­متر تغییر می­نماید. ساقه و برگ­های پنبه از کرک­های ظریف و نسبتاً سفید رنگی پوشیده شده ­اند.
برگ­های پنبه بر روی شاخه­ها به­ طور منظم ظاهر شده و در روی هر شاخه معمولاً تعداد ۸ برگ متناوب وجود داشته که هریک توسط دمبرگی بلند به شاخه متصل شده ­اند. رنگ برگ­ها در اکثر نژادها سبز، ولی در بعضی نژادها سبز مایل به قرمز می­باشد. برگ­های پنبه دارای ۳ تا ۵ و گاهی ۷ بریدگی هستند (عالیشاه و محمدی، ۱۳۸۹؛ ناصری، ۱۳۷۴).
نژادهای درختی پنبه بسته به نوع و محل کشت تا ۶ متر طول دارند.
گل­های پنبه معمولاً در گل­آذین­هایی که روی محور زایشی قرار دارند، تشکیل می­گردد. کاسه گل سر پهن یا دارای پنج دندانه است. گلبرگ­ها کرم یا زردرنگ هستند. قوزه (میوه) پنبه برحسب اینکه مادگی ۳، ۴ یا ۵ برچه‌ای باشد، ۳، ۴ و یا ۵ خانه‌ای بوده و در هر خانه ۳، ۶ یا ۹ عدد تخم پنبه قرار دارد (عالیشاه و محمدی، ۱۳۸۹؛ ناصری، ۱۳۷۴).
تارهای پنبه که از سلولز ساخته شده‌ و ۱۵ تا ۲۰ روز پس از باز شدن گل­ها کامل می‌شوند. الیاف پنبه پس از حدود ۵۰ روز که رشد کامل شده و در داخل هر قوزه ۱۵۰۰۰ تا ۲۰۰۰۰ تار پنبه وجود دارد (عالیشاه و محمدی، ۱۳۸۹).
پنبه دارای دوگونه مهم و زراعی Gossypium hirsutum و G. barbadense که هر دو بومی آمریکای جنوبی و مرکزی هستند، می­باشد (ناصری، ۱۳۷۴).

الف

ب

شکل۱- تصویر واقعی (الف) و شماتیک (ب) گیاه پنبه (اقتباس شده از http://agrobreed-lu.blogfa.com/post/1495).

۳-۱-۲-۲- اعتبار عرف.
پیروان مکتب عرف اهل سنت و تمام آنانی که اعتبار عرف را پذیرفته اند، استدلال چندانی که توان اثبات اعتبار عرف را داراباشد، ارائه نداده اند. اینان نوعاً در مقام استدلال، به برخی ادله ی لفظی(آیات و روایات) و برخی اصول که خود زاییده ی عرف اند استناد جسته اند. کوشش های برخی از فقیهان و حقوقدانان معاصر اهل سنت نیز راه به جایی نبرده است. اینان نیز نتوانسته اند استدلال قابل پذیرشی را ارائه دهند. در دو قرن اخیرو به هنگام شکل گیری مکتب عرف شیعه این بحث شکل جدی به خود گرفته و تلاش هاو کوشش هایی در این باره از سوی فقها صورت میپذیرد.مکتب حجیت ذاتی، مکتب عقل و مکتب امضا عمده ترین نتایج این تلاش ها و کوشش ها است. مکتب حجیت ذاتی با استناد به فطرت، حجیت عرف را ذاتی و بی نیاز از امضا میشمارد. مکتب عقل با توجه به قاعده ی ملازمه، حجیت عقل را به منزلهی واسطهی عروض حجیت عرف قرار میدهد و مکتب امضا حجیت و اعتبار عرف را منوط به امضای شارع میداندو روش های سه گانه عدم ردع، عدم ثبوت و سکوت را برای کشف امضای شارع، ارائه میدهد و از آنجا که در نزد برخی پیروان مکتب اخیر(مکتب امضا) سیرهی متشرعه و ارتکاز عقلا و متشرعه نیز در محدودهی مکتب عرف قرار میگیرد، راه هایی را نیز برای کشف معاصر بودن سیره با زمان معصوم ۸ارائه میدهد، زیرا در نزد این فقها حجیت سیره نوعاً منوط به معاصر بودن با زمان معصوم۸میباشد.^[۱۵۱]

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۳-۱-۲-۳- کاربرد عرف
از جمله ویژگی های مکتب عرف شیعه که آن را از مکتب عرف اهل سنت متمایز میسازد، کاربرد عرف در دانش های پیرامونی فقه همچون اصول و قواعد فقه میباشد. عرف در این دانش ها به عنوان یکی و بلکه مهم ترین دلیل اثبات حجیت امارات و قواعد به شمار میآید و در درون علم فقه نیز پیروان مکتب عرف شیعه همچون دیگر فقهای شیعه کاربرد عرف را در موارد سکوت میدانند و البته این کاربرد را به موضوعات و یا احکام صغروی محدود نمیسازد، بلکه به وسیله آن در صدد کشف و استنباط حکم بر آمده و آن را به عنوان یک منبع مستقل استنباط مورد توجه قرار میدهند. از نوشته های برخی از فقها این نکته بدست میآید که اینان عرف را پنجمین فقه شیعه میسازند. پیروان مکتب عرف نه تنها شناخت عرف، محاورات، مفاهیم و موضوعات عرفی را در اجتهاد و استنباط شرط میدانند و از دو عنصر زمان و مکان غفلت نمیورزند بلکه برای عرف شأن قانون گذاری را قائل اند. البته این مقام تنها در دایره وضع احکام و قوانین مربوط به عرف(احکام وضعیه) همانند ابواب معاملات و قوانین بین المللی و….. می باشد.اگر چه در این شأن قانون گذاری به گونه ای دیگر میتواند در دایره احکام تکلیفی نیز امکان پذیر باشد. ناگفته نماند شیوهی استنباط حکم از عرف و پذیرش عرف به عنوان دلیل حکم اختصاص به دو قرن اخیر ندارد.
و در نزد فقیهان پیشین نیز دارای سابقه است. اگر چه رویهی مشهور و غالب پرهیز از چنین کاربردی بوده است، اما با این همه کاربرد عرف در دیگر موارد حائز اهمیت و قابل توجه است.^[۱۵۲]
۳-۱-۲-۴-دلالت عرف
مشهور علمای فقه و اصول عرف و بنای عقلا را دلیلی لبی و مضمون آن را نیز قضیه ای مهمله میدانند که فاقد صراحت و مورد اخذ به قدر متیقن میباشد. اما علمای پیرو مکتب عرف مضمون بنای عقلا را قضیهای طبیعیه میدانند که در صورت امضا همچون دلیل لفظی دارای اطلاق عموم خواهد بود. اینان بر این باورند که این امضا بر مفهوم عقلایی نهفته در هر عرف قرار گرفته است که در این صورت عرف از اجمال درآمده و دارای صراحت کافی برای اثبات حکم تکلیفی یا وضعی میباشد.^[۱۵۳]
۳-۱-۲-۵- ردع عرف
آن دسته از علمای غیر پیرو مکتب عرف که از باب تقریر، عرف را پذیرفته اند، نوعاً بر این باورند که وجود حتی یک روایت ضعیف برای ردع و ابطال عرف کافی است. در برابر این سخن پیروان مکتب عرف شیعه بر این باورند که عرف در دانش حقوقی به راحتی قادر است با مقررات تفسیری قانون مقابله و آن ها را ساقط مینماید. در علم فقه نیزعرف ریشه دار بر بیان ظاهری شرع مقدم میباشد و صرف وجود یک یا چند نهی آن هم با بیانی ساده و ضعیف ردع عرف شایع و ریشه دار کافی نیست، بلکه در چنین مواردی حجم ردع باید برابر و متناسب با نیرو و توان عرف بوده و شرع باید به صورتی جدی و با بیانی رسا و تأکید ها و الزامات بسیار مؤکد نفی اعتبار عرف را به مردم تفهیم کند.^[۱۵۴]
۳-۱-۳- فروعات بحث عرف
۳-۱-۳-۱- تغییر عرف
چگونگی عرف در هر جامعه به میزان پیشرفت جامعه و اندازه دانش و آگاهی های جامعه و افراد آن وابسته است. جوامع بشری در سیر تکامل خود همواره به اصلاح و دگرگونی در این امور عرفی روی آورده و امور عرفی جدید را جایگزین امور عرفی قدیم و در نتیجه در راه ایجاد گونه های روابط اجتماعی متنوع و کاراتر گام بر میدارند.عرف همانند دیگر پدیده های اجتماعی این ویژگی را داراست که با اختلاف زمان و مکان به شکل و گونه ای ویژه خودنمایی میکند.
البته این خود، ویژگی در جامعه و هم گام با جامعه بودن را برای عرف به ارمغان آورده است. وجود این ویژگی باعث گردیده که هر گاه عرف در جامعه دارای کارآیی لازم نباشد، دچار تحول گردیده و یا جای خود را برای عرفی سازگار و کارا خالی سازد.این تحول و دگرگونی در عرف به ناچار تحول و دگرگونی حکم و فتوا را در پی خواهد داشت که گریزی هم از آن نیست. البته این تغییر حکم هنگامی امکان پذیر است که تغییر عرف بر اثر تغییر صفات اعتباری شیء(برخی یا همه) صورت پذیرفته باشد و نه بر اثر صرف تغییر نام، چه اینکه تغییر نام شیء اثری در تغییر حکم آن شیء ندارد. به جهت همین ویژگی تحول پذیری عرف است که برخی فقها بر این باورند که مجتهد تنها باید بر طبق زمان خویش حکم و فتوا صادر نماید. اگر چه فتوا و حکم او بر خلاف فتاوی پیشینیان و زمان های پیشین باشد زیرا احکام بر عرف بنا نهاده میشود، عدم این نظر داشت چیزی جز ضرر و تضییق حقوق و بر جای ماندن مشکلات را به بار نخواهد آورد. حکم بدست آمده به وسیله ی عرف گاه حکمی واقعی و گاه ظاهری، گاه وضعی و حتی گاه تکلیفی است. اکنون نکته ای که باید در اینجا، با توجه به ویژگی تحول پذیری عرف که گاه تغییر حکم و فتوا را در پی دارد، به آن اشاره کرد، این است که نوع احکام برای موضوعات در صورت تحول عرف باید به عنوان احکام اولی بدست آیند، نه به عنوان احکام ثانوی، زیرا حکم ثانوی هنگامی است که یک موضوع دارای دو حکم به عنوان اولی و ثانوی باشد که مثلا حکم نخستین برای فرد مختار و حکم دیگر برای فرد مضطر. حال آنکه در تحول عرف که مستند به تغییر موضوع، در اثر تغییر صفات و ویژگی های اعتباری آن است، زمینهای برای حکم ثانوی وجود ندارد. حکم دومی که بر اثر تحول عرف پدید آمده دارای موضوعی غیر از موضوع حکم پیشین است و بدین جهت هر دو حکم به عنوان حکم اولی برای موضوع خود به شمار میآید، چه اینکه حکم جدید که بر اثر تحول عرف پدید آمده برای موضوع جدید است و نه برای موضوع پیشین تا یک موضوع دارای دو حکم با دو عنوان باشد.^[۱۵۵]
۳-۱-۳-۲- عیوب عرف
علی رغم ارجاعات زیادی که در قوانین ما به چشم میخورد و قانون گذار نقش عرف را در بیشتر موارد بر قانون ترجیح داده است و جامعه نیز استقبال مینماید ولی همین عرف خالی از عیب نیست. هر چند عیوب عرف، مخالفان را بر آن داشته تا به حذف آن اهتمام بورزند و جز در موارد خاص از بکارگیری آن بپرهیزند، اما هیچ گاه موفق به منع کاربرد آن در فقه و اصول اسلامی نشدند. موارد ذیل از جمله عیوب عرف شمرده شده اند:
۱-عرف پدیده ای است که فاقد ثبات بوده و مدام در حال تغییر است که این امر در طولانی مدت ضرورت ظهور و بروز عرف های گوناگون را در جامعه طلب میکند که در نهایت عرف های گوناگون مانعی برای بروز عرف های مشترک و عام و قابل اجرا در گستره ی وسیعی از جامعه میشوند.^[۱۵۶]
۲- عرف به جهت اینکه دلیلی غیر لفظی است، مجمل بوده و فاقد صراحت و شفافیت است لذا امکان هر گونه شک و تردید در آن وجود دارد.^[۱۵۷]
۳-شکل گیری عرف مستلزم طی پروسه ای طولانی از نقطه نظر زمان است که رفتار های اجتماعی در جوامع در حال پیشرفت اجازه تکرار و عادت را با توجه به سرعت پیشرفت تکنولوژی و صنعت نمیدهد. بعلاوه تحولات سریع جوامع و زندگی مردم با توجه به نیاز های اقتصادی و اجتماعی ایجاب مینماید قوانین پا به پای پیشرفت ها تدوین گردند تا جوابگوی نیاز ها و حل مسائل و مشکلات روزمره آنان باشند. بنابراین عرف به لحاظ کند بودن نحوه_ی شکل گیری، توانایی رفع مشکلات آنی را ندارد.^[۱۵۸]
۳-۱-۳-۳- احراز و اثبات عرف
پیش از این دربارهی ارکان و عناصر سامان بخش عرف و نیز گونه های کاربرد آن بحث گردید. اکنون سخن بر این است که احراز اثبات عرف در مواردی که عرف بدیهی و آشکار نمیباشد، بر عهده چه کسی و یا مقامی است؟
آیا فرد ذی نفعی که به آن استناد و استدلال میجوید، باید آن را با تمام شرایط و عناصر تشکیل دهنده اثبات و محرز سازد تا قاضی بتواند بآن ترتیب اثر دهد و مرجع قضایی از این حیث تکلیفی ندارد یا آنکه هرگاه ذی نفع در این باره سخنی نگوید قاضی خود مکلف است همانطور که دربارهی قانون بنابر وظیفه خود عمل میکند وجود عرف را مدلل بسازد؟
در گام نخست اثبات و احراز عرف بر عهده ی ذی نفع یا کسی است که به آن استناد جسته است. او باید با توضیحاتی رسا ارکان و عناصر عرف را به اثبات رساند و وجود آن را مدلل سازد. به گونه ای که در انطباق مورد با آن تردیدی وجود نداشته باشد.در صورت سکوت فرد ذی نفع بر عهدهی قاضی است که به احراز و اثبات عرف و حدود آن بپردازد. هرگاه وجود عرف در نزد قاضی مسلم باشد، هر چند به آن استناد نشده باشد، میتواند شخصاً آن را ملاک رأی خود قرار دهد. ولی در صورت عدم آگاهی کافی، قاضی میتواند اثبات عرف را از کسی که به عرف استناد جسته خواستار گردد و یا خود با تمسک به روش های زیر وجود عرف را مورد بررسی قرار دهد:
۱-بررسی در آرای قطعی و رویه های قضایی: زیرا عرفی که در آرای قطعی و رویه های قضایی منعکس گردیده، حداقل یک بار مورد رسیدگی قضایی قرار گرفته است. این عرف چنان چه ایرادی بر آن نباشد و انطباق آن با مورد نیز محقق باشد، دارای اعتبار بوده و توانایی مستند و ملاک قرار گرفتن برای صدور رأی را داراست.
۲-بررسی آرای غیر قطعی حاکم و کتب علمی:چنانچه عرف در آرای غیر قطعی و یا در کتب علمی درج شده باشد میتوان روشی را که در این مآخذ برای احراز عرف ارائه شده،مورد بررسی قرار داد و در صورت کارآمد بودن با توجه به بررسی ای همه جانبه و دلایلی متقن و آشکار عرف را اثبات کرد و آن را ملاک صدور رأی قرار داد.^[۱۵۹]
۳-مشاهده: چنانچه عرف در منابع پیشین انعکاس نیافته باشد و یا بررسی بیشتری را خواستار باشد، قاضی باید به وسیله مشاهدهی آن چه در عمل جریان دارد و نیز تحقیق از کسانی که در دایره مشمول آن قرار دارند، وجود عرف را مورد بررسی عمیق قرار داده و پس از حصول قطع و عدم وجود شرایط منفی بر طبق آن عمل و رأی را صادر نماید.^[۱۶۰]
در اینجا باید به این نکته اشاره داشت که همواره در مورد عوامل و شرایط منفی عرف، این بر عهدهی ذی نفع است که به ایراد و استدلال دربارهی آن بپردازد. البته کسی که عرف به زیان اوست، میتواند دلیل خود را بر رد و یا عدم قابلیت اعمال عرف اقامه نماید، زیرا اعتبار عرف تا هنگامی است که دلیلی بر نفی آن اقامه نشده باشد.^[۱۶۱]
۳-۱-۳-۴- ناهمگونی عرفها
گاه بین دو عرف اختلاف و تعارض بوجود میآید که اگر این اختلاف به جهت اختلاف زمان و یا مکان باشد مشکلی وجود نخواهد داشت، زیرا هر عرفی در زمان و گستره ی جغرافیایی خود دارای اعتبار است. اما اگر در زمان و مکان واحد و دربارهی موضوعی واحد دو عرف مخالف رو در روی یکدیگر قرار گیرند و هیچ قرینه یا دلیل خارجی ای نیز که حکم بر تقدم یکی بر دیگری کند، وجود نداشته باشد، در این صورت چنانچه تاریخ شکل گیری هر دو مشخص باشد به گونهای که تاریخ تشکیل یکی پس از دیگری باشد، باید عرفی که تاریخ تشکیل آن مؤخر است، مورد پیروی قرار گیرد. زیرا وجود عرف جدید بیانگر این نکته است که عرف پیشین شرایط وجودی خود را از دست داده و زمان آن سر آمده است.^[۱۶۲] اما اگر تاریخ هیچ یک مشخص نباشد و یا هر دو در یک زمان شکل گرفته باشند و کیفیات هر دو نیز یکسان باشد، چنانچه اختلاف عرفها جهل در معامله را در پی داشته باشد، هیچ یک از عرف ها دارای اعتبار نبوده و در نتیجه معامله با طل و برای رفع خصومت چارهای جز پیروی از دیگر اصول و موازین حقوقی وجود نخواهد داشت.^[۱۶۳]
اگر این تعارض بین عرف خاص و عام باشد و هدف هیچ یک از دو عرف اثبات حکم عام نباشد عرف خاص در قلمرو خود بر عرف عام مقدم و عرف عام در باقی ماندهی دایرهی خود دارای اعتبار است، زیرا در صورت اطلاق عقد، قصد و ارادهی کسانی که در قلمرو عرف خاص قرار دارند، ناظر بر عرف مخصوص آنان میباشد. در غیر این صورت عرف عام مقدم میباشد، زیرا عرف خاص ناتوان از اثبات حکم عام میباشد. همچنین هنگامی طرفین معامله دارای عرف مخالف هم باشند، اگر دو طرف معامله آگاه به اختلاف عرف باشند ولی هیچ یک عرفی را معین نکنند، عرف محل وقوع معامله مورد پیروی است. بنابراین اگر یکی از دو طرف معامله عرف محل معامله را بدون ذکر آن اراده کند و دیگری نیز عرف مخالف عرف محل معامله را اراده کند و آن گاه پس از معامله مدتی عرف مخالف عرف محل معامله باشد، ادعای او حمل بر خلاف ظاهر میگردد و سخن طرف موافق عرف محل معامله همراه با سوگند پذیرفته میشود.^[۱۶۴]
نظیر تخصیص عام با خاص و تقیید مطلق به مقید را؛ میتوان از این قسم شمرد، زیرا قواعد عام عرفی، بر تکلم و تفاهم حاکم است که این نحو جمع کردن را اقتضا میکند. یعنی سیره و بنای عرفی در مقام محاوره، بر آن تعلق گرفته است که هرگاه به دو کلام این چنینی – که ابتدائا متعارض به نظر میرسد- تکلم کند، یکی را قرینه بر دیگری قرار دهد و چون اصل این است که هر متکلمی هنگام تکلم این قواعد و نبائات عام عرفی را رعایت میکند، پس ظاهر حال متکلم چنین است که آن کلام(مثلاً خاص) را قرینه بر دیگری(عام) قرار میدهد. وبه این ترتیب جملات ظاهراً متعارض دخالت عرف در تعیین مراد جدی آشکار میشود.^[۱۶۵]
۳-۲کاربرد عرف در فقه و حقوق
۳-۲-۱ کاربرد عرف در فقه
۳-۲-۱-۱-تشکیل مدلول التزامی
مواردی وجود دارد که عرف بین مدلول مطابقی کلام و مدلولی دیگر ملازمه میبیند، پس علاوه بر مدلول مطابقی، مدلول التزامی عرفی را نیز قصد متکلم میداند. مثلا اگر در دلیل شرعی این نکته عنوان شود که چنان چه شراب به سرکه استحاله شود، پاک میشود و دیگر نجس نیست، عرف میفهمد که نجاست ظرف حاوی شراب نیز برطرف میشود هر چند تطهیر نشده باشد، چون عرفا میان حکم به طهارت مایع و حکم به طهارت ظرفی حاوی آن است، ملازمه وجود دارد.^[۱۶۶]
۳-۲-۱-۲- تعیین حدود موضوع حکم شرعی کلی
بعد از بدست آوردن ظهور دلیل، و کشف مراد جدی شارع از موضوع و حکم، این نکته باقی میماند که گاه اصل معنا و مفهوم کلی، به نحو اجمال در ارتکاز ذهنی عرف معلوم است، ولی همهی حدود و قیود آن به طور تفصیلی روشن نیست، بلکه میتوان گفت صدق اکثر مفاهیم عرفیه بر بعضی از مراتب و افراد آن، مشکوک است و فقیه با مراجعه به عرف، شک را در دامنه گسترده مفهوم برطرف کند، مگر اینکه عرف در صدق مفهوم و صدق نداشتن آن مردد باشد که در این صورت، عرف از نقش آفرینی در میدان بازمیماند و نوبت به اصل عملی میرسد.^[۱۶۷]
توضیح اینکه، به طور کلی موضوعات احکام شرعی به دو دسته تقسیم میشوند:
اول: موضوعات شرعیه، و آن موضوعاتی هستند که شارع مقدس در آنها نظر خاصی اعمال کرده، و اصطلاح خاصی در مقابل موضوعات متداول در عرف عام، جعل کرده است. از جمله ی این موضوعات میتوان به عنوان «مسافر» و «فقیر» اشاره کرد، چون صدق مسافر نزد عرف، به طی مسافت معینی منوط نیست، ولی شارع در باب صلاه و صوم، طی مسافت ۸ فرسخ، و قصد آن را شرط کرده است همچنان که شارع در بحث خمس و زکات، کسی را فقیر میداند مخارج یکسال خود و عیالش را نداشته باشد.^[۱۶۸]
دوم: موضوعات عرفیه؛ و آن موضوعاتی هستند که شارع در آن ها هیچ اعمال نظری نکرده و تشخیص آن ها را به عرف واگذارده است، و این قسم اکثر و اهم موضوعات شرعی را تشکیل میدهد؛^[۱۶۹] که به بعضی از آنها اشاره میکنیم:
۱-احیاء موات؛ که موضوع حکم به تملّک است. مرحوم سبزواری میفرماید:
« احیاء در ادلّه شرعیه، بدون تفسیر و بیان آمده است. بنابراین باید به عرف مراجعه کرد، و بر چیزی تکیه کرد که نزد عرف بر آن احیاء صدق میکند.»^[۱۷۰]
۲-مؤنه: که مستثنی از خمس است، و نیز عیال، که موضوع احکام مختلفی است. مرحوم صاحب جواهر میفرماید:
«اولی این است که تشخیص مفهوم مؤنه را مانند مفهوم عیال به عرف واگذاریم»^[۱۷۱]
۳- بقای موضوع در استصحاب: در استصحاب که از مهمترین اصول عملیه برای تعیین وظیفه هنگام شک است، شرط است که موضوع قضیهی متیقّنه و مشکوک، واحد باشند. یعنی موضوع قضیه ای که قبلاً مورد یقین بوده، در زمان شک هم باقی باشد و تشخیص سعه و ضیق موضوع، و بقاء آن به نظر عرف بستگی دارد. مرحوم آخوند خراسانی میفرماید:
«معیار در بقاء و اتحاد موضوع در قضیه متیقّنه و مشکوک به حسب نظر عرف است.»
هم چنین موارد الغای خصوصیت از مصداق و نمونهی موضوع، که در ضمن خطاب شرعی آمده در زمره این کاربرد عرف است.^[۱۷۲]
۳-۲-۱-۳- اثبات تحقق موضوع
در پاره ای موارد، عرف در زمینهی اثبات تحقق موضوع سهیم است، مانند اینکه در دلیل شرعی«مؤمنین در نزد شروط خود میباشند.^[۱۷۳]»
مؤمنین به رعایت شروط ضمنی موظف شدهاند، اعم از اینکه به آن شروط در ضمن عقد تصریح کنند، و یا به نحوی دیگر، لزوم رعایت آن شرط مورد التفات طرفین باشد. ما از تبانی عقلاء و سیره ایشان بر اینکه راضی به غبن نیستند، کشف میکنیم که ظاهر حال عقلا این است که در هر معامله ای، به نحو ضمنی شرط کرده اند که تفاوت فاحشی در مالیت میان عوض و معوض نباشد، و اگر چنین تفاوتی وجود داشته باشد، طرف، مغبون به معامله راضی نیست. در اینجا میبینیم که بنای عرفی و سیرهی عقلایی، به عنوان طریق کشف از وجود واقعی شرط، نقش ایفا کرد.^[۱۷۴]
۳-۲-۱-۴- تغییر موضوع حکم شرعی
تردیدی نیست که حکم تابع موضوع است و رابطه_ی سببی و مسببی میان آن دو وجود دارد، به طوری که اگر موضوع تغییر کرد، حکم نیز تغییر میکند و تغییر موضوع، به تغییر و تحول در عرف جامعه بستگی دارد. تغییر عرف موجب تغییر موضوع حکم میشود و به طور غیر مستقیم در تغییر حکم اثر میگذارد. تغییر و تحول جامعه و عرف، موجب توسعه مورد حکم یا تضییق آن میشود. شایان توجه است که هر چه از باب تبدُّل عرفی موضوع باشد، جایز است که حکم بر اساس تغییر موضوع، تغییر کند، زیرا تغییرات موضوعی که در این حکم مؤثر است، خواه عام باشد یا خاص و خواه با فتوی ها مخالف باشد یانه، معتبر هستند. تغییر پول های رایج، حدوث مالیت برای کسی برای چیزی که قبلاً نداشته، و به سبب انتفاع از آن در بعضی امور، مالیت پیدا کرده است، و تغییر کیلی به وزنی و بالعکس از این قبیل هستند. خلاصه تمام احکامی که با علت منصوصه همراه هستند، به وجود علت متکی هستند و وقتی علت تغییر کرد حکم نیز تغییر میکند، و آن تغییرات موضوعی نیز چه عام باشد و چه خاص، چه مخالف با فتوی باشد و چه نباشد نیز معتبرند.^[۱۷۵]

محل امضاء
دکتر محسن واعظ قاسمی
نام و نام­خانوادگی استاد راهنما:
محل امضاء
نام و نام­خانوادگی استاد مشاور:
محل امضاء
۱- ۲- هیأت داوران:
۱- دکتر حمیدرضا رضایی کلیدبری
۲- دکتر مهدی همایونفر معاون پژوهشی و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی- واحد رشت مدیرگروه یا رئیس تحصیلات تکمیلی واحد:
نام و نام­خانوادگی
محل امضاء

) ***********اطلاعات این قسمت حتما توسط کارشناس پژوهشی تکمیل گردد) ***********
نمره حاصل از ارزشیابی مقاله/ مقالات دانشجو برابر ضوابط ( ازسقف ۲نمره ) ……………………… محاسبه و نمره نهایی پایان نامه ( مجموع نمره دفاع و مقاله ) به عدد ………………………… به حروف ………………………………………………………………………………….. با درجه ……………………………. به تصویب رسید.
تأییدکارشناس حوزه پژوهشی تأییدمعاون پژوهشی و فناوری دانشگاه­آزاداسلامی- واحدرشت
توجه : این فرم بدون امضای مسئولین ذیربط و مهر دانشگاه فاقد اعتبار است.
شـماره ­: ……………………………………………………….
تـاریخ ­­ : …………………………………………………………
پیوست ­: ……………………………………………………..

واحد رشت
باسمه تعالی
«تعهدنامه اصالت رساله یا پایان نامه»
اینجانب سیامک اسمعیل‌نیا دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته در رشته مدیریت اجرایی که در تاریخ ۲۹/۰۶/۹۴ از پایان نامه / رساله خود تحت عنوان: استفاده از تحلیل پوششی داده‌ها و کارت امتیازی متوازن برای انتخاب استراتژی برتر؛ مطالعه موردی: شرکت توسعه ۱ مپنا با کسب نمره ۱۸ و درجه بسیار خوب دفاع نموده­ام، بدینوسیله متعهد می‌شوم:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

این پایان نامه / رساله حاصل تحقیق و پژوهش انجام شده توسط اینجانب بوده و در مواردی که از دستاورد های علمی و پژوهشی دیگران (اعم از پایان نامه، کتاب، مقاله و … ) استفاده نموده ام، مطابق ضوابط و رویه موجود، نام منبع مورد استفاده و سایر مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذکر و درج کرده ام.
این پایان نامه / رساله قبلا برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی ( هم سطح، پایین تر یا بالاتر ) در سایر دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی ارائه نشده است.
چنانچه بعد از فراغت از تحصیل، قصد استفاده و هر گونه بهره برداری اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و … از این پایان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم.
چنانچه در هر مقطعی زمانی خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشی از آن را می پذیرم و واحد دانشگاهی مجاز است با اینجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصیلی ام هیچگونه ادعایی نخواهم داشت./