1. ۲-۸٫ سیر تغییر برنامه درسی ریاضی در ایران

مقدمات آموزش رسمی در ایران با تأسيس دارالفنون در سال ۱۲۲۸ هجری شمسی فراهم شد و با آغاز حکومت مشروطه، مدارس متعددی در سطح ابتدایی و متوسطه تأسيس شدند. با تصویب قانون اساسی معارف در ۱۲۹۰ هجری شمسی، ساختار رسمی آموزش و پرورش در ایران شکل گرفت. به طور کلی از آن دوره تا به امروز، می توان پنج دوره تغییرات را در برنامه درسی ریاضی ایران ، مورد بررسی قرار داد. دوره اول از ۱۲۹۰ تا ۱۳۴۴ که برنامه درسی، متاثر از فرانسه و با جهت گیری “تکنیکی” بود. دوره دوم از ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۹ که برنامه درسی، متأثر از آمریکا و با جهت گیری “ریاضی جدید” بود. دوره سوم از ۱۳۶۰ تا ۱۳۸۱ که برنامه درسی متأثر از فرانسه، کانادا، استرالیا، انگلستان و ژاپن و با جهت گیری “شناخت گرایی” بود، ، دوره چهارم از۱۳۸۹تا۱۳۸۲، برنامه درسی متأثر از تحولات آموزش ریاضی با جهت گیری روش های فعال و حل مسئله، دوره پنجم از ۱۳۹۰، برنامه درسی ملی بر اساس فلسفه اسلامی با جهت گیری تربیت انسان برای نیل به حیات طیبه.

در مجموع، از بررسی تحولات برنامه درسی ریاضی در ایران، برنامه درسی، تحت تأثیر برنامه ­های درسی غربی و آمریکایی، تغییر کرده ­اند و در هیچ کدام، فلسفه و فرهنگ کشور ما مد نظر نبوده است. برنامه درسی ریاضی ایران نیز به صورت عمده، تحت تأثیر فرانسه، کانادا و آمریکا بوده است. در سال­های اخیر ‌به این امر توجه شده است که برنامه ­های درسی باید متأثر از یک فلسفه درونی و متناسب با فرهنگ جامعه تدوین شود. در کشور ما، در سال­های اخیر برنامه درسی ملی طرح و اجرا شده و آغاز تغییر از فلسفه و بنیاد است(نوروزی و خاکباز،۱۳۹۲).

۲-۹٫ تغییر در نظام آموزشی و رفتار معلمان

معلم به عنوان عنصر اساسی در برنامه درسی، باید در راستای اعمال تغییر در برنامه درسی آمادگی‌های لازم را کسب نماید. از نظر زایس^[۱۴] تغییر برنامه درسی، به معنی تغییر انسان‌ها است و تنها با دست کاری‌های سازمانی نمی‌توان به تغییر دست یافت، ‌بنابرین‏ همیشه در هر نوع تغییر، عوامل انسانی احساسی و ارزشی مؤثر است (نقل از ملکی،۱۳۸۰). مهرمحمدی (۱۳۸۱) معتقد است، معلمان در برنامه درسی، نقش محوری دارند و می‌توانند با مشارکت خود، زمینه بهبود برنامه درسی را فراهم نمایند. بدون مشارکت و همکاری معلمان، هر نوع اصلاح آموزشی فاقد زمینه و مبنای صحیح است. در نتیجه امیدواری به تغییرات برنامه درسی، بدون آماده سازی معلمان، که ایفا کننده نقش اول صحنه آموزش کشور می‌باشند، وهمی بیش نخواهد بود(مهدوی، ۱۳۸۸). مطالعه تغییر برنامه درسی، شیوه اجرا و نهادینه شدن آن در نظام آموزشی یکی از برنامه های تحقیقاتی بسیار جدی در همه کشورهای دنیا می‌باشد(کاردان،۱۳۸۱). نتایج پژوهش‌های پژوهشگرانی چون مان ^[۱۵](۱۹۹۵) در اسکاتلند، پیکوک ^[۱۶](۲۰۰۱) و کارلس^[۱۷](۱۹۹۳) در هنگ کنگ، یانگ و لی^[۱۸] (۱۹۸۷) در چین، هر کدام به شواهدی در رابطه با این مطلب که چرا معلمان در اجرای تغییر برنامه درسی قصد شده موفق نبوده‌ اند اشاره کرده و ضرورت توجه ‌به این مطلب را متذکر شده اند.

“جن هال”^[۱۹] و همکارانش متوجه شدند که معلمان در هشت مرحله، تغییر در برنامه ی تحصیلی را اجرا می‌کنند:

۱-‌ عدم استفاده: معلم، برنامه درسی را نمی شناسد و با آن برخوردی ندارد.

۲- جهت یابی: معلم، اطلاعاتی درباره برنامه جدید درسی کسب می‌کند .

۳- آمادگی: معلم برای اولین استفاده از برنامه جدید درسی آماده می‌شود.

۴- سازگاری: معلم برای تسلط بر اصول و اساس برنامه جدید درسی تلاش می‌کند.

۵- روال عادی: استفاده معلم از برنامه جدید درسی شکل ثابتی می‌گیرد.

۶- پالایش: معلم به تغییر و استفاده از برنامه جدید درسی دست می زند تا تاثیر بر فراگیران را افزایش دهد.

۷- یکپارچه سازی: معلم تلاش های خود را با تلاش های همکاران خود ترکیب می‌کند تا مزایای برنامه جدید را برای دانش آموزان به حداکثر برساند.

۸- تجدید نظر: معلم برای سازگاری با برنامه ی جدید، به تغییرات مهمی دست می زند و در جستجوی راه های جدیدی برای جای-گزینی است و یا اهداف جدیدی را برای افزایش کمک به دانش آموزان می باید (پارسا، ۱۳۸۶).

‌بنابرین‏، معلمان در برابر تغییرات جدید رفتارهای متفاوتی از خود بروز می‌دهند که این رفتارها می‌توانند در اجرایی شدن درست برنامه درسی و یا به بن بست رسیدن و بی ثمر بودن آن نقش محوری ایفا کنند. بی شک ریشه بسیاری از این عکس العمل ها را می توان در فرهنگ و نوع باورهایی که در وجود افراد درونی شده شناسایی کرد.

۲-۱۰٫ مقاومت و پذیرش معلم در برابر برنامه درسی جدید

اشخاص و نهادها در مقابل هر چیز تازه واکنش طبیعی نشان می‌دهند. این واکنش بیشتر با مقاومت همراه است، زیرا آنان می‌خواهند موقعیت راحت خود را که طی سال ها تلاش به دست آوردند، حفظ کنند (پروست^[۲۰]، ۲۰۰۰؛ ترجمه حسینی خواه، ۱۳۸۵). با استناد به یافته های پژوهش های معتبر در گذشته، معلم به عنوان عامل تغییر، مهم ترین عنصر در شکست یا موفقیت نوآوری های آموزشی بوده است (فوگر و اولینسکی^[۲۱]، ۱۹۹۰؛ کونته و وبر^[۲۲]، ۱۹۹۹ و دکستر^[۲۳]، ۱۹۹۹).

موسی پور و صابری (۱۳۸۹) نیز، موضوع پذیرش تغییرات در نظام‌های تربیتی و نوع مواجهه کارگزاران تربیتی با برنامه های جدید را بدین گونه طبقه بندی کرده‌اند:

آگاهی یا باخبرشدن: در حالی که با برنامه مواجه شده و از وجود آن مطلع است به شیوه خود ادامه می‌دهد؛ گویی خبری نیست یا آنچه هست به او مربوط نیست!

علاقه مندی و جستجو: نسبت به برنامه نظر مثبت دارد و اتفاقات مربوط به آن را با حساسیت دنبال می‌کند. سعی دارد از برنامه و جوانب آن، بیش از آنچه از آن مطلع شده، آگاه گردد و برای این آگاهی تلاش و کنکاش می‌کند.

اعتماد و به کارگیری: برنامه را قبول دارد، آن را مفید می‌داند و برای امور خود یا دیگری و یا ایفای نقش سازمانی، به کار می بندد و در اجرای آن مشارکت می‌کند.

اعتلا بخشی: برای بهبود برنامه وقت صرف می‌کند و در بهسازی آن مشارکت می‌کند.

دفاع همه جانبه: به هر شکل ممکن از برنامه دفاع می‌کند، آن را بی چون و چرا مناسب می‌داند و برای آن می جنگد )موسی پور و صابری، ۱۳۸۹).

۲-۱۱٫ فرهنگ

در ماده ۴ قانون مذبور آمده است: «استفاده از وسایل نقلیه موتوری که بیش از حد مجاز مقرر دود و آلوده کننده های دیگر وارد هوای آزاد نمایند ممنوع است.» در ماده ۱۴ نیز چنین عنوان شده است: «فعالیت‌ کارخانه‌ها و کارگاه‌های جدیدی که ضوابط و معیارهای موضوع ماده ۱۲ را رعایت ننمایند و همچنین فعالیت و بهره‌برداری از کارخانه‌ها ‌و کارگاه‌ها و نیروگاه‌هایی که بیش از حد مجاز موجبات آلودگی هوا را فراهم آورند ممنوع است». و ماده ۲۲ نیز مقرر می‌دارد که: «پخش و انتشار هر نوع مواد آلوده کننده هوا بیش از حد مجاز از منابع تجاری، خانگی، و متفرقه در هوای آزاد ممنوع است». همچنین، در ماده ۲۴ آمده است، «سوزاندن و انباشتن زباله‌های شهری و خانگی و هر گونه نخاله در معابر عمومی و فضای باز ممنوع است.»^[۹۲]

‌بند اول :نگاهی به قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا

در تبصره دو ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی، آلودگی محیط زیست اینگونه تعریف شده است: “عبارت است از پخش یا آمیختن مواد خارجی به آب یا هوا یا خاک یا زمین به میزانی که کیفیت فیزیکی، شیمیایی یا بیولوژیک آن را به طوری که به حال انسان یا سایر موجودات زنده یا گیاهان یا آثار یا ابنیه مضر باشد تغییر دهد.”اولین قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست در ۱۳۵۳ تصویب شده و به موجب آن سازمان حفاظت محیط زیست تشکیل گشته است. بعدا در سال ۱۳۷۴ قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا تصویب شده که به موجب ماده ۳ آن منابع ‌آلوده کننده هوا به سه دسته وسایل نقلیه موتوری، کارخانه‌ها و کارگاه‌ها و نیروگاه‌ها، منابع تجاری و خانگی و منابع متفرقه تقسیم شده‌اند. برای مبارزه با آلودگی هوا علاوه بر سازمان حفاظت محیط زیست حسب مورد شهرداری‌ها، وزارتخانه‌های صنایع، معادن و فلزات، کشاورزی و جهاد سازندگی وظایفی بر عهده گرفته‌اند و احداث نیروگاه‌ها، پالایشگاه‌ها، کارخانه‌ها پتروشیمی، کارخانه‌های صنایع نظامی، فرودگاه‌ها و ترمینال‌های بارگیری موکول به رعایت ضوابط حفظ محیط زیست شده‌ است ضمنا مراجع قضایی نیز ‌در مورد اجرای قانون به درخواست سازمان حفاظت محیط زیست باید اقدام کنند.

برای تخلف از این ضوابط مجازات‌های نقدی پیش‌بینی شده و در عین حال به موجب تبصره یک ماده ۲۹ قانون سابق‌الذکر، صاحبان و مسوولان اینگونه کارخانه‌ها و کارگاه‌های ‌آلوده کننده علاوه بر محکومیت به جزای نقدی به پرداخت ضرر و زیان وارده به محیط زیست و اشخاص حقیقی و حقوقی به حکم دادگاه صالح محکوم می‌شود. مجازات‌هایی برای افرادی که در هر یک از سه گروه پیش‌گفته ناقض قانون باشند در نظر گرفته شده است.با این مقدمات این که مسئله وارونگی هوا که سالانه چیزی در حدود نیمی از یک لشکر در شهر تهران ایجاد تلفات می‌کند امری عادی باشد غیرقابل قبول است؛ چون از نظر سیاسی دستگاه‌های نظارتی سیاسی می‌توانند – و باید – اجرای این ضوابط را از وزارتخانه‌ها و مسوولین بخواهند و در صورت عدم اجرا ضمانت اجراهایی را که قانون اساسی در اختیار آن ها گذاشته اعمال کنند.

از نظر قضایی، سازمان حفاظت محیط زیست مکلف است با همه اشخاص حقیقی و حقوقی متخلف و ناقض قانون برخورد جدی کند و از طریق قوه قضاییه اعمال قانون بنماید.در عین حال اشخاص حقیقی که از این مسئله متضرر می‌شوند یا سلامتی خود را از دست می‌دهند با توجه به تبصره یاد شده ماده ۲۹ می‌توانند برای احقاق حق به دادگاه‌ها مراجعه کنند و چون ممکن است صاحبان و مسوولان کارخانه‌ها و کارگاه‌های ‌آلوده کننده ‌به این عذر متعذر شوند که به لحاظ پاره‌ای محدودیت‌ها و مشکلات اقتصادی و قانونی نمی‌توانند رفع اشکال و جلوگیری از بروز ضایعات کنند، آنگاه افراد ذینفع می‌توانند حسب مورد هر وزارتخانه یا مؤسسه‌ دولتی یا خصوصی یا کل دولت را به دعوای خود جلب و آن را به ‌پاسخ‌گویی‌ وادار کنند.به هر حال این که مسئله آلودگی محیط زیست و به ویژه آلودگی هوا در زندگی شهرهای بزرگ ما به موضوعی معمولی و قابل چشم‌پوشی تبدیل شود و تدبیر برخورد با آن تعطیل کردن همه چیز و دست به دعا برداشتن باشد، به هیچ وجه قابل قبول نیست زیرا در کشورهای دیگر وضع مشابهی شاید به مراتب بدتر وجود داشته و مشکل حل شده است. این مورد چیزی نیست که گناه و تقصیر آن را به گردن دیگران بیندازیم بلکه این معضلی است داخلی که با اقدامات و تدابیر خودی مشروط به آن که اراده جدی برای اجرای آن وجود داشته باشد، قابل حل است. ^[۹۳]

گفتار چهارم : آلودگی جنگل ها و مراتع و باغ ها

جنگل‌ها از جمله مهمترین ثروتهای طبیعی ایران هستند و هم اکنون با وسعتی به مراتب کمتر از چند دهه گذشته استقرار دارند.جنگل‌های ایران در شمال در حد متراکم و در دیگر نقاط به صورت پراکنده مشاهده می‌شوند که در این حال گرانبهاترین جنگل‌های ایران در گیلان ، مازندران و استان گلستان یافت می‌شود. ایرانیان باستان ، جنگل و پوشش گیاه را منشا خیر و برکت می‌دانستند. زیرا منابع جنگلی سرمایه‌ای سرشار هستند که نیازهای انسان‌ها را برآورده می‌کنند.

علاوه بر جنگل‌های شمال ، در منطقه غرب و جنوب غرب و حتی شمال شرق ایران می‌توان شاهد وجود جنگل بود. منتها جنگل‌های تنک و پراکنده که البته با جنگل‌های کرانه‌های شمالی قابل مقایسه نیستند. در این میان جنگل‌های غرب و جنوب غرب ایران که درختان غالب آن ها بلوط است، پس از جنگل‌های شمال ، حائز اهمت هستند. حفظ و حراست جنگل‌های ایران از اهمیت زیادی برخوردار است باید نسبت به تداوم و شکوفایی آن ها کوشا باشیم.‌بر اساس قانون مصوب سال ۱۳۵۹، برای متهمان محکوم به قطع درختان مجازات حبس از ۶ ماه تا سه سال و مجازات نقدی صد هزار تا یک میلیون تومان تعیین شده است اما بر اساس قوانین جدید متهمان به جای سه سال حبس باید حدود ۲۲ میلیون تومان پرداخت کنند.

امروزه بازار صنعت گردشگری به سرعت در حال گسترش است، به طوری که این صنعت به یکی از بزرگترین زمینه‌های کسب و کار در جهان تبدیل شده است. مدیران فعال در این صنعت باید با درایت کامل امکان بهره برداری از فرصت های حاضر را برای خود فراهم ساخته و عملکرد سازمانی خود را ارتقاء دهند. لذا پژوهش حاضر با هدف بررسی ارتباط میان مشتری مداری، بازارگرایی با عملکرد شرکت در آژانس های گردشگری استان گیلان، به اجرا در آمد. پژوهش در سطح سازمانی انجام گردید و جامعه آماری پژوهش آژانس های گردشگری استان گیلان می باسد. پس از تحقیقات می‌دانی مشخص گردید که تعداد آژانس های مذکور ۸۰ آژانس می‌باشد. با بهره گرفتن از فرمول نمونه گیری جامعه محدود تعداد نمونه ی مورد نیاز ۷۳ آژانس به دست آمد. در نتیجه تعداد ۷۳ آژانس گردشگری با بهره گرفتن از نمونه گیری در دسترس انتخاب شد و در هر آژانس تعداد ۲ یا ۳ پرسشنامه توزیع گردید. از این میان ۱۹۱ پرسشنامه به طور کامل پاسخ داده شده و به محقق بازگشت. فرضیه های تحقیق با بهره گرفتن از نرم افزار SPSS20 و LISREL 8.58 تحلیل شدند و نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده های تحقیق نشان دادند که ارتباط مثبت و معناداری میان مشتری مداری و نوآوری، مشتری مداری و عملکرد، بازارگرایی و نوآوری، بازارگرایی و عملکرد وجود دارد. نتایج همچنین حاکی از وجود رابطه ای مثبت و معنادار میان نوآوری و عملکرد آژانس های گردشگری استان گیلان می‌باشند.

کلمات کلیدی: مشتری مداری، نوآوری، بازارگرایی، عملکرد

فصل اول

کلیات تحقیق

• 1. مقدمه

در آغاز قرن بیست یکم، جهان با تغییرات چشم گیری در تمامی ابعاد، خصوصاً رقابت در بازار، نوآوری های تکنولوژیکی و نیازهای مشتریان مواجه شد .موفقیت استراتژی ها و برنامه های هر شرکت می‌تواند در عملکرد آن شرکت منعکس گردد و عملکرد شرکت می‌تواند میزان موفقیت یک شرکت در خلق ارزش برای قسمت های مختلف بازار باشد اما در کل عملکرد شرکت های تجاری بر اساس دستیابی به اهداف کسب و کار از طریق واحدهای مختلف این شرکت ها تعیین می شود (Kim and Cavusgil, 2009).

مطالعات نشان داده‌اند که عوامل متعددی عملکرد شرکت ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد. از آن جمله می توان به بازارگرایی اشاره نمود. در بازاریابی تمایل زیادی به بازارگرایی به عنوان عوامل غیرملموسی که بر عملکرد تاثیر می‌گذارد، وجود دارد. بازارگرایی از طریق خلق ارزش برتر برای مشتریان بر عملکرد سازمان تاثیر می‌گذارد. در حقیقت، بازارگرایی به عنوان یک فرهنگ سازمانی که مستلزم قراردادن رضایت مشتری در مرکز عملیات بازرگانی است، نیز تعریف شده است. لذا ارزش بیشتری را برای مشتریان و عملکرد بهتری را برای سازمان به همراه خواهد داشت (Altuntas et al.., 2013).

به همین ترتیب مقوله مشتری مداری نیز به صورت گوناگون مورد کنکاش قرار گرفته و اثرات آن بر بسیاری از متغیرهای بازاریابی به بحث گذاشته شده است. مشتری مداری به طور عمده با رفاه مشتریان سر و کار دارد. این امر از طریق گوش سپردن به صدای مشتریان و ارائه ی راه حل هایی بر مبنای بهترین علایق و خواسته های ایشان امکان پذیر می شود. مشتری مداری به طور معمول خود را از طریق اولویت دادن تخصیص منابع در جهت فراهم نمودن ارزش والا و برتر و رضایت مشتریان آشکارمی سازد. اتخاذ رویکرد مشتری مدارانه می‌تواند، به عملکرد بالاتر و کیفیت ادراک شده ی بیشتر منجر شود (امیری و ‌عدالت‌خواه، ۱۳۹۱). در پژوهش حاضر به بررسی ارتباط میان مشتری مداری و بازارگرایی با عملکرد شرکت پرداخته می شود.

• 1. بیان مسئله

در دنیای رقابتی امروز سازمان ها در هر محیطی که فعالیت نمایند دایما نیازمند بهبود عملکرد بوده و باید تمام تلاش خود را در جهت دستیابی به تعالی عملکرد به کارگیرند، لذا امروزه اهمیت پرداختن به عملکرد از سوی مدیریت به عنوان یک وظیفه ی اساسی مطرح می‌باشد (Scott et al.., 2009). عملکرد را انجام دادن کاری با قصد و نیت قبلی معرفی کرده‌اند، عملکرد نتیجه یک عمل خاص می‌باشد. می توان گفت یکی از موضوعات اصلی در تجزیه و تحلیل های سازمانی، عملکرد است و بهبود آن نیز مستلزم اندازه گیری است و از این رو سازمانی بدون سیستم ارزیابی عملکرد قابل تصور نیست. در واقع، عملکرد یک ساختار چند بعدی است که ارزیابی آن بسته به انواع متفاوت است. ایشان همچنین ‌به این موضوع که هدف ارزیابی، نتایج عملکرد است یا رفتار اشاره می نمایند. در خصوص چیستی عملکرد، نگرش های متفاوتی وجود دارد. به طوری که می توان عملکرد را فقط سابقه ی نتایج حاصله تلقی کرد. می توان عملکرد را به عنوان رفتار یا روشی که سازمان ها، گروه ها و افراد کار را انجام می‌دهند، تلقی کرد (آرمسترانگ، ۱۳۸۵).

پژوهش های انجام شد ه درخصوص عملکرد، معیارهای ارزیابی عملکرد سازمانی را به دو دسته ی عینی و ذهنی تقسیم کرده‌اند، که معیارهای عینی از اسناد و مدارک مالی سازمان به دست می‌آید و معیارهای ذهنی نتیجه ی ادراک و برداشت کارکنان و سهام‌داران یا مشتریان سازمان است . متغیرهای عملکرد سازمانی ترکیبی از معیارهایی با گرایش به حسابداری (نرخ بازگشت سرمایه و نرخ رشد فروش) و معیارهای بازارمحور (سهم بازار، رضایت مشتری، موقعیت رقابتی و حفظ مشتری) می‌باشند (قاسمیه و عبدالهی، ۱۳۹۱).

در حقیقت، شرکت ها برای بقا در بازارهای متلاطم و پویای جهانی از گرایش های مختلفی مانند بازارمداری، یادگیری مداری، مشتری مداری، نوآوری مداری، فناوری مداری، کارمند مداری و غیره استفاده می‌کنند . هر یک از این گرایش ها موجب افزایش عملکرد سازمان می شود، اما بازارمداری بیش از سایر گرایش های استراتژیک بر عملکرد سازمانی تأثیر می‌گذارد. تحقیقات مختلف در زمینه ارتباط بازارمداری و عملکرد سازمانی، تأثیر بازارمداری بر عملکرد سازمانی را تأیید کرده‌اند. چالش مهم موجود در ارتباط بازارمداری و عملکرد سازمانی، این است که در برخی تحقیقات ثابت شده است که بازارمداری، به طور مستقیم، باعث افزایش عملکرد سازمانی نمی شود. این چالش به دلیل تأثیر واسطه ای سایر گرایش های استراتژیک بر ارتباط بازارمداری و عملکرد سازمانی است. این متغیرها که نقش واسطه ای در ارتباط بازارمداری و عملکرد سازمانی دارند، یادگیری و نوآوری هستند (Altuntas et al.., 2013).

طبقه بندی مارشال از شهروندی

مارشال حقوق شهروندی را شامل حقوق قانونی، حقوق سیاسی و حقوق اجتماعی می‌داند. او بر این نظر است که این حقوق در یک دوره ۲۵۰ ساله به طور تدریجی و مسالمت آمیز و با یک ترتیب زمانی از سوی دولت لیبرال دموکرات به شهروندان جامعه اعطا شده است (احمدی، ۱۳۸۳: ۱۴۵).

حقوق اجتماعی شامل آموزش، مراقبت بهداشتی و برخورداری از درآمد برای امرار معاش است و به برابری در فرصت ها و برخورداری از امکانات برمی گردد. به نظر مارشال حقوق اجتماعی برای ایده شهروندی ضرورت دارد و با توسعه نهادهای تامین اجتماعی همبسته می‌باشد. در مجموع مارشال توسعه حقوق شهروندی را دارای یک سیر تکاملی می‌داند که به موازات گسترش سرمایه داری که ذاتا نابرابر است گسترش پیدا می‌کند،و بی عدالتی های بازار آزاد سرمایه داری را اصلاح کرده و موجب کاهش تضادهای طبقاتی می‌گردد. او مدعی است که حقوق شهروندی او، همه شمول است و می‌تواند در هر زمان و برای هر جامعه ای به کار گرفته شود. به نظر میشل هاریس استاد دانشگاه شیفلد چهار انتقاد عمده درباره تئوری مارشال وجود دارد: خوش بینی اش ‌در مورد پتانسیل اصلاحی شهروندی، موقعیت هنجاری شهروندی، مفهوم سازی نامناسبش از حقوق و طبیعت غایتمندانه اش (احمدی، ۱۳۸۳: ۱۴۷-۱۴۶).

تالکوت پارسونز

مفهوم شهروندی در نظریات پارسونز به صورت تلویحی صورت بندی شده است. با وارسی نظریه های پارسونز می توان دریافت که جایگاه نظری شهروندی در نظریه های پارسونز را باید در تئوری توسعه مدرنیته او سراغ گرفت. شهروندی در معنای کامل کلمه، از نظر پارسونز نتیجه ظهور سرمایه داری مدرن یا پدید آمدن تغییرات دو جامعه سنتی نظیر شهری شدن، سکولار شدن و عقلانیت است، که بستر مناسبی برای رشد آن فراهم آوردند. از دید پارسونز «شهروندی مدرن نیازمند یک عامل سیاسی است که دیگر با خاص گرایی های تولد، قدمت و جنسیت، محدود و وقید نشود» (نجاتی حسینی، ۱۳۸۰ به نقل از آوازه: ۳۸).

در بحث مدرنیته و تطور جوامع عمده مباحث او خلاصه می شود. در بحث متغیرهای الگویی و تیپ بندی که از جوامع بر مبنای تطور تاریخی ارائه می‌دهد. متغیرهای الگویی و به دنبال آن تیپ بندی که پارسونز از جوامع (سنتی تا مدرن) ارائه می‌دهد را می توان مبنایی برای صورت بندی شهروندی در قالب تئوری توسعه مدرنیته و همچنین یک چارچوب نظری برای تحلیل مدرنیته دانست. جهت گیری نظری شهروندی پارسونزی را می توان با کمک متغیرهای الگویی که مبنایی برای تحلیل و تبیین جامعه شناختی مدرنیته، جامعه مدرن و نهایتاً تعریف مفهوم شهروندی محسوب می‌شوند به صورت زیر بیان کرد:

• • مدرنیته را می توان بر اساس ۴ متغیر الگویی: عام گرایی، اکتساب، بی طرفی ارزشی و جمع گرایی (نقطه مقابل متغیرهای الگویی اجتماعی سنتی یعنی خاص گرایی، انتساب، جهت گیری ارزشی و فردگرایی است) تعریف کرد(ازکیا، ۱۳۸۱، به نقل از آوازه: ۳۹).

• • بر اساس این تعریف مدرنیته به معنای تفکیک و تمایز اجتماعی به بخش های مستقل و تحول از تعهدات سنتی اعضای جامعه به تعهدات مدرن و همه شمول است.

• بر مبنای این تحلیل مدرنیته عبارت است از انتقال جامعه از وضعیت مبتنی بر منزلت (پایگاه) به جامعه مبتنی بر قرارداد(ترنر، ۱۹۹۴، به نقل از آوازه: ۳۹).

بنا بر موارد فوق می توان شهروندی را از نظر پارسونز پدیده ای حاصل گسترش ارزش‌ها و هنجارهای عام دانست که با ظهور مدرنیته و سرمایه داری یا پدید آمدن تغییرات درجامعه سنتی نظری شهری شدن، صنعتی شدن، سکولار شدن و عقلانیت رشد می‌یابد و همچنین می توان ان را توسعه مدرنیته یعنی انتقال اعضای جامعه از وضعیت مبتنی بر قرارداد تلقی کرد(شیانی، ۱۳۸۱؛ به نقل از آوازه: ۳۹).

در واقع او شهروندی را مجموعه ای از کردارهای اجتماعی می‌داند که مشخص کننده عضویت اجتماعی در یک جامعه برخوردار از تفکیک اجتماعی، در سطح فرهنگ و نهادهای اجتماعی که در آن انسجام اجتماعی مبتنی بر معیارهای همه شمول می‌باشد، می‌داند. همچنین شهروندی مورد نظر پارسونز، یک شهروندی اجتماعی است با سه مقوله کلیدی کردارهای اجتماعی، عضویت اجتماعی و انسجام اجتماعی پیوند تنگاتنگ دارد(آوازه، ۱۳۸۹: ۴۰).

با مرور در آثار پارسونز می توان به جایگاه مهم شهروندی در نظریات او پی برد. «او شهروندی را در ایجاد و حفظ نظام حکومتی دموکراتیک، بسیار مهم می انگاشت و تصور می کرد.در جوامع دموکراتیک شهروندی به معیار اصلی همبستگی ملی تبدیل می شود. در گذشته تفاوت هایی مبتنی بر مذهب، قومیت یا سرزمین آنقدر مهم بود که تعیین می کرد چه کسانی عضو جامعه به شمار می‌آیند یا از عضویت آن به طور کلی محروم گردند. با وجود این در جامعه ای کاملا مدرن، وضعیت مشترک شهروندی شالوده ای کافی برای همبستگی ملی فراهم می‌کند» (کیوستو، ۱۳۸۳، به نقل از آوازه: ۴۰).

مفهوم شهروندی از دیدگاه پارسونز عضویت کامل در آن چیزی است که آن را «اجتماع جامعه ای» می‌نامند. اجتماع جامعه ای اشاره به بخشی از جامعه دارد که به عنوان یک نظام، یک «گمینشافت» را تشکیل می‌دهد و بر همبستگی و وفاداری متقابل اعضا تأکید دارد. از دیدگاه پارسونز اجتماع جامعه ای مقوله ای از تعهد اعضا به یکدیگر و جمعی است که در آن گرد آمده اند، برای به وجود آمدن چنین وضعیتی ساختار انجمنی باید مطابق ارزش های مشترک جامعه باشد در این صورت اعضا به یکدیگر تعهد پیدا می‌کنند، زیرا ارزش‌های مشترکی دارند و علایق و منافعشان با علایق و منافع دیگران در ارتباط است(ترنر، ۱۹۹۴، به نقل از آوازه: ۴۰).

پارسونز مؤلفه‌ های سه گانه شهروندی از دیدگاه مارشال را به شرح زیر توسعه می‌دهد:

– مدنی یا قانونی: برای پارسونز به کار گیری نظام ارزشی برای یک زمینه مرتبط، بعد مدنی شهروندی را تشکیل می‌دهد. یکی از زمینه ها حقوق است. حقوق یعنی این که اعضای اجتماع جامعه ای، در یک معنای هنجاری، باید از آزادی بیان و امنیت برخوردار باشند.

• • سیاسی: برای پارسونز مشارکت در دستیابی به اهداف جمعی در سطح جامعه و مشارکت در فرایند حکومت، همان بعد سیاسی شهروندی است.

دیدگاه زیست شناختی

چنانچه بخواهیم خاستگاه و سرچشمه چنین دیدگاهی را ره یابی کنیم بایستی به آزمایش‌های کانن^[۳۴] بر روی استرس هیجانی برگردیم. وی استرس و پاسخ ناگهانی آن را یک موضوعی درنظرگرفته که نقش انطباقی دارد و فرد را برای رویا رویی با خطر آماده می‌سازد. بازشناسی خطر با فعالیت غده آدرنال پیگیری می‌شود و برانگیختگی اعصاب سمپاتیک باعث افزایش ضربان قلب، تنفس و تنش عضلانی می‌شود و در عین حال جریان خون را به سوی پوست و عروق کاهش می‌دهد. در حالت برانگیختگی شدید، فرد به سادگی قادر به رویارویی و مقابله با خطر می‌شود.کانن بندرت ازکلمه استرس استفاده ‌کرده‌است و هرگز آن را تعریف نکرد ولی از نوشته‌هایش اینگونه استنباط ‌می‌شود که استرس را به ‌عنوان عواملی چون کاهش درجه حرارت محیطی، کاهش اکسیژن، خونریزی و هیپوگلیسمی در نظرگرفته است(به نقل ازگلداشتاین^[۳۵] ،۱۹۹۰) تصویر شماره ۱-۲ دیدگاه کانن از استرس را نشان می‌دهد.

کنش جبرانی

پاسخ

ارگانیزم

محرک

تغییرات فیزیولوژیک یا رفتاری تغییرات فیزیولوژیکی یا محیطی

تصویر ۱- ۲ ) تصویر کانن از استرس

سلیه از دیگر افراد صاحب نظر در این زمینه است. او آندوکرینولوژیست بود، و طبعاً به عوامل فیزیولوژیایی بیشتر توجه ‌کرده‌است. وی استرس را حالتی می‌‌داند که به وسیله یک سندرم آشکار می‌شود و این سندرم به سازگاری عمومی موسوم است که سه مرحله دارد: مرحله هشدار^[۳۶]، مرحله مقاومت^[۳۷]، مرحله تحلیل رفتگی^[۳۸] .

در مرحله اول یاخته‌های قشری آدرنال هورمونهایی درخون آزاد می‌کند. در مرحله دوم ارگانیزم با‏ تمهیداتی در مقابل عوامل فشارزا مقاومت می‌کند و علایم ضعف اولیه ناپدید می‌گردند. در این هنگام همه هورمونهای بدن به کار می‌افتند تا از تحلیل رفتن بدن جلوگیری کنند. سومین مرحله تحلیل رفتگی است. اگر استرس، شدید یا طولانی باشد، مقاومت ارگانیسم پایان یافته، علائم منفی دوباره ظهور می‌کنند و سرانجام ارگانیسم ممکن است بمیرد (سلیه،۱۹۸۳). هانس سلیه در نموداری اثر استرس واکنش بدن را بخوبی نشان داده است. از نظر او بیماریهایی که معمولاً در اثر استرس ایجاد می‌شود عبارتند از : زخم معده ، فشار خون بالا، ناراحتیهای قلبی و مشکلات عصبی. او این بیماری‌ها راکه در اثر بهم خوردن قانون سازگاری عمومی ایجاد می‌شوند بیماری‌های سازگاری می‌نامد(سلیه،۱۹۸۷). تصویر ۲ـ۲ مسیر اصلی پاسخ استرس را از نظر سلیه نشان می‌دهد.

گلوکونئوژنوسیس

تمیوس گره‌های لنفی

یافته های خونی

واکنش‌های ایمنی

التهاب واکنش‌های سنیتوکسیک

زخم معده

آدرنال

هیپوفیز

هیپوتالاموس

متابولیسم

جریان خون

سیستم اعصاب مرکزی

عامل فشارزا

شرطی شدن برون زاد

شرطی شدن درون زاد

اولین میانجی

فیدبک

کورتیکوئید

فیدبک

کورتیکوئید

اعصاب خود مختار

ACTH

ACTH

تصویر ۲ـ۲ ) مسیر اصلی پاسخ استرس (سلیه ۱۹۷۰)

برخی دیگرکه استرس را نوعی پاسخ تلقی می‌کنند، مراحل دیگری را در نظر می‌گیرند. این روانشناسان معتقدند، پاسخ به استرس، مراحل متفاوت دیگری دارد :

الف) مرحله هشدارکه فرد متوجه عامل فشارزا می‌شود ‏و جهت فکریش بسوی آ ن جلب می‌گردد.

ب) مرحله ارزیابی که فرد ماهیت عامل فشارزا را مورد ارزشیابی قرار می‌د‏هد و با توجه به شخصیت وگذشته خود ‏معنایی ازآن برداشت می‌کند.

ج) مرحله جستجو برای یافتن سبک‌های مقابله‌ای،که در این مرحله ارگانیسم تلاش می‌کند تا به تنهایی با فشارزاها مقابله نماید. بدیهی است اگر فرد سبک خاصی برای مقابله نداشته باشد مرحله بعد بوقوع می‌پیوندد.

د) مرحله پاسخ به استرس که در این مرحله حالات عاطفی شدید مثل خشم بروز می‌کنند و سیستم‌های بدنی و نوروآندوکرینی و اعصاب خودمختار به کار می‌افتند(زگانز^[۳۹]، ۱۹۸۸‏).

پژوهشگران دیگری نیز به بررسی جنبه فیزیولوژیکی استرس پرداخته‌اند. ماسون^[۴۰] (۱۹۷۵) نشان دادکه سیستم آندوکرینی الگوهای مختلفی از پاسخ به تهدید های متفاوت را ظاهر می‌سازد. برای واکنش به ابهام یا سردرگمی با افزایش درکاتوکلامین ها^[۴۱] (نوراپی‌نفرین^[۴۲] و اپی‌نفرین^[۴۳]) و کورتیزول^[۴۴] همراه می‌شود. در صورتی که ترس و عصبانیت فقط نورا پی‌نفرین وکورتیزول را زیاد می‌کند. وانگهی ماسون تأکید می‌کند که همه پاسخ‌ها با سیستم عصبی مرکزی هماهنگ شده و به عنوان یک عامل میانجی در بازشناسی روانشناختی از خطر ایفاء نقش می‌کند. آزمایش ماسون، وحدتی را بین رویکردهای بپولوژیکی و روانی ـ اجتماعی پیرامون استرس نشان می‌دهد. او در یک سلسله تحقیقات انجام شده با حیوانات موفق شدکه نقش آگاهی از تهدید یا خطر را به عنوان عاملی که مستلزم پاسخ استرس به رویداد است معرفی نماید(ماسون، ۱۹۷۶).

دیدگاه روانی ـ اجتماعی