* برخی از استادان نیز با استفاد ه از ظاهر مادۀ ۱۱۶۷ قانون مدنی، این حکم را صرفا ً مربوط به زنا زاده می دانند و نسب طفل موضوع این اختلاف را مشروع می دانند. مرحوم دکتر امامی، چنین معتقد است : «از نظر تحلیلی، می توان بر آن بود که آنچه از اصول حقوقی و مخصوصا ًَمواد قانون مدنی ایران، استنباط می شود، آن است که هر فرزند طبیعی، قانونی است، مگر آنکه قانون تصریح بر خلاف نموده باشد و موردی را که قانون، نشناخته، ولد زنا است که ملحق به کسی که مرتکب زنا شده نمی گردد و در بقیۀ موارد، طفل، ملحق به پدر و مادر است و فرقی هم بین پدر و مادر از جهت آنکه بوسیلۀ طبیعی منی در رحم قرار گرفته یا بوسیلۀ مصنوعی، نمی توان گذارد. به نظر می رسد که پیروی از نظریۀ اول (نامشروع بودن نسب) با اصول اخلاقی و حفظ خانواده اولی باشد، ولی از نظر قضائی محض، نمی توان از نظر اخیر، دست برداشت.»^[۲۰۰]
* برخی از فقهای معاصر، معتقدند که در غیر مورد زنا، طفل ملحق به زن است، حتی اگر انعقاد نطفه و بوجود آمدن طفل، به نحو نامشروع باشد و برای توضیح، حالتی را مثال می زنند که در آن، مرد با زن خود در حال قاعدگی یا روزۀ ماه رمضان، نزدیکی می کند یا کسی با زوجۀ خود، نزدیکی نماید و زوجه از طریق مساحقه، زن دیگری را آبستن کند که در این حالت نیز همه بر الحاق چنین طفلی به شوهر، اتفاق دارند. این دسته از فقها، برای الحاق طفل ناشی از تلقیح مصنوعی با نطفۀ غیر شوهر به مادر، معتقدند که این طفل، در رحم او پرورش یافته و عرفا ًو لغتاً، فرزند او نامیده می شود و هیچ دلیل شرعی بر خلاف آن در دست نیست و در آیۀ ۲ سورۀ مجادله، مادران اطفال متولد از زنا را همان کسانی می دانند که آنها را زائیده اند.^[۲۰۱]

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

دوم : رابطۀ طفل با صاحب نطفه
سئوالی که در این قسمت، بدان پرداخته می شود، آن است که آیا صاحب نطفه، پدر این طفل محسوب می شود یا خیر؟
* بعضی از حقوقدانان، بین حالتی را که صاحب نطفه، جاهل به عمل تلقیح باشد و حالتی را که عالم بوده است، تفاوت قائلند. در مورد اول، طفل را در حکم ولد شبهه و ملحق به صاحب نطفه دانسته شده است ، لیکن در مورد دوم، طفل در حکم ولدالزناست و دلیل آنها نیزبر این مبناست که الحاق طفل به پدر در صورتی ممکن است که از طریق متعارف، متولد شده باشد و نسب مشروع، نیاز به رابطۀ مشروع دارد و تلقیح مصنوعی از نطفۀ غیر شوهر، اگر به عمد انجام شود، در حکم روابط جنسی بین بیگانگان است و نسب بوجود نمی آید.^[۲۰۲]
* برخی از فقها، معتقدند که می توان قائل به الحاق طفل به پدر طبیعی خود( صاحب نطفه) شد، اعم از اینکه عالم یا جاهل به لقاح باشد. دلیل این نظر نیز آن است که بچه از نطفۀ او بوجود آمده و عرفا ًو لغتاً، فرزند او به شمار می آید و تلقیح مصنوعی، زنا محسوب نمی شود و نمی توان طفل متولد از آن را ولدالزنا دانست. این موضوع از نظر انسانی و مصالح طفل، سازگاری بیشتری دارد و با اخلاق حسنه و اساس خانواده، هیچ مغایرتی ندارد. از طرف دیگر بسیاری از فقهای امامیه^[۲۰۳] در مورد مساحقه معتقدند که اگر از طریق مساحقه، نطفۀ مرد اجنبی وارد رحم زن شود و طفلی از آن پدید آید، طفل متعلق به صاحب نطفه خواهد بود.
* برخی از حقوقدانان نیز معقدند که تحمیل نسب بر صاحب نطفه ای که جاهل به تلقیح بوده و بر خلاف میل و ارادۀ او، بوجود آمده، غیر عادلانه و دشوار است.^[۲۰۴]
سوم : رابطۀ طفل با شوهر زن
سئوالی که در این قسمت مطرح می شود، آن است که آیا می توان طفلی را که در نتیجۀ تلقیح مصنوعی با نطفۀ مرد اجنبی بوجود آمده است، بر مبنای قاعدۀ فراش، به شوهر آن زن، ملحق نمود؟
از یک طرف، چون این طفل، از نطفۀ شوهر این زن نبوده، نمی تواند به او ملحق شود و نسبی بوجود نمی آورد. از طرف دیگر؛ قاعدۀ فراش، اقتضا می نماید که هر طفلی که از زن شوهر دار با رعایت مدت حمل، بدنیا آمده باشد، به شوهر ملحق می شود، مگر اینکه خلاف آن ثابت شود. عملا ًدر جائیکه تلقیح با رضایت شوهر،انجام می شود، شوهر اقدام به نفی ولد نمی نماید و برای او شناسنامه با نام خانوادگی خود می گیرد. البته ممکن است بعد از فوت پدر ظاهری، افراد ذینفع در ترکۀ او، اقدام به نفی نسب آن فرزند نموده، که اگر این امر ثابت شود، حکم به نفی نسب آن فرزند و عدم وراثت او صادر می شود.
ج : نسب طفل متولد از طریق انتقال جنین
در این روش، جنین در آزمایشگاه، بوجود می آید و به رحم زن، منتقل می شود. این تولید مثل، کاملا ًبدون عمل جنسی و روابط زناشوئی، انجام می شود. به همین دلیل، ممکن است ابهاماتی در خصوص نسب این طفل و لحوق آن به پدر یا مادرش، بوجود آید؟ این موضوع در جائیکه رحم زن، توانائی نگاهداری نطفه را نداشته و از رحم زن دیگری برای این کار استفاده می شود، پیچیده تر خواهدبود.
در خصوص صحت یا سقم این عمل، حکم خاصی در اسلام و حقوق ایران، وجود ندارد و همین موضوع، سبب اختلافات فراوانی بین حقوقدانان و فقها، گردیده است.
آیا قرارداد اجارۀ رحم، فی مابین زن غریبه و یک زن و شوهر، صحیح است؟ به عبارت دیگر، آیا این موضوع خللی در نسب طفل ایجاد می نماید یا خیر؟
از یک طرف می توان گفت که برابر اصل حاکمیت اراده، این قرارداد، نوعی اجارۀ شخص و قرارداد کار است و مخالفتی با قوانین آمره و نظم عمومی و اخلاق حسنه ندارد و دارای منفعت عقلائی بوده و این قرارداد معتبر است.
از طرف دیگر می توان گفت؛ این قرارداد نوعی تجاوز به حریم زندگی مشترک زوجین و کانون خانواده است و به حقوق معنوی زن و شوهر و صاحب رحم، لطمه می زند و قرارداد مخالف نظم عمومی و اخلاق حسنه بوده و برابر مواد ۹۶۰ و ۹۷۵ قانون مدنی، باطل است. از طرف دیگر، اعضای بدن انسان و وضعیت اشخاص، قابل معامله نمی باشد.^[۲۰۵]
سئوال دیگری که مطرح می شود، آن است که دراین نوع از باروری، نسب طفل، ملحق به کیست؟
* رابطۀ طفل با صاحب اسپرم و تخمک : در حقوق ایران، در مورد نسب اطفال، رابطۀ طبیعی و ژنتیکی، ملاک عمل قرار می گیرد و از آنجائیکه این رابطه، زنا، محسوب نمی شود، در الحاق طفل به پدر ومادر ژنتیکی، یعنی صاحب اسپرم و تخمک، اشکالی وجود ندارد.^[۲۰۶]
* رابطۀ طفل با زن و مرد متقاضی : از نظر برخی از حقوقدانان، از آنجائیکه این زن و مرد، رابطۀ ژنتیکی با آن طفل ندارند، الحاق آن طفل به آنان، مشکل است. اما از طرف دیگر؛ انتساب طفل به ایشان، از نظر اجتماعی و خانوادگی، مطلوب است و معمولا ً صاحب اسپرم یا تخمک، ناشناخته بوده و خواهان طفل نمی باشد و از باب احسان و نوع دوستی، اقدام به دادن نطفه نموده است و نمی توان نسب ناخواسته بر او تحمیل کرد.^[۲۰۷]
* رابطۀ طفل با زنی که او را در رحم خود، پرورش داده است:
برخی از فقها، معتقدند که از آنجائیکه، طفل از تخمک او نیست ولی با توجه به اینکه رابطۀ طبیعی و فیزیولوژیکی بین این زن و طفل وجود دارد، قرابت رضاعی بین آنان وجود دارد.^[۲۰۸]
برخی دیگر از فقها، معتقدند که این طفل به زن صاحب رحم، ملحق شده و کلیۀ آثار نسب مشروع ، بین ایشان، برقرار می گردد. در واقع کودک دو مادر دارد: صاحب تخمک و صاحب رحم.^[۲۰۹]
مبحث دوم : دعوی نفی ولد و آثارحقوقی مترتب بر زناشوئی در این دعوی
همانطور که در قسمتهای قبل گفته شد، قانونگذار طفل متولد در زمان زوجیت را با احراز یک سری شرایط، به شوهر آن زن، متعلق می داند. از طرف دیگر حتی پس از انحلال نکاح نیز با اثبات برخی از شرایط لازم، ممکن است طفل به شوهر سابق، ملحق گردد. حال سئوال این است که آیا فردی که مطابق قانون و عرف، پدر یا مادر طفل تلقی می شود، یا بر مبنای شناسنامه، او را پدر یا مادر طفل می شناسند، می تواند از آن فرزند، نفی نسب نماید. نفی نسب بوسیلۀ پدر را اصظلاحا ًنفی ولد می گویند که معمولا ًاز طریق اثبات خلاف امارۀ فراش اقدام می گردد.
گفتار اول : دعوی نفی ولد و شرایط آن
بند اول : مفهوم نفی ولد
همانطور که گفتیم دعوی نفی نسب، بوسیلۀ شوهر، دعوی نفی ولد نامیده می شود. در این حالت، پدر طفل، معتقد است که پدر واقعی طفل نمی باشد. این ادعا از سه طریق قابل اثبات است؛
نفی ولد در شرایطی که امارۀ فراش جاری نمی شود: یعنی زوج ثابت نماید که طفل در فاصلۀ کمتر از ۶ ماه بعد از نکاح به دنیا آمده است. در این حالت، ادارۀ ثبت احوال نمی تواند برای طفل شناسنامه ای با نام خانوادگی شوهر صادر کند. البته در صورتیکه زن و شوهر هر دو در نزد مأمور ثبت احوال اقرار به فرزندی آن طفل بنمایند، مأمور ثبت احوال فرض را بر آن می گذارد که ازدواج قبلا ًصورت گرفته و فاصلۀ آن با تولد طفل، بیش از ۶ ماه بوده و فقط ثبت ازدواج است که تاریخش با تاریخ تولد طفل همخوانی ندارد.
البته مشهور فقهای امامیه، در این خصوص معتقدند که قاعدۀ فراش در خصوص این طفل، اجرا نمی شود و بر شوهر واجب است که نفی ولد نماید، اما همچنان که سابقا ًنیز گفته شد؛ شیخ طوسی و شیخ مفید بر خلاف مشهور، شوهر را مخیر نهاده اند.
نفی ولد با اثبات خلاف امارۀ فراش :
در این حالت، طفلی مورد نفی قرار می گیرد که شرع و قانون مطابق شرایط قاعدۀ فراش، او را فرزند آن پدر می دانند. در این حالت، پدر طفل باید خلاف این قاعده را ثابت نمایند. در خصوص راه های اثبات آن، میان فقها و قانون مدنی ایران، اختلاف نظر وجود دارد.
فقها معتقدند که مرد در این حالت باید عدم وقوع نزدیکی فی مابین خود و همسرش را در این فاصلۀ زمانی مقرر در قاعدۀ فراش به یکی از دو نحو ذیل ، ثابت نماید :
الف : اقرار زوجین به عدم نزدیکی در مدت مذکور
ب : ثبوت دوری زن و شوهر از یکدیگر از طریق شاهد یا هر دلیل دیگر.^[۲۱۰]
اما قانون مدنی ایران، اثبات دعوی نفی ولد را از هر طریقی، ممکن می داند و از منظر این قانون، کافی است که دلیلی ارائه شود که بتوان بوسیلۀ آن دلیل ، ثابت نموده که این فرزند، متعلق به شوهر نیست.
نفی ولد از طریق لعان:
لعان، به معنای نفرین کردن آمده است و در اصطلاح حقوقی و فقهی به معنای سوگندی است که زن و شوهر در نزد حاکم بیان نموده و شوهر چهار بار زن دائمی خود را زناکار خطاب نموده یا طفل متولد از او را از خویش نفی می نماید و در مقابل زوجه نیز ۴ بار با بیان سوگند، مرد را دروغگو خطاب می نماید. بعد از لعان، نکاح فی مابین، منفسخ بوده و این زن و مرد برای همیشه بر یکدیگر حرام خواهند شد. همچنین فرزند به پدر و خویشان پدری ملحق نشده و فقط متعلق به مادر و خویشان مادری خواهد بود. بنابراین فقط از ایشان ارث می برد و بالعکس.
بند دوم : شرایط طرح دعوا
دعوی نفی ولد به جهت شرایط حساسی که ایجاد خواهد نمود، باید به گونه ای از جانب شارع و قانونگذار تعبیه گردد که راه سوء استفاده را برای افراد سود جو و مردان هوس باز بی مسئولیت، ببندد. بنابراین قانونگذار، یک سری شرایط برای طرح این دعوا، قائل گردیده که در صورت عدم هر یک از این شرایط، دعوی نفی ولد، مسموع نخواهد بود. این شرایط به قرار ذیل هستند :
الف : دعوی نفی ولد مسبوق بر اقرار به ابوت نباشد.
به عبارت دیگر مردی که دعوی نفی ولد، مطرح می نماید، نباید قبل از آن، اقرار به ابوت آن طفل کرده باشد. مادۀ ۱۱۶۱ قانون مدنی در این خصوص مقرر می دارد : «در مورد مواد قبل، هر گاه شوهر صریحا ًیا ضمناً اقرار به ابوت خود نموده باشد، دعوی نفی ولد از او مسموع نخواهد بود». به عنوان مثال، اگر مردی پس از تولد طفل، در زایشگاه حاضر و به همسرش، گل یا هدیه داده باشد و یا مژدگانی به شخص خبر آوردندۀ زایمان بدهد یا برای بچه، شناسنامه بگیرد.
ب : رعایت مهلت دو ماهه جهت طرح دعوی :
مادۀ ۱۱۶۲ قانون مدنی در این خصوص، چنین مقرر می دارد : «در مورد مواد قبل، دعوی نفی ولد، باید در مدتی که عادتا ًپس از تاریخ اطلاع یافتن شوهر از تولد طفل، برای امکان اقامۀ دعوی کافی می باشد، اقامه گردد و در هر حال، دعوی مزبور، پس از انقضای دوماه از تاریخ اطلاع یافتن شوهر از تولد طفل، مسموع نخواهد بود.»مگر اینکه مطابق مادۀ ۱۱۶۳ همین قانون، مهلت مرد را افزایش دهند. این ماده چنین اشعار می دارد : «در موردیکه شوهر مطلع از تاریخ حقیقی تولد طفل نبوده و تاریخ تولد را بر او مشتبه نموده باشند، به نوعی که موجب الحاق طفل به او باشد و بعدها شوهر، از تاریخ حقیقی تولد طفل، مطلع شود، مدت مرور زمان دعوی نفی ولد، دو ماه از تاریخ کشف خدعه خواهد بود.»
گفتار دوم : آثارحقوقی مترتب بر زناشوئی در دعوی نفی ولد
همانطور که گفته شد؛ دعوی نفی ولد از سه طریق امکان پذیر می باشد؛ اول در جائیکه اساسا ًامکان اجرای قاعدۀ فراش ممکن نیست دوم در جائیکه قاعدۀ فراش جاری است اما با اثبات عدم وقوع نزدیکی، خلاف این قاعده را اثبات می نمایند و سوم از طریق لعان. البته این دلایل جزو دلایل شرعی می باشند و در دوران امروزی، می توان از طریق آزمایشات خون و DNA متوجه صحت یا سقم این دعوی گردید. اما تا جائیکه به دلایل شرعی مربوط می شود و آنچنانکه در شرایط طرح این دعوا و دلایل آن، مشاهده می شود در دعوی نفی ولد و اثبات عدم تعلق فرزند به شوهر، اثبات وقوع نزدیکی و مهمتر ازآن، اثبات تاریخ نزدیکی از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد.
مبحث سوم : آثارحقوقی مترتب بر زناشوئی در ارث
گفتار اول : آثار حقوقی مترتب بر زناشوئی در ارث زوجین
همانطور که می دانیم؛ رابطۀ زوجیت دائم، برای تحقق ارث، کافی است. زوجۀ منقطعه مطابق قانون و شرع، ارث نمی برد، حتی اگر شرایط تمکین از شوهر خویش را در همه حال، فراهم نماید و زوجۀ دائم در هر حال، از اموال شوهر، ارث می برد، حتی اگر، یک بار نیز زناشوئی واقع نشده باشد. بنابراین، وقوع یا عدم وقوع زناشوئی، تأثیری در ارث زوجین ندارد.
گفتار دوم : آثارحقوقی مترتب بر زناشوئی در ارث اولاد
اولاد ، یک واژۀ عربی وجمع مکسر واژۀ ولد می باشد. ولد یا فرزند به کسی گفته می شود که خواه بی واسطه و خواه با واسطه، از دیگری بوجود آمده باشند. کسانی که بی واسطه، از یک زن و مرد، بوجود آمده باشند، اولاد خاص و کسانی را که با واسطه یا بی واسطه، بوجود آمده اند، اولاد به معنای عام می گویند، مثل نوه و نتیجه.^[۲۱۱] در قانون مدنی ایران و شرع مقدس اسلام، که قانون مدنی، در این قسمت، از آن اقتباس شده است، طفل باید از رابطۀ مشروع بوجود آید تا فرزند قانونی آن زن و مرد بوده و بتواند از آثار حقوقی مقرر در شرع و قانون، بهره مند گردد. از این رو در این فصل آثار حقوقی مترتب بر زناشوئی برارث انواع اولاد مورد بررسی قرار می گیرد. در حال حاضر، چهار نوع فرزند، قابل بررسی می باشند؛ فرزند مشروع، فرزند نامشروع، فرزند خوانده و طفل ناشی از تلقیح مصنوعی، که در این مبحث طی چهار گفتار جداگانه مورد بررسی قرار خواهند گرفت و به این موضوع خواهیم پرداخت که آیا رابطۀ زناشوئی و کم و کیف آن می تواند در ارث اولاد نیز تأثیر بگذارد یا خیر.
بند اول : اولاد مشروع
ولد مشروع به فرزندی گفته می شود که دارای نسب مشروع باشد. شرایط تحقق نسب مشروع در فصل قبل، به تفصیل بیان گردیده است و از ذکر مجدد آن خودداری می شود. اما به عنوان اثر مترتب بر زناشوئی، می توان گفت که در صورتیکه زناشوئی میان یک زن و مرد در چارچوب شروط تحقق نسب مشروع باشد، فرزند متولد از این نزدیکی، از ایشان، ارث خواهد برد. در غیر این صورت، هیچگونه ارثی به او تعلق نخواهد گرفت.

این دسته از الگوها گروه محور و هدف اصلی شان ایجاد مهارت های اجتماعی است. این مجموعه مدرسه را مینیاتوری از اجتماعی بزرگتر تلقی می کنند و با بهره گرفتن از راهبردهای مشارکتی در فرایند یاد دهی – یادگیری سعی در تزریق خاصی با عنوان نیروی گروهی به این فرایند را دارند.

-یاران در یادگیری (تفحص گروهی)
-ایفای نقش
-کاوشگری به روش محاکم قضایی
تطبیق با تفاوت های فردی

مراحل:
-روابط میان گروهی
-اصول واکنش
-شرایط و منبع
-اثرهای آموزشی و پرورشی

رفتاری

هدف اصلی این خانواده از الگوها ایجاد رفتارهای مشخصی در فراگیران است. شالوده نظری این گروه از مدل های مکتب روانشناسی سلوک و رفتار است.

-یادگیری تسلط یاب
-آموزش مستقیم
-نظریه یادگیری اجتماعی
خود گردانی

مراحل:
-روابط میان گروهی
-اصول واکنش
-شرایط و منبع
-اثرهای آموزشی و پرورشی

(اقتباس از جویس، ویل و کالهون، ۱۳۸۰)
۲-۲-۲-۴-مهارت های تدریس
در سال های اخیر، برای شناخت راه های مؤثر تدریس، پژوهش های فراوانی به عمل آمده است و در بسیاری از موارد، مدرسان موفق با مدرسان ناموفق مقایسه شده اند حاصل این مقایسه ها مجموعه ای از ویژگی ها و مهارت ها بوده است که تصور می شده تأکید و آموزش آنها، توفیق مدرسان را در نیل به اهداف مورد نظر به دنبال خواهد داشت. این پژوهش ها که به طریق مختلف به انجام رسیده اند، از نظر نوع نتایج با یکدیگر همخوانی دارند و بالاتفاق مجموعه شناخته شده ای از رفتارهای مدرس را عرضه کرده اند. طرح سوال های یادآوری، سازماندهی محتوا به گونه ای که میزان سردرگمی شاگردان به حداقل برسد، ارائه و تشریح از سوی مدرس، تدارک تمرین کافی تحت نظارت مدرس، ارائه بازخورد به شاگردان برای درک موضوع و آموزش به کل کلاس و . . . رفتارها یا کنش های بنیادی تدریس که ما حصل ترکیب دقیق نتایج پژوهش روزنشاین و روزنبین (۱۹۸۷)^[۹۷] است، عبارتند از: مرور و عرضه درس، تمرین هدایت شده، بازخورد و اصلاح، تمرین مستقل، به نظر روزنشاین و استیونس “همه مدرسان از برخی از این رفتارها در پاره ای اوقات بهره می گیرند، اما مؤثرترین مدرسان تقریبا در همه اوقات و از اغلب آن ها استفاده می کنند” . به اعتقاد رئوفی (۱۳۷۷)، هر استاد، برای بالا بردن تدریس و یادگیری فراگیران، علاوه بر استفاده از طرح نظام یافته درس، لازم است از مهارت هایی که تحت عنوان مهارت های تدریس نامیده می شوند در تدریس کلاسی بهره گیرد. این فنون و مهارت ها از ابتدای یک تدریس کلاسی تا انتهای آن به ترتیب عبارتند از: ۱- مهارت آغاز ۲- مهارت شروع ۳- مهارت صدا ۴- مهارت ارتباط کلامی ۵- مهارت تشویق و تنبیه ۶- مهارت و توضیح دادن ۷- مهارت پرسش ۸- مهارت اختتام ۹- مهارت ارزیابی انتهای کلاس ۱۰- مهارت تکلیف خارج کلاس. نظر به اینکه مدرسان دانشگاهی معمولاً‌ از نظر دانش محتوای مرتبط با رشته خودشان قوی هستند، اما بسیاری از آن ها دانش محدودی درباره نظریه ها و الگوهای تدریس دارند. (طاهری زاده و همکاران ، ۱۳۹۰)اعتقاد والسی ^[۹۸] مدرسان زمانی از رشد حرفه ای اثر بخش بهره مند می شوند که توان مندی های فعلی خود را بشناسند و برای ارتقای اندوخته های خود و تفکر درباره روش های جدید به چالش وا داشته شوند. رشد حرفه ای متضمن فواید بسیاری برای مدرسان و دانشجویان و روابط فی ما بین آن هاست. مدرسان با فعال شدن در رشد حرفه ای، به روز نگه داشتن محتوا، مهارت ها و رویه های مدیریت کلاس، روز آمد کردن مهارت های تدریس بر مبنای دانش جدید، ارتقای مهارت های حرفه ای و افزایش فرصت های برقراری ارتباط با دیگران قادر خواهند بود از مزایای رشد حرفه ای بهره مند شوند و نظر مثبت دانشجویان را به خود جلب نمایند. لذا می توان چنین بیان داشت که مدرس هر اندازه دارای رفتار انسانی مطلوبی باشد، ولی از نظر عملی ضعیف و ناتوان تلقی شود، مورد قبول شاگردان واقع نخواهد شد. شخصیت متعادل همراه با تسلط علمی تدریس او را از نظر شاگردانش با ارزش و اعتبار می سازد. اگر استاد از این امر غافل شود، در امر تدریس ناچار از تکرار مکررات خواهد بود. مطالعه دائم برای مدرس بیش از هر کس دیگری لازم و ضروری است. (شعبانی، ۱۳۸۰)

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

همچنین از رویکردی دیگر می توان گفت مهارت های آموزشی به سه دسته؛ مهارت های آموزشی پیش از تدریس، مهارت های ضمن تدریس و مهارت های پس از تدریس تقسیم بندی می شوند که در مهارت های آموزشی پیش از تدریس به بررسی با تعریف و تحلیل هدف، ضرورت تعیین و تنظیم هدف های آموزشی، منابع تعیین هدف های آموزشی، مراحل تعیین و طبقه بندی و تحلیل هدف های صریح آموزشی، با توجه به حیطه های یادگیری و سطوح مختلف آن پرداخته شد . همچنین مهارت های آموزشی ضمن تدریس شامل فعالیت های آموزشی است که اساتید در هنگام تدریس به آن روش ها توجه می نمایند، همانند روش های تدریس سنتی و روش های تدریس جدید که در الگوی سنتی (ماشینی) نگری و الگوی سازمانی نگری الگوی عمومی تدریس، الگوی پیش سازمان دهنده، اساس نظری الگوی پیش سازمان دهنده، ویژگی های پیش سازمان دهنده، الگوی حل مسأله، ویژگی های الگوی حل مسأله، روش تدریس سنتی و متداول، روش حفظ و تکرار، روش سخنرانی، روش پرسش و پاسخ، روش نمایشی (نمایش علمی)، روش ایفای نقش، گردش عملی یا فعالیت تجربی خارج از کلاس (کار میدانی)، روش بحث گروهی ، روش آزمایشی (آزمایشگاهی)، روش های جدید تدریس، روش های آموزش انفرادی ، آموزش برنامه ای (PI) ، آموزش به وسیله رایانه (CAL) ، آموزش انفرادی تجویز شده (IPI) ، آموزش انفرادی هدایت شده (LGE ) ، یادگیری تا حد تسلط ، تدریس خصوصی، آموزش برنامه ای (PI) ، آموزش به وسیله رایانه (CAT) ، سازماندهی مجدد مدارس برای آموزش انفرادی، ارزشیابی IPI و CAL و LGE و سایر روش ها، روش مسأله ای، چگونگی اجرای روش مسأله ای، روش واحد طرح و در مهارت های آموزشی بعد از تدریس، کوشش هایی که معلم پس از ارائه درس به عمل می آورد. در پایان هر جلسه درس، دو نوع فعالیت عمده برای معلم باقی می ماند. یکی انجام فعالیت های تکمیلی، دیگری انجام ارزشیابی در صورت لزوم – مهارت در انتخاب روش برای انجام فعالیت های تکمیلی: انتخاب روش برای انجام فعالیت های تکمیلی به موضوع و هدف درس بستگی دارد. (دانش فرد و علی پور ، ۱۳۸۹)
۲-۲-۲-۵- طبقه بندی تدریس
فعالیت تدریس در چهار حیطه و ۲۲ قسمت تقسیم و طبقه بندی شده اند که افکانه (۱۳۸۸) آنها را جمع آوری کرده است که عبارتند از:
حیطه اول: برنامه ریزی و آمادگی که شامل: الف- نشان دادن دانش محتوا و آموزش، ب- نشان دادن دانش مربوط به شاگردان، پ- انتخاب اهداف آموزشی، ت- نشان دادن دانش مربوط به منابع، ث- طراحی آموزش منسجم و قابل فهم، و ارزیابی یادگیری دانش آموز.
حیطه دوم: محیط کلاس که شامل: الف- ایجاد محیطی توأم با احترام و صمیمیت، ب- ایجاد فرهنگ یادگیری، پ- روش های کلاس داری، ت- مدیریت رفتار دانش آموز و سازماندهی فضای فیزیکی.
حیطه سوم شامل: الف- برقراری ارتباط واضح و درست، راه ها و روش ها و زبان گفتاری و نوشتاری، ب- استفاده از تکنیک های پرسش و پاسخ و مباحثه، پ- در گیر کردن دانش آموزان در یادگیری، ت- دادن باز خورد به شاگردان و حساسیت و انعطاف پذیری نشان دادن.
حیطه چهارم: مسئولیت های حرفه ای شامل: الف- تفکر در امر تدریس، صحت یا درستی و استفاده در تدریس آینده. ب- نگهداری گزارش های درست. پ- برقراری ارتباط با خانواده ها. ت- همکاری با مدرسه و ناحیه. ث- رشد و توسعه حرفه ای و نشان دادن مهارت های حرفه ای.
اجزا و عناصر فوق اگر چه از هم جدا هستند ولی کاملاً به هم مرتبط می باشند. آمادگی و برنامه ریزی یک مدرس برای آموزش او مؤثر بوده و تمام این عناصر تحت تأثیر نوع روشی است که ایشان برای یک برنامه درسی انتخاب می نماید.
بر اساس آخرین یافته ها و با امعان نظر به دیدگاه های کارشناسان تعلیم و تربیت الگوهای تدریس در قالب چهار خانواده طبقه بندی می شوند که عبارتند از:
الگوهای پردازش اطلاعات: این الگوها بر روشهایی تأکید می کند که از طریق گردآوری اطلاعات و سازمان دهی آنها، درک مشکلات و ارائه راه حل هایی برای آنها و توسعه مفاهیم و زبان برای انتقال راه حل ها، شور و شوق انسان را برای درک جهان افزایش می دهند. به عنوان مثال الگوی کسب مفهوم به فراگیران اطلاعات می دهد. الگوی تفکر استقرایی بر مفهوم سازی و آزمون فرضیه تأکید داشته و الگوی بدیعه پردازی برای افزایش توانایی ذهنی شاگردان است. در واقع این الگوها به شاگردان کمک می کنند تا نسبت به استراتژی های تدریس آگاهی یابند و در جهت تحقیق و تفکر از آنها بهره گیرند.
الگوهای اجتماعی تدریس: آنچه از هم افزایی تاکنون شنیده ایم می توان در این الگو رد یابی کرد. با هم کار کردن، در گروه تعریف شدن، ارتباطات جمعی را تمرین کردن و از فرهنگ مثبت محیط آموزشی بهره بردن مؤلفه های این الگو می باشند. مهارت اجتماعی، مشارکت، تعهد، توجه به ارزش ها و هنجارها، احترام به دیگران از مفاهیم عملکردی خروجی این الگو می باشند. شاگردان از طریق بررسی (کاوشگری) جمعی ساخت دانش را فرا می گیرند.
الگوهای تدریس فردی: رهیافت مهم این الگوها این است که به فرد و دستاوردهایش توجه عمیق دارد و فرد را تشویق می کند و به رشد خود شکوفایی فرد اهتمام می ورزد. پذیرش مسئولیت در آینده توسط فرد و تعهد نسبت به این مسأله از رسالت این الگو می باشد.
الگوهای سیستم های رفتاری: آنچه شالوده این الگو را می آراید در واقع نوعی فرا خود کاوی است. شاگردان بر اساس سیگنال هایی که از طریق اطلاعات مدرسان دریافت می کنند در رفتار خود تغییر ایجاد کرده و نوعی یادگیری را درونی می نمایند. خود اصلاح گری مفهومی است که از دل این الگوها زایش می شود. روانشناسان و مربیان تعلیم و ترتیب از این روش در اصلاح رفتار و سازگاری بهره می برند. آموختن مطالب، رشد مهارت های ورزشی، فراگیری یک مهارت پیچیده و کاهش اضطراب و ترس های مرضی از طریق این الگوها قابل تحقق است. اکنون پس از سال ها این الگوها از طریق نمود بر روی توسعه تدریس ارتقاء پیدا کرده و به سوی توسعه محیط هایی که تدریس در آن اجرا می گردد رسیده اند. هدف عمده این الگوها ایجاد توانایی خود آموزی است، یادگیری ارزیابی عملکرد، ‌درک بازخورد و تنظیم رفتار برای افزایش عملکرد می باشد.
ویکینز ^[۹۹] (۱۹۹۸) به نقش بارز سؤال کردن اشاره دارد. او معتقد است معلمان از سؤالات به عنوان داربست یادگیری استفاده و با مطرح کردن پرسش ها دانش آموزان را به پرسشگران ماهر تبدیل می کنند. متخصصان روش تدریس در یادگیری مغز محور سه روش مبتنی بر یادگیری را ذکر کرده اند: ۱- غوطه ور سازی همخوان: یعنی محیط تدریس به گونه ای طراحی شود که یادگیرندگان در تجارب آموزشی تدارک دیده شده غوطه ور شوند. ۲- آرامیدگی هوشیار: یعنی ترس یادگیرنده را باید زدود و او را ترغیب کرد تا اطلاعات دریافتی را درونی سازد. ۳- پردازش فعال: ایجاد فرصت برای یادگیرنده تا اطلاعات دریافتی اش را تثبیت کند؛‌ این سه گام از طریق برنامه درسی، آموزش و ارزشیابی قابل تحقق می باشد.
گراندر. دی. سی ^[۱۰۰] (۱۹۹۶) به روش تدریس مبتنی بر ساخت گرایی توجه دارد. به این صورت که این روش یادگیران را به ساخت دانششان رهنمون می سازد. مهارت های فکری و ابتکار آنها را توسعه داده و گفتگو، کاوش و ارتباط درون گروهی آنها را تقویت می کند. اسلاوین. آر. سی ^[۱۰۱] (۱۹۸۶) به یادگیری از طریق همیاری معتقد است. در این روش شاگردان در قالب گروه های کوچک با توانایی های متفاوت کار می کنند؛نقش معلم از انتقال دهنده به تسهیل کننده تغییر پیدا نموده و مسئولیت یادگیری را شاگردان احساس می نمایند. در الگوی همیاری روش های متفاوتی معرفی شده است. ۱- گروه های دانش آموزی تقسیم موفقیت (STAD)^[102] گروه هایی در قالب ۴ تا ۶ نفره با توانایی های متفاوت در قالب کار آیی با هم کار می نمایند. شاگردان ضعیف تر خود را در داخل گروه توانمند می نمایند. ۲- گروه بازی – مسابقه (TGT)^[103]. این روش از طریق بازی و آزمونی که در همین رابطه طراحی می شود عملی می گردد. ۳- با هم آموزی^[۱۰۴] : شاگردان با همدیگر به ساختن و پرداختن امری همت می گمارند؛ در واقع محصولی را تولید می نمایند. ۴- یادگیری مبتنی بر کمک گروه (ILBTA)^[105] . گروه تشکیل شده است از چهار نفر که معمولاً گروهی پاداش دریافت می کند که عملکرد مطلوبی داشته باشد. رتبه بندی از ویژگی هایی است که در این نوع یادگیری اعمال می شود. ۵- روش جورچین ^[۱۰۶] : شاگردان به گروه های شش نفره تقسیم می شوند، به هر کدام متنی داده می شود تا آن را بررسی می نمایند. سپس این بررسی ها به اعضای تخصصی ارجاع می شود و انعکاس آن مجدداً به گروه و اعضا می رسد. ۶- پژوهش های گروهی (GR) ^[۱۰۷] : روشی است برای مدیریت کلاس درس. از طریق این روش شاگردان به پژوهش مشارکتی و بحث های گروهی می پردازند و یافته های پژوهشی خود را در کلاس عرضه می نمایند.
روش تدریس مبتنی بر فراشناخت: فلاول (۱۹۷۶) فرا شناخت را دانش فرد نسبت به فرایندهای شناخت خود و به آنچه مرتبط با آن است تعریف می کند؛ از این رو نه تنها شناخت افراد از فرایندهای حافظه خود مهم انگاشته می شود، بلکه شناخت آنان از تفکر، حل مسأله، توجه و . . . هم مهم تلقی می شوند. در حوزه فراشناخت خوانندگان ضعیف معمولاً خواندن را رمز گشا می دانند، در حالی که خوانندگان قوی در خواندن، بر فرایندهای درک مطلب تأکید دارند؛ از این رو می توان گفت در دانش فرا شناختی خواندن، میان شاگردان تفاوت هایی وجود دارد. پرات ^[۱۰۸] (۱۹۹۱) معتقد است باید رویکرد ” در شرایط عمل گذاشتن ” را جهت آموزش فرا شناخت به اجرا در آورد. به این طریق که معلم بی آنکه شاگردان را بیش از اندازه متوجه امری کند، فعال می سازد. روش تدریس مبتنی بر اقدام پژوهی: در اقدام پژوهی تلاش می شود مسائل و مشکلات حال در حین موقعیت محلی حل شوند. محقق (معلم) به استفاده از کاربردهای عام آنها این روش تدریس کمک می کند. معلمان در چهار چوب حیطه کلاس بر مشکلات موجود فائق آمده و از طریق شناخت، تسلط بیشتری را در تدریس داشته باشند.
۲-۲-۲-۶- رویکردهای تدریس
ووماک ^[۱۰۹] (۱۹۸۹) رویکردهای تدریس را به دو دسته ی کلی تقسیم می کند: رویکردهای بیانی یا نمایشی ^[۱۱۰] و رویکرهای انفرادی یا اکتشافی ^[۱۱۱] وی رویکردهای بیانی یا نمایشی را برای گروه های فراگیران مناسب می داند؛ در حالی که، رویکردهای انفرادی یا اکتشافی را برای افراد توصیه می کند. ووماک هیچ دلیل منطقی در مورد علت عدم به کارگیری رویکردهای بیانی یا نمایشی به صورت فردی و یا عدم به کارگیری رویکردهای انفرادی یا اکتشافی برای گروه های فراگیران ارائه نمی کند. این در حالی است که مریل (۱۹۸۳) رویکردهای تدریس را به دو دسته کلی بیانی و استفهامی ^[۱۱۲] تقسیم می کند و هیچ قیدی از نظر انفرادی یا جمعی بودن برای آن پیشنهاد نمی کند؛ زیرا می توان هر دسته از روش های تدریس را به صورت یکسان برای تک تک افراد یا برای گروهی از افراد به کار برد.
پرگنت ^[۱۱۳] (۲۰۰۰) در طبقه بندی روش های تدریس به سه دسته اشاره می کند:
۱-روش های مبتنی بر انواع سخنرانی
۲-روش های متمایل به گفتگو یا کار گروهی
۳-روش های مبتنی بر یادگیری فردی
از آنجا که در روش های مبتنی بر انواع سخنرانی، تدریس به گروهی از شاگردان مفروض است؛ بنابراین، بر اساس طبقه بندی پرگنت دو دسته روش تدریس بیشتر وجود ندارد: (۱) روش های متمایل به گفتگو یا کار گروهی که می تواند از حیث تدریس به گروهی از شاگردان، مشتمل بر روش های مبتنی بر انواع سخنرانی نیز باشد؛ و (۲) روش های مبتنی بر یادگیری فردی که در آن شاگرد به طور انفرادی به یادگیری می پردازد. بنابراین، روش های تدریس را نیز می توان به دو دسته ی انفرادی و جمعی طبقه بندی کرد. (فردانش ، ۱۳۸۹)
همچنین فردانش (۱۳۸۹)الگو های زیر را در رویکرد های تدریس و یادگیری خلاصه کرده است :

این آموزش می تواند از سه طریق باشد:
الف) نهاد خانواده، در این جاست که مادران تحصیل کرده و از پیش آموزش دیده به یاری کودکان خود ساختن اینده ای ایده آل می شتابند تا شیوه صحیح احقاق حقوق خود را بیابند و نحوه صحیح زندگی را بیاموزند.
ب) نهادهای سیاسی که راه های دستیابی به حقوق زنان را در قالب کلاس های تخصصی به آنان بیاموزند.
ج) دولت، مطالب حقوقی زنان، شیوه های آرامش یافتن و القاء آن به خانواده، چگونگی پرهیز از افسردگی با اولین و کوچکترین مشکلات موجود در اجتماع، نحوه صحیح برخورد با مشکلات، آشنایی با حقوق، احترام و رعایت حقوق دیگران، توجه به مسائل تربیتی، نحوه برخورد صحیح با هویت انسانی و جنسی زن و مرد و ارزش دادن به آن ها، تقویت اعتماد به نفس، تقویت قوای تعقلی . . را از طریق کتب درسی در آموزش و پرورش و آموزش عالی و رسانه های گروهی به خصوص تلویزیون، مطبوعات، نویسندگان و مبلغان. . به اطلاع همگان برساند. نیز به تغییر فرهنگ ایجاد شده بپردازد، فرهنگی که زنان را فرودست دیده و جایگاه پایین تری برای او تعریف نموده است.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۲-پیامدهای منفی فمنیسم
فمینیسم‏‏ به همان اندازه که در پیشبرد زنان به سوی اهداف بلندمرتبه دارای نقش مؤثری بود، به همان مقدار دارای دستاوردهای منفی بود. در این قسمت به برخی از این موارد اشاره می شود:
۲-۱-تضعیف نهاد خانواده؛
یکی از مهم‌‌ترین شعارها و آموزه‌های بسیاری از جنبش های فمینیستی نقد و نفی نهاد خانواده است،‌ اگر چه مواضع فمینیستی در نقد خانواده یکسان نیست، ولی یکی از مهمترین آموزه های فمینیستی نقد و نفی نهاد خانواده است. به عنوان نمونه فمینیست‌های لیبرال مستقیماً منتقد اصل نهاد خانواده محسوب نمی‌شوند و برخی از گرایش‌های موج سومی نیز با تأکید بر تفاوت‌های میان دو جنس بر احیاء نقش مادری و همسری تأکید دارند، اما لوازم عینی شعارها و آرمان‌های فمینیستی عملاً به تضعیف جایگاه و نقش خانواده منجر می شود. قوانین برابر میان زنان و مردان،‌ حضور گسترده زنان در مشاغل تمام وقت، تعارض تعهدات بیرون از خانه و خانواده (مانند تعهد در برابر کارفرما) با تعهدات درون خانواده، اقدام به ازدواج در کشورهای غربی را تا حدود زیادی کاهش داده یا به تأخیر انداخته است. بنابر گزارش مانوئل کاستلز که معتقد است فمینیسم نقش تأثیرگذاری در فروپاشی خانواده هسته‌ای یا به تعبیر وی خانواده پدرسالار دارد، درصد زنان ازدواج نکرده در سنین ۲۰ تا ۲۴ سال از ۳۶ درصد در سال ۱۹۷۰ به ۵۱ درصد در سال ۱۹۸۰ در آمریکا از ۴۶ درصد به ۵۲ درصد در فرانسه از ۴۵ درصد به ۵۷ درصد در اتریش رسیده است. میزان طلاق در فرانسه،‌ انگلیس، کانادا و مکزیک از ۱۹۷۱ تا ۱۹۹۰ دو برابر شده است. در ۱۹۹۰، ۵۵ درصد ازدواج‌ها در آمریکا منجر به طلاق شده است و این در حالی است که این آمارها به ازدواج‌های رسمی ثبت شده در این کشورها اختصاص دارد. از سوی دیگر آمار ازدواج کسانی که در سال‌های اولیه ازدواج به طلاق کشیده می‌شود در حال افزایش است که این امر افزایش فرزندان طلاق در سنین کودکی را باعث گردیده است.
۲-۲-ایجاد مخاصمه میان زوجین؛
بدلیل این که در باورهای فمینیستی، مردان منشأ ستم بر زنان هستند و تنها راه رهایی زنان از سلطه مردان، جدایی از آن ها و رقابت با آن ها می باشد، رویکرد‌ها و ادبیات به کار گرفته شده توسط جنبش فمینیستی مخاصمه و نزاع میان زوجین را دامن می‌زند و بر این نکته تأکید می نماید که ویژگی‌های مردانه ذاتاً شرارت‌بارند و تنها راه رهایی زن از هر نوع رابطه سلطه‌آمیز با مردان،‌ جدایی طلبی است. بدین روی عملاً رابطه دو جنس را چه در خانواده و چه بیرون از خانواده به رفتاری رقابت‌گونه و مخاصمت آمیز تبدیل کرده است.
۲-۳-ترویج الگوهای غیراخلاقی در روابط جنسی؛
اگر چه یکی از ویژگی‌های تمدن‌های کهن اعم از تمدن‌های دینی و غیر دینی، پذیرش الگوهای خاص اخلاقی در روابط جنسی و چارچوب خانواده است، با این حال وجود رفتارهای ناهنجار اخلاقی در تمامی این تمدن‌ها امری است که تاریخ این تمدن‌ها آن را تأیید می‌کند. اما در عین حال ارتکاب ناهنجاری‌های اخلاقی در روابط جنسی همیشه به عنوان یک ضد ارزش درجوامع مختلف مطرح بوده است.
۲-۴-تولد کودکان نامشروع؛
پیامد طبیعی ترویج الگوهای غیر اخلاقی در روابط جنسی، افزایش تولد کودکان نامشروع است.
۲-۵-ایجاد رابطه همجنس گرایی؛
جنبش فمینیسم با نقد نهاد خانواده به عنوان الگوی هنجاری روابط جنسی عملاً و علناً اعلام می‌کند که امور جنسی در انسان پدیده‌ای متغیر است و رابطه جنسی طبیعی با جنس مخالف در قالب ازدواج از سایر الگوهای روابط جنسی بهتر نیست. فمینیست‌های رادیکال و برخی فمینیست‌های سوسیال آنچنان در دفاع از هم‌جنس‌گرایی افراط کردند، که بتی فریدان نگران آن بود که همجنس‌گرایی به تابلوی اصلی فمینیسم تبدیل شود. جنبش‌های فمینیستی با شعار آزادی جنسی و کنترل بر بدن، گروه‌های متکثر و پر جمعیت همجنس‌باز را ترویج نمودند.
۲-۶-تلقی ارزش های مردانه در جامعه به عنوان ارزش های انسانی؛
با ظهور انقلاب صنعتی و شکل جدید شرکت زنان در روابط اجتماعی اقتصادی و اتخاذ اجباری جهان بینی مردان، ادراکات و دریافت های زنانه، اندک اندک ناپدید و به بوته فراموشی سپرده می شوند. زنان دیدن خود را از چشمان مردان یا به صورتی که مردان آن ها را می بینند، آغاز می کنند و در این میان آن ها با تن زنانه به ذهن مردانه می گروند^[۵۳۷] و این یکی از بزرگترین اشتباهات تاریخی است که ادراکات، دیدگاه ها و ارزش های مردانه را همان ادراکات، دیدگاه ها و ارزش های جامعه تلقی می نماید و وضعیت تمامی آحاد جامعه را با ملاک آن سنجیده می شود،
۲-۷-تحولات گسترده روانی زنان؛
شرکت زنان در شیوه تولید سرمایه داری،منجر به تحولاتی در سیستم فکری آن ها گردید که از جمله می توان به موارد زیر اشاره نمود:
۲-۷-۱–سازگاری زنان با جهان بینی مردانه؛ در این راستا باید ارزش ها و معیارهای مردانه را اتخاذ نمایند و از نگرش ها و برخوردهای جنس خود بیگانه گردند. در نتیجه مانند مردان عمل نمودند و از دیدگاه آن ها دیدند.
۲-۷-۲-ایجاد رقابت؛زنان با ورود مستقیم به عرصه عمومی به نابرابری ها پی بردند و در پی احقاق حقوق مساوی در آمدند، با ایجاد رقابت در بازار کار، به صورتی ناآگاهانه یا آگاهانه همسران در محیط خانه به رقبایی سرسخت مبدل گشتند و در محیط خانه عامل مخرب آرامش و آسایش افراد شد.
۲-۷-۳-تغییر هویت زنانه؛پیدایش سرمایه داری برای زنان هویت مستقلی را به ارمغان آورد، اما در سطحی ژرف تر و وجودی تر هویت طبیعی آن ها را گرفت، زنان را با طبیعت خود بیگانه و از زن بودن خود ناراضی نمود.
۲-۷-۴–نابودی سرور و شادی زنانه؛با فراموشی فضایل و خصوصیات زنانه به سختی می توان شادی و سرور در زنان به جهت زنانگی خود یافت، زیرا در جامعه مردمحور، زنانگی بی ارزش قلمداد می شد.بدین روی با تغلیب جهان بینی مردانه به جای جهان بینی انسانی، زنان با مردان مقایسه شدند و مادون آن ها قرار گرفتند و به اندیشه و نگرش زنانه نسبت به هستی بهایی داده نشد.
۲-۷-۵–توجه به زن گرایی؛برخی فمنیست ها جهت جبران سرکوبی شدیدشان در طی قرن ها توسط مردان و جامعه، به این امر که زنان برتر از مردانند، دست یافتند.

• • افزایش آمار طلاق؛

طلاق نه تنها مشکل زن غربی را حل نکرد، بلکه در درازمدت مسائل روحی روانی بیشتری برای او و جامعه بوجود آورد. مانند افسردگی زن و مردی که متارکه کرده اند. اثرات زیان بار طلاق بر زندگی فرزندان و آینده آن ها اثرات زیان باری به جای گذارد.

• • مضرات اشتغال زن در خارج از منزل؛

با عدم رعایت قوانین حضور زنان در جامعه، فعالیت اجتماعی آنان مشکلاتی در پی داشت. از جمله:

• • خستگی مفرط؛

• • بروز نابسامانی در خانواده به دلیل استقلال مالی؛

• • مخدوش شدن وظیفه مادری؛

• • از بین رفتن عفاف زن یا فروپاشی ارزش های سنتی؛

• • بی توجهی به نفقه از جانب مرد که به عنوان تکلیفی بر عهده شوهر است.

• • کاهش دستمزد زن موجب کاهش ارزش و جایگاهی او؛

• • کاهش امنیت غذایی و بهداشتی؛

• • عدم امنیت شغلی؛

• • گسترش فرهنگ مصرف؛

• نابسامانی و ناهنجاری در خانواده و از بین رفتن صفا و صمیمیت و آرامش؛

تصویر (۶-۱۸ب) نمایی از سطح مقطع قالب انباشت شده را نشان می­دهد که حالت خوشه­ای شدن و کاهش قطر حفره­ها در انتهای نمونه آشکار می­باشد. تعداد نانوسیم­های موجود در این بخش کم می­باشد که بدلیل نحوه­ آماده ­سازی نمونه است، زیرا هنگام خم کردن نمونه جهت تهیه­ تصویر از سطح مقطع، نانوسیم­های درون شکاف، خورد شده و پخش می­شوند.
همچنین تعدادی نیز بعلت استفاده از محلول NaOH برای حل قالب (به منظور آشکار شدن نانوسیم­ها) در این الکترولیت حل می­گردند.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

شکل (۶-۱۸) الف) تصویر سطحی قالب آلومینای آندیک، انباشتی با نانوسیم­های Ag تهیه شده با میکروسکوپ SEM
شکل (۶-۱۸) ب) تصویر سطح مقطع قالب آلومینای آندیک نازک­سازی شده بهراه نانوسیم­های Ag درون حفره­ای
۶-۲-۲-۲-۴- الکتروانباشت نانوسیم­های Ag/Zn
برای این کار از نمونه­ v8/68-86 استفاده کردیم، که ارتفاع حاصل از آندایز نرم µm10 بود. تفاوت ارتفاع با حالت انباشت Ag به دلیل انجام دو انباشت مجزا و نیاز به وجود فضای کافی برای ماده­ انباشتی دوم می­باشد. نازک­سازی در این­جا نیز تا v12 انجام پذیرفت. الکترولیت مورد استفاده برای انباشت نقره gr5/4H₃BO₃ و gr5/2 AgNO₃ در ml100 محلول و الکترولیت مورد استفاده برای انباشت روی gr62/8 ZnSO₄ و gr0/4 H₃BO₃ در ml100 آب مقطر بود. در هر دو انباشت ولتاژ بر روی v18 با پالس­های Hz200 بود. مطابق نمودار شکل (۶-۱۹)، انباشت اول به مدت حدود ۳ ثانیه انجام گرفت و انباشت دوم برای حدود چند صد ثانیه. از آن­جا که روی ماده­ خوش­نشینی نیست، با وجود انباشتی طولانی مدت، تنها مقدار کمی از آن در حفره­ها انباشت شده و سپس تعدادی از حفره­ها سرریز کرده و امکان پر شدن بقیه­ی حفره­ها را می­گیرند.
شکل (۶-۱۹) نمودار الکتروانباشت شیمیایی Ag-Zn درون قالب آلومینای آندیک متخلخل. نمودار اول مربوط به انباشت نقره و دومی مربوط به انباشت روی می­باشد. فاصله­ی نمودار دو انباشت بخاطر زمان بین تعویض دو الکترولیت است.
الگوی پراش پرتوی ایکس حاصل از این نمونه که در شکل (۶-۲۰) آمده است، وجود هر دو ماده را تایید می­ کند، گرچه نسبت Zn خیلی کم­تر می­باشد.
شکل (۶-۲۰) الگوی پراش XRD حاصل از قالب آلومینای آندیک متخلخل انباشته با Zn و Ag به روش انباشت الکتروشیمیایی تناوبی. ستون­های عمودی آبی نماینده­ی پیک­های غالب موجود در الگوی پراش نقره و ستون­های نقطه­ای قرمز مربوط به روی می­باشد.
تصویر میکروسکوپ SEM حاصل از این­کار نیز در شکل (۶-۲۱) آورده شده است، که در اینجا تفکیک دو نوع ماده­ انباشتی برای میکروسکوپ SEM امکان­ پذیر نبوده است.
شکل (۶-۲۱) تصویر میکروسکوپی SEM از نانوسیم­های Ag-Zn بیرون ریخته از حفره­های قالب AAO
۶-۲-۳- الکتروانباشت به روش پالسی
در این روش همان­طور که در فصل قبل نیز توضیح داده شد، از یک زمان تاخیری، میان پالس­ها استفاده می­ شود. پالس­ها مانند الکتروانباشت تناوبی می­توانند متقارن یا نامتقارن باشند، که در اینجا نیز حالت نامتقارن نتیجه­ بهتری بدست می­دهد.
۶-۲-۳-۱- آماده ­سازی نمونه جهت انباشت پالسی
آماده ­سازی در این روش مانند روش تناوبی بوده و پس از آندایز، نازک­سازی انجام می­گیرد. در انباشت­های پالسی تنها به نمونه­های ۱۳۰ و v104 اکتفا نمودیم. نازک­سازی نیز در همه نمونه­ها تا v12 صورت گرفت. همچنین در بعضی موارد از گشادسازی حفره­ها در حین نازک­سازی نیز استفاده شده است.
۶-۲-۳-۲- روش کار
اصول کلی این روش نیز مانند الکتروانباشت تناوبی می­باشد. نمونه درون راکتور قرار گرفته و الکترولیت به داخل آن منتقل می­گردد. باید دقت گردد تا مدار درست بسته شده و جای مثبت و منفی عوض نگردد.
در این انباشت اهمیت کار در طراحی پالس­های مناسب، با دستگاه قابل برنامه­ ریزی می­باشد و ممکن است با تغییر پالس­ها انباشت از حالتی مناسب به حالتی بدون انباشت تغییر یابد. طراحی پالس­ها توسط دستگاه قابل برنامه­ ریزی ac/dc EC1000S موجود در آزمایشگاه انجام می­گیرد. نمودارهای ولتاژ و جریان لحظه­ای انباشت بر روی صفحه نمایشگر رایانه مشاهده می­گردد.
ما از این روش تنها برای تولید نانوسیم­های Zn استفاده کردیم، پس روش کار را برای این حالت بطور خاص ادامه خواهیم داد.
۶-۲-۳-۲-۱- الکتروانباشت پالسی نانوسیم­های Zn
برای این کار از gr5/11ZnSO₄ و gr0/4 H₃BO₃ در ml100 آب مقطر استفاده شد
پالس­های انتخابی در ابتدا بصورت امواج مربعی مانند شکل (۶-۲۲ الف) انتخاب شد، اما هیچ انباشتی در قالب ما با شرایط v130 ولتاژ آندایزی، تا v12 نازک­سازی و پالس­های ۱۴- روی v4 صورت نگرفت. سپس به جای پالس­های مربعی، پالس­های سینوسی طراحی گشت، که نمای شماتیک آن ­را نیز در شکل (۶-۲۲ ب) می­بینید.
با بهره گرفتن از این پالس، انباشت بطور مناسب انجام گرفت و سطح نمونه سیاه­تر از حالت بهینه در الکتروانباشت تناوبی نانوسیم­های روی گردید. در زیر نمونه­ حاصل از این دو انباشت در شکل (۶-۲۳) آورده شده است. مشاهده می­ شود که تفاوت رنگ قابل ملاحظه می­باشد.
(الف) (ب)

شکل (۶-۲۲) الف) پالس مربعی استفاده شده جهت الکتروانباشت به روش پالسی ب) پالس سینوسی استفاده شده جهت الکتروانباشت به روش پالسی

(الف) (ب)
شکل (۶-۲۳) قالب آلومینای آندیک متخلخل پر شده با روی به روش الف) الکتروانباشت شیمیایی پالسی ب) الکتروانباشت شیمیایی تناوبی
نمودار ولتاژ و جریان لحظه­ای این انباشت در شکل (۶-۲۴) رسم شده است. در بعضی موارد هنگامی­که روند نازک­سازی در ولتاژ حدود v50 بود، الکترولیت را خارج و فسفریک با دمای c30⁰ جایگزین آن کرده و حدود ۲۰ دقیقه به گشاد کردن حفره­ها در این دما پرداختیم. در این حالت نیز رنگ نمونه حاکی از انباشت مناسب در حفره بود. الگوی پراش یک نمونه­ انباشت شده از این روش را در شکل (۶-۲۵) می­بینید، که وجود روی در نمونه را تایید می­ کند.

(الف) (ب)
شکل (۶-۲۴) الف) نمودار پالس­های ولتاژ طراحی شده جهت انباشت روی ب) نمودار جریان و ولتاژ لحظه­ای در الکتروانباشت شیمیایی پالسی در انباشت روی. نمودار مشکی رنگ جریان و نمودار آبی رنگ بار و شیب آن مقدار نشست را نمایش می­دهد.
شکل (۶-۲۵) الگوی پراش XRD حاصل از قالب آلومینای آندیک متخلخل انباشته با Zn به روش انباشت الکتروشیمیایی پالسی. ستون­های عمودی نماینده­ی پیک­های غالب در یک الگوی مشخصه­ی پراش Zn هستند.
همچنین تصاویر SEM تهیه شده از یک نمونه­ حاصل از این روش در زیر آورده شده است.
شکل (۶-۲۶) تصاویر SEM حاصل از یک نمونه الکتروانباشت پالسی درون قالب آلومینای آندیک متخلخل بعد از آماده ­سازی نمونه جهت تصویر برداری
آزمایش با قالب حاصل از حل کردن آلومینای متخلخل v130 و آندایز مجدد در v104 تکرار گردید. دو نمونه با ضخامت µm3 و µm7 تحت ولتاژ پالسی انباشت شدند، اما تغییر رنگی در آن­ها مشاهده نگردید. احتمال می­رود که این روش برای Zn در عمق حفره­ای بالا (حدود µm40-30 در آندایز سخت v130) جواب دارد.
با انجام انباشت و ادامه­ آن تا زمان­های طولانی (حدود s1200-800)، سطح نمونه تقریباً خاکستری گردیده و Zn بر سطح جمع می­ شود، اما با بررسی مقاومت آن ملاحظه شد که سطح رسانا نیست، در نتیجه حفره­ها همگی پر می­گردند، اما با هم پر نشده و به سطح نمی­رسند.
۶-۳- آماده ­سازی نمونه­ها جهت تهیه­ تصویر SEM
برای تصویربرداری با میکروسکوپ SEM باید نمونه­ها آماده ­سازی شوند. برای این­کار ابتدا تعیین می­کنیم که می­خواهیم از چه بخشی از نمونه تصویر داشته باشیم. بعنوان مثال اگر می­خواهیم از ته حفره­ها تصویری تهیه کنیم، باید لایه­ی Al حل گردد، و یا اگر تصویری ازسطح مقطع نمونه می­خواهیم، باید نمونه یا خم شده تا آلومینا ترک بردارد و یا ابتدا نمونه را از سطح رویی به لامل چسبانده، آلومینیوم آن ­را حل کرده و سپس لامل را با دست دو نیم می­کنیم تا سطح مقطع نمایان گردد.
ما برای تهیه­ تصاویر، بعضی نمونه­ها را خم کرده، بعضی را روی لامل چسبانده و بعد از حل Al آن، نصفش کردیم. سپس برای چند دقیقه (حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه ) آن­ها را در NaOH M25/0 قرار دادیم تا کمی از آلومینا خورده شده و سیم­ها نمایان­تر شوند.
سپس نمونه­ها را طوری­که قسمت مورد نظر جهت بررسی رو به بالا و موازی سطح باشد، بر روی شیشه چسباندیم.
وقتی تمام نمونه­ها بطور منظم بر روی شیشه چسبانده شد، یک لایه طلا بر کل آن نشانده می­ شود تا مناسب تصویرگری توسط این دستگاه گردند. این لایه طلا باعث می­ردد تا موقع روبش سطح توسط میکروسکوپ، بارها بر نوک نمونه جمع نشده و تصویر با نور زیاد و ناواضح تشکیل نگردد.
۶-۴- آماده ­سازی نمونه­ها جهت تهیه­ تصویر XRD
برای تصویرگری با دستگاه XRD ابتدا خود نمونه­ها بدون آماده ­سازی استفاده شدند، که بعلت پیک­های قالب آلومینیوم که کسر زیادی از نمونه را تشکیل می­دهد، تشخیص سایر پیک­ها ساده نبوده و در نتیجه نمونه­ها را بعد از انباشت، بر روی لامل یا شیشه چسبانده و بعد از حل آلومینیوم در محلول CuCl₂ نمونه­ها برای تصویرگری با XRD برده شدند.
یک نمونه­ آماده شده جهت تصویرگری در شکل (۶-۲۶) آورده شده است. برای جلوگیری از بوجود آمدن پیک­های اضافی در الگوی پراش، نمونه باید کاملاً تمیز باشد و از چسب بسیار کمی جهت چسباندن آن بر روی شیشه استفاده گردد تا دستگاه نویز کمتری را شناسایی کند.

شکل (۶-۲۷) یک نمونه­ Sn بصورت کامل و یک نیم قطعه از قالب انباشت شده که بر روی لامل چسبانده شده و Al آن­ها حل گردیده و آماده­ی تهیه­ الگوی XRD هستند.
۶-۵- اکسید کردن نمونه­ها
به منظور تبدیل نانوسیم فلزات به نانوسیم نیم­رسانا و همچنین به منظور امکان­سنجی کابردهای مقاومتی و اندازه ­گیری مقاومت، ما بعضی نمونه­ها را اکسید می­کنیم.

: ۹۲

پیوست الف : اورانیوم ۹۴

پیوست (ب) سدیم فلورید ۱۰۱

فهرست جدول ها

روی چهار جاذب در آزمایش شولتز ۴۴

جدول ‏۲‑۱داده های جذب در فشار های اولیه مختلف ۵۶

جدول ‏۲‑۲تغییرات گرم جذب شده به گرم جاذب با فشار تعادلی برای جذب UF6 بر روی نانوجاذب سدیم فلورید ۶۲

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

جدول ‏۲‑۳داده های جذب برای شروع فرایند واجذب ۶۶

جدول ‏۲‑۴در صد واجذب در دماهای مختلف ۷۲

جدول ‏۲‑۵ در صد واجذب در دماهای مختلف ۷۳

جدول ‏۲‑۷داده های جذب برای سدیم فلورید ۷۴

جدول ‏۲‑۸داده های جذب برای سدیم فلوریدی که یکبار واجذب شده ۷۶

جدول ‏۲‑۹داده های جذب برای سدیم فلوریدی که دوبار واجذب شده ۷۸

جدول ‏۲‑۱۰ جذب برای سدیم فلوریدی که سه مرتبه واجذب شده ۸۰

جدول ‏۲‑۱۱داده های جذب برای سدیم فلوریدی که چهار مرتبه واجذب شده ۸۲

جدول ‏۲‑۱۲نتایج جذب و واجذب متوالی گاز UF6 بر روی نانوجاذب سدیم فلورید ۸۳

فهرست نمودارها

نمودار ‏۱‑۱ )مقایسه تغییرات جذب هگزافلورید اورانیوم برای NaF و آلومینا H –۱۵۱ ۴۵

نمودار ‏۲‑۱)سامانه مورد استفاده جهت انجام آزمایشات جذب و دفع استاتیکی ۵۳

نمودار ‏۲‑۲) تغییرات فشار برحسب زمان در فشار اولیه ۱۴٫۰۳ ۵۷

نمودار ‏۲‑۳) تغییرات فشار برحسب زمان در فشار اولیه ۲۱٫۶۲ ۵۷

نمودار ‏۲‑۴) تغییرات فشار برحسب زمان در فشار اولیه ۲۸٫۷۰ ۵۸

نمودار ‏۲‑۵) تغییرات فشار برحسب زمان در فشار اولیه ۴۰٫۹۶ ۵۸

نمودار ‏۲‑۶) تغییرات فشار برحسب زمان در فشار اولیه ۵۳٫۶۸ ۵۹

نمودار ‏۲‑۷) تغییرات فشار بر حسب زمان در فشارهای اولیه مختلف ۵۹

نمودار ‏۲‑۸) تغییرات درصد جذب بر حسب فشار اولیه ۶۰

نمودار ‏۲‑۹) تغییرات گرم جذب شده به گرم جاذب بر حسب فشار اولیه ۶۰

نمودار ‏۲‑۱۰) تیءوری لانگمویر و فرندلیچ ۶۳

نمودار ‏۲‑۱۱) نمودار تجربی ایزوترم جذب سطحی UF6 بر روی سدیم فلوراید ۶۳

نمودار ‏۲‑۱۲) تغییرات فشار UF6 با زمان در دمای ۱۰۰ درجه سانتی گراد ۶۸

نمودار ‏۲‑۱۳) تغییرات فشار UF6 با زمان در دمای ۱۸۰ درجه سانتی گراد ۶۹

نمودار ‏۲‑۱۴) تغییرات فشار UF6 با زمان در دمای۲۰۰ درجه سانتی گراد ۷۰

نمودار ‏۲‑۱۵) تغییرات فشار UF6 با زمان در دمای۲۵۰ درجه سانتی گراد ۷۱

نمودار ‏۲‑۱۶) تغییرات فشار UF6 با زمان در دماهای مختلف ۷۲

نمودار ‏۲‑۱۷) تغییرات فشار UF6 بر حسب زمان ۷۴

نمودار ‏۲‑۱۸) تغییرات فشار بر حسب زمان در فرایند واجذب UF6 از روی نانو جاذب سدیم فلورید ۷۵

نمودار ‏۲‑۱۹) تغییرات فشارUF6 برحسب زمان بر روی سدیم فلورایدی که یک مرتبه واجذب شده ۷۶

نمودار ‏۲‑۲۰) تغییرات فشار بر حسب زمان در فرایند واجذب UF6 از روی نانو جاذب سدیم فلورید در دمای ۲۰۰ درجه سانتی گراد ۷۷

نمودار ‏۲‑۲۱) تغییرات فشار UF6 برحسب زمان بر روی سدیم فلوریدی که دوبار واجذب شده. ۷۸

نمودار ‏۲‑۲۲) تغییرات فشار بر حسب زمان در فرایند واجذب UF6 از روی نانو جاذب سدیم فلورید در دمای ۲۰۰ درجه سانتی گراد ۷۹

نمودار ‏۲‑۲۳ ) تغییرات فشار UF6 برحسب زمان بر روی سدیم فلوریدی که سه مرتبه واجذب شده است. ۸۰

نمودار ‏۲‑۲۴) تغییرات فشار بر حسب زمان در فرایند واجذب UF6 از روی نانو جاذب سدیم فلورید در دمای ۲۰۰ درجه سانتی گراد ۸۱

نمودار ‏۲‑۲۵) تغییرات فشار UF6 برحسب زمان بر روی سدیم فلوریدی که چهارمرتبه واجذب شده است. ۸۲

فصل نخست:

مطالعات کتابخانه ای

بخش اول : مقدمه

گاهی در صنعت لازم است که یک جزء و یا اجزاء مختلف را از یک مخلوط به وسیله روش های مناسب جدا کرد. نوع روش انتخاب شده برای جداسازی به عوامل مختلفی مانند ماهیت ماده و مخلوط، اندازه، غلظت، فاز ماده و … بستگی دارد. به طور کلی جداسازی بر اساس نیروی محرکه شیمیایی به پنج دسته کلی تقسیم می­ شود که هر مخلوط را می توان با بهره گرفتن از یکی از این روش ها و یا ترکیبی از آنها جداسازی کرد.

روش های عمومی جداسازی عبارتند از :

۱- جداسازی از طریق ایجاد یک فاز جدید ( تقطیر)

۲- جداسازی از طریق افزودن یک فاز جدید (استفاده از حلال)

۳- جداسازی از طریق ایجاد مانع ( استفاده از غشاء)

۴- جداسازی با بهره گرفتن از ذرات جامد ( جذب سطحی)

۵- جداسازی به وسیله میدان مغناطیسی یا الکتریکی

جذب سطحی

جذب سطحی نوعی فرایند جداسازی است که در آن برخی از اجزای یک فاز سیال به سطح جاذب منتقل می شود. به طور کلی در مواد جامد، ساختار سطح با ساختمان توده جامد متفاوت است، به طوریکه سطح از لحاظ انرژی کاملاً اشباع نبوده و زمانیکه جامد در معرض یک گاز قرار می گیرد، مولکولهای گاز به مراکز موجود در سطوح متصل شده و جذب می گردند، این پدیده جذب گاز توسط جامد^[۱] نامیده می شود.

یک دستگاه ساده جذب سطحی متشکل از یک سیلندر است که جاذب در آن قرار گرفته، و جریان گاز و مایع بر روی آنها برقرار است. در حالت معمول، ذرات کوچک جامد در یک بستر، ثابت نگه داشته می شوند و گاز به طور پیوسته از آن بستر عبور می کند. در نهایت جامد تقریباً اشباع شده و جداسازی دیگر قابل انجام نیست. در این هنگام، جریان به بستر دوم انتقال می یابد تا اینکه جاذب اشباع شده، تعویض یا احیا شود.

جذب سطحی به عنوان مهمترین فرایند در جداسازی برای غلظت های پایین مطرح می­ شود. در جذب سطحی بر خلاف فرایند جذب که در آن جداسازی در توده ی سیال اتفاق می­افتد جداسازی در سطح جامد صورت می پذیرد،.

نکته مهمی که در جذب سطحی باید مورد توجه قرار گیرد این است که این شیوه جداسازی زمانی به عنوان یک روش کارامد مورد استفاده قرار می گیرد، که جداسازی در غلظت های پایین مدنظر باشد. از آنجا که ذراتی که در جذب سطحی مورد استفاده قرار می گیرند پس از مدتی اشباع شده و توانایی جذب اولیه را از دست می دهند، بنابراین این روش در غلظت های بالا کاربرد چندانی ندارد زیرا جاذب ها به سرعت اشباع شده و قابلیت خود را از دست می دهند. اکثر جاذب ها موادی بسیار متخلخل هستند و جذب سطحی عمدتاً روی دیواره حفره ها یا مکان های مشخص در داخل ذره صورت می گیرد. از آنجایی که حفره ها عموما بسیار کوچکند، مساحت سطح داخلی چندین مرتبه بزرگتر از مساحت سطح خارجی بوده و تقریبا بین ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ متر مربع بر گرم می رسد. اختلاف در جرم مولکولی، شکل و یا قطبیت، باعث می شود برخی مولکول ها محکمتر روی سطح حفظ شوند. همچنین ممکن است حفره ها کوچکتر از آن باشند که مولکول های درشت تر را بپذیرند، در نتیجه مواد از هم جدا می شوند. در بسیاری از موارد، جزء جذب شونده به اندازه کافی محکم نگه داشته شده و جدا سازی کامل آن جز از سیال همراه با جذب بسیار کم سایر اجزا ممکن می­ باشد. در این صورت می توان با احیا جاذب، ماده جذب شده را به صورت غلیظ یا تقریبا خالص فراوری کرد.

کاربردهای جذب سطحی در فاز بخار شامل بازیافت حلال های آلی به کار رفته در رنگها، مرکب چاپ و محلولهای مورد مصرف برای چدن ریزی است.

از جذب سطحی روی کربن برای جدا کردن مواد آلوده کننده ای مانند CO₂،N₂O و دیگر ترکیبات بدبو از هوا استفاده می­ شود به طوریکه در اکثر اتومبیل های جدید از قوطی های زغالی استفاده می شود تا مانع ورود بنزین به هوای داخل ماشین شود. خشک کردن گازها اغلب با جذب سطحی آب روی سیلیکاژل، آلومینا یا دیگر جامدات متخلخل معدنی صورت می­گیرد. زئولیت ها یا غربالهای مولکولی، آلومینا و سیلیکاتهای طبیعی یا مصنوعی هستند که در تهیه گازهای با نقطه شبنم پایین مؤثرند. از جذب سطحی روی غربالهای مولکولی برای تفکیک اکسیژن و نیتروژن، تهیه هیدروژن خالص به منظور تفکیک پارافین های معمولی از پارافین های شاخه دار و ترکیبات آروماتیک نیز استفاده می شود.

جهت انتقال جرم در این فرایند، از فاز سیال به فاز جامد است و عکس آن، به فرایند دفع سطحی مشهور است. به منظور بازیابی برخی مواد ارزشمند (نظیر فلزات گرانقیمت) از سطوح جاذب، فرایند دفع با راندمان مناسب کاربرد فراوان دارد.

سرعت جریان گاز و زمان مورد نیاز برای چرخه مطلوب، اندازه بستر جاذب را تعیین می کند. با بهره گرفتن از بسترهای طویل تر، چرخه جذب را می توان به چند روز افزایش داد ولی افزایش افت فشار و سرمایه گذاری اولیه بالاتر ستون جذب، آن را غیر اقتصادی خواهند کرد.

فرایندهای جداسازی از طریق جذب سطحی تقریباً مشابه هستند، به این ترتیب که مخلوطی که باید جدا شود در تماس با یک فاز غیرقابل حل (جاذب) قرار گرفته و توزیع ناهماهنگی از اجزاء اصلی بین فاز جذب شده روی سطح جامد و توده سیال اتفاق افتاده و جداسازی انجام می شود. دو نوع جداسازی در جذب سطحی مطرح است:

-۱ جذب سطحی فیزیکی یا واندروالس

-۲ جذب سطحی شیمیایی

جذب سطحی فیزیکی یا واندروالس

این نوع جذب مربوط به فرایند برگشت پذیری است که نتیجه جذب از طریق نیروهای بین مولکولی بین جامد و مواد جذب سطحی شده حاصل می شود. به عنوان مثال، زمانیکه نیروهای بین مولکولی بین یک جامد و یک گاز بزرگتر از نیروهای بین مولکولی گاز به تنهایی باشد، حتی اگر فشار گاز پایین تر از فشار بخار در دمای جامد باشد، مولکول های گاز روی سطح جامد جذب می شوند. این جذب شدن معمولاً با گرما همراه بوده و کمی بزرگتر از گرمای نهان تبخیر است. ماده جذب شده در ساختمان کریستالی جامد جایگزین نشده و در آن حل نمی شود بلکه به طور کامل روی سطح جامد باقی می ماند.

در بیشتر مواقع در حالت تعادل، فشار جزئی ماده جذب شده مساوی با فشار فاز گاز در حال تماس بوده و با پایین آوردن فشار گاز یا با افزایش دما، گاز جذب شده به راحتی دفع می­ شود. جذب فیزیکی اختصاصی نمی ­باشد و مانند چگالش بطور کلی با هر سامانه گاز جامد اتفاق می افتد و به نوع جاذب یا جذب شونده بستگی ندارد به شرطی که ترکیب دما و فشار مناسب باشد. جذب سطحی برگشت پذیر (فیزیکی)، به گازها محدود نمی شود بلکه در مایعات نیز مشاهده شده است.

جذب شیمیایی

جذب سطحی شیمیایی یا جذب سطحی فعال شده، نتیجه پیوند شیمیایی بین جامد و ماده جذب شده است. قدرت پیوندهای شیمیایی متفاوت بوده و ممکن است ترکیبات شیمیایی تشکیل نشوند، اما در هر صورت نیروی چسبندگی در این نوع جذب از جذب فیزیکی بیشتر است. به دلیل واکنش شیمیایی، گرمای آزاد شده در طی جذب شیمیایی معمولاً بزرگتر از جذب فیزیکی است. این فرایند غالباً برگشت ناپذیر بوده و در مرحله دفع، مواد اصلی اغلب دچار تغییر شیمیایی می شوند. جذب شیمیایی بیشتر در کاتالیزورها مشاهده می شود.

مقدار گرمای جذب فیزیکی با مقدار گرما برای مایع شدن گاز جذب شده برابر است در حالی که گرمای جذب شیمیایی تقریبا با گرمای واکنش شیمیایی برابر است. از سوی دیگر فرایند جذب شیمیایی معمولا توسط مقاومت واکنش سطحی کنترل می شود و سرعت جذب با افزایش درجه حرارت افزایش می یابد.

در جداسازی و خالص سازی مواد، جزء مورد نظر توسط جاذب، جذب می گردد و در نزدیکی نقطه اشباع بستر دیگر کارایی لازم را جهت جداسازی مطلوب نخواهد داشت در این مرحله بستر بایستی توسط روش های دفع سطحی احیاء گردیده و سپس جاذب مورد استفاده قرار گیرد.

مقایسه کلی انواع جذب سطحی

مقایسه خصوصیات جذب فیزیکی و شیمیایی ما را به تفاوت های زیر بین این دو نوع سازوکار رهنمون می سازد.

جذب فیزیکی پدیده ای برگشت پذیر است در صورتی که جذب شیمیایی برگشت پذیر نمی ­باشد.

در جذب فیزیکی تمام سطوح جامد در عمل جذب دخالت می کنند.

گرمای جذب فیزیکی کمتر از گرمای جذب شیمیایی است.

جذب فیزیکی می تواند در دماهای پایین صورت گیرد زیرا انرژی فعالسازی جذب فیزیکی کم می باشد.

جذب فیزیکی به نوع جاذب و نوع جذب شونده بستگی ندارد و در هر حالتی ممکن است انفاق بیافتد ولی جذب شیمیایی هم به نوع ماده و هم به نوع جاذب بستگی دارد. در جذب فیزیکی همیشه می توان جاذب را بازیابی کرده و دوباره استفاده کرد.

معیار انتخاب فرآیندهای جذب سطحی

مقایسه بین فرآیندهای مختلف جداسازی در جهت انتخاب مناسب ترین فرایند، از اهمیت خاصی برخوردار است. سهولت جداسازی توسط تقطیر بوسیله ضریب فراریت α مشخص می شود که برای یک مخلوط دوتایی ایده آل نسبت بین فشار بخارهای دو جزء می باشد. علی رغم فواید تقطیر، اساساً این فرایند انرژی زیادی مصرف می کند.

مواردی که فرایند جذب نسبت به تقطیر دارای ارجحیت است مشتمل بر موارد زیر می باشد:

۱- جداسازی ترکیباتی که ضریب فراریت اجزای کلیدی آنها در حدود ۵/۱ یا کمتر باشد. مانند جداسازی ایزومرهای مختلف یک ترکیب.

۲- در صورتی که جریان خوراک ارزش کمی داشته باشد. در این موارد مقدار جزء غیرفرار بالا بوده و غلظت محصول موردنظر نسبتاً کم است، بنابراین جریان برگشتی از نسبت بالایی برخوردار است و در نتیجه نیاز به انرژی زیاد خواهد بود.

۳- برای جداسازی دو گروه از اجزاء که محدوده جوش آنها دارای محدوده هم پوشانی باشد. در این موقع حتی اگر ضریب فراریت نیز بزرگ باشد به چندین ستون تقطیر نیاز داریم.

۴- جداسازی در دمای پایین و فشار بالا که در عملیات تبدیل گاز به مایع مورد نیاز است.

۵- موارد خاص جداسازی که در آنها هزینه فرایند جذب به مراتب کمتر از هزینه فرایند تقطیر خواهد بود.

پارامترهای مؤثر بر جذب

بر طبق تئوریهای موجود، ظرفیت جذب تعادلی به عوامل زیر بستگی دارد:

نوع جاذب

نوع جذب شونده

شرایط فرایند

تأثیر نوع جاذب

جاذبها مواد جامد خلل و فرج داری هستند که بدلیل خاصیت جذبی که روی سطح خود دارند اجازه می دهند مولکولهای برخی مواد روی آنها مجتمع شده و جذب گردند. این خلل و فرج به شکل ها و اندازه های متفاوتی بوده و به شدت در میزان جذب و نوع ماده ای که می تواند جذب کند تاثیر دارد.

نوع جاذب به دو صورت بر ظرفیت جذب مؤثر است:

۱-حجم کل حفره جاذب

هرچه حجم حفره بیشتر باشد جذب شونده بیشتر جذب می شود و اگر جریان گاز (یا هوا) به طور کامل با جذب شونده اشباع باشد، ظرفیت جذب تعادلی ماکزیمم حاصل می شود.

۲-توزیع اندازه حفره

مطابق تقسیم بندی IUPAC که بر اساس سایز حفره ها می باشد حفره ها را براساس قطر به سه گروه زیر تقسیم کرده اند:

– میکروپور: حفره های ریز با قطر کمتر از ۲ نانو متر

– مزوپور: حفره های متوسط با قطر بین ۲ تا ۵۰ نانو متر

– ماکروپور: حفره های بزرگ با قطر بیشتر از ۵۰ نانو متر

جذب واقعی تقریباً فقط در حفره های ریز اتفاق می افتد. حفره های متوسط وظیفه انتقال جذب شونده را از فاز گاز به حفره های ریز بر عهده داشته و حفره های بزرگ قابلیت دسترسی جاذب را تعیین می کنند. در غلظتهای پایین جذب شونده، جذب تقریباً فقط در کوچکترین حفره های ریز اتفاق می افتد که بالاترین انرژی جذب را دارا هستند.

جامدهای جاذب معمولا به شکل گرانول مصرف می شوند و قطر آنها از ۱۲میلی متر تا ۵۰ میکرومتر متغیر است. جاذب ها بر اساس کاربرد و موقعیت مصرف دارای ویژگی متفاوتی می باشند. مثلا اگر از آنها در یک بستر ثابت با جریان گاز یا مایع استفاده می شود، نباید اختلاف فشار زیادی ایجاد کنند و همچنین نباید توسط جریان سیال به خارج حمل شوند. آنها باید از مقاومت و سختی خوبی برخوردار باشند تا در اثر حمل و نقل و همچنین در اثر وزن خود در بستر خرد نشوند. در صورتی که بخواهیم آنها را از ظروف نگهداری به داخل و خارج انتقال دهیم باید به راحتی جریان پیدا کنند. این ویزگی به راحتی قابل شناسایی هستند.

جذب یک پدیده عمومی است و تمام جامدها مقداری از گازها و بخارات را جذب می کنند ولی در اهداف صنعتی تنها بعضی جامدات ظرفیت جذب لازم را دارند. در جامداتی که دارای خاصیت جذب بسیار ویژه ای هستند و به مقدار زیاد جذب انجام می دهند، طبیعت شیمیایی آنها با ویژگی جذب رابطه دارد ولی صرف شناسایی شیمیایی برای بیان مفید بودن آنها کافی نیست. وجود سطح زیاد در واحد جرم، برای جاذب های مفید ضروری است. در جذب گازی، سطح واقعی، سطح ذرات گرانول نیست بلکه سطح بزرگتری است که داخل سوراخها و شکافها را شامل می شود. سوراخها خیلی کوچک بوده و معمولا در حدود چند مولکول قطر دارند ولی تعداد زیاد آنها باعث تولید سطح بزرگتری برای جذب می­ شود. ویژگی دیگری وجود دارد که از اهمیت زیادی برخوردار می باشد ولی همه آنها شناخته شده نیستند و برای بررسی قابلیت جذب باید به مشاهده و تجربه اتکا کرد.

فشار بخار یک مایع یا گاز در حفره های موئینه با فشار بخار آن در شرایط عادی متفاوت است. اگر لوله موئینه داشته باشیم فشار بخار کمتر از فشار بخار در سطح آزاد است. به عبارت دیگر نقطه جوش آن در فشار ثابت بالاتر است. یعنی اینکه در لوله های موئینه بخار زودتر میعان می شود. هر چه سوراخهای یک جاذب ریزتر باشد فشار بخار در آن کمتر بوده و عمل میعان زودتر صورت می گیرد بنابراین در جاذبهای میکروپور و مزوپور علاوه بر اینکه روی سطح جامد عمل جذب صورت می گیرد، بدلیل وجود خلل و فرج ریزتر، کندانس شدن گاز نیز صورت می گیرد. هرچند در جاذبهای میکروپور عمل دفع نیز سخت صورت می گیرد.

تأثیر نوع جذب شونده

روشن است که جذب شونده باید به اندازه کافی کوچک باشد تا در حفره های جاذب جای گیرد و دانسیته نیز روی ماکزیمم جرم جذب شونده مؤثر است. دو پارامتر اول روی میزان جذب شده مؤثرند، در حالیکه نقطه جوش و ساختار جذب شونده روی توان جذب مؤثر هستند. اساساً یک جذب شونده با نقطه جوش بالاتر بیشتر از یک جذب شونده با نقطه جوش پائین تر جذب می شود. شکل جذب شونده نیز تأثیر زیادی دارد. مثلاً بنزن نسبت به هگزان بهتر به درون حفره ها نفوذ می کند.

اثر شرایط فرایند

شرایط موثر بر ظرفیت جذب تعادلی عبارتند از:

۱-غلظت جذب شونده

۲- دمای جذب

در غلظتهای پایین، جذب فقط در کوچکترین حفره های ریز اتفاق می افتد در حالیکه در غلظتهای بالا، حفره های بزرگتر نیز در جذب شرکت می کنند که در نتیجه ظرفیت جذب تعادلی بالاتر می رود.

دمای جذب روی مقدار انرژی جذب شونده موثراست. به عبارت دیگر دمای جذب بالاتر، معادل ظرفیت جذب پائین تری است. پارامترها و شرایط دیگر فرایند روی ظرفیت جذب اثری نداشته و روی زمان مورد نیاز برای رسیدن به تعادل موثرند.

جاذب ها

جاذب ها دارای خاصیت جذب انتخابی هستند به این معنی که بسته به ساختمان و نوع جاذب میتوانند برخی از موادی را بیشتر از سایر مواد موجود در سامانه جذب کنند. به طور کلی برای هر فرایند جذب، انتخاب جاذب مهمترین قسمت طراحی می باشد در نتیجه باید مواردی نظیر ظرفیت، گزینش پذیری، قابلیت احیا، سینتیک، سازگاری، قیمت و … مورد توجه قرار گیرد که در اینجا به صورت مختصر شرح می دهیم:

ظرفیت

ظرفیت جذب مهمترین ویژگی هر جاذب است و برابر است با مقدار ماده ای که در واحد جرم (یا حجم)جاذب، جذب می شود. این خاصیت به غلظت فاز سیال، دما و دیگر شرایط، به ویژه شرایط اولیه جاذب، بستگی دارد. معمولاً اطلاعات مربوط به ظرفیت جذب، در دمای ثابت و غلظتهای مختلف ماده جذب شونده یا فشار جزئی بخار و یا گاز اندازه گیری می شود و داده های بدست آمده در یک منحنی بنام منحنی همدما رسم می شوند. ظرفیت جذب اصلی ترین فاکتور در تعیین قیمت جاذب می باشد زیرا این فاکتور مقدار جاذب مورد نیاز برای فرایند را مشخص کرده، و همچنین اندازه بستر جذب را تعیین می نماید.

گزینش پذیری

این فاکتور به ظرفیت جذب مرتبط است، ولی تعاریف مشخص دیگری برای این فاکتور نیز وجود دارد. ساده ترین تعریف برای گزینش پذیری عبارتست از نسبت ظرفیت جذب یک جزء به دیگر جزء در غلظت مشخص سیال. این نسبت معمولاً با کاهش غلظت و نزدیک شدن به صفر، به یک مقدار ثابت نزدیک می شود.

قابلیت احیا

تمام فرایندهای جذب سیکلی، بر اساس خاصیت احیای جاذب استوار هستند و همین فاکتور سبب کارکرد یکنواخت جاذبها در فرایندهای سیکلی می شود. در حقیقت قابلیت احیا به این معناست که هر جزء جذب شونده فقط باید به شکل فیزیکی جذب جاذب شود و یا می توان گفت جذب آن بر روی جاذب ضعیف باشد. گرمای جذب، مقدار انرژی لازم برای احیای جاذب را تعیین می کند.

سینتیک

سینتیک انتقال جرم یک واژه کلی است که با مقاومت انتقال جرم درون ذره ای ارتباط دارد. این فاکتور به علت کنترل زمان سیکل فرایندهای جذب با بستر ثابت، دارای اهمیت ویژه ای است.

سازگاری

این فاکتور، اتفاقات شیمیایی و فیزیکی مختلف را که سبب کاهش عمر مفید جاذب می شوند مانند رسوب بیولوژیکی و یا سائیدگی را پوشش می دهد. برای مثال یک جاذب نباید به شکل بازگشت ناپذیر با مواد جذب شونده واکنش دهد. همچنین شرایط عملیاتی مثل سرعت، دما، فشار و لرزش ها نباید سبب تجزیه ناخواسته ذرات جاذب شوند.

قیمت

قیمت، ظریف ترین فاکتور برای انتخاب یک جاذب می باشد زیرا حتی برای یک جاذب مشخص، قیمت دارای تغییرات زیادی از یک کمپانی به کمپانی دیگر می باشد. به ندرت یک جاذب تمام شرایط لازم را داراست. برای اینکه یک جاذب به شرایط مورد نظر نزدیک شود، لازم است تا ویژگی آن بهبود یابد.

جاذب مورد استفاده در هر فرایند باید دارای قابلیت بالایی برای جداسازی جزء مورد نظر باشد، همچنین لازم است سرعت دفع و جذب جزء مورد نظر بالا باشد. مبنای علمی و اصلی برای انتخاب جاذب، هم دماهای تعادلی هستند. از این رو به همدماهای تعادلی همه عناصر و سازنده ها در فشار و دمای عملیاتی و در مخلوط گازی باید توجه کرد.

طول استفاده نشده از بستر (LUB)

طول استفاده نشده از بستر توسط هم دمای تعادلی مشخص می شود و این طول معمولاً نیمی از منطقه انتقال جرم است. هر چه این طول کمتر باشد میزان بهره وری از جاذب و خلوص محصول بالا می رود. توزیع اندازه ذره نیز می تواند در LUB تأثیر داشته باشد ولی اهمیت آن به میزان اهمیت ایزوترم های تعادلی نمی رسد. علاوه بر اینها برای انتخاب جاذب به فاکتورهای دیگری نیز باید توجه کرد. مثلاً برای جریانهای گازی حاوی رطوبت، کربن فعال تنها جاذب تجاری مناسب است زیرا جاذبهای دیگر به یک مرحله خشک کردن مقدماتی نیاز دارند.

روش های احیای جاذب

بسیاری از فرایند های تجاری برای خالص کردن و جداکردن گازها از دو یا چند بستر پرشده جاذب استفاده می­ کنند. ساده ترین ساختار، دو برج پرشده است که یکی به عنوان جذب کننده عمل می­ کند درحالی که دیگری، که توسط جریان گاز اشباع شده است، به عنوان یک احیاء کننده عمل میکند. پس از آن نقش دو بستر معکوس می شود و جذب کننده، احیاء کننده می شود در حالیکه بستری که به تازگی احیاء شده است، جذب کننده می­ شود. سپس چرخه در بازه زمانی، که از قبل مشخص شده است، تکرار می شود. بنابراین در حالی که هر یک از بسترها به صورت ناپیوسته عمل می­ کنند، جریان پیوسته خوراک و محصول به صورت پایا در سامانه وجود خواهد داشت. مدت زمان چرخه، در درجه اول بستگی به روش احیاء بستر بوسیله تغییر فشار یا تغییر دما دارد.

در بسیاری از کاربردها، احیاء و استفاده دوباره از جاذب از نظر اقتصادی ضروری است. همانگونه که قبلا بیان شد روش های عملی احیاء شامل یک یا ترکیبی از این موارد است:

۱- تناوب دما (TSA)

۲- تناوب فشار (PSA)

۳- خارج کردن با گاز خنثی

۴- جایگزینی با یک جزء قوی تر از نظر قدرت جذب سطحی

انتخاب روش نهایی احیاء بستگی به شرایط تکنیکی و محدودیتهای اقتصادی دارد.

تعادل: منحنی هم دمای جذب

منحنی هم دمای جذب، رابطه تعادلی بین غلظت در فاز سیال و غلظت در ذرات جاذب در دمای مشخص است. غلظت مایعات اغلب بر حسب واحد های جرم، مانند قسمت در میلیون است، در حالی که غلظت در گازها بر حسب جزء مولی بیان می­ شود. غلظت ماده جذب شده روی جامد به صورت جرم جذب شده به واحد جرم جاذب اولیه مشخص می شود. به منظور اینکه بتوانیم ظرفیت جذب دینامیکی یا عملی را تخمین بزنیم بایستی ابتدا اطلاعاتی را نسبت به تعادل جذب سطحی در حالت استاتیک داشته باشیم. سپس تحلیل سینتیکی بر اساس فرایند های سرعت که بستگی به نوع فرایند های تماس دارد انجام می شود.

برخی اشکال منحنی های هم دما به صورت نمودارهای حسابی شکل ۱-۱ نشان داده شده اند. منحنی هم دمای خطی از مبدا می گذرد و در آن، مقدار ماده جذب شده متناسب با غلظت آن در سیال است. منحنی هم دمایی که انحناء آن ها رو به بالاست، مطلوب خوانده می شود چرا که می توان بار نسبتا زیادی را از سیالی با غلظت کم به دست آورد. حالت حدی یک منحنی هم دمای بسیار مطلوب جذب، برگشت ناپذیر است که در آن مقدار ماده جذب شده تا غلظت های بسیار پایین مستقل از غلظت است. با افزایش دما مقدار ماده جذب شده در تمام سامانه ها کاهش می یابد، در نتیجه می توان با بالا بردن دما، ماده جذب شده را حتی از سامانه های برگشت ناپذیر هم جدا کرد. اما وقتی که جذب بسیار مطلوب یا برگشت ناپذیر است در مقایسه با منحنی های هم دمای خطی، واجذبی به دمای بسیار بیشتر نیاز دارد. منحنی هم دمایی که انحنای آن رو به پایین است نا مطلوب خوانده می شود، چرا که بار نسبتا کمی از ماده جذب شده بر روی جامد می نشیند و منجر به ایجاد منطقه انتقال جرم بسیار طولانی می شود. این نوع منحنی های هم دما نادرند ولی به منظور کمک به درک فرایند احیاء ارزش مطالعه دارند. اگر منحنی هم دمای جذب مطلوب باشد مشخصات انتقال جرم از جامد به فاز سیال(فرایند دفع) به مشخصات جذب در منحنی هم دمای نا مطلوب شباهت دارد.

شکل ۱-۱: منحنی هم دمای جذب سطحی

در حالت تعادل بین غلظت در فاز جاذب و غلظت (یا فشار) در فاز سیال و دما رابطه ای به صورت زیر برقراراست q = f (C, T)

که C غلظت تعادلی سیال، T دمای مطلق و q غلظت تعادلی در فاز جاذب است. می توان برای بیان رفتار تعادلی جذب، معادله فوق را در سه حالت مختلف بررسی کرد.

در حالت اول رابطه بین مقدار جذب شده qو غلظت در فاز سیال C در دمای T ایزوترم جذب سطحی نامیده می شود.

q = f© دما ثابت

در حالت دوم رابطه بین غلظت و دما که مقدار ماده جذب شده مشخص q را نتیجه می دهد ایزومتر جذب سطحی می نامند.

C = f (T) میزان جذب ثابت

حالت سوم حالتی است که جذب در فشار ثابت انجام میگیرد و به آن ایزوبار میگویند. در این حالت با تغییر دما، غلظت در فاز جامد تغییر می کند در حالی که فشار سیال ثابت است:

q = f (T) فشار ثابت

برای بیان رفتار تعادلی سیستم های جذب حالت اول یعنی ایزوترم جذب متداول­تر است و کاربرد بیشتری دارد.

ایزوترم های جذب سطحی در شکل های مختلف ریاضی بیان می شوند، که بعضی از آن ها بر اساس شکل فیزیکی ساده شده جذب سطحی و دفع هستند در حالیکه سایر روابط، کاملا تجربی هستند و هدف آن است که داده آزمایشگاهی را به صورت معادلات ساده با دو یا سه پارامتر تجربی بیان کنیم. هر چه تعداد پارامترهای تجربی بیشتر باشد، برازش بهتری بین داده آزمایشگاهی و معادله تجربی وجود خواهد داشت ولی معادلات تجربی که به فاکتورهای فیزیکی ربط نداشته باشد، اهمیت عملی خاصی ندارد.

ایزوترم های جذب سطحی

مهمترین ایزوترمهایی که تاکنون مشاهده شده اند به پنج نوع طبقه بندی می شوند در شکل ۱-۲ این پنج نوع، نشان داده شده اند.

نوع I ساده ترین نوع ایزوترم است که ایزوترم لانگمویر نامیده می شود و یک ایزوترم ایده آل می­باشد که برای فشارهای پایین و لحظه های اولیه جذب مناسب است. مولکولها با گذشت زمان سطح را می­پوشانند و جذب به راحتی انجام پذیر نخواهد بود. این ایزوترم غالباً برای جاذبهای میکروپور ( مانند کربن اکتیوها و زئولیتها) بکار برده می شوند.

ایزوترم نوع II به ایزوترم BET معروف است. این نوع ایزوترم برای مواد غیر متخلخل با پیوند های قوی سیال و سطح ارائه می گردند.

ایزوترم های نوع III نشان دهنده جذب مولکولها به صورت چند لایه ای هستند. اما در این حالت قبل از آنکه لایه اول تشکیل شود، لایه های متعدد جذب می­شوند. این رفتار هنگامی اتفاق می­افتد که نیروی جذب بین سطح جاذب و گاز کمتر از نیروی جاذبه بین مولکولهای جذب شده باشد. ایزوترمهای نوع II و III معمولا تنها در جاذب هایی که در آنها یک دامنه وسیع از اندازه حفره ها وجود دارد، مشاهده می شوند. در چنین سیستم هایی با افزایش فشار یک افزایش پیوسته از جذب تک لایه ای به جذب چند لایه ای و سپس به میعان مویینه وجود دارد. افزایش در ظرفیت در فشار بالا به دلیل میعان مویینه در حفره هایی است که با افزایش فشار قطرشان افزایش می یابد. ایزوترمهای نوع IVو V نشان گر معادلاتی اند که اثر خاصیت مویینگی جذب در آنها دیده می شود. در این نوع ایزوترمها، دفع و جذب دارای نمودارهای متفاوتی اند. (این دو نوع، لوپHystersis را نشان می دهند).

شکل ۱-۲: پنج نوع ایزوترم های جذب ( P₀ فشار بخار اشباع است)

از میان ایزوترمهای فوق، نوع I وII از رایج ترین ایزوترم­ها در فرآیندهای جداسازی به شمار می روند.

جذب در پوشش کم، قانون هنری

این قانون برای جذب فیزیکی که هیچ تغییری در حالت مولکولی روی جاذب وجود نداشته باشد، معتبر است. بر طبق این قانون، برای جذب به روی یک سطح یکنواخت در غلظت هایی به اندازه کافی پایین، به قدری که تمام مولکول ها از نزدیکترین مولکول مجاورشان نیز ایزوله باشند، رابطه تعادلی بین فاز سیال و غلظت فاز جذب شده، خطی می باشد. این رابطه خطی، به دلیل تشابه با رفتار حدی محلولها و گازها در مایعات و ثابت بودن ضریب تناسب به قانونی هنری شناخته می شود و به ثابت تعادل جذب نیز ثابت هنری گفته می شود. ثابت هنری ممکن است تابع فشار یا غلظت باشد:

q = KC یا q = K´p

q و C به ترتیب غلظت برحسب مول بر واحد حجم در فاز جذب شده و سیال است.

مدل تعادلی لانگمویر

ساده ترین و مفیدترین مدل تئوری جذب تک لایه ای در فرآیندهای جداسازی در سال ۱۹۱۸ توسط لانگمویر ارائه شد. مدل لانگمویر در اصل برای بیان جذب شیمیایی در یک مجموعه متمرکز مشخص روی یک سطح یکنواخت حرارتی در محل های جذب، ایجاد شده است.

فرضیات اصلی مدل لانگمویر :

مولکول ها در محل های متمرکز تعریف شده جذب می­شوند.

هر محل می ­تواند تنها یک مولکول جذب شده را نگهداری کند.

تمام محل ها از لحاظ انرژی یکسان می باشند.

هیچ برخوردی بین مولکولهای جذب شده در محل های همجوار وجود ندارد.

پوشش سطح یا پر شدن کسری منافذ ریز برابر است با که q_s تعداد کل محل ها در واحد وزن یا حجم جاذب می باشد و فشار جزیی در فاز گازP می­باشد که وقتی غلظت داخل فاز سیال استفاده شود با C(=P/RT) جایگزین می شود. سرعت جذب سطحی با فرض سرعت واکنش درجه اول، به صورتKaP(1- θ) می باشد. در این صورت سرعت دفع برابر خواهد بود با Kd θ.

در حالت تعادل سرعت­های جذب و دفع برابرند. دراینصورت خواهیم داشت:

(۱-۲)

که در آن ثابت تعادل جذب می­باشد.

معادله بالا به صورت زیر بازنویسی می­ شود :

(۱-۳)

در حالت اشباع، میزان جذب شده به میزان تعادلی می­رسد و فشار به بی نهایت نزدیک می شود. در غلظتهای پایین مقدار q نزدیک به صفر است و داریم:

(۱-۴)

در نتیجه:

(۱-۵)

که بیانگر اینست که معادله لانگمویر به معادله نوع هنری تغییر می یابد.

روش مقایسه نتایج تئوری مدل لانگمویر با داده های تجربی معمولاً عبارتست از رسم p/q برحسب p و یا ۱ /q برحسب ۱/p. بدین ترتیب معادلات به این شکل مرتب می شوند:

(۱-۶)

بنابراین بدیهی است که پارامترهای مدل qs و b به سادگی از روی شیب و عرض از مبدأ بدست می آیند. رسم p/q برحسب p به انحرافات کوچک حساستر است زیرا متغیر p در هر دو وجود دارد. مدل لانگمویر زمانی از لحاظ کیفی صحیح است که ایزوترم نوع I نشان داده شود و انطباق مناسبی روی محدوده وسیعی از غلظت با انتخاب معقول q_s و b در این حالت قابل حصول است.

ایزوترم لانگمویر با احتساب اثر متقابل مولکولها

یکی از اصلاحات صورت گرفته روی ایزوترم لانگمویر، در نظر گرفتن اثر متقابل مولکولهای جذب شده مجاور است. این اثر به نیروهای واندروالس مربوط بوده و بنابراین با جذب فیزیکی که بیشتر مربوط به نیروی واندروالس است افزایش می یابد.

ایزوترم لانگمویر روی سطوح ناهمگن؛ ایزوترم فرندلیچ

یک نمونه واقعی ایزوترم ها که معمولا مورد استفاده قرار می گیرد معادله فرندلیچ است. در بحث اصلی لانگمویر، مقدار جذب شده در اصل مجموعی است از جذبی که به روی تمام مراکز فعال انجام گرفته است. هر کدام از این مراکز مقدار b مخصوص به خود داشته و مقدار حرارت نیز متوسط گیری شده است. Zeldowitch یک تابع نمایی کاهشی از دانسیته مراکز فعال نسبت به q فرض کرد و یک ایزوترم تجربی کلاسیک به دست آورد که به ایزوترم فرندلیچ معروف است.

(۱-۷)

این معادله اغلب به عنوان معادله تجربی بررسی می شود. تفسیر این معادله از لحاظ تئوری به صورت جذب روی سطح نا همگن انرژی ممکن می باشد.

ایزوترم لانگمویر روی سطوح ناهمگن، معادله لانگمویر- فرندلیچ:

به دلیل محدودیت مدل لانگمویر در پیش بینی تعادل مخلوط، افراد مختلفی معادلات را با بهره گرفتن از رابطه توانی با شکل فرندلیچ اصلاح کردند. لانگمویر جذبی را در نظر گرفته بود که هر مولکول دو مرکز را اشغال کند. در این حالت دو مرکز فعال برای جذب و دفع احتیاج است و از اینرو سرعتهای دفع و جذب با θ و ^۲θ متناسبند. ایزوترم حاصل عبارتست از:

(۱-۸)

و در جائیکه n سایت اشغال شود خواهیم داشت:

(۱-۹)

بر طبق ایزوترم فرندلیچ، مقدار جذب شده به طور معینی با فشار افزایش می یابد. هر دو ایزوترم­های لانگمویر و فرندلیچ دارای دو پارامتر هستند. ایزوترم­های حاصل روابط مناسبی برای پوشاندن مقادیر آزمایشی در محدوده وسیعی از فشار و دما هستند.

هر چند مفهوم ترمودینامیکی کاملی برای این مدل وجود ندارد، عبارت فوق تطبیق خوبی باروابط تجربی تعادل دوجزئی برای یک تعداد از گازهای ساده روی جاذبهای غربال مولکولی نشان داده اند و بطور وسیعی برای اهداف طراحی مورد استفاده قرار میگیرند. با این حال به دلیل عدم وجود پایه تئوری مناسب برای این معادلات در استفاده از آنها باید احتیاط نمود.

بخش دوم: بررسی ویژگی اورانیوم

اورانیوم

یکی از عناصر شیمیایی جدول تناوبی است که نماد آن، ^[۲]U و عدد اتمی آن ۹۲ می‌باشد. اورانیوم که یک عنصر سنگین، سمی، فلزی، رادیواکتیو و براق به رنگ سفید مایل به نقره‌ای می‌باشد، به گروه آکتیندها تعلق داشته و ایزوتوپ ۲۳۵ آن برای سوخت راکتورهای هسته‌ای و سلاح های هسته‌ای استفاده می‌شود. معمولا اورانیوم در مقادیر بسیار ناچیز در صخره‌ ها، خاک، آب، گیاهان و جانوران از جمله انسان یافت می‌شود. اورانیوم هنگام عمل پالایش به رنگ سفید مایل به نقره‌ای و با خاصیت رادیواکتیوی می‌باشد که کمی از فولاد نرم‌تر است.

این فلز چکش‌خوار، رسانای جریان الکتریسیته و کمی پارا مغناطیس^[۳] می‌باشد. چگالی اورانیوم ۶۵% بیشتر از چگالی سرب می‌باشد. اگر اورانیوم به‌خوبی جدا شود، به شدت از آب سرد متاثر شده و در برابر هوا اکسید می‌شود. اورانیوم استخراج شده از معادن، می‌تواند به‌صورت شیمیایی به دی‌اکسید اورانیوم و دیگر گونه‌های قابل استفاده در صنعت تبدیل شود.اورانیوم در صنعت سه نوع دارد:

آلفا^[۴] که تا دمای ۷/۶۶۷ درجه پایدار است.

بتا^[۵] که از دمای ۷/۶۶۷ تا ۸/۷۷۴ درجه پایدار است.

گاما^[۶] که از دمای ۸/۷۷۴ درجه تا نقطه ذوب پایدار است. (این رساناترین و چکش‌خوارترین نوع اورانیوم می‌باشد. )

اورانیوم طبیعی از ۳ ایزوتوپ U-235 ,U-234 و U-238 تشکیل شده است که U-238 فراوانترین آنها می باشد. این سه ایزوتوپ رادیو اکتیو بوده که نیمه عمر ۲۳۵U برابر است با ۴/۵x109 سال که پایدارترین ایزوتوپ می باشد. دو ایزوتوپ مهم آن U-238 و U-235 می‌باشند که U-235 مهمترین ایزوتوپ برای راکتورها و سلاحهای هسته‌ای است چرا که این ایزوتوپ تنها ایزوتوپی است که در طبیعت وجود دارد و در هر مقدار ممکن توسط نوترونهای حرارتی شکافته می‌شود.

ایزوتوپ U-238 نیز از این جهت مهم است که نوترونها را برای تولید ایزوتوپ رادیواکتیو جذب کرده و آن را به ایزوتوپ ۲۳۹Pu پلوتونیوم تجزیه می‌کند. اورانیوم اولین عنصر یافته شده بود که می‌توانست شکافته شود. برای نمونه با بمباران آرام نوترونی ایزوتوپ ۲۳۵U آن به ایزوتوپ کوتاه عمر U-236 تبدیل شده و بلافاصله به دو هسته کوچکتر تقسیم می‌شود که این عمل انرژی آزاد کرده و نوترونهای بیشتری تولید می‌کند. اگر این نوترونها توسط هسته U-235 دیگری جذب شوند، عملکرد حلقه هسته‌ای دوباره اتفاق می‌افتد و اگر چیزی برای جذب نوترونها وجود نداشته باشد، به حالت انفجاری در می‌آیند. اولین بمب اتمی با این اصل جواب داد.

کاربردهای فلز اورانیوم

فلز اورانیوم بسیار سنگین و پرچگالی می‌باشد. اورانیوم خالی توسط بعضی از ارتشها برای ساخت محافظ برای تانکها و ساخت قسمتهایی از موشکها و ادوات جنگی استفاده می‌شود. ارتشها همچنین از اورانیوم غنی‌شده برای سوخت ناوگان خود و زیردریایی‌ها و همچنین سلاحهای هسته‌ای استفاده می‌کنند. اورانیوم موجود در سلاحهای هسته‌ای بشدت غنی می‌شوند که این مقدار بصورت تقریبی ۹۰% می‌باشد. مهمترین کاربرد اورانیوم در بخش غیر نظامی تامین سوخت دستگاه های تولید نیروی هسته‌ای است که در آنها سوخت U-235 به میزان حدود ۵% غنی می‌شود. لعاب ظروف سفالی از مقدار کمی اورانیوم طبیعی تشکیل شده است ( که داخل فرایند غنی سازی نمی‌شود ) که این عنصر برای اضافه کردن رنگ با آن اضافه می‌شود. نیمه عمر طولانی ایزوتوپ اورانیوم ۲۳۸ آن را برای تخمین سن سنگهای آتشفشانی مناسب می سازد.

تولید و توزیع

اورانیوم اقتصادی از طریق کاهش هالیدهای اورانیوم با خاک فلزات قلیایی تولید می‌شود. همچنین فلز اورانیوم می‌تواند از طریق عمل الکترولیز _۵KUF یا _۴Uf که در _۲CaCl و NaCl حل شده است، بدست آید. اورانیوم خالص نیز از طریق تجزیه حرارتی هالیدهای اورانیوم حاصل می‌شود. معمولا کشورهای بزرگتر اورانیوم بیشتری در مقایسه با کشورهای کوچکتر تولید می‌کنند، چرا که گسترش و ت