۷۵۰ – ۹۲۰

سیاه و سفید

۴۸۰ – ۸۳۰

۱-۴-۷- منحنی رفتار طیفی
مقدار انرژی که به سنجنده می­رسد بستگی زیادی به چگونگی تعامل انرژی و جسم دارد. پدیده ­های مختلف در برابر تابش انرژی الکترومغناطیسی پاسخ­های متفاوتی ارائه می­ دهند؛ اما آنچه مشخص است که واکنش نوری پدیده ­ها در سه حالت جذب، عبور و بازتاب خلاصه می­ شود. میزان چیرگی هر کدام از سه مورد یاد شده، بستگی به ویژگی­های فیزیکی و شیمیایی پدیده و طول موج الکترومغناطیسی دارد. اگر برای هر جسم مقدار انرژی منعکس شده از کل انرژی رسیده به جسم را در طول موج­های مختلف اندازه‌گیری و آن‌ها را به صورت یک نمودار ترسیم نماییم، منحنی حاصل را منحنی رفتار طیفی^[۹] می­گویند. محور افقی این منحنی طول موج و محور عمودی نمودار، نمایانگر درصد انرژی بازگشتی است (شکل ۱-۳). اندازه ­گیری این انرژی­ها در آزمایشگاه و یا در محیط­های واقعی انجام پذیرد. پس از ترسیم منحنی رفتار طیفی اطلاعات بسیار زیادی راجع به شیء و چگونگی ظاهر شدن آن در تصویر می‌توان به دست آورد.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۱-۴-۸- پیش‌پردازش^[۱۰] داده ­های ماهواره­ای
قبل از اینکه تصاویر ماهواره­ای را بتوان به عنوان یک منبع داده استفاده کنیم باید از کیفیت این داده ­ها اطلاع پیدا کنیم. این فرآیندها به منظور استخراج هرچه بهتر اطلاعات از این داده ­ها انجام می­ شود؛ اما اصلی­ترین کارها برای پیش‌پردازش تصحیح هندسی و رادیومتریک هست. پس از انجام پردازش­های اولیه و تهیه تصاویر با کیفیت مناسب، می‌توان سایر پردازش­های رقومی لازم را جهت کسب اطلاعات مفید در مرحله بعد انجام داد.
۱-۴-۸-۱- تصحیح هندسی داده ­ها
داده ­های تصویری خام به دست آمده از ماهواره­ها یا هواپیماها، نشان­دهنده سطح نامنظم زمین می­باشند. تصاویر سنجش از دور برخلاف نقشه­ها از ابتدا در یک سیستم مختصات مشخص قرار ندارند. تصحیح هندسی علاوه بر حذف و کاهش خطاهای هندسی یک سیستم مختصات مشخص را نیز به تصویر اعمال کرده و تا حدی مختصات یک نقشه را از نقطه نظر هندسی به تصویر می­دهد. روش‌های تصحیح هندسی به دو دسته روش جزء به جزء و روش کلی تقسیم می­گردند (ریچارد^[۱۱]، ۱۹۸۶): روش جزء به جزء نیازمند مدل کردن تک تک خطاها و دانستن پارامترهای مربوطه است ولی روش کلی کلیه خطاها را به‌وسیله یک رابطه به مدل تبدیل می­ کند. این رابطه تبدیل، ضمن انتقال مختصات تصویری به مختصات نقشه­ای پارامترها را نیز برای خطاهای مدل در نظر می­گیرد (فاطمی و رضایی، ۱۳۸۵). از جمله روش‌های کلی برای انجام تصحیح هندسی می‌توان به روش چندجمله‌ای با بهره گرفتن از نقاط کنترل زمینی اشاره کرد. روش چندجمله‌ای با بهره گرفتن از نقاط کنترل زمینی در میان دیگر روش­ها دارای عمومیت بیشتری است که در طی سه مرحله کلی انتخاب نقاط کنترل و تعیین مختصات آن‌ها، تعیین معادله تطابق و در نهایت تعمیم معادله تطابق و انجام نمونه گیری مجدد^[۱۲] صورت می­گیرد (درویش‌صفت، ۱۳۷۷).
۱-۴-۸-۲- تصحیح ارتفاعی^[۱۳]
تصحیح ارتفاعی نوعی تصحیح است که به اصلاح جابجایی زمین می ­پردازد. استفاده از مدل رقومی ارتفاع منطقه مورد مطالعه در افزایش دقت این تصحیح تأثیر بسزایی دارد. این ‌روش بر پایه معادلات هندسه نقاط استوار است که می‌توان آن‌ها را از نقاط کنترل سه‌بعدی استخراج کرد به طور کلی بکارگیری این‌روش در نواحی کوهستانی (ادهمی و خلاقی، ۱۳۸۶) و در کارهایی همانند اندازه ­گیری و تعیین پارامترهای کمی و کیفی ساختاری جنگل (شتایی، ۱۳۸۴) که نیاز به دقت بالا دارند انجام می­ شود.
۱-۴-۸-۳- تصحیح خطای اتمسفری
خطای اتمسفری در اثر جذب و پراکنش ذرات اتمسفر پیش می ­آید. خطاهای اتمسفری باعث محو جزئیات تصویر می­ شود و بدین وسیله از قدرت تفکیک مکانی سنجنده نیز می­کاهند. بیشترین اثر اتمسفری مربوط به پراکنش است که وابستگی زیادی به طول موج دارد، بنابراین اثر اتمسفر در باندهای مختلف یک سنجنده با هم یکسان نیست. هرچه طول موج بیشتر شود اثر پراکنش اتمسفری نیز کمتر خواهد شد. زاویه دید سنجنده نیز عامل دیگری است که بر مقدار خطای اتمسفری مؤثر است. خطای اتمسفری در تصاویری که با زاویه دید بزرگ گرفته شده ­اند، یا دارای عرض برداشت بزرگی هستند معمولاً به طور ناهمگون ظاهر می­ شود. در کناره­های تصویر، خطاهای اتمسفری بیشتر از وسط تصویر هست و این به علت مسیر طولانی­تری است که امواج الکترومغناطیس برای پیکسل­های کناری باید در اتمسفر طی کنند (ریچارد، ۱۹۸۶).
تصحیحات اتمسفری در کارهای معمولی موقعی­که مقدار خطای اتمسفری چندان بالا نباشد که به عنوان مانعی برای استخراج اطلاعات محسوب شود، اغلب اعمال نمی­ شود. ولی در کارهای دقیق مخصوصاً در مواردی که به مقادیر واقعی انرژی­های ساطع شده از اشیاء نیاز است، تصحیحات اتمسفری باید روی تصویر اعمال شود. تصحیح اتمسفری در مواردی که شدت سیگنال ارسالی از طرف اشیاء از اثرات اتمسفری کمتر باشد نیز لازم می­ شود. آب جذب کننده انرژی الکـترومغناطیسی مخــصوصاً در طول موج­های بلند است و بنابراین مقدار انرژی ساطع شده از سطح آب پایین و معمولاً اثر اتمسفری در مناطق آبی قابل توجه است. در هنگام کشف تغییرات و مقایسه دو تصویر در دو زمان مختلف نیز بهتر است اثر اتمسفری از روی مقادیر پیکسل­ها برداشته شود تا بتوان مقایسه بهتری از تصاویر مورد استفاده به منظور کشف تغییرات داشت.
روش‌های تصحیح اتمسفری را می‌توان به دو دسته کلی تقسیم نمود که عبارتند از:
روش مدل کردن (Detailed correction) و تصحیح کلی (Bulk correction). در روش مدل نمودن پارامترهای اتمسفری مؤثر بر انرژی الکترومغناطیسی نظیر دما، میزان رطوبت، فشار اتمسفری و … را اندازه ­گیری کرده و اثر آن‌ها بر روی انرژی ارسالی از سطح اشیاء به سمت سنجنده را مدل می­ کنند. چنین روشی نیازمند دانستن پارامترهای زیادی است که گاه مقدار دقیق آن‌ها نیز مشخص نبوده و برآورد آن‌ها نیز مشکل است. علاوه بر اینکه در بسیاری از کاربردها به چنین تصحیح دقیق و مشخصی هم نیاز نیست. در تصحیح کلی معمولاً به یک روش سعی در تصحیح نسبی و کاهش اثر اتمسفری روی تصویر دارند. در این روش‌ها معمولاً به پارامترهای زیادی نیاز نیست و تصحیح اتمسفری به طور تقریبی بر تصویر اعمال مـــی­شود. در روش کلی فرض بر این است که در هر باند از تصویر می‌توان پیکسل­هایی یافت که مقادیر آن‌ها صفر و یا نزدیک به آن هست، (مثلاً مناطق آبی که در طول موج­های بلند انعکاس­های پایینی دارند). به این ترتیب اثر اتمسفری تابش انحرافی به صورت یک مقدار ثابت به پیکسل­ها در هر باند اضافه می­گردد. بنابراین اگر هیستوگرام هر باند در نظر گرفته شود کمترین مقدار هیچ­گاه صفر نخواهد بود.
مقدار پراکنش اتمسفری با توجه به افزایش طول موج، کاهش می­یابد و بنابراین مقدار شیفت هیستوگرام در باندهای با طول موج بلندتر، کمتر از باندهایی است که در طول موج­های کوتاه­تر قرار گرفته­اند. تصحیح در این‌روش با تعیین مقدار شیفت هیستوگرام و کم کردن آن از مقدار پیکسل­ها در هر باند انجــــام می­پذیرد (ریچارد، ۱۹۸۶). اثر اتمسفری معمولاً به صورت خطای جمع شونده ظاهر می­گردد که در نتیجه باعث روشنی بیش از حد تصویر و کاهش وضـوح تصویر می­ شود که به آن خطای Haze می­گویــند. روش‌های تصحیح اتمسفری متنوع می­باشند از جمله این روش‌ها می‌توان به PIF^[14]، RCS^[15]، COST^{[16]، S[17]6} می­توان اشاره کرد.
۱-۴-۹- پردازش رقومی تصاویر^[۱۸]
پردازش­های مختلف نظیر نسبت­گیری، تجزیه مؤلفه اصلی، ادغام باندها برروی داده ­های ماهواره­ای در راستای اهداف این تحقیق صورت گرفته است به ترتیب به شرح ذیل بیان گردید:
۱-۴-۹-۱- محاسبات تصویری^[۱۹]
در بعضی مواقع استفاده از باندهای اصلی تصاویر برای رسیدن به هدف و استخراج اطلاعات موردنظر کافی نیست و باید پردازش­های مختلفی بر روی آن‌ها انجام پذیرد. از مجموعه پردازش­های ممکن، استفاده از محاسبات تصویری است. محاسبات تصویری به مجموعه عملیات و محاسباتی گفته می­ شود که روی چند باند (بیش از یکی) انجام شده و نتیجه آن یک (شبه) تصویر خواهد بود. قبل از انجام محاسبات تصویری، تمامی باندهای مورد استفاده از لحاظ رادیومتریکی، باید تصحیح شده باشد. با انجام عملیات حسابی، باندهای مصنوعی^[۲۰] ایجاد می‌شود که در اصطلاح شاخص­ های گیاهی گفته می­ شود. عمل نسبت گیری از پرکاربردترین عملیات حسابی است که در داده ­های ماهواره­ای، جهت مطالعات منابع زمینی مورد استفاده قرار می­گیرد (شتایی، ۱۳۸۲).
۱-۴-۹-۲- تجزیه مؤلفه­ های اصلی^[۲۱]
تجزیه یا تحلیل مؤلفه اصلی (PCA) به‌عنوان روشی برای فشرده‌سازی داده بکار گرفته­ می­ شود. داده ­های باندهای چند طیفی، به دلیل بازتاب پدیده ­های معین در باندهای طیفی و یا هم­پوشانی پاسخ طیفی باندها، دارای همبستگی بالایی می­باشند. دلایل اصلی همبستگی در داده ­های چند باندی، شامل تشابه بازتاب پدیده ­ها در باندهای طیفی با ویژگی معین و همپوشانی حساسیت طیفی باندهاست (شتایی، ۱۳۸۴). همبستگی زیاد بین داده ­های دو باند طیفی را می‌توان تکرار اطلاعات یک باند در باند دیگر تلقی نمود (درویش‌صفت، ۱۳۷۷). نتیجه این اطلاعات تکراری بالا رفتن زمان پردازش و گاه پایین آمدن دقت پردازش هست (فاطمی و رضایی، ۱۳۸۵). تجزیه مؤلفه اصلی داده ­های اضافی را در باندهای کمتری فشرده می­ کند (در حقیقت ابعاد داده ­ها را کاهش می­دهد). باندهای داده PCA فاقد همبستگی بوده و مستقل از یکدیگر هست (ادهمی و خلاقی، ۱۳۸۶). تجزیه مؤلفه­ های اصلی به دو صورت استاندارد (تمامی باندهای یک سنجنده) و انتخابی (انتخاب باندهایی که دارای همـبستگی بالایی هستند) انجام می­گیرد (درویش‌صفت، ۱۳۷۷). یکی از کاربردهای مهم تجزیه مؤلفه اصلی در برآورد مشخصه­های کمی و بررسی تغییرات با بهره گرفتن از داده ­های چند زمانه است (شتایی، ۱۳۸۴).
۱-۴-۱۰- روش‌های رقومی استخراج اطلاعات
هدف اصلی سنجش از دور، استخراج اطلاعات مفید از داده ­های دورسنجی اســـت. استخراج اطلاعات می‌تواند با انجام تفسیر بصری، تجزیه و تحلیل رقومی داده‌ها و نیز تلفیق هر دو روش صورت می­گیرد. در تفسیر به روش بصری از عواملی مانند تن، رنگ، شکل، اندازه نسبی، بافت، نقش و غیره در کنار تجارب مفسر استفاده می­گردد. در روش رقومی، تجزیه و تحلیل، غالباً در پیکسل­ها به‌طور منفرد و اطلاعات طیفی آن‌ها استوار است. غالباً روش‌های تفسیر بصری به دلیل وجود اختلاف سلیقه و نظر در استخراج و ارزیابی اطلاعات کمتر مورد استفاده قرار می­گیرد (محمدی، ۱۳۸۶). روش‌های رقومی استخراج اطلاعات از تصاویر ماهواره­ای متنوع‌اند و محققین سعی در ارائه روش‌های بهینه و کارا برای استخراج اطلاعات از تصاویر ماهواره­ای داشته اند. روش‌های عمده استخراج اطلاعات از تصاویر ماهواره­ای (به‌صورت رقومی) را می‌توان به چهار دسته اصلی تقسیم نمود: استفاده از حد آستانه­ها یا برش گذاری، محاسبات تصویری، طبقه ­بندی و قطعه­بندی (فاطمی و رضایی، ۱۳۸۵).
۱-۴-۱۰-۱- تحلیل بافت
بافت را در واقع می‌توان به صورت تابعی از تغییرات مکانی شدت روشنایی پیکسل­ها تعریف کرد؛ و تغییراتی هستند که ویژگی­های نرمی، زبری، همواری و منظم بودن هر سطح را بیان می‌کنند (گونزالز و همکاران^[۲۲]، ۲۰۰۲)؛ و این اطلاعات به نوع تصویر آنالیز شده با توجه به قدرت تفکیک سنجنده، دامنه طیفی و ابعاد، شکل و توزیع مکانی شی مورد مطالعه بستگی دارد (کاجیسا و همکاران^[۲۳]، ۲۰۰۹). در این مطالعه برای مشخصه آنالیز بافت ۱۳ نوع معیار مشخصه همگنی^[۲۴]، تباین^[۲۵]، ناهمگنی (عدم تجانس)^[۲۶]، میانگین، واریانس، آنتروپی^[۲۷]، همبستگی^[۲۸]، زاویه دوم لحظه­ای^[۲۹]، GLDV زاویه دوم لحظه­ای، GLDV آنتروپی، GLDV میانگین، GLDV کنتراست و تفاضل معکوس^[۳۰] که بیشتر مرتبط با آنالیز تصویر ماهواره­ای هستند (کار و میراندا^[۳۱] ۱۹۹۸؛ سو و ساتسولیس^[۳۲]، ۱۹۹۹، سولبرگ^[۳۳]۱۹۹۹). هرکدام از این ۱۳ معیار نشان‌دهنده‌ی یک تعریف می‌باشند به عنوان مثال میانگین و انحراف معیار به ترتیب نشان‌دهنده فراوانی و تغییرپذیری باندهای طیفی در یک شیء، همبستگی، میزان وابستگی خطی رنگ خاکستری در تصویر، آنتروپی (Entropy) میزان بی‌نظمی در تصویر است، در صورتی که تصویر همسان باشد مقدار آنتروپی کمتر است. ناهمگنی (Dissimilarity) مشابه کنتراست می‌باشد اما در عوض وزن دهی نمایی قطری، افزایش وزن در ناهمگنی به صورت خطی، زاویه دوم لحظه­ای (Angular second moment) میزان توزیع تراکم پارامترهای ماتریس هم اتفاقی، همگنی (Homogeneity) میزان یکسان یا یک‌جور بودن در تصویر، GLDV زاویه­ دوم لحظه‌ای زمانی که برخی از عناصر دارای ارزش بالا و برخی دیگر دارای ارزش پایین می­باشد در سطح تصویر همگن‌سازی می‌کند، مشابه زاویه مشترک لحظه­ای عمل می‌کند. GLDV آنتروپی زمانی که همه عناصر در تصویر دارای ارزش یکسان باشند مخالف GLDV زاویه­ مشترک لحظه‌ای می‌باشد. GLDV میانگین معادل رابطه ریاضی اندازه‌گیری عدم تجانس بالا در تصویر و GLDV کنتراست نیز معادل رابطه ریاضی اندازه ­گیری کنتراست بالا می­باشد.
۱-۴-۱۱- پردازش داده ­ها^[۳۴]
۱-۴-۱۱-۱- طبقه ­بندی داده ­های ماهواره­ای
همان‌طور که گفته شد یکی از مهمترین و پرکاربردترین تکنیک­ها در پردازش داده ­های ماهواره­ای به منظور مطالعه کاربری اراضی انجام طبقه ­بندی تصـــاویر ماهواره­ای هست. طبقه ­بندی به تشخیص و تفکیک گروه­هایی از پیکسل­ها که دارای اعداد رقومی نزدیک به یکدیگر می­باشند گفته می­ شود. اعداد رقومی با این فرض که هر دسته از پیکسل­های مشابه معرف یک پدیده (طبقه) می­باشند، بر اساس تشابه و نزدیکی خصوصیات طیفی­شان دسته­بندی می­گردند. طبقه ­بندی پیکسل­ها را می‌توان به دو صورت نظارت شده و بدون نظارت انجام داد.
۱-۴- ۱۱-۱- ۱- طبقه ­بندی بدون نظارت
در این طبقه ­بندی شناخت اولیه در مورد مشخصات طبقه­ها ضروری نبوده و مفسر دخالت چندانی در امر طبقه ­بندی ندارد. این طبقه ­بندی در دو مرحله انجام می­گیرد. در مرحله اول پیکسل­های تصویر به گونه ­ای دسته­بندی می­شوند که مشخصات پیکسل­های هر گروه تا حد ممکن به هم شبیه و در ضمن از گروه ­های مجاور کاملاً متمایز گردند و در مرحله دوم گروه­ ها بر اساس موقعیت و پراکنش آن‌ها در تصویر و همچنین انجام کارهای میدانی تفسیر و شناسایی می­شوند. از این طبقه ­بندی در موارد زیر استفاده می­ شود:
الف) شناخت تعداد طبقه ­های قابل تفکیک
ب) تعیین نمونه­های تعلیمی برای طبقه ­بندی نظارت­شده
۱-۴-۱۱-۱-۲- طبقه ­بندی نظارت­شده
این‌روش بر پیش­شناخت دقیق طبقه ­های موردنظر استوار است. بدین مفهوم که مجموعه­ کوچکی از پیکسل­ها به عنوان نمونه­هایی از طبقات موردنظر تعیین می­ شود. موقعیت این پیکسل­ها معمولاً از طریق کار زمینی و یا با بهره گرفتن از اطلاعات جنبی تعیین می­ شود. به‌صورت کلی در این طبقه ­بندی ضرورت تعریف و شناخت دقیق طبقه­ها و تعیین نمونه­های تعلیمی که به‌طور کامل و جامع طبقه ­های موردنظر را تشریح و ارائه نماید مد نظر هست. در این‌روش طبقه ­بندی چهار مرحله انجام می­گیرد:
الف) انتخاب و تعیین طبقه­ها
مرحله اول در انجام یک طبقه ­بندی نظارت­شده تعیین نوع و تعداد طبقه­ها هست. مفسر باید در انتخاب طبقه­ها علاوه بر دیدگاه موضوعی و تخصصی زمینه مورد عمل ویژگی­ها و توانایی­های سنجش از دور را نیز مد نظر قرار دهد و در ضمن تعریف حتی­الامکان جامع و کاملی از طبقاتی که نمایانگر مرز بین آن‌ها هست، به منظور تفکیک و نام­گذاری طبقات در اختیار داشته باشد. باید به این نکته توجه داشت که افزایش تعداد طبقات، باعث کاهش صحت طبقه ­بندی می­ شود و مفسر به دلیل محدودیت داده ­های ماهواره­ای در ارتباط با تفکیک پدیده ­های مختلف ناچار به ادغام طبقه­ها و کاهش آن‌ها می­گردد. از روش‌های مختلف محاسبه تفکیک­پذیری نمونه­های تعلیمی برای سنجیدن این قابلیت­ها استفاده می­ شود که در جای خود توضیح داده خواهد شد.
ب) انتخاب نمونه­های تعلیمی و اصلاح آن‌ها
نمونه­های تعلمی نقش مهمی در صحت نتایج حاصل از طبقه ­بندی ایفا می­نمایند. لذا اهمیت دقت در انتخاب نمونه­های تعلیمی بسیار لازم و ضروری هست. نمونه­های تعلیمی تا حد ممکن باید همگن بوده و مشخصات طیفی طبقات را به‌خوبی ارائه دهند و همچنین معرف طبقه موردنظر نیز باشند. تعداد و بزرگی قطعات نمونه­های تعلیمی به وسعت، یکنواختی، همگنی و یکپارچگی طبقات بستگی دارد. طبقات وسیع، ناهمگن­تر و پراکنده­تر نیاز به قطعات نمونه بیشتری دارند. لازم به ذکر است که نمونه­های تعلیمی متعدد و کوچک با پراکنش مناسب در هر طبقه مناسب­تر از تعداد اندک نمونه تعلیمی بزرگ هست. نمونه­های تعلیمی هر طبقه با بهره­ گیری از تجربه و شناخت مفسر از منطقه به کمک اطلاعات جنبی نظیر نقشه­های موضوعی مرتبط و عکس­های هوایی و یا کارهای میدانی تعیین می­ شود. روش‌های زیر برای بررسی و اصلاح نمونه­های تعلیمی استفاده می­ شود:
۱-۴-۱۲- نمایش توزیع اعداد رقومی نمونه­های تعلیمی
شکل توزیع عدد رقومی نمونه­های تعلیمی با بهره گرفتن از روش گرافیکی جهت اصلاح آن‌ها مورد بررسی قرار می­گیرد و هیستوگرام مربوط به نمونه­ها در هر باند به‌طور جداگانه مشاهده می­ شود. میانگین اعداد رقومی قطعات نمونه هر طبقه در هر باند باید بسیار به هم نزدیک باشد و قطعات نمونه همگن دارای توزیع نرمال به‌صورت تک­قله­ای و با انحراف معیار پایین و در صورت ناهمگنی به‌صورت چندقله­ای خواهد بود.
۱-۴-۱۳- آزمون تفکیک­پذیری نمونه­های تعلیمی
آزمون تفکیک­پذیری داده ­های ماهواره­ای معمولاً بر روی نمونه­های تعلیمی یا نقاط موردنظر^[۳۵] انجام می­گیرد و مشخص می­ کند که این داده ­ها تا چه حد امکان تفکیک یا تشخیص از یکدیگر را دارند. تفکیک­پذیری طبقه­ها به معنی میزان فاصله­دار توزیع احتمال عدد رقومی دو طبقه و میزان هم­پوشانی آن‌هاست. تفکیک­پذیری زیاد بین دو طبقه بدین معناست که دو طبقه دارای بیشترین فاصله آماری بوده و بالاترین احتمال برای طبقه ­بندی صحیح را دارا می­باشند.
تفکیک­های آماری رایــج مانند فاصله Jeffries-Matusita و Transformed Divergence از روش‌های اندازه ­گیری قابلیت تفکیک­پذیری آماری بین کلاسه­های طیفی در باندهای مختلف می­باشند (ماوسل^[۳۶] و همکاران، ۱۹۹۰). در این مطالعه معیار فاصله Jeffries-Matusita بدین منظور بکار برده شده است.

۱-۶-۱-۲. فرهنگ سازمانی
چشماندازی تازه برای ارزیابی سازمانها است و آنرا یک نیروی اجتماعی می‌دانند که معرفت و ادراکات اعضای سازمان را از مفاهیم و واقعیتها، شکل داده، الگوهای رفتار سازمانی را کنترل می‌کند و موجب تعلق و عدم تعلق افراد به سازمان میشود (ایران زاده،۱۳۸۱،ص ۱۹۹).

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

درگیر شدن در کار: عبارتست از توانمند سازی(افراد اختیار، ابتکار و توانایی برای اداره کردن کارشان را دارند. این امر نوعی حس مالکیت و مسؤلیت در سازمان ایجاد میکند)، تیمسازی(در سازمان به کار گروهی در جهت اهداف مشترک، ارزش داده میشود) و توسعه قابلیت‌ها(سازمان به منظور تأمین نیازها و باقی ماندن در صحنه رقابت بطور مستمر به توسعه مهارتهای کارکنان میپردازد).
پایداری: عبارتست از ایجاد تغییر (سازمان قادر است راههایی برای تأمین نیازهای تغییر ایجاد کند، و میتواند محیط مؤسسه را بشناسد، به محرکهای جاری پاسخ دهد و از تغییرات آینده پیشی جوید)، مشتریگرایی (سازمان مشتریان را درک میکند و به آنها پاسخ میدهد و پیشاپیش درصدد تأمین آینده بر میآید. در واقع مشتریگرایی درجهای که سازمانها در جهت رضایتمندی مشتریان هدایت میشوند را نشان میدهد) و یادگیریسازمانی (میزان علائم محیطی را که سازمانها دریافت، ترجمه و تفسیر میکنند و فرصتهایی را برای تشویق خلاقیت، سبک دانش و توسعه تواناییها ایجاد میکند اندازه میگیرد).
سازگاری: عبارتست از ارزشهای بنیادین (اعضای سازمان در یک دسته از ارزشهایی که هویت و انتظارات آنها را تشکیل میدهند شریک اند)، توافق (اعضای سازمان قادرند در اختلافات مهم به توافق برسند. این توافق هم شامل توافق در سطح زیرین و هم توانایی در ایجاد توافق در سطوح دیگر میباشد) و هماهنگی و پیوستگی (واحدهای سازمانی با کارکردهای متفاوت میتوانند برای رسیدن به اهداف مشترک خیلی خوب با هم کار کنند. مرزهای سازمانی با اینگونه کار کردن به همریخته نمیگردد).
مأموریت: عبارتست از گرایش و جهت استراتژیک (گرایشهای استراتژیک روشن جهت اهداف سازمانی را نشان میدهد و هر شخص میتواند خودش را در آن بخش(صنعت)، مشارکت دهد)، اهداف و مقاصد (اهداف با استراتژی مأموریت و افق دید سازمان پیوند مییابد و سمت و سوی کار افراد را مشخص میکنند) و چشمانداز (سازمان یک دیدگاه مشترک از وضعیت آینده دارد. آن ارزش بنیادی را ابراز میکند، اندیشه و دل نیروی انسانی را با خود همراه ساخته و در همین زمان جهت را نیز مشخص میکند) (دنیسون،۲۰۰۰،صص۱۱۱-۱۱۹).
۱-۶-۲. تعاریفعملیاتی
۱-۶-۲-۱کارآفرینی سازمانی
پرسشنامه استاندارد بارینگر و بلودُرن (۱۹۹۹) با مقیاس پنج درجهای لیکرت برای سنجش کارآفرینیسازمانی استفاده شده است. این پرسشنامه در کل از ۹ سوال تشکیل شده است که ۳ سؤال اول بعد نوآوری، ۳ سوال دوم بعد ریسک پذیری، و بالاخره ۳ سؤال آخر بعد پیشگامی را میسنجد.
۱-۶-۲-۳. فرهنگ سازمانی
۶۰ سؤال پرسشنامه استاندارد فرهنگسازمانی دنیسون که با مقیاس پنج گزینهای لیکرت طراحی شده به سنجش ابعاد فرهنگسازمانی شامل درگیر شدن در کار ۱۷ سؤال (۱ تا ۱۷)، پایداری ۱۴ سؤال(۱۸ تا ۳۱)، سازگاری ۱۴ سؤال (۳۲ تا ۴۵) و مأموریت ۱۵ سؤال (۴۶ تا ۶۰) میپردازد.
فصل دوم
ادبیات و پیشینه پژوهش
مقدمه
برای انجام هرکاری اولین و اصلیترین کار، ارائه تعاریفی درباره مفاهیم موجود در آن فعالیت است. علوم انسانی جزء آن دسته از علومی است که نمیتوان همانند فیزیک و شیمی به بیان تعاریف قطعی در حوزه های مرتبط با آن پرداخت. تعاریف نسبی هستند و نمیتوان تعریف قطعی برای مفاهیم علوم انسانی بیان کرد. در این میان کارآفرینی سازمانی مفهوم جدیدی است که به تازگی وارد ادبیات و علوم انسانی شده است و در مدت کوتاهی در مباحث توسعه پیدا کرده و توانسته سهم بسزایی در تبیین مسائل توسعه کسب کند.
لذا در این فصل با توجه به اینکه موضوع پژوهش بررسی ارتباط میان فرهنگ سازمانی و کارآفرینی سازمانی است، ابتدا به بررسی موضوعات فرهنگ سازمانی و کارآفرینی سازمانی از قبیل مفاهیم و تعاریف، ویژگیها، مزایا، ضرورت و اهمیت، تاریخچه، اهداف و اصول، مراحل یا فرآیندها، ابعاد، مدلها، نظریهها، الگوها، تئوریها، عوامل تأثیرگذار و … بررسی خواهند شد. سپس در بخش دوم که تحت عنوان پیشینهپژوهش میباشد، به بررسی پیشینههای مرتبط با فرهنگ سازمانی و کارآفرینی سازمانی میپردازیم.
۱-۲-کارآفرینی سازمانی
نیاز به نوآوری در خدمات و محصولات و از طرفی داشتن کارکنانی کارآفرین باعث شده است بسیاری از سازمانها به تجدید نظر در ساختار سازمانی خود بپردازند. این سازمانها، کارآفرینی و نوآوری را بعنوان فرهنگسازمانی تلقی میکنند، تا سازمان مربوطه بطور اثربخشتری به حیات خود ادامه دهد (عزتی و سید تقوی، ۱۳۸۸، ص۴۳). در واقع امروزه، نقش کارآفرین بعنوان موتور توسعهاقتصادی، قهرمان توسعهصنعتی، محرک و مشوق سرماﻳﻪگذاری، گزینه اصلی انتقالفناوری، گزینهرفعخلل و تنگناهایبازار و گزینهاصلی ایجاد اشتغال است (فدائیکیوانیونساج حسینی،۱۳۸۷،ص۵).
تا اوایل دهه ۱۹۷۰ تحقیقات در زمینه کارآفرینی بر اقدامات یا ویژگیهای افراد متمرکز بود. محققان متعاقباً تشخیص دادند که خود سازمانها نیز مبادرت به فعالیتهای کارآفرینانه مینمایند(بورگلمن^[۴]،۱۹۸۳، نقل از شوقی و صالحی،ص۴). این امر باعث شکلگیری ایده کارآفرینیسازمانی گردید. کارآفرینی سازمانی مفهومی است که بر سازمان نه بر افراد، و بر فرهنگها و فرایندهای سازمانی متمرکز است (کورنوال و پرلمن^[۵]،۱۹۹۰،ص۳۷).
کارآفرینی عامل اصلی ایجاد خلاقیت و نوآوری در سازمانهای امروزی بوده و سازمانها در اکثر کشورهای توسعه یافته، در حال انتقال از حالت بوروکراتیک به وضعیت کارآفرینی سازمانی میباشند. شومپیتر، کارآفرینی را عامل محرک رشد اقتصادی میداند و از آن بعنوان پایه و اساس توسعه یاد میکند (سندیپ، پلاکر و یان^[۶]،۲۰۰۷،ص۱۶۳). در این راستا، کارآفرینیسازمانی دریچهای بسوی بهرهبرداری از مزایای رقابتی ماندگار، نوآوری و پیشگامی برای سازمانها محسوب میشود (کوارتکو و همکاران،۲۰۰۵،ص۲۹۹). رقابت و مبارزه سازمانها برای برخی پیامدهای مطلوب نظیر مشتریان، سهم بازار، رتبه سازمان و یا منابع مورد نیاز است (کالتر^[۷] به نقل از جعفر زاده، ۱۳۸۶، ص۷).
همچنین نوآوری برای سازمانهایی که در پی بقا و اثربخشی هستند یک نیاز اساسی است و بسیاری از سازمانها شدیداً بدنبال روشها و رویکردهای نوآورانه و کارآفرینانه به منظور بهبود اثربخشی، کارآمدی و انعطافپذیری هستند. در همین راستا کارآفرینیسازمانی بسرعت در حال تبدیل شدن به یک سلاح انتخابی برای بسیاری از سازمانها است. کارآفرینیسازمانی تلاشی برای ایجاد ذهنیت و مهارتهای کارآفرینانه و همچنین وارد ساختن این ویژگیها و ذهنیتها به درون فرهنگ و فعالیتهای سازمان است(استونر و همکاران،۱۹۹۵، ترجمه پارساییان و اعرابی،۱۳۷۹،ص۲۵).
در شرایط کنونی که سازمانها با مسائلی چون تغییر و تحولات سریع فناوری، رقابت پیچیده، رشد سریع تعداد رقبای جدید، تنوع نیازها و خواسته های مشتریان و میل کلی به بالا بردن بازدهی و بهره وری، روبرو هستند، کسب و کارهایی میتوانند قدرت رقابت داشته باشند که با برعهده گرفتن نقشی فعال و تأثیرگذار از کارآفرینیسازمانی که بعنوان عامل تحریک و تقویت رقابت، نوآوری و روانکننده تغییر و عامل تعادل در اقتصاد پویا یاد میشود، پشتیبانی نمایند، اما تحقیقات گوناگون نشان میدهند علیرغم اینکه سازمانها اهمیت نوآوری و کارآفرینی را برای رقابت در دنیای امروز پذیرفته اند، اما بدلیل نبود زیرساخت مناسب در ایجاد نوآوری و کارآفرینی موفق نبودهاند(ژنگ و همکاران،۲۰۰۹،ص۱۹).
۲-۱-۱. مفاهیم و تعاریف کارآفرینی
کارآفرینی یا همان فرایند کشف فرصتها بیان می‌کند که چگونه افراد بصورت مستقل و یا در داخل سازمانها، مسائل و چالشهای ناشناخته را می‌بینند و چارچوبی جدید از ابزارها و اهداف ایجاد می‌کنند تا از آنها استفاده کنند. البته کارآفرین فقط مواردی را می‌بیند و برای استفاده از آن برنامه‌ریزی می‌کند که ارزش لازم را داشته باشند (ارو^[۸]،۱۹۷۴، نقل از صالحی و شوقی،۱۳۹۱، ص۱۰). در راستای استفاده از فرصتها، کارآفرینان کالاها یا خدماتی را به جامعه عرضه می‌کنند که مشتری‌پسند بوده و بازار یا محیط خواهان آنها است. بنابراین لازم است کارآفرینان اطلاعات کاملی از بازار و محیط داشته باشند. فرایند مبادله و تعامل با محیط می‌تواند این اطلاعات را فراهم کند (جوانوویک^[۹]،۱۹۸۲، نقل از صالحی و شوقی،۱۳۹۱، ص۱۴).
از ابتدای طرح واژه کارآفرینی در محافل علمی، تعاریف متفاوتی از آن بر اساس دیدگاه های گوناگون ارائه شده است که عمده ترین آنها عبارتند از:
تعریف جوزف شومپیتر^[۱۰] با رویکرد اقتصادی (۲۰۰۳): وی کارآفرینی را موتور توسعه اقتصادی میداند و از آن تحت عنوان تخریب خلاق یاد میکند و بیان میدارد که کارآفرین فردی است که ترکیبات جدیدی را در تولید ایجاد میکند و کارآفرینی عبارت است از عرضه کالایی جدید، روشی جدید در فرایند تولید، ایجاد بازاری جدید، یافتن منابع جدید و ایجاد هرگونه تشکیلات جدید در کسب و کار ( احمدپور داریانی و مقیمی، ۱۳۸۷، ص ۴۸).
تعریف دیوید مککللند^[۱۱] با رویکرد روانشناسی (۱۹۹۱): وی نیاز به موفقیت را یک عامل بالقوه در کارآفرینی مطرح کرد. نیاز به موفقیت، نوع خاصی از انگیزه است که شامل یک احساس درونی و قوی نسبت به موفقیت میباشد. از نظر او کارآفرینان دارای سه شاخص هستند: ۱- فعالیت زیاد، ۲- جهت گیری نسبت به موفقیت، ۳- تعهد نسبت به دیگران (پرداختچی و شفیع زاده، ۱۳۸۵،ص۲۴).
تعریف پیتر دراکر^[۱۲] با رویکرد مدیریتی(۱۹۸۵): کارآفرینی بهرهبرداری از فرصتها برای ایجاد تغییرات است و کارآفرین همواره بدنبال تغییر، پاسخ دادن به آن و بهرهبرداری از آن بعنوان یک فرصت است. او معتقد است که مدیریت فعالیتهای کارآفرینی به شکل تصادفی در سازمانها اتفاق نمیافتد بلکه شرایطی باید فراهم شود:۱-سازمانها نیاز به فرهنگی دارند که حاضر به قبول نوآوری باشد.۲-زمینه سنجش نظام عملکردهای مربوط به نوآوریو کارآفرینی فراهم شود.۳-مدیریت فعالیتهای کارآفرین نیاز به ساختمند شدن دارد(همان منبع،ص۲۵).
بطور کلی را فرایند خلق چیزی جدید و با ارزش، با اختصاص زمان و تلاش لازم و در نظر گرفتن ریسکهای مالی، روانی و اجتماعی و رسیدن به رضایت فردی، مالی و استقلال تعریف کرده اند. این تعریف بدون در نظر گرفتن زمینه کاری، بر چهار جنبه اساسی کارآفرینی تأکید میورزد:
نخست آنکه کارآفرینی مستلزم فرایند خلق است. خلق هر چیز جدید و البته ارزشمند. این خلق باید برای کارآفرین و مخاطبی که این خلق برای او انجام شده است، ارزش داشته باشد.
دوم آنکه کارآفرینی مستلزم وقف زمان و تلاش کافی است. فقط کسانی که درگیر فرایند کارآفرینی می شوند درک صحیحی از مقدار قابل توجهی زمان و تلاش دارند که صرف خلق چیزی جدید شده و آن را به فعالیت در آورده است.
جنبه سوم، در نظرگرفتن ریسکهای اجتناب ناپذیر است. این ریسکها بنا بر زمینه تلاش کارآفرینان، شکلهای مختلفی دارد، امّا معمولاً پیرامون زمینه های مالی، روانی و اجتماعی متمرکزند.
بخش آخر تعریف به پاداشهای کارآفرین اشاره دارد. مهمترین این پاداشها استقلال است که باعث رضایت شخصی می شود. برای کارآفرینان سودجو پاداشهای مالی نیز مهم هستند(هیسریچ و پیترز^[۱۳]،۲۰۰۲،ص۴۵).
۲-۱-۲. انواع کارآفرینی از دیدگاه صمد آقایی (۱۳۸۲)
۲-۱-۲-۱. در قالب افراد آزاد و غیروابسته به سازمان (کارآفرینان شخصی- کارآفرینی مستقل^[۱۴])
در کارآفرینی مستقل کارآفرین از ایده اولیه تا ارائه محصول خود به جامعه، کلیه فرایندهای کارآفرینانه را با ایجاد یک بنگاه اقتصادی جدید، بطور مستقل شروع میکند. انگیزههای متفاوتی در افراد وجود دارد که سبب میشود بطور مستقل کار کنند، یکی از انگیزهها استقلال طلبی است که از قویترین نیازهای فرد کارآفرین ذکر شده است، او میخواهد کارها را به شیوه خود انجام دهد و کار کردن برای دیگران برای او سخت است، زیرا همواره اعتقاد دارد که خودش بهتر از هر کسی از عهده کار بر میآید و همچنین نیاز به پیشرفت و احساس رضایتمندی شغلی از دیگر انگیزههایی است که شخص را به ایجاد یک بنگاه اقتصادی مستقل ترغیب و تشویق میکند. بطورکلی کارآفرینی مستقل فرایندی است که کارآفرین طی میکند تا فعالیت کارآفرینانهای را بطور مستقل به ثمر برساند و کارآفرین مستقل با توجه به ویژگیهای نوآوری و خلاقیت منابع لازم را برای شروع یک کار جدید فراهم میکند.
۲-۱-۲-۲. در قالب کارکنان سازمان (کارآفرینان سازمانی- کارآفرینی درون سازمانی^[۱۵])
هر چند این نوع کارآفرینی نیز عملی فردی است ولی عمل و فرایند تحت حمایت و نظارت سازمان صورت میگیرد. بطوریکه کارآفرین فرایندی را طی میکند تا فعالیت کارآفرینانهای را در سازمان سنتی به ثمر برساند.
۲-۱-۲-۳. در قالب سازمان (سازمان کارآفرین- کارآفرینی سازمانی^[۱۶])
اختلاف این نوع کارآفرینی با دو مورد قبلی در این است که در کارآفرینی سازمانی فرایند کارآفرینی توسط سازمان طی میشود تا همه کارکنان بتوانند در نقش کارآفرین انجام وظیفه کنند. این نوآوری در سازمان هم به محصولات سازمان و هم به نظامهای مدیریتی سازمان بر میگردد. بطوری که شومپیتر (۱۹۳۴) نوآوری کارآفرینان سازمانی را عامل تفکیک آنها از مدیران میداند(صمدآقایی، ۱۳۸۲، صص ۱۱۷-۱۱۹).
تفاوت کارآفرینی درون سازمانی و کارآفرینی سازمانی در این است که در اولی یک فرد سرمنشأ نوآوری و تحول و کارآفرینی سازمان میشود، اما در دومی تمامی اعضای شرکت و سازمان دارای روحیه کارآفرینی میباشند و این روحیه نوآوری در جاجای سازمان وجود دارد (منصوری،۱۳۸۷، ص۷۴).
۲-۱-۳. مفهوم کارآفرینی سازمانی
نخستین گام جهت شناخت، درک و توصیف مفهوم کارآفرینیسازمانی مطالعه سیر تحول آن است. بدین منظور سیر تحول این مفهوم طی چهار دهه را در شکل ۲-۱ بررسی می‌کنیم (هادی زاده مقدم و رحیمی فیل آبادی،۱۳۸۴،ص۸۶).
شکل ۲-۱: سیر تحول مفهوم کارآفرینی سازمانی
کالینز و مور^[۱۷] (۱۹۷۰)، اولین محققینی بودند که در مطالعات خود، بین کارآفرینی مستقل و سازمانی تمایز قائل شدند و اینطور عنوان نمودند که کارآفرینان مستقل، سازمانهای جدید را بطور مستقل تأسیس میکنند درحالیکه کارآفرینان سازمانی ساختاری جدید را در درون سازمان ایجاد میکنند (صمد آقایی، ۱۳۸۲،ص ۶۶).
کارآفرینیسازمانی رویکردی است که بعنوان یک مفهوم ضروری و مورد نیاز مدیریت مطرح میباشد (والکمن، توکارسکی و گرانهاجن^[۱۸]،۲۰۱۰،ص۳). ویژگی مشترک کارآفرینیسازمانی، تمرکز بر نوآوری و ارائه محصول جدید است. نکته حائز اهمیت این است که مدیران بدون داشتن کارکنان با انگیزه ذاتی بالا نمیتوانند به کارآفرینی سازمانی دست یابند (گاو و لیو^[۱۹]،۲۰۰۴،ص۳۷).
کارآفرین سازمانی معادل واژه لاتین Intrapreneurshipاست که در آن یک فرد آغازگر فعا‌لیت‌های مخاطره آمیز در سازمان است. از طرف دیگر، لازمه‌ Corporate Entrepreneurship(که کارآفرینی سازمانی ترجمه شده) آن است که کل سازمان و کارکنان آن دار‌ای روحیه کارآفرینی شوند (احمدپور داریانی، ۱۳۸۴،ص۶۳).
تعاریف متعدد کارآفرینی سازمانی که در مقالات و کتب مختلف و از دیدگاه صاحبنظران متعدد ارائه شده است، بطور قابل ملاحظهای به هم شباهت دارند. مکنزی و دیکامبو^[۲۰] (۱۹۸۶)، معتقدند که فعالیت کارآفرینانهسازمانی میتواند شامل توسعه یک محصول جدید تا ایجاد یک فرایند اثربخش باشد. جینگ و یانگ^[۲۱] (۱۹۹۰)، کارآفرینی سازمانی را بعنوان فرایند توسعه محصولات یا بازارهای جدید تعریف میکنند. کوراتکو، منتاگنو و هورنسبای^[۲۲] (۱۹۹۰)، کارآفرینیسازمانی را بعنوان ایجاد کسب و کارهای جدید در درون چارچوب شرکتهای مادر توصیف مینمایند. مکگرات، بولیند و ونکاتارامن^[۲۳] (۱۹۹۲)، کارآفرینیسازمانی را بعنوان ابزار شرکتها برای افزایش ثبات اقتصادیشان در بلند مدت تعریف مینمایند و آریلا^[۲۴] (۱۹۹۶)، معتقد است که کارآفرینیسازمانی دارای سه بعد میباشد که عبارتند از: نوآوری، توسعه محصولات، خدمات و فرآیندهای جدید و ریسکپذیری. بطور کلی زهرا با بررسی پیشینه کارآفرینی سازمانی پیبرد که بیشتر تعاریفی که در زمینه کارآفرینی سازمانی مطرح شده است، آنرا بعنوان یک فعالیت نوآورانه در درون سازمان معرفی مینماید(پیرس^[۲۵]، ۲۰۰۳، ص۲۳). در ادامه به برخی از تعاریفی که در زمینه کارآفرینی سازمانی وجود دارد اشاره میکنیم:
کارآفرینیسازمانی عبارتست از مجموعه فعالیتﻫﺎیی که بهرﻩبرداری از مزایای رقابتی نوآوری را در یک سازمان امکان پذیر کرده و رهیافتی در نهادینه کردن نوآوری در سازمانﻫﺎ است. در حقیقت کارآفرینیسازمانی بعنوان دریچهﺍی بسوی بهرﻩبرداری از مزایای رقابتی ماندگار، نوآوری و پیشگامی برای سازمانﻫﺎ قلمداد ﻣﻰشود(کوارتکو و همکاران،۲۰۰۵،ص۳۱۳).
کارآفرینیسازمانی فرایندی است که طی آن سازمانها بدون توجه به محدودیتها، فرصتهای محیطی را شناسایی نموده و با ارائه خدمات و محصولات نوآورانه، نیازهای جامعه را در راستای توسعه پایدار تأمین مینمایند (مقیمی، ۱۳۸۷،ص ۱۶۴).

۴-۲- شدت نفوذ نهائی تعدیل‌نشده
همان‌گونه که قبلاً بیان شد، مبنای استخراج معادلات گروه‌بندی‌شده NRCS، بر اساس شدت نفوذ نهائی خاک‌ها می‌باشد (که این مقادیر همراه در مراحل بعدی، با دیگر ضرایب معادله نفوذ تعدیل می‌گردند). مقادیر برآورد نفوذ نهائی با بهره گرفتن از بافت خاک، و نیز بکارگیری روش‌های اندازه‌گیری شاملِ استفاده از نفوذ شش‌ساعته، برازش معادله توانی و کاربرد تعریف استاندارد، برازش معادله بر داده‌های نفوذ انتهائی و استفاده از روش جریان ورودی- خروجی در جویچه، برای تیمارهای رطوبتی مختلف در شکل‌ ۴-۲ نشان داده شده است.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

بدیهی است مقدار نفوذ نهائی بر اساس بافت خاک در همه موارد (شرایط رطوبتی و نوبت آبیاری) ثابت می‌باشد؛ که با توجه به بافت خاک (لوم رسی شنی و لوم )، رقم ۶۲/۷ میلی‌متر در ساعت برای آن انتخاب گردید (با استناد به جدول گروه نفوذ SCS). دیگر روش‌های برآورد شدت نفوذ نهائی نیز برای همه تیمارها، دارای یک روند نزولی در طول فصل آبیاری است.
داده‌های ورودی-خروجی از آبیاری اول تا آبیاری چهارم روند کاهشی خود را حفظ کرده اما در آبیاری پنجم میزان نفوذ افزایش یافته است. علت این کاهش (تا آبیاری چهارم) و افزایش (در آبیاری پنجم) را می‌توان به تغییر ساختمان خاک و رویش گیاه در طول فصل آبیاری نسبت داد. به این صورت که با ادامه روند آبیاری ساختمان خاک دچار تغییراتی شده و از میزان نفوذ نهایی کاسته شده است، اما در آبیاری پنجم به دلیل رویش علف‌های هرز در داخل جویچه میزان ضریب زبری خاک افزایش یافته و بر شدت نفوذ نهایی اثر گذار بوده و باعث افزایش آن شده است. این روند در همه تیمارهای پنج و هفت و نه روزه مشاهده می‌گردد؛ البته میزان این تغییرات در تیمار پنج روزه (تیمار با رطوبت اولیه بیشتر) محسوس‌تر از دو تیمار دیگر می‌باشد. همچنین نتایج داده‌های حاصل از سه روش شدت شش ساعته، معادله توانی و برازش انتهایی در تیمار پنج روزه، تغییرات کاهشی در طول فصل آبیاری (به استثنای آبیاری چهارم) را نشان می‌دهد. این روند کاهشی در تیمار هفت روزه و در طول فصل آبیاری (به استثنای آبیاری پنجم)، و در تیمار نه روزه در طول کل فصل آبیاری (برای همه آبیاری‌ها) وجود دارد. علت این روند کاهشی برای اکثر آبیاری‌ها را می‌توان به ساختمان خاک و شرایط محیطی (مانند دما) و خطای انسانی نسبت داد.

شکل۴-۲– مقادیر شدت نفوذ نهایی بدست آمده از روش‌های مختلف در طول فصل آبیاری در تیمارهای رطوبتی مختلف.
از طرف دیگر، از لحاظ مقدار برآورد، همانطور که داده‎‌ها و شکل‌ها نشان می‌دهند، در تمامی تیمارها و در کل فصل آبیاری داده‌هائی که با بهره گرفتن از روش ورودی-خروجی بدست آمده‌اند، از داده‌های حاصله از سه روش شدت شش ساعته، معادله توانی و برازش انتهایی (که از استوانه نفوذ استخراج شده‌اند) بیشترند. از جمله دلایل این اختلاف می‌توان به چگونگی برآورد داده‌ها اشاره کرد. داده‌های ورودی- خروجی در شرایط واقعی آبیاری که در آن آب در حال حرکت است (در طول کل جویچه) بدست آمده‌اند، این در حالی است که داده‌های سه روش دیگر براساس اطلاعات استوانه‌های نفوذ بدست آمده‌اند، که نشان‌دهنده شرایط بدون‌حرکت (static) آب، آن‌هم بصورت نقطه‌ای (و نه طولی و گسترده) بوده و از نظر ساختاری با شرایط واقعی مزرعه متفاوت می‌باشد. همچنین میزان عمق آب در استوانه‌های نفوذ بیشتر از عمق آب در جویچه می‌باشد. از طرفی، مقادیر بدست آمده از روش‌های متّکی به استوانه نفوذ متناظر با زمان‌های ۶ ساعت و بیشتر (تا چندین برابر آن) بوده و در روش ورودی-خروجی این زمان حدود ۳۰ دقیقه (تا کمتر از یک ساعت) می‌باشد، و بدیهی است شدت نفوذ در زمان‌های طولانی دارای مقادیر کمتری خواهد بود.در هر صورت، این مقادیر برای کاربردهای بعدی، براساس نوبت آبیاری و شرایط هیدرولیکی آزمایش تعدیل شدند.
۴-۳- شدت نفوذ نهائی تعدیل‌شده با بهره گرفتن از معادلات NRCS
با تعدیل نفوذ نهائی برای روش‌های مختلف (متناظر با شرایط واقعی مزرعه)، این مقادیر در هر نوبت آبیاری (بصورت مجزّا) مورد تجزیه-تحلیل آماری قرار گرفته (جدول ۴-۲) و میانگین آنها در شکل‌ ۴-۳ ارائه شده است.
جدول ۴-۲٫ تحلیل آماری نفوذ نهایی تعدیل شده حاصل از روش‌های مختلف در طول فصل آبیاری.

* و ** نشانگر معنی‌داری اثر عوامل، به ترتیب در سطح ۵ و ۱ درصد است
تحلیل آماری نشان می‌دهد در هر سه تیمار رطوبتی و در طول فصل آبیاری (بجز آبیاری اول از دو تیمار پنج و نه روزه و آبیاری دوم و چهارم از تیمار پنج روزه)، اختلاف معنی‌داری بین داده‌ها وجود دارد. معنی‌دارنشدن تفاوت‌ها در آبیاری اول را همان‌گونه که در شکل۴-۳ نیز مشهود است، می‌توان به نوسانات زیاد داده‌ها، بخاطر شرایط ناپایدار خاکِ تازه شخم‌خورده دانست و این در حالی است که هنوز رطوبت اولیه نیز در آنها اعمال نشده بود.

شکل۴-۳٫ مقادیر شدت نفوذ نهایی تعدیل‌شده حاصل از روش‌های مختلف در طول فصل آبیاری در تیمارهای رطوبتی مختلف.
(به همراه دامنه تغییرات آن به صورت میله‌ای)
همان‌گونه که در شکل‌ ۴-۳ قابل‌مشاهده است با انجام تعدیل‌های مزرعه‌ای، مقادیر شدت نفوذ و دامنه نوسانات آنها از داده‌های اولیه کمتر شد؛ بیشترین و کمترین مقدار شدت نفوذ قبل از تعدیل در تیمارهای مختلف رطوبتی بیش از ۴۰میلی‌متردرساعت (از ۳ تا ۴۵) اختلاف داشته، اما پس از تعدیل داده‌های اولیه، مقادیر بیشینه و کمینه نفوذ نهائی در بین تیمارهای مختلف به ۱۳ و ۳ میلی‌متر در ساعت رسیده و اختلاف آنها به حدود ۱۰ میلی‌متر در ساعت کاهش یافت. به این ترتیب می‌توان نتیجه گرفت که اعمال تعدیل‌های مذکور سبب می‌گردد که اختلاف بین داده‌ها و پراکندگی و انحراف‌معیار آنها کاهش یابد. به نظر می‌رسد علت این نزدیکی بین داده‌های شدت نفوذ نهائی، منطقی و حتی مورد انتظار باشد. به این صورت که شرایط خاص یک جویچه اعم از محیط خیس‌شده، ضریب زبری، شیب و… برای مقادیر نفوذ نهایی بدست آمده از روش‌های مختلف اعمال می‌گردد. در عین حال، برای تیمارهای مختلف در طول فصل آبیاری شرایط مشابه داده‌های تعدیل نشده، از لحاظ روند کاهشی وجود داشته و روند افزایشی مختصر در آبیاری پنجم (و بعضاً چهارم) نیز همچنان مشاهده شده و حتی این موضوع به روش‌های مرتبط با استوانه نفوذ نیز سرایت نمود.
همانطور که در بخش قبل نیز به آن اشاره شد، در آبیاری‌های چهارم و پنجم بدلیل رشد گیاه در داخل جویچه ضریب زبری آن افزایش یافته و بر نفوذ اثرگذار بوده است. البته رشد گیاه در جویچه‌های مربوط به تیمار پنج روزه نیز وجود داشت و بنظر می‌رسد تاثیر همزمان رشد گیاه و رطوبت اولیه در این سه تیمار سبب بروز چنین اختلافاتی در برآورد داده‌ها شد. همچنین داده‌های حاصل از برآورد با بافت خاک نیز دیگر ثابت نبوده و با اعمال تعدیل‌ها در هر آبیاری مقدار متفاوتی (هماهنگ با شرایط همان آبیاری) را نشان می‌دهد.
برای مقایسه بین تیمارهای رطوبتی و بررسی اثر رطوبت بر شدت نفوذ نهائی، نتایج داده‌های هریک از روش‌های مذکور برای سه تیمار رطوبتی در طول فصل آبیاری مورد تحلیل قرار گرفت (جدول ۴-۳). به طور کلی اعمال تیمارهای رطوبتی در هریک از روش‌های برآورد شدت نفوذ نهائی، نتایج متفاوتی را نشان داد؛ بطوری‌که اختلاف بین داده‌های حاصل از بافت خاک در تیمارهای مختلف برای تمامی آبیاری‌ها معنی‌دار نشد.
این فرایند برای داده‌های روش ورودی- خروجی نیز مشاهده شد، با این تفاوت که به دلیل شرایط خاص آبیاری پنجم، اختلاف معنی‌داری در آن بدست آمد که این اختلاف هم عمدتاً‌ بین تیمار ۹روزه با دو تیمار دیگر بوده و نتایج تیمارهای ۵ و ۷ روزه بهم نزدیک بودند (شکل ۴-۴). از طرفی، تحلیل آماری داده‌های سه روش دیگر که با بهره گرفتن از داده‌های حاصل از استوانه نفوذ بدست آمدند، نتایج متفاوتی را نشان داد؛ بطوریکه در اغلب آبیاری‌ها میان داده‌ها اختلاف معنی‌دار در سطوح مختلف وجود دارد.
جدول۴-۳٫ تحلیل آماری شدت نفوذ نهائی تیمارهای رطوبتی مختلف حاصل از روش‌های متفاوت در طول فصل آبیاری.

شکل۴-۴٫ مقایسه آماری شدت نفوذ نهایی تعدیل‌شده در تیمارهای رطوبتی مختلف، در روش‌های مختلف در طول فصل آبیاری.
بر این اساس، مقدار شدت نفوذ نهایی، بسته به این‌که براساس چه روشی بدست آید، تحت تاثیر رطوبت‌های اولیه قرار می‌گیرد. این در حالی است که حداقل در هر آبیاری، نفوذ نهایی یک مشخصه ثابت از خاک محسوب می‌شود. بررسی این موضوع با توجه به مراحل انجام هر روش نشان می‌دهد که رطوبت اولیه در روش بافت خاک مطرح نمی‌شود و روش شدت شش‌ساعته نیز بدلیل تاثیرگذاری رطوبت در زمان‌های ابتدائی، با میانگین‌گیری از کل زمان ، این اثر ناچیز گشته و تفاوت بین تیمارهای رطوبتی چندان بروز پیدا نمی‌کند. در روش ورودی-خروجی با توجه به تاخیر زمانی آزمایش تا تکمیل مرحله پیشروی و تثبیت جریان خروجی، موضوع رطوبت اولیه در عمل کمرنگ می‌گردد. در روش توانی، بدلیل اینکه غالباً داده‌های اولیه نفوذ به تعداد بیشتری جهت برازش معادله، مورد استفاده قرار می‌گیرند، و از طرفی تاثیر رطوبت اولیه بر داده‌های ابتدایی بیشتر است، اثر رطوبت اولیه بیشتر در معادله‌های نفوذ بروز یافته و در نتیجه مقادیر نفوذ نهائی حاصل از آن در تیمارهای رطوبتی مختلف و در طول فصل آبیاری با یکدیگر تفاوت معنی‌دار داشته‌اند. اما در روش برازش انتهائی چگونگی استخراج معادله و تکیه آن بر داده‌های کمتری از اطلاعات اولیه، اثر رطوبت اولیه کمرنگ‌تر شده است (این موضوع بخصوص در آبیاری دوم و سوم بیشتر نمود پیدا کرده است).
۴-۴- میانگین عمق آب نفوذیافته در زمان آزمایش
به منظور بررسی مقدار تغییراتِ معادلات NRCS در اثر اعمال رطوبت‌های مختلف، مقدار میانگین عمق نفوذ آب متناظر با زمان انجام آزمایش‌ها، با بهره گرفتن از معادلات استخراج‌شده در هر روش، محاسبه و در مقایسه با مقدار اندازه‌گیری‌شده (از اطلاعات آبنمودهای ورودی-خروجی) مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج تحلیل آماری داده‌های مذکور در جدول ۴-۴ و مقایسه میانگین عمق نفوذ مرتبط با هر روش، بصورت مجزّا در هر آبیاری و در سه تیمار رطوبتی در شکل۴-۵ ارائه شده است.با توجه به تحلیل آماری، در اکثر موارد (بجز بخشی از آبیاری‌ها اوّل، که معمولاً‌ قابل تحلیل‌ نیست)، تأثیر تیمار رطوبتی معنی‌دار بوده و در حقیقت، تأثیر قابل توجه رطوبت اوّلیه خاک در برآورد مقدار نفوذ را نشان می‌دهد. همانطور که مشاهده می‌گردد مقدار برآوردها با بهره گرفتن از روش های مختلف متفاوتند و بجز آبیاری اوّل که بخاطر عدم اعمال تیمارهای رطوبتی و نوسانات داده‌ها دارای تحلیل مناسبی نمی باشد، از آبیاری دوم به بعد مقدار نفوذ در روش‌های مختلف با مقدار اندازه‌گیری شده آن دارای اختلاف‌های معنی‌دار در سطح یک درصد می‌باشد. نکته قابل توجه این است که تغییرات عمق آب برآورد شده با بهره گرفتن از روش‌های مختلف در طول فصل آبیاری و برای تیمارهای رطوبتی مختلف بسیار مشابه تغییرات مقادیر نفوذ نهایی تعدیل‌شده است. البته چون مبنای داده‌های عمق نفوذ، معادلات نفوذ بدست‌آمده بر اساس نفوذ نهائی می‌باشند، پس دور از انتظار نیست که تغییراتشان مشابه یکدیگر باشد.
جدول ۴-۴٫ تحلیل آماری میانگین عمق آب نفوذ یافته برآورد شده با روش‌های مختلف در تیمارهای رطوبتی متفاوت.

* و ** نشانگر معنی‌داری اثر عوامل، به ترتیب در سطح ۵ و ۱ درصد است.
نتایج مقایسه میانگین داده‌ها نشان می‌دهد که از بین روش‌های نامبرده، داده‌های حاصل از روش ورودی-خروجی نزدیکی زیادی با داده‌های واقعیِ حاصل از روش اندازه‌گیری شده دارند. همچنین داده‌های حاصل از چهار روش دیگر (بافت خاک، نفوذ ۶ ساعته، معادله توانی و برازش انتهائی) مقدار نفوذ کمتری را نسبت به نفوذ واقعی نشان می‌دهند. یکی از دلایل این امر استفاده از استوانه نفوذ جهت تعیین مقدار نفوذ نهائی و در نتیجه برآورد عمق نفوذ از آن بوده که با روش‌های دیگر متفاوت است.
در مطالعات مشابه که دو شرایط فوق (استفاده از استوانه نفوذ و روش ورودی-خروجی) بر آن حاکم بود، نیز مشاهده شد که مقدار نفوذ نهایی در استوانه نفوذ کمتر از روش ورودی-خروجی است. دلایل مختلفی برای این مشاهدات وجود داشت. ازجمله آنها می‌توان به شرایط استغراقی در یک نقطه (استوانه نفوذ) اشاره کرد که امکان حبس هوا در خاک به وجود آمده و مانع نفوذ بیشتر گردد. همچنین در روش ورودی- خروجی جریان آب مانع رسوب‌گذاری شده و همین امر از کاهش نفوذ نهایی جلوگیری به عمل می‌آورد، اما در استوانه نفوذ چنین شرایطی وجود ندارد ]۲۷[.
بنابراین می‌توان نتیجه گرفت داده‌هایی حاصل از بافت خاک و استوانه نفوذ، میزان نفوذ نهایی (در نتیجه عمق متوسط آب برآورد شده از معادلات NRCS) کمتری را نسبت به داده‌هایی که از روش ورودی- خروجی بدست آمده‌اند، برآورد می‌کند. به همین منظور در این پژوهش تنها به ارزیابی داده‌های حاصل از روش ورودی-خروجی که نزدیکی بیشتری با داده‌های اندازه‌گیری شده دارند پرداخته شد.

شکل۴-۵٫ میانگین آب نفوذیافته برآورد شده با روش‌های مختلف، در تیمارهای رطوبتی مختلف در طول فصل آبیاری
(به همراه دامنه تغییرات آن به صورت میله‌ای).
۴-۵- تحلیل آماری داده‌های حاصل از روش ورودی- خروجی
داده‌های حاصل از روش ورودی- خروجی (که با اعمال تیمارهای رطوبتی مختلف حاصل شد) نیز مانند داده‌های بافت خاک مورد تحلیل آماری قرار گرفتند (جدول ۴-۶). بر این اساس، در آبیاری‌های اول تا چهارم برای رطوبت‌های مختلف مقدار نفوذ برآورد شده دارای اختلاف معناداری نمی‌باشد اما در آبیاری پنجم اختلاف معنادار در سطح ۱ درصد وجود دارد. در آبیاری پنجم به دلیل پوشیده شدن جویچه توسط علف‌‌های هرز سرعت پیشروی آب بشدت کاهش یافته و میزان نفوذ افزایش یافت. البته رویش علف هرز برای هر سه تیمار رطوبتی یکسان بوده و نمی‌توان آنرا به عنوان تنها عامل ایجاد اختلاف معنی‌دار میان عمق‌های نفوذ بدست آمده در نظر گرفت اما با توجه به وجود شرایط یکسان دیگر برای تمامی رطوبت‌های اعمال شده این احتمال وجود دارد که رویش علف‌ها و وجود رطوبت‌های اولیه متفاوت بر یکدیگر اثر متقابل داشته و سبب شوند که چنین نتیجه‌ای حاصل گردد.
جدول۴-۶٫ نتیجه تحلیل آماری مربوط به میانگین عمق نفوذ آب برآورد شده با بهره گرفتن از روش ورودی- خروجی.

۴-۶- تحلیل آماری عمق نفوذ متوسط برآورد شده با معادلات SCS (روش ورودی-خروجی)
همانطور که پیش از این اشاره شد، معادلات هم‌خانواده‌های نفوذ جدید (NRCS)، بازبینی شده معادلات هم‌خانواده‌ قدیم (SCS) می‌باشند، که تغییراتی در جهت تعدیل شرایط مزرعه‌ای و به ویژه آبیاری سطحی بر روی آنها اعمال گردیده است. لذا در این پژوهش مقدار نفوذ با بهره گرفتن از معادلات SCS برآورد گشته و مورد بررسی قرار گرفت. به این منظور از روش بافت خاک (به دلیل ثابت بودن رقم اولیه شدت نفوذ وتغییرات ناچیز آن پس از تعدیل) صرف‌نظر شد و تنها داده‌های برآورد شده از روش ورودی-خروجی (با استناد به جداول SCS) تحلیل شدند (جدول۴-۷). برای مشاهده بهتر این تحلیل، در شکل۴-۶ ارزیابی آماری تغییرات داده‌های عمق نفوذ برآورد شده از این روش را برای آبیاری‌های

۳-۷-۵-۲-اندازه ­گیری غلظت هموگلوبین خون
اندازه ­گیری غلظت هموگلوبین به روش رنگ سنجی و سیان‌مت­هموگلوبین با بهره گرفتن از کیت پارس آزمون انجام شد. روش این آزمایش بدین ترتیب است که هموگلوبین خون با معرف داربکین^[۴۴]، حاوی پتاسیم فری­سیانید، واکنش می‌دهد و اغلب مشتقات آن تبدیل به سیان می­ شود. جذب سیان توسط اسپکتروفتومتر در طول موج ۵۴۰ نانومتر ثبت و در مقایسه با استاندارد، غلظت هموگلوبین بر حسب گرم در دسی لیتر خون محاسبه می‌شود.
۳-۷-۵-۳- هماتوکریت
به منظور اندازه‌گیری درصد هماتوکریت، لوله‌های موئین حاوی خون با سه تکرار برای هر پرنده به مدت ۱۵ دقیقه با سرعت ۳۰۰۰ دور در دقیقه سانتریفیوژ و سپس با بهره گرفتن از خط‌کش مخصوص، درصد هماتوکریت خون تعیین گردید.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۳-۷-۵-۴- شمارش گلبول‌های قرمز خون
جهت شمارش گلبول قرمز ابتدا، خون منعقد نشده توسط ملانژور گلبول قرمز با محلول سیترات فرمل استاندارد (۱۰ میلی‌لیتر فرمالدئید ۴۰ درصد، ۹۹۰ میلی‌لیتر محلول سیترات سدیم ۳۲ گرم در لیتر) به نسبت ۱ به ۲۰۰ رقیق شد. یک قطره از این محلول گلبول قرمز در ۵ مربع از ۲۵ مربع مرکز لام هماسیتومترشمارش و در نهایت تعداد گلبول­های قرمز به صورت ضریبیاز ^۶ ۱۰ درهرلیترخون بیان گردید.
۳-۷-۶ – روش انجام تیتر آنتی بادی SRBC
برای تهیه یک سوسپانسیون تزریقی SRBC از سه رأس گوسفند خونگیری به عمل آمد و در شیشه حاوی EDTA ریخته می‌شود. سه بار آن را سانتریفوژ کردیم تا نهایتاً مایع رویی کاملاً شفاف گردید. بار اول ۱۵ دقیقه آن را سانتریفوژ کردیم (۲۰۰۰ دور در دقیقه)، به گلبول‌های قرمز باقی‌مانده به اندازه هم حجم آن بافر PBS اضافه شد و پس از مخلوط کردن، با سرعت ۲۰۰۰ دور در دقیقه به مدت ۱۰ دقیقه سانتریفیوژ و مایع رویی دور ریخته شد. ۲ بار این کار انجام شد.
نهایتاً برای تهیه سوسپانسیون گلبول قرمز ۵%، ۵۰۰ میکرو لیتر از گلبول قرمز بدست آمده را با ۹۵۰۰ میکرو لیتر PBS به حجم رساندیم (در پایان حجم ۱۰۰۰۰ میکرو لیتر تهیه نمودیم). تزریق SRBC در روزهای ۱۴ و ۲۸ انجام ­شد، بطوریکه به تمام جوجه‌های طرح ۱/۰ میکرو لیتر از محلول فوق به داخل محوطه بطنی تزریق گردید. برای نمونه گیری خونی ۷ و ۱۴ روز بعد از تزریقات، از جوجه­ها خونگیری به عمل ­آمد. سپس میزان آنتی بادی نمونه­ها علیه SRBC به روش هماگلوتیناسیون اندازه گیری ­شد. نمونه­های خونی به طور تصادفی از سیاهرگ بال ۳ پرنده به ازای هر تکرار جمع آوری شدند. در مرحله بعد نمونه‌های سرم با بهره گرفتن از سانتریفوژ (۱۰ دقیقه با دور rpm 3000 ) جدا شده و در دمای ۲۰- درجه سانتی‌گراد تا زمان اندازه گیری سطح آنتی بادی آن­ها ذخیره شد. میزان آنتی بادی نمونه‌ها علیه SRBC به روش هماگلوتیناسیون اندازه گیری شد. برای اندازه گیری تیتر آنتی بادی به روش زیر عمل شد. پلت های مخصوص میکرو هماگلوتیناسیون تهیه گردید. این پلت ها دارای ۹۶ چاهک در ۱۲ ستون (۱ تا ۱۲) و ۸ ردیف (A تا H ) هستند. مطابق این روش برای اندازه گیری کل آنتی بادی SRBC (Total Anti SRBC)، ۵۰ میکرو لیتر سرم با ۵۰ میکرو لیتر بافر فسفات سالین PBS در داخل پلیت میکرو تیتر مخلوط شد و سپس رقت‌های سریال از ۲/۱ الی ۲۵۶/۱ از سرم تهیه شد. در مرحله بعدی ۵۰ میکرو لیتر از محلول سوسپانسیون SRBC 2 درصد به هر چاهک اضافه شد؛ و بعد به مدت ۴ الی ۵ ساعت در دمای اتاق قرار داده شد. تیترها بر اساس log _۲ بیشترین رقتی که آگلوتیناسیون کامل را نشان خواهد داد بیان می‌شود؛ و چنانچه رقت بالاتر آگلوتیناسیون کامل را نشان می‌داد یک نقطه حد واسط در نظر گرفته شد.
۳-۸- مدل آماری و تجزیه و تحلیل آماری داده‌ها
داده‌های بدست آمده با بهره گرفتن از نرم افزار آماری SAS برای بررسی اثرات سطوح مختلف سیاه‌دانه با بهره گرفتن از طرح کاملاً تصادفی آنالیز گردید. مقایسه میانگین‌ها با بهره گرفتن از آزمون دانکن انجام گرفت؛ مدل آماری طرح به شرح ذیل می‌باشد.

Yij: مقدار هر مشاهده Ti: اثر تیمار I ام
µ: میانگین جامعه eij : اثر اشتباه آزمایشی
فصل چهارم:
نتایـــج
۴-۱- صفات عملکرد
۴-۱-۱- مصرف خوراک هفتگی
نتایج مربوط به مصرف غذا در جدول شماره ۴-۱ نشان داده شده است، همان طوری که در جدول مشاهده می‌گردد مصرف خوراک از صفر تا ۲۱ روزگی در تیمار ۳ نسبت به گروه شاهد، تیمار ۱ و تیمار ۲، اثر معنی داری داشته است (۰۵/۰ ≥ p) (نمودار ۴-۱) میزان مصرف در تیمار ۳ بیشتر بود نسبت به تیمارهای دیگر. بین تیمارها از لحاظ خوراک مصرفی از ۴۲-۲۲ روزگی و صفر تا ۴۲ روزگی اختلاف معنی داری بین تیمارها وجود نداشت.
نمودار ۴-۱ : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جیره بلدرچین بر مصرف خوراک در ۲۱- ۰ روزگی
۴-۱-۲- افزایش وزن هفتگی
نتایج مربوط به افزایش وزن در جدول ۴-۱ نشان داده شده است، از صفر تا ۲۱ روزگی افزایش وزن در تیمار ۲ و ۳ نسبت به تیمار شاهد و تیمار ۱ اختلاف معنی داری وجود داشت (۰۵/۰ ≥ p) (نمودار ۴-۲). از ۲۲ تا ۴۲ روزگی تیمار ۲ نسبت به تیمارهای شاهد، ۱ و ۳ اختلاف معنی داری وجود داشت (۰۵/۰ ≥ p) میزان افزایش وزن در تیمار ۲ نسبت به تیمارهای دیگر بیشتر بود (نمودار ۴-۳). از صفر تا ۴۲ روزگی تیمار ۲ نسبت به تیمارهای شاهد، تیمار ۱ و ۳ اختلاف معنی داری را نشان داده است (۰۵/۰ ≥ p) میزان افزایش وزن در تیمار ۲ نسبت به تیمارهای دیگر بیشتر بود (نمو دار ۴-۴).
نمودار ۴-۲ : اثر سطوح مختلف مکمل سیاه‌دانه جیره بلدرچین بر افزایش وزن در ۲۱- ۰ روزگی
نمودار ۴-۳ : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جیره بلدرچین بر افزایش وزن در ۴۲- ۲۲ روزگی
نمودار ۴-۴ : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جیره بلدرچین بر افزایش وزن در ۴۲- ۰ روزگی
۴-۱-۳- ضریب تبدیل غذایی
نتایج مربوط به ضریب تبدیل غذایی در جدول شماره ۴-۱ نشان داده شده است، از صفر تا ۲۱ روزگی ضریب تبدیل غذا در تیمار ۲ نسبت به تیمارهای شاهد، ۱ و ۳ تأثیر معنی داری داشته است (۰۵/۰ ≥ p) ضریب تبدیل در تیمار ۲ نسبت به تیمارهای دیگر بهتر بود (نمودار ۴-۵). از ۲۲ تا ۴۲ روزگی ضریب تبدیل غذا در تیمار ۲ نسبت به تیمارهای شاهد، ۱ و ۳ تأثیر معنی داری داشته است (۰۵/۰ ≥ p) ضریب تبدیل در تیمار ۲ نسبت به تیمارهای دیگر بهتر بود (نمودار ۴-۶). از صفر تا ۴۲ روزگی ضریب تبدیل غذا در تیمار ۲ نسبت به تیمارهای شاهد، ۱ و ۳ تأثیر معنی داری داشته است (۰۵/۰ ≥ p) ضریب تبدیل در تیمار ۲ نسبت به تیمارهای دیگر بهتر بود (نمودار ۴-۷).
نمودار ۴-۵ : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جیره بلدرچین بر ضریب تبدیل غذا در ۲۱- ۰ روزگی
نمودار ۴-۶ : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جیره بلدرچین بر ضریب تبدیل غذا در ۴۲- ۲۲ روزگی
نمودار ۴-۷: اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جیره بلدرچین بر ضریب تبدیل غذا در ۴۲- ۰ روزگی
جدول ۴-۱ : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جیره بلدرچین بر (خوراک مصرفی، افزایش وزن، ضریب تبدیل غذایی) در دوره‌های پرورشی مختلف

(روز/پرنده/گرم) تیمارها

(دوره)

شاهد

۱

۲

۳

۰ تا ۲۱ روزگی

ویژگی‌های شغل اشاره به چگونگی فعالیت ها، وظایف، تکالیف و ابعاد مختلف یک شغل دارد. بعضی از مشاغل، متعارف و جاری هستند زیرا فعالیت‌های آن‌ها یک‌دست شده و تکراری می‌باشند و بعضی دیگر غیر‌معمول؛ بعضی‌ها نیاز به مهارت‌های گوناگون دارند و بعضی دیگر میدان عملی محدود؛ بعضی‌ها کارمند را با واداشتن به تبعیت دقیق از روند‌ها خسته می‌کنند و بعضی دیگر به کارمندان آزادی عمل برای انجام دادن کار به میل خود می‌دهند. بعضی از کارها زمانی بیشترین توفیق را به همراه دارند که به وسیله گروهی از کارمندان به صورت جمعی صورت بگیرند و بعضی دیگر به وسیله افرادی که در اصل مستقلاً کار می‌کنند (دهقان مروست، ۱۳۷۸).

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۲-۱-۱-۴- نظریه‌های مرتبط با ویژگی‌های شغل
راه یا شیوه‌ای که کارها درهم آمیخته می‌شود تا مشاغل فردی به وجود آید بر عملکرد و رضایت شغلی کارکنان اثر می‌گذارد. در این بخش در زمینه ویژگی‌های شغل تئوری هایی را مطرح می‌کنیم.
۲-۱-۱-۴-۱- مدل خصوصیات ویژه شغل
در این شیوه از طراحی شغل یک سری خصوصیاتی در شغل مانند تنوّع در وظایف، استقلال و اختیار کافی در انجام شغل، روابط متقابل با سایر مشاغل و مسئولیت و مهارت کافی در شغل می‌تواند موجب انگیزش شاغلین گردد. در مطالعه دیگری به خصوصیاتی از قبیل احساس هویت در کار، وجود بازخورد در شغل‌ها، ارتباط کافی و صمیمانه با سایرین، تنوّع در شغل، استقلال و اختیار اشاره شده و وجود این‌گونه از عوامل در شغل موجد انگیزش شناخته شده اند. این مدل مشخص می‌کند چگونه می‌توان شغل‌ها را طراحی مجدد کرد که کارکنان خود و شغل خود را مهم بدانند و به عبارتی احساس اهمیت کنند (دهقان مروست، ۱۳۷۸).
به‌طور مشخص این مدل بر این نظر تاکید دارد که غنی کردن عناصر معین مشاغل در تغییر حالات روانی افراد موثر بوده و اثربخشی فعالیت آنان را افزایش دهد. لازم بذکر است که این مدل برای تشریح رفتار افرادی موثر است که از درجه نیاز بالایی برای رشد و توسعه کاری برخوردار می‌باشند. بر اساس این مدل هر شغل را می‌توان بر حسب پنج بعد اساسی یا هسته ای تشریح کرد این پنج بعد عبارتند از: تنوّع مهارت، هویت تکلیف یا وظیفه، اهمیّت تکلیف، استقلال در کار و بازخورد (دهقان مروست، ۱۳۷۸).
۲-۱-۱-۴-۲- تئوری ویژگی‌های شغلی
در رشته رفتار سازمانی، این واقعیت‌ها از چشم پژوهش‌گران پنهان نمانده است. آن‌ها تئوری ویژگی‌های شغلی را ارائه کرده اند تا بتوانند ویژگی‌های شغل ها، ترکیب این ویژگی‌ها در یکدیگر و رابطه ویژگی‌های شغلی با انگیزه کارکنان، رضایت شغلی و عملکرد آنان را شناسایی و معرفی کنند (رابینز^[۱۱]، ۱۳۸۴).
هاکمن با همکاری الدهام و با بهره گرفتن از نتایج مربوط به مطالعات تفاوت‌های فردی، تئوری ویژگی‌های شغل را ارائه داد. از نظر هاکمن و الدهام^[۱۲] حالات روانی حساس هسته اصلی تئوری را تشکیل می‌دهند. به عقیده آن‌ها حالات مزبور نشان دهنده چگونگی واکنش فرد نسبت به وظیفه خود تحت تاثیر ویژگی‌های شغل می‌باشد. آن‌ها حالات روانی حساس را به شرح زیر تعریف کرده اند:
معنی دار بودن کار
پذیرش مسئولیت نتایج کار
آگاهی از نتایج (دهقان مروست، ۱۳۷۸).
۲-۱-۱-۴-۳- نظریه ویژگی‌های ضروری شغل
روش مبتنی بر ویژگی‌های شغلی به وسیله دو پژوهش‌گر به نام ترنر ولارنس در سالهای میانی۱۹۶۰ ارائه شد. آن‌ها برای ارزیابی اثر انواع مختلف شغل بر میزان رضایت و غیبت کارکنان یک روش تحقیق ارائه نمودند. آن‌ها پیش بینی کردند که کارکنان مشاغلی را ترجیح می‌دهند که پیچیده، چالش‌گر یا هماوردطلب باشد؛ یعنی این شغل‌ها موجب افزایش رضایت شغلی و کاهش نرخ یا میزان غیبت آنان خواهد شد. این دو پژوهش‌گر پیچیدگی کار را بر اساس شش ویژگی تعریف کردند :
گوناگونی یا متنوّع بودن کار،
استقلال یا آزادی عمل در کار،
مسئولیت،
دانش و مهارت،
روابط متقابل اجتماعی که مورد نیاز است و
روابط متقابل اجتماعی که اختیاری است (دهقان مروست، ۱۳۷۸).
هر قدر شغل از نظر این ویژگی‌ها نمره بالاتری می‌گرفت، از نظر این دو پژوهش‌گر، پیچیده تر بود.ارائه این تئوری به وسیله این دو پژوهش‌گر به سه دلیل از اهمیت زیادی برخوردار بود.
۱- نخست: آن‌ها توانسته‌اند ثابت کنند که کارکنان سازمان‌ها نسبت به مشاغل گوناگون واکنش‌های متفاوت نشان می‌دهند.
دوم: آن‌ها توانسته‌اند مجموعه‌ای از ویژگی‌های شغلی را بر شمارند که می‌توان کارها را بر آن اساس مورد ارزیابی قرار داد.
و سوم: این‌که آن‌ها به نیاز‌های فردی توجه کردند تا ببینند اختلافات فردی چگونه باعث می‌شود که آن‌ها در برابر شغل‌های متفاوت واکنش‌های گوناگون از خود نشان دهند (رابینز، ۱۳۸۴).
مورهد و گریفین (۱۳۸۲) بیان می‌دارند که این پیش بینی‌ها بر روی چهارصد و هفتاد نفر از کارکنان چندین کارخانه تولیدی که دارای چهل و هفت شغل مختلف بودند آزمایش شدند. برای اندازه‌گیری متغیر‌های مربوطه از روش مشاهده میدانی و مصاحبه استفاده شد. درجه پیچیدگی شغل برابر مجموع اندازه‌های شش ویژگی شغل بود و با رضایت و حضور کارکنان همبستگی داشت. نتایج بدست آمده روابط پیش بینی شده بین پیچیدگی وظیفه و حضور را تایید کردند، ولی هیچ گونه رابطه ای بین پیچیدگی وظیفه و رضایت مشاهده نشد (مورهد و گریفین، ۱۳۸۲).
۲-۱-۱-۴-۴- الگوی ویژگی‌های شغلی
تئوری خاصی که ترنر و لارنس مبتنی بر پیش نیازهای شغلی ارائه کردند سنگ بنای چیزی را گذاشت که می‌توان بدان وسیله ویژگی‌های کار را تعریف کرد و به رابطه بین انگیزش، عملکرد و رضایت شغلی افراد پی برد. یعنی هاکمن و الدهام توانستند الگوی ویژگی‌های شغلی را (بر آن اساس ) ارائه کنند (رابینز، ۱۳۸۴).
هاکمن و همکارانش می‌خواستند که کارگرها برای انجام دادن کار خود دارای انگیزه بالایی باشند پنج بعد شغل را در نظر گرفتند. با توجه به الگوی ویژگی‌های شغلی، هر نوع کار یا شغلی را می‌توان بر حسب ۵ بعد اصلی کار، به شرح زیر، بیان کرد:
۱- تنوع وظایف: شغل شامل وظایف متنوّعی بوده، که یک فرد می تواند از مهارت‌های گوناگونی بهره گیرد.
هویت وظیفه: وظایف شغلی به نحوی معین شده اند که کار از ابتدا تا انتها برای شاغل مشخص بوده و فرد تصویر کاملی از وظایف شغلی خود داشته و خود بخش مهمی از کار تلقی می‌شود.
اهمّیت وظیفه: شغل دارای اهمّیت و ارزش بوده و اثرات محسوسی بر زندگی یا کار افراد دیگر دارد.
استقلال: شاغل تا حدی در برنامه ریزی زمانی کار، در تعیین رویه‌های کاری، از استقلال و آزادی عمل بر خوردار است.
بازخورد: شغل طوری طراحی شده که اطلاعات واضح و مستقیم در مورد اثر بخشی نتایج و عملکرد کاری به شاغل می دهد (دهقان مروست، ۱۳۷۸).
۲-۱-۱-۴-۵- ایجاد شرایط لازم جهت انگیزش درونی
به منظور ایجاد انگیزش درونی در کارکنان عموماً سه حالت و وضعیت اساسی می‌بایست وجود داشته باشد. اول آن‌که فرد می‌بایست کار را در چهار چوب سیستم ارزشی خود با معنی تلقی نماید. چنان‌چه کاری که انجام می‌شود، همانند گذاشتن گیره کاغذ در داخل یک جعبه،‌ کم اهمیت و ناچیز باشد،‌ در این صورت فرد دارای انگیزه درونی نخواهد بود. در مرحله دوم فرد می‌بایست در قبال نتایج انجام کار احساس مسئولیت نماید. چنان‌چه وی دریابد که کیفیت کار انجام شده بیشتر به عوامل خارجی نظیر روش‌ها و دستورالعمل‌ها، سرپرستان یا سایر افرادی که در بخش‌های دیگر به کار اشتغال دارند بستگی دارد تا خلاقیت و تلاش او، در این صورت هیچ‌گونه دلیلی نمی‌بیند که به هنگام انجام مناسب کار احساس خوشحالی و به هنگام انجام کار به‌گونه‌ای نامناسب احساس ناراحتی نماید. نهایتاً‌ فرد می‌بایست از نتایج کارش آگاهی یابد. چنان‌چه امور به‌گونه ای تنظیم شده باشند که فرد قادر به ارزیابی کیفیت عملکرد خود نباشد، آن‌گاه چگونه می‌تواند به هنگام انجام درست کار، ‌احساسی خوشایند، مطلوب و به هنگام انجام نادرست کار،‌ احساسی ناخوشایند و نامطلوب داشته باشد (دهقان مروست، ۱۳۷۸).
در واقع مشکلات مربوط به انگیزش در کار، اغلب زمانی بروز می کند که شغل آنان به‌ گونه ای طراحی شده باشد که آن‌ها آن را بدون معنا تلقی نموده،‌ در مقابل نتایج حاصل از انجام کار احساس مسؤلیت نکرده و اطلاعی از چگونگی انجام کارشان نداشته باشند. در مقابل چنان‌چه شغل به نحوی طراحی گردد که بتواند این سه حالت را در فرد ایجاد نماید آن‌گاه حتی افراد تنبل نیز نسبت به انجام آن برانگیخته خواهند گردید. پس از درک و فهم نقش مهمی که حالات سه گانه یاد شده در رابطه با انگیزش کارکنان ایفاء می‌نمایند، این سؤال مطرح می‌گردد که چگونه می‌توان این حالات را در کارکنان ایجاد نمود؟ در راستای پاسخ به این سؤال اشاره به مشخصه‌ های شغلی و تشریح آن‌ها ضرورت دارد (دهقان مروست، ۱۳۷۸).
۲-۱-۱-۴-۶- مشخّصه‌ها یا ابعاد مختلف شغلی
از آن‌جا که حالات روانی یاد شده در بخش پیش از جمله حالات درونی فردی می‌باشند که نمی‌توان آن‌ها را به گونه‌ای مستقیم مورد دست‌کاری یا تغییر قرارداد، لهذا آن‌چه مورد توجه قرار می‌گیرد ابعاد و مشخصه‌ های شغلی می‌باشند که به گونه‌ای عینی و عقلانی قابل‌ اندازه‌گیری بوده و می‌توان از طریق آن‌ها حالات روانی و نهایتاً انگیزش را تحت تأثیر قرار داد. بر اساس مدل مشخصه‌ های شغلی پنج مشخصه شغلی وجود دارد که سه مورد از آن‌ها در بامعنی تلقی نمودن شغل، یک مورد در ایجاد حالت احساس مسئولیت و دیگری در آگاهی از نتایج کار مؤثر می‌باشد (دهقان مروست، ۱۳۷۸).
۲-۱-۱-۴-۷- بامعنی تلقّی نمودن کار^[۱۳]
عوامل متعدّد و مختلفی وجود دارند که توجه به آن‌ها می‌تواند موجب بامعنی و مفهوم شدن کار برای فرد شاغل گردد. این عوامل عبارتند از :‌ ۱- تنوع وظایف ۲- هویّت وظیفه ۳- اهمّیت وظیفه. در بخش زیر سعی گردیده که هریک از این عوامل به تفضیل مورد بحث و بررسی قرار گیرند (دهقان مروست، ۱۳۷۸).
۱-تنوع وظایف^[۱۴]
عبارت است از میزان نیاز شغل به انجام فعالیت‌های مختلف و گوناگون، تا از این رهگذر فرد بتواند از مهارت‌ها و استعدادهای مختلف خود استفاده نماید. چنان‌چه شغلی نیازمند انجام فعالیت‌های تلاش برانگیز با مهارت‌ها و استعدادهای مختلف باشد، آن‌گاه آن شغل برای فرد شاغل بامعنی تلقی می‌گردد. تعداد بسیاری از بازی‌ها و سرگرمی‌ها، جذابیت خود را مدیون بر انگیختن نیروهای ذهنی و مهارت‌های حرکتی می‌باشند (هاکمن و اُلدهام^[۱۵]، ۱۹۸۰).
شغل‌هایی که از تنوّع و گوناگونی بیشتری برخوردارند از نظر کارکنان جذابترند، زیرا مهارت‌های بیشتری را می‌طلبند. چنین مشاغلی خستگی و رنج ناشی از انجام کارهای تکراری را از میان بر می‌دارند. چنان‌چه کار فیزیکی باشد، ماهیچه‌های مختلفی به کار گرفته شده و نتیجتاً تعداد معدودی از ماهیچه‌ها، بیش از اندازه در یک روز به کار گرفته نمی‌شوند. تنوّع در مهارت‌های مورد نیاز به کارکنان احساس شایستگی بیشتری می‌بخشد، زیرا آن‌ها می‌توانند کارهای گوناگون را با بهره گرفتن از مهارت‌های مختلف به انجام برسانند (هاکمن و اُلدهام، ۱۹۸۰).
از طرفی بین تنوع وظایف و احساس کارا بودن ارتباط تنگاتنگی وجود دارد. تحقیقات متعدد انجام شده در این رابطه به این نکته اشاره دارند که افراد از بدو تولد تا کهن‌سالی به‌دنبال فرصتی جهت کشف و دست‌کاری محیط خود می‌باشند تا در این راستا از طریق استفاده از مهارت‌های خود و آزمایش آن‌ها احساس اثر بخش بودن نمایند (هاکمن و اُلدهام، ۱۹۸۰).
۲- هویت وظیفه
عبارت است از میزانی که یک شغل نیازمند انجام یک کار کامل یا یک جزء قابل شناسایی از کار می‌باشد. به‌عبارتی انجام یک کار از ابتدا تا انتهاء، همراه با نتایج قابل رؤیت. این بعد از شغل به کارکنان اجازه می‌دهد که تمامی بخش‌های یک کار را خود شخصاً انجام دهند. بسیاری از تلاش‌هایی که در ارتباط با گسترش شغلی به‌عمل آمده بر این بعد تأکید داشته است. زیرا در گذشته دیدگاه مدیریت علمی بر روی تخصصی نمودن بیش از حد مشاغل و انجام کارهای عادی و تکراری پافشاری می‌نمود. بدین معنی که هر یک از کارکنان تنها مسئولیت انجام بخش کوچکی از یک کار را به عهده داشتند و از این رو در ارتباط با انجام کل کار هیچ‌گونه مسئولیتی را در خود احساس نمی‌نمودند (هاکمن و اُلدهام، ۱۹۸۰).
۳- اهمیّت وظیفه
عبارت است از میزانی که شغل بر زندگی افراد، خواه پرسنل همان سازمان خواه افراد خارج از سازمان تأثیر می‌گذارد. با معنی تلقی نمودن کار معمولاً زمانی که کارگران در می‌یابند که کار انجام شده تأثیر قابل توجهی بر بهتر زندگی نمودن دیگران هم از نظر روانی و هم ظاهری دارد، افزایش می‌یابد. به‌ عنوان مثال کارگرانی که پیچ‌های موتور هواپیما را محکم می‌کنند، از آن‌هایی که پیچ‌های تزئینات داخلی هواپیما را محکم می‌کنند، شغل خود را با معناتر تلقی می‌نمایند. دلیل این امر آن است که زندگی سرنشینان هواپیما در گرو انجام وظیفه اول بوده، حال آن‌که در ارتباط با وظیفه دوم این‌طور نمی‌باشد. به‌عبارتی زمانی که فرد می‌داند که کار انجام شده توسط او شادمانی، سلامت و ایمنی سایرین را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بیشتر مواظب اعمال خود می‌باشد، تا زمانی که هیچ‌گونه ارتباطی بین زندگی و بهتر زندگی کردن دیگران و کاری که توسط او انجام می‌شود، وجود نداشته باشد. هم‌چنان‌که قبلاً‌ نیز خاطرنشان گردید هر یک ابعاد سه گانه تنوع وظایف، هویت وظیفه و اهمیّت وظیفه در بامعنی تلقی نمودن کار مؤثر می‌باشند. حال چنان‌چه یک شغل معین از نظر ابعاد سه گانه فوق در سطح بالایی باشد فرد شاغل به احتمال زیاد کار را بامعنا تلقی می کند. لکن از آن‌جا که مشخصات سه گانه فوق همگی در بامعنا تلقی نمودن شغل مشارکت دارند، یک فرد می‌تواند یک کار را حتی زمانی که یکی یا دو تا از مشخصه‌ های فوق در سطحی پایین باشند، بامعنا تلقی نماید (هاکمن و اُلدهام، ۱۹۸۰).
۲-۱-۱-۴-۷- احساس مسئولیّت