۳-۹ روش تجزیه و تحلیل داده‏ها
در پژوهش های علمی، تجزیه و تحلیل داده های آماری مرحله مهمی از پژوهش تلقی می شود، زیرا پژوهشگر در این مرحله به نتیجه نهایی خواهد رسید. یعنی با بهره گرفتن از یک روش تحقیق، داده ها تجزیه و تحلیل، فرضیه ها آزمون و در نهایت نتیجه گیری انجام خواهد شد.(خاکی،۱۳۷۸).
فرایند تجزیه و تحلیل داده‏ها یک فرایند چند مرحله‏ای است که طی آن داده‏های جمع‏آوری شده خلاصه، کدبندی، دسته ‏بندی و درنهایت پردازش می‏شوند تا زمینه اجرای تحلیل‏ها و انجام آزمون‏ها فراهم گردد.
تجزیه و تحلیل داده‏های این تحقیق و آزمون فرضیات آن توسط نرم‏افزارهای اکسل و ایویوز انجام شده است. به این ترتیب که اطلاعات فراهم شده توسط پایگاه‏های اطلاعاتی ابتدا در نرم‏افزار اکسل دسته ‏بندی و مرتب سازی شده است و سپس به نرم‏افزار ایویوز منتقل گردیده تا آزمون‏های آماری مورد نظر برروی آنها انجام شود. دانش آماری که در تحلیل آماری این تحقیق استفاده می‏شود، شامل آمار توصیفی جهت توصیف و ارائه مشخصات آماری متغیرها و پارامترها و آمار استنباطی شامل تخمین و برآورد ضرایب می‏باشد.
قبل از تخمین و اجرای مدل‌های رگرسیونی لازم است از وجود برخی شرایط در بین متغیرها اطمینان حاصل شود، بنابراین به منظور اطلاع از برخورداری داده‌های تحقیق از شرایط لازم، انجام تعدادی آزمون بر روی متغیرها ضروری می‌باشد که در ادامه به اختصار به کلیات آن‌ها اشاره می‌شود.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۳- ۹ – ۱ انواع داده‌ها
در بررسی ارتباط بین یک متغیر وابسته با یک یا چند متغیر مستقل و با بهره گرفتن از داده های تاریخی از سه نوع داده می توان پارامترهای متغیر(متغیرهای) مستقل را برآورد و با ارائه مدل اقدام به پیشبینی نمود، این سه نوع داده را می توان به شرح زیر استخراج کرد:
الف) داده های سری زمانی
دادههایی هستند که در قالب یک یا چند متغیر خاصی در طول زمان رخ میدهند. به عبارت دیگر سری زمانی، مجموعهای از مشاهدات است که بر حسب زمان مرتب شده باشند.
ب) داده های مقطعی
دادههایی هستند که در یک مقطع مشخص از زمان محاسبه و جمعآوری می شوند. به عنوان مثال، اگر متغیر SDA برای ۱۰۰ شرکت و در یک مقطع خاصی از زمان (مثلا سال ۱۳۸۵ ) جمع آوری گردد، این داده ها را مقطعی گویند. در این حالت تعداد مشاهدات (N) برابر ۱۰۰ است.
ج) داده های تابلویی
دادههایی هستند که از ترکیب دو دسته داده های سری زمانی و مقطعی حاصل می شود. در بسیاری از موارد محققین از این روش برای مواردی که نمی توان مسائل را به صورت سری زمانی یا مقطعی بررسی کرد و یا زمانی که تعداد داده ها کم است استفاده می کنند. ادغام داده های سری زمانی و مقطعی و ضرورت استفاده از آن بیشتر به خاطر افزایش تعداد مشاهدات و بالا بردن درجه آزادی است. زیرا در بررسی امکان دارد تعداد مقاطع زیاد و دوره های زمانی کم باشد و یا برعکس تعداد دوره های زمانی نسبتا زیاد و تعداد مقاطع کم باشد. در این صورت تعداد مشاهدات (n ) برابر است با تعداد سالهای مورد نظر (t ) ضرب در تعداد داده های مقطعی در یک سال (n ) .در این تحقیق از تکنیک داده های تابلویی استفاده شده است.
۳-۹ – ۱ – ۱ مزایای استفاده از داده های تابلویی
استفاده از داده های تابلویی دارای مزایای فراوانی است. در ذیل پارهای از این مزایا معرفی می گردد:
۱- از آن جایی که داده های تابلویی به افراد، بنگاه ها، کشورها و … طی زمان ارتباط دارند، وجود ناهمسانی واریانس در این واحدها محدود می‌شود. تکنیک های تخمین با داده های تابلویی می توانند این ناهمسانی واریانس را با متغیرهای تکی خاص مورد بررسی و ملاحظه قرار دهند.
۲- با ترکیب مشاهدات سری زمانی و مقطعی، داده های تابلویی با اطلاعات بیشتر، تغییرپذیری بیشتر، هم خطی کمتر میان متغیرها، درجات آزادی بیشتر و کارایی بیشتر را ارائه می نمایند.
۳- داده های تابلویی، چارچوب مناسب برای تحلیل کلی داده ها فراهم نموده و در حذف یا کاهش خطای برآورد نقش مهمی را ایفا می نمایند.
۴- داده های تابلویی، تأثیراتی را که نمیتوان به سادگی در داده های مقطعی و سری زمانی مشاهده کرد، بهتر معین می کنند.
۵- داده های تابلویی ما را قادر می سازد تا مدلهای رفتاری پیچیدهتر را مطالعه کنیم.
بطور کلی باید گفت داده های تابلویی تحلیلهای تجربی را به شکلی غنی میسازند که در صورت استفاده از داده های سری زمانی و مقطعی این امکان وجود ندارد (گجراتی^[۴۶]، ۱۳۸۵).
۳-۹-۲ تجزیه و تحلیل همبستگی
تحلیل همبستگی ابزار آماری است که به وسیله آن می توان درجه ای که یک متغیر به متغیر دیگر از نظر خطی مرتبط است را اندازه گیری کرد که معمولاً با تحلیل رگرسیون بکار می رود،در همبستگی درباره دو معیار بحث می شود: ضریب همبستگی و ضریب تعیین.(آذر و مومنی،۱۳۸۵).
۳-۹-۲-۱ ضریب همبستگی
برای تعیین شدت هبستگی بین دو متغیر X و Y بهتر است شاخصی مورد استفاده قرار گیرد که به واحدهای اندازه گیری دو متغیر بستگی نداشته باشد.شاخص مذکور R است که شدت رابطه بین دو متغیر و نوع رابطه (معکوس و مستقیم) را نشان می دهد.اندازه ضریب همبستگی همواره بین ۱+ و ۱- می باشد ضریب همبستگی ۱+ رابطه مستقیم و کامل و ضریب هبستگی ۱- رابطه معکوس و کامل می باشد.اگر
باشد رابطه مستقیم و ناقص و اگر باشد رابطه معکوس
و ناقص می باشد و اگر R = 0به معنی عدم وجود رابطه است.
۳-۹-۲-۲ ضریب تعیین
ضریب تعیین توان دوم ضریب همبستگی است و شاخصی می باشد که مشخص می کند چند درصد از تغییرات متغیر وابسته توسط متغیر مستقل بیان می شود R² ویژگی های مثبت و کوچکتر از یک بودن را دارا می باشد.در حالت برازش کامل رگرسیون که معمولاً اتفاق نمی افتد R² برابر با یک و در حالت عدم ارتباط بین متغیر وابسته و مستقل برابر صفر می باشد.بطور کلی هرچه مقدار این ضریب به یک نزدیکتر باشد نشان دهنده برازش بهتر مدل خواهد بود.
۳-۹-۳ آزمون F
برای تحلیل کلی رگرسیون از روش واریانس و در روش واریانس از آزمون F استفاده می گردد.منظور از کل رگرسیون ارزیابی همزمان کل رگرسیون به جز مقدار ثابت است.تابع آزمون F که معیار معنادار بودن و اعتبار کل رگرسیون می باشد تابع آزمونی برای معنادار بودن R² نیز می باشد.هر چه R² بزرگتر باشد،مقدار F نیز بزرگتر است.(آذر و مومنی،۱۳۸۵).برای آزمون فرضیه ها از آزمون F استفاده خواهد شد.
مقدار F برای مدل رگرسیون نمونه از رابطه زیر بدست می آید:
که در آن k تعداد پارامترهای الگو،n حجم نمونه، مجموع مربع انحرافات توجیه شده و مجموع مربعات انحراف توجیه نشده است.چنانچه F محاسبه شده از F جدول با خطای پیش بینی مورد نظر بزرگتر باشد فرض H₀ رد می شود یعنی کل رگرسیون معنی دار است و بالعکس و یا اگر مقدار Prob (F) < 0.05 باشد بدین معنی است که Fدر ناحیه بحرانی قرار دارد لذا فرض رد شده بنابراین کل رگرسیون اعتبار دارد.
۳-۹- ۴تصمیم‏ گیری برای رد یا پذیرش فرضیه‏ها
با توجه به موارد عنوان شده فوق در این تخمین برای آزمون فرضیات ابتدا با بهره گرفتن از آزمون F، درستی ادغام داده‏ها مورد آزمون قرار گرفته و سپس براساس آزمون هاسمن نوع روش آزمون (اثرات ثابت یا اثرات تصادفی) تعیین گردیده و با توجه به نوع روش نسبت به برآورد مدل اقدام شده است. جهت بررسی معنی‏دار بودن کل مدل از آماره F استفاده شده است. به طوری که با مقایسه آماره F و F جدول که با درجات آزادی K-1 و N-K در سطح خطای ۵% محاسبه شده، کل مدل مورد بررسی قرار گرفته است. آماره t به‏دست آمده با t جدول که با درجه آزادی N-K در سطح اطمینان ۹۵% محاسبه شده مقایسه می‏شود، چنانچه قدرمطلق t محاسبه شده از t جدول بزرگتر باشد، ضریب موردنظر معنادار خواهد بود که دلالت بر وجود ارتباط بین متغیرمستقل و وابسته دارد. همچنین به عنوان روشی جایگزین جهت تصمیم‏ گیری در مورد پذیرش یا رد یک فرضیه براساس مقدار احتمالی یا سطح معناداری نیز عمل شده است. بدین صورت که اگر مقدار احتمال محاسبه شده بزرگتر یا مساوی مقدار خطای نوع اول باشد فرض صفر پذیرفته می‏شود و اگر مقدار احتمال کوچکتر از مقدار خطای نوع اول باشد فرض صفر رد می‎شود.
۳-۱۰ خلاصه فصل
این تحقیق به بررسی تأثیر ترکیب هیات مدیره بر کیفیت گزارشگری مالی و ریسک در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران پرداخته است.در همین راستا، پنج فرضیه تدوین گردید که برای آزمون آنها از مدل رگرسیون استفاده شد و نتایج آنها با بهره گرفتن از نرم افزارهای آماری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
در این فصل ابتدا روش شناسی پژوهش، متغییرها، فرضیه ها، جامعه آماری و حجم نمونه، نحوه جمع آوری داده ها و روش تجزیه و تحلیل داده ها شرح داده شد.
فصل چهارم
تجزیه و تحلیل داده ها
۴-۱ مقدمه
در فصل سوم به معرفی فرضیه‌های پژوهش و متغیرهای مورد نیاز برای آزمون آنها به معرفی جامعه آماری، نحوه انتخاب نمونه‌ها و گردآوری اطلاعات مورد نیاز پرداخته شد، تا بتوانیم تجزیه وتحلیل را انجام دهیم. در تجزیه و تحلیل داده‌ها ابتدا آمار توصیفی متغیرها شامل میانگین، میانه،انحراف استانداردو مینیمم و ماکزیمم محاسبه شده و سپس بوسیله آمار استنباطی کار پردازش اعداد را انجام می‌دهیم تا زمینه برقراری روابط بین داده‌ها وانجام تحلیل‌های علمی به منظور آزمون فرضیه‌ها فراهم شود. برای این کار روش های مختلف آماری در استنتاج‌ها و تعمیم نتایج نقش بسزایی بر عهده دارند. به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع‌ آوری شده و تفسیر آنها و قبول یا رد فرضیه‌های مطرح شده، ابتدا وجود یا عدم وجود رابطه بین متغیرهای پژوهش بررسی می‌شود.
در راستای بررسی و تعیین رابطه (روابط) تعادلی بین چند متغیر اقتصادی سری زمانی از روش آزمون پانل دیتا^[۴۷] استفاده میشود که در چند سال اخیر به سرعت تبدیل به یک ابزار اساسی در برآوردهای الگوهای اقتصادی سری زمانی شده است.
۴-۲ آمار توصیفی
در ابتدا آمارهای توصیفی را بررسی می‌کنیم. آمارهای توصیفی به صورت زیر هستند:
جدول ۴-۱: آمار‌های توصیفی متغیرهای پژوهش

متغیر
میانگین

نتیجه
آگاهی ازآینده، ازبزرگترین آرزوهای بشری بوده است. انسان با نگاهی ژرف به آسمان و با این اندیشه که ستارگان و اجرام آسمانی دارای روح و خردند، و درتعیین نوع سرنوشت او نقش دارند. دست به پیشگویی، زده است. سیر پیشگویی، در عهد باستان ،عتیق و نوین تداوم داشته و مورد توجه سایر ادیان نیز بوده است. و در دین اسلام، مسلمانان برای انجام امور نیک ازاستخاره بهره می بردند، و از تَطَیُّر دوری می­کردند. چنانکه از رسول خدا نقل است: « ماخاب مَن اِستخارَ و لا نَدِمَ.» هرکه از خدا خیر جوید نومید نشود و هرکه مشورت کند نادم نگردد، با رواج این تفکردر بین مردم عام و خاص، بسیاری از این پیشگویی­ها، توجه بشر را به خود جلب نموده است. همچنان­که،این تفکراجتماعی، درآثار بسیاری از بزرگان پیشین ازجمله، شاعران تاثیر گذاشته و در شعر که به مثابۀ زبان گویای جامعه است؛ منعکس شده است. دراین پژوهش، دیوان نوزده شاعر مورد بررسی قرار گرفت. نگارنده، با تحلیل آثار شاعرانی چون: ناصر خسرو وسنایی غزنوی به این نتیجه رسید، که این شاعران نسبت به فال و پیشگویی نظری دوسویه دارند. درمقابل برخی دیگر، بصورت کلامی یا مفهومی، براین باورند، که هرگونه پیروزی و کامیابی یا برعکس شکست و نافرجامی از سوی افلاک رخ می­دهد. زیرا، بازتاب رویکردِ فکری طالع و عاقبت­بینی در اشعارشان مشهود است؛ شاعرانی چون : رودکی، فردوسی، خاقانی ، نظامی، مولانا، سعدی، نَزاری قُهستانی، حافظ، جامی، محتشم کاشانی، وحشی بافقی، بیدل دهلوی، قآآنی، ملک الشعرای بهار، شهریار، فریدون مشیری و نادرنادرپور، از جملۀ این شاعران هستند .

از اخــتر چـــنان دید خـــــرّم نــــهان کــــه او شــــهریـــاری بود در جــــهان
( فردوسی، ۱۳۷۸،ج ۹: ۴۱۷)
دی منجّم گفت دیدم طالعی داری تو سعد گفتمش آری و لیک از ماه روز افزون خویش ( مولانا، ۱۳۶۶ : ۵۱۲)
مـرا در زیـــر دنــدان هــــای مــریـــخ
به نـرمی خـردکــن ،کـم کـم فـروریــــز
(نادرپور، ۱۳۴۸: ۱۰۵)
درخصوص منشأ اصلی« فال» اتفاق نظری وجود ندارد. علم ستاره­شناسی در میان تمدن­های باستانی (آکد، سومر، بابل و آشور ) و ایران و سایر تمدن­های غرب آسیا که به تمدن بین النهرین معروف است، رواج داشته است. پیشگویی، ازطریق اخترشناسی بعداز اسلام، پیشرفت­ چشمگیری کرد. درایران مردم به هرچیز، دراطراف خود فال می­زدند. که به فال خوش مُروا و فال بد مُرغوا می­گفتند. چنان که در قرن سوم دربین اشعار رودکی تنها واژۀ « مُروا » نمایان است. مانند:
روزه به پـــایـــان رسیــد و آمـد نوعید هــــرروز بـــــرآسمانــت بــادا مُــروا
(رودکی، ۱۳۷۸ :۵۳)
سپس، واژۀ عربی« فال» که به معنی خوش بینی و تفأل به نیکی زدن، ضد طَیَره (شوم)است، درایران جایگزین مُروا شد. درعصر فردوسی، در شاهنامه تنها از واژۀ «فال» استفاده شده، این رویکرد فکری ازنظر برخی از بزرگان به «علم فال»شناخته شده­است. از بین انواع فال­ها،«فال­مُصحف یا استخاره» یکی از فال­های پُرکاربرد، در ایران است. که از قرن پنجم دراشعار ناصرخسرو، سنایی، خاقانی، مولانا، نَزاری قُهستانی، حافظ، وحشی بافقی، بیدل دهلوی، قآآنی و… پُررنگ است.
داوری را از زبـــان عشـق فــالی برزدم ربـنـا افتح بیننا فــــال من آمد درکـتـاب
( قآآنی، ۱۳۸۰: ۸۷ )
قدمتِ« فال­چهره یا صورت» بسی­طولانی­تراست، چنان­که ابوریحان بیرونی گفته­ است­: ایرانیان به اعضای صورت فال می­زدند؛ سربزرگ را نشانۀ عقل وکیاست، پیشانی بلند را علامت دولت و پیشانی کوتاه را، علامت تنگ دستی می­دانستند. «فال­چهره»، دربین اشعار بیشتر شاعرانِ قدیم و حتّی جدید پُرکاربرد بوده است.
بــر قـــرعــــۀچــار حــد کــویــــت فـــالـــی زنـــــم از بــــرای رویـــــــت
( خاقانی ، ۱۳۷۸ : ۵۵۰ )
فــالـم همه نیــکو بود ازدیــدن رویــت از دیـدن روی تـــونــکوتـــر نبود فـــال
(بهار، ۱۳۸۰ : ۱۶۰)
همچنین ،در کنار سایر فال­های رایج زمان« فال حافظ» ازقرن هشتم، بعد از مرگ حافظ، درایران، رواج یافته و روزانه در بسیاری از مجالس ادبی و اجتماعی…و حتی از طریق اینترنت و جراید طرفداران به این فال بسیار شده است. مقام ارجمند حافظ، بدون ذرّه­ای نقصان، نه تنها بین هم زبانانش حفظ شده است. بلکه درباور عام ، حافظ از نیّات و نیاز همگان با خبر است. فال گرفتن با دیوان حافظ، در بسیاری مواردآرام بخش تألمات و دلواپسی ها ست. بازتاب قَداست این اندیشه با تعلقِ خاطر شاعران معاصرنسبت به« فال حافظ »تداوم داشته است. مانند:
حـالِ دلـم حوالـه به دیـوان ِخـواجـه بــاد یـــار آن زمــان که خـواسته فالِ مراد از او
( شهریار، ۱۳۸۴ : ۱۹۱-۱۹۲)
منابع
– قرآن­مجید. مترجم:الهی قمشه­ای
– ابن شهرآشوب مازندرانى، محمد بن على (۱۲۷۹). مناقب آل أبی طالب(ع)، ج۱، قم:علامه، چاپ اول؛
– الهی قمشه­ای، مهدی (۱۳۸۲). راهنمای استخاره با قرآن، مترجم غلامرضا نوعی، تهران: ویدا، چاپ چهارم؛
– امامی، نصرالله (۱۳۷۸). استاد شاعران رودکی، تهران : جامی ،چاپ چهارم؛
– انوری، اوحدین ( ۱۳۷۶). دیوان انوری، با مقدمۀ سعید نفیسی، تهران : انتشارات نگاه ، چاپ اول؛
– اهور، پرویز (۱۳۷۲). کلک خیال انگیز، تهران: اساطیر، چاپ سوم؛
-آذر نوش، آذرتاش (۱۳۱۶). فرهنگ معاصر عربی به فارسی ، تهران: نشر نی، چاپ دوم؛
– بام، لوریا ( ۱۳۷۸). اسرارپیشگویی و ستاره شناسی سال ۲۰۰۰، مترجم،گیسو ناصری، تهران : انتشارات قصّه گو، چاپ اول؛
– براون، ادوارد (۱۳۳۹ ).«از سعدی تاجامی» ،ترجمه علی اصغر حکمت، تهران :ابن سینا،چاپ دوم ؛
– بهار،محمد تقی ( ملک الشعرا ) ( ۱۳۸۰ ). دیوان اشعار، تهران: انتشارات توس، چاپ دوم؛
– بهار، مهرداد (۱۳۶۲). پزوهشی در اساطیر ایران، تهران : توس ،چاپ اول؛
– ________( ۱۳۷۶). پژوهشی در اساطیر،تهران : آگاه، چاپ دوم؛
-________ ( ۱۳۶۹). بُندهِشن ایرانی، تهران : توس؛
– بویس، مری (۱۳۷۶). تاریخ کیش زرتشت،ج اول، ترجمه همایون صنعتی زاده، تهران :توس ،چاپ دوم؛
– بیدل دهلوی، ابوالمعالی (۱۳۷۱). دیوان بیدل دهلوی، مصحح : خال محمد خسته – استاد خلیلی، با به اهتمام حسین آهی تهران: فروغی، چاپ سوم؛
– بیرونی، ابوریحان (۱۳۱۶). التفهیم لاوائل الصناعه التنجیم ، تصحیح جلال همایی ، تهران : مجلس؛
– تنوخی، قاضی ابوعلی محسن (۱۳۵۴ ). فَرَجِ بعد از شدّت، ج۱، مترجم حسین بن اسعد دهستانی، با مقابله و تصحیح دکتر اسماعیل حاکمی، تهران : نیلوفر، چاپ دوم؛
– حافظ، خواجه شمس الدّین محمد .(۱۳۷۹). دیوان حافظ شیرازی، با مقدمۀ علی دشتی، تهران: جاویدان، چاپ پنجم ؛
– ____________ (۱۳۸۴). دیوان حافظ، ازروی نسخۀمحمدقزوینی و قاسم غنی،تهران : سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد،چاپ سوم ؛
– حقوقی، محمد (۱۳۷۷). شعر نو از آغازتا امروز ( ۱۳۷۰- ۱۳۰۱)، تهران: نشر ثالث؛
– حلبی، علی اصغر ( ۱۳۷۸). سی قصیده از ناصر خسرو، تهران : پیام نور؛
– خاقانی شروانی، افضل الدّین (۱۳۷۴). دیوان­خاقانی شروانی، به کوشش ضیاءالدین سجادی ، تهران: انتشارات زوّار، چاپ پنجم؛
– خرمشاهی، بهاء الدین (۱۳۶۸).حافظ نامه ، ج۱،تهران : انتشارات علمی وفرهنگی، چاپ اول؛
– دلسول، پائولا(بی­تا). طالع بینی چینی، ترجمۀ شهرین، تهران : نشر خاتون، چاپ اول؛

یکی از گیاهانی که در طب سنتی ایران کاربرد فراوانی دارد و برای میوه، صمغ و برگ‌های آن نیز خواص درمانی فراوانی ذکر شده است، زیتون روسی (Elaeagnus angustifolia) یا همان سنجد است. سنجد معمولاً درختچه یا درخت کوچک خارداری است که تا ارتفاع ۳۰ فوت رشد می‌کند. شاخه‌های آن به رنگ سبز – نقره‌ای هستند. برگ‌ها تخم مرغی شکل یا سرنیزه ای شکل، دارای حاشیه‌ای صاف، که در طول ساقه به صورت متناوب هستند. گل‌ها به شکل زنگوله، بسیار معطر، کرم رنگ، به صورت منفرد یا خوشه‌ای هستند. میوه‌ها بیضوی، کوشت دار، شبیه به زیتون خشک و آردی، به طول ۵/۱-۲ سانتی متر، به رنگ زرد نارنجی مایل به قرمز می‌باشند (شکل ۲-۱). در طب سنتی ایران میوه سنجد به عنوان یک ضد درد برای کاهش درد آرتریت روماتوئید استفاده‌ می‌شود. مطالعات فارماکولوژیکی اخیر اثر شل کنندگی عضلات، اثرات ضد باکتریایی، ضد التهابی و ضد درد سنجد را نشان داده است. گیاه سنجد علاوه بر داشتن خاصیت بی حس کنندگی موضعی، بر روی زخم‌های مخاط دهان و آفت و زخم‌های پمفیگوس نیز موثر است (Goncharova et al, 1994 ؛ زرگری، ۱۳۷۶).

میوه سنجد دارای سه قسمت برون بر (پوست قهوه‌ای رنگ)، میان بر (آردی شکل) و درون بر (هسته پوبی و سفت آن) است که قسمت میان بر و درون بر آن دارای ارزش غذایی فراوان است (Soofi Abadi et al, 2008 ; Ramezani et al, 2001 ; ). میوه سنجد کمی شیرین و قابض می‌باشد. دارای اسید مالئیک فراوان، مالات کلسیم، مقدار زیادی اسید آسکوبیک و اسید بوتیریک است و در درمان بیماری اسکوربوت به کار می‌رود. برای سرفه‌های گرم مفید است و مصرف آن به صورت خام برای بند آوردن اسهال نیز مفید است (Goncharova et al, 1994).
این گیاه بومی نواحی شمال آسیا تا هیمالیا و اروپاست. محل رویش آن در ایران استان‌های آذربایجان، کردستان، چهارمحال و بختیاری، همدان، اصفهان، تهران، قزوین، قم و خراسان است (زرگری، ۱۳۷۶؛ میرحیدر، ۱۳۷۲)

شکل ۲-۱- سنجد (ویکیپدیا http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D9%86%D8%AC%D8%AF)
سنجد دارای ویتامین‌های A، B₂، E و F و ترکیبات با ارزشی از قبیل اولئین، استارین، لینول، گلوکز، تانن و اسیدهای آلی می‌باشد. میزان روغن کل آن ۸% است. همچنین حاوی املاح پتاسیم، منیزیم، سدیم، آهن، کلسیم، روی و مس می‌باشد. از هسته میوه سنجد لینولئیک اسید و پالمیتیک اسید و از پریکارپ آن پالمیتولئیک به فراوانی جدا شده است. تانن‌های متراکم موجود در سنجد یک اثر کاهش کلسترول و همچنین اثرات سیتوتوکسیک بر روی سلول‌های سرطانی انسان دارند. خواص محافظ قلبی و تحریک آنژیوژنز در بهبودی زخم پوست نیز در اثر استفاده از تانن‌ها مشاهده شده است (Preuss et al, 1994 ؛ Goncharova et al, 1990 ؛ مهربان سنگ آتش و همکاران، ۱۳۹۲).
در مطالعه‌ای که توسط Sakamura و Suga در سال ۱۹۸۷ صورت گرفت، مشخص شد که در پالپ میوه سنجد گلوکز، فروکتوز، L- آسکوربیک اسید و دهیدرو آسکوربیک اسید وجود دارد که در هنگام رسیدن میوه، گلوکز و فروکتوز به طور قابل ملاحظه‌ای افزایش، اما L- آسکوربیک اسید و دهیدرو آسکوربیک اسید کاهش می‌یابند.
۲-۱-۴- اثر ضد میکروبی ترکیبات گیاهی
گیاهان و محصولات آن‌ها به شیوه های مختلف توسط انسان استفاده شده‌اند، و بهترین استفاده به عنوان مواد غذایی و ادویه جات می‌باشد. صرف نظر از نژاد، تمدن و فرهنگ استفاده از محصول گیاه به عنوان ادویه مهم می‌باشد. ادویه جات عواملی هستند که عطر و طعم را برای مواد غذایی ما فراهم می‌کنند. آن‌ها می‌توانند ریشه‌ها، دانه‌ها، برگ‌ها و یا قسمت‌های دیگر باشند. می‌تواند به صورت خشک شده و یا به صورت تازه استفاده شوند. در هر دو صورت در روند پخت و پز و یا پس از آن، برای چاشنی زدن و یا حذف دیگر عطر و طعم های نامطلوب استفاده می‌شوند. استفاده، همان است، اما کاربرد ممکن است متفاوت باشد. استفاده‌های ادویه جات محدود به عوامل طعم دهنده نیست. آن‌ها خواص دارویی قوی مانند فعالیت ضد میکروبی، آنتی اکسیدانی، ضد سرطانی دارند و برای بیماری‌های مختلف همانند بی‌اشتهایی، برونشیت‌ها و عارضه‌های روماتیسمی و همچنین به عنوان یک ضد تهوع و استفراغ بعد از عمل جراحی استفاده می‌شوند. ویژگی دارویی که در ادامه تحت بررسی قرار گرفته، فعالیت ضدمیکروبی می‌باشد. مزیت اصلی استفاده از داروهای ضد میکروبی گیاهی، کاهش عوارض جانبی می‌باشد. عوارض جانبی مانند آسیب فلور نرمال روده ، کاهش مغز استخوان، اسهال خونی، التهاب موضعی، آسیب به کبد و کلیه هستند. عوارض جانبی فوق تا حد زیادی با بهره گرفتن از داروهای گیاهی (همچنین به صورت ادویه جات) کاهش یافته اند (Grant, 1996 ; Rajsekhar et al., 2012).
Conner و Beuchat (1984) اسانس سی و دو ادویه را برای اثر بازدارندگی در سیزده مواد غذایی فاسد و مخمر صنعتی مورد مطالعه قرار دادند. آن‌ها دریافتند که میزان بازدارندگی در میان ادویه‌جات مختلف متفاوت است؛ برخی از آن‌ها به شدت ضد میکروبی هستند، در حالی که برخی دیگر هیچ‌گونه فعالیت ضد میکروبی نشان نمی‌دهند.
امروزه، با توجه به آگاهی مصرف‌کنندگان محصولات غذایی طبیعی و یک نگرانی رو به رشد برای مقاومت میکروبی در مورد نگهدارنده‌های مرسوم، اکتشاف آنتی بیوتیک‌های طبیعی برای نگهداری غذا توجه زیادی را به خود جلب کرده است (Papachan et al, 2007;Gould, 1996).
به طور خاص، عصاره‌های انواع بسیاری از گیاهان ادویه‌ای شرقی از نظر داشتن اثر ضد میکروبی، استفاده به منظور حفظ و نگهداری مواد غذایی، تقویت اشتها و اهداف دارویی شناخته شده‌اند (Hoffman & Evans, 1911; Shelef et al., 1980; Zaika & Kissinger, 1981; Saleem & Ai Delaimy, 1982; Tassou et al., 2000; Yildrim et al., 2000).
فراورده‌های طبیعی در مقایسه با آنتی بیوتیک‌های تجاری موثرتر و کم عارضه تر هستند، بنابراین داروی جایگزینی برای درمان عفونت‌های مختلف محسوب می‌شوند (Tepe et al., 2004). ادویه جات آن دسته از ترکیبات گیاهی هستند که به منظور افزایش طعم و مزه مورد استفاده قرار می‌گیرند، آن‌ها شامل برگ‌ها (نعنا و گشنیز)، گل (شبدر)، پیاز (سیر، زردچوبه)، میوه (فلفل سیاه)، ساقه (دارچین)، ریزوم (زنجبیل و زردچوبه) هستند (Shelef, 1983). گیاهان دارویی، مولکول‌های فعال زیستی خاصی تولید می‌کنند که هم فعالیت ضد باکتریایی و هم ضد قارچی نشان می‌دهد. بسیاری از گیاهان دارویی خواص آنتی اکسیدانی و ضد میکروبی دارند که میزبان را در مقابل واکنش های اکسیداسیون سلولی و دیگر عوامل بیماری زا حفظ می کند؛ که این موضوع تاکیدی بر اهمیت تحقیق در زمینه داروهای ضد میکروبی طبیعی است (Mothana and Lindequist, 2004, Bajpai et al., 2005; Wojdylo et al., 2007). بسیاری از باکتری‌های بیماری زایی که منشاء غذایی دارند، نسبت به عصاره‌های گیاهانی مانند سیر، خردل، پیاز و پونه کوهی حساس هستند. باکتری‌های گرم مثبت در مقایسه با باکتری‌های گرم منفی بیشتر نسبت به ترکیبات ضد میکروبی موجود در ادویه جات حساسیت نشان می‌دهند (Lawson, 1996).
۲-۱-۵- مکانیسم اثر ضد میکروبی و دارویی ترکیبات حاصل از سنجد
اجزای مختلف تشکیل دهنده‌ سنجد غنی از تانن‌ها، ترکیبات فلاونوئیدی، ترپنوئید، گلیکوزیدهای قلبی، سیتواسترول و کاروکرول می‌باشد. فلاونوئیدها نیز از اجزای بسیار مهم در سنجد به شمار می‌روند (Preuss et al, 1994 ؛ Goncharova et al, 1990 ؛ مهربان سنگ آتش و همکاران، ۱۳۹۲)
ترکیبات فنلی، یک گروه مولکول‌های فعال بیولوژیکی موجود به عنوان متابولیت‌ها در گیاهان هستند که در سال های اخیر به دلیل خاصیت آنتی اکسیدانی، ضد سرطانی و اثری که بر بهبود سلامتی دارند، توجه زیادی به آن‌ها معطوف شده است. مکانیسم اثر ضد میکروبی ترکیبات فنولیک شامل تغییر در نفوذ پذیری سلول میکروبی، دخالت در عمل انتقال الکترون در غشاء، گرفتن مواد مغذی، سنتز پروتئین و اسید نوکلئیک، فعالیت آنزیمی، واکنش با پروتئین‌های غشایی که باعث تغییر شکل و ساختمان غشایی و کاربرد آن می‌شوند و همچنین جابه جا کردن آلکیل‌ها در حلقه‌های فنلی است (Luque, 2005 Herrera &). فنلیک‌ها شامل گروه بزرگی از اجزای فعال بیولوژیکی (بالای ۸۰۰۰ ترکیب) از مولکول‌های فنل ساده تا ساختارهای پلی مریک با وزن مولکولی بالای ۳۰۰۰۰ دالتون می‌باشند. در طبقه بندی جدید، دو گروه اساسی فنولیک‌ها شامل فنل‌های ساده و پلی فنل‌هاست. گروه فنل‌های ساده، اسیدهای فنولیک یا فنل‌های با گروه کربوکسی خوانده می‌شوند. پلی فنل‌ها حداقل محتوی دو حلقه فنل هستند. فلاونوئیدها متعلق به این گروه هستند و بیش از ۴۰۰۰ فلاونوئید در گونه‌های متفاوت گیاهی شناخته شده است. ترکیبات فنولی خواص آنتی اکسیدانی دارند و سبب بازدارندگی اکسیداسیون LDL می‌شوند. فنولیک‌ها یکی از گرو‌ه‌های مهم غیر ضروری در رژیم غذایی می‌باشند که مانع بروز سرطان و تصلب شرائین می‌گردند. فعالیت زیستی فنولیک‌ها ممکن است وابسته به توانایی فلزات شلاتی، ممانعت لیپوکسیژناز و از بین بردن رادیکال‌های آزاد باشد (Marinova et al., 2005). فلاونوئیدها ترکیبات ضد درد و ضد التهاب به شمار می‌روند که تاثیر مستقیم آن‌ها بر سنتز پروستاگلاندین‌ها به طور قطع مشخص شده است. فلاونوئیدها یکی از مهار کننده‌های آنزیم سنتز کننده نیتریک اکساید به شمار می‌آیند و مانع از تولید نیتریک اکساید می‌شوند. از آنجایی که نیتریک اکسیاد می‌تواند واسطه ایجاد درد باشد، بنابراین کاهش آن منجر به فعالیت ضد دردی می‌شود (Williams & Iatropoulos، ۲۰۰۱).
۲-۲- بررسی پیشینه تحقیق
۲-۲-۱- استفاده از عصاره هسته سنجد در سس مایونز
به طور کلی در بررسی‌های کتابخانه‌ای و استفاده از موتورهای جستجوگر فارسی و لاتین، در خصوص استفاده از عصاره هسته سنجد در فرمولاسیون سس مایونز چه به‌صورت تجاری و چه به‌صورت مطالعه علمی مشاهده نگردید.
۲-۲-۲- استفاده از نگهدارنده‌های طبیعی در سس مایونز
Lock و Board (1995) تاثیر مواد اسیدی کننده و روغن‌ها را بر استریلیزاسیون خود به خودی سس مایونز خانگی که به طور دستی به سالمونلا اینتریتیدیس آلوده شده بود بررسی کردند. آن‌ها مشاهده کردند که نوع روغن یا سرکه استفاده شده در تهیه سس مایونز خانگی بر نرخ استریلیزاسیون خود به خودی تاثیر می‌گذارد. در مجموع تاثیر هفت نوع سرکه و هشت نوع روغن تجاری از نظر تاثیر بر Salmonella enteritidis، با یک فرمولاسیون حاوی استیک اسید و روغن آفتابگردان مقایسه شدند. در مورد سرکه، این حقیقت مشاهده شد که pH مایونز تنها عامل تعیین کننده میزان مرگ و میر سالمونلا نیست. در دمای نگهداری ۲۰ درجه سانتی گراد، یک رابطه کلی بین میزان مرگ و میر و محتوای استیک اسید سس مایونز وجود داشت. نرخ مرگ و میر سالمونلا با تغییر نوع روغن، متفاوت بود؛ بدین ترتیب که روغن زیتون به همراه سیر یا ریحان، بیشترین سرعت مرگ و میر را به همراه داشت. پس از آن، روغن سویا، روغن هسته انگور، روغن کلزا، روغن بادام زمینی، روغن آفتابگردان، روغن فندق و مخلوطی از روغن زیتون به ترتیب در رتبه‌های بعدی قرار داشتند.
Leuschner و Zamparini (2002)، تاثیر ادویه جاتی نظیر زنجبیل، خردل، میخک و سیر را بر رشد و بقای Escherichia coli 0157 و Salmonella enterica serovar Enteritidis در سیستم‌های براث و سس مایونز مورد بررسی قرار دادند. آزمایشات در مدل براث همراه با ۲۵/۰-۱% سیر و میخک فعالیت‌های جلوگیری از رشد باکتری (باکتریواستاتیکی) و نابود کننده باکتری (باکتریوسیدال) نشان داد. میخک و به دنبال آن سیر، موثر ترین عوامل ضد میکروبی بودند. خردل و زنجبیل در مقایسه با دو ادویه قبلی، تاثیر ضد میکروبی کمی داشتند. E. coli 0157 نسبت به S. enterica serovar Enteritidis در مقابل تمام ادویه جات مورد آزمون قرار گرفته، حساس تر بود. از نقطه نظر آزمون چشایی، سیر یک افزودنی مناسب برای سس مایونز انتخاب شد. تاثیر سیر در سس مایونزی که به طور دستی به CFU/g 105 S. enterica serovar Enteritidis آلوده شده بود، مورد آزمایش قرار گرفت. استفاده از سیر در فرمولاسیون به میزان ۱%، سلول‌های زنده S. enterica serovar Enteritidis را با ضریبی از ده کاهش داد.
Bornemeier و همکاران (۱۹۹۷)، تاثیر سیتریک اسید و استیک اسید را بر رشد Staphylococcus و Listeria در سالادهایی که پایه‌ی آن‌ها سس مایونز بود، مورد بررسی قرار دادند. pH نمونه شاهد ۴۵/۵ بود که در نمونه‌های آزمون به کمک ۵% و ۱۰% اسید سیتریک روی به ترتیب روی ۵ و ۶/۴ تنظیم شد. هر نمونه سالاد به طور دستی با CFU/g 108 S.aureus (FRI 100 SEA)یا CFU/g 107 ‌ ‌ L. monocytogenes (ATCC 49594) آلوده شد. نمونه‌های آلوده شده به لیستریا به مدت ۲۸ روز در دمای Cº ۴ و به مدت ۸ روز در دمای Cº ۱۰ نگهداری شدند. نمونه‌های آلوده شده به استافیلوکوکوس اورئوس به مدت ۸ روز در دمای Cº ۱۰ نگهداری شدند. نمونه‌ها در فواصل زمانی مشخصی از نظر رشد میکروبی مورد بررسی قرار گرفتند. مطابق با نتایج به ترتیب میزان تاثیر گذاری اسیدسیتریک بر از بین بردن میکروب‌ها بدین شرح است: ۱۰% اسید استیک> 5% اسید استیک> 10% اسید سیتریک> 5% اسید سیتریک.
Li و همکاران (۲۰۱۴) اثر ضد اکسیدانی عصاره ذرت بنفش^[۱] را در طول مدت نگهداری سس مایونز، با اندازه گیری شاخص‌هایی از قبیل عدد پراکسید، عدد p-anisidine، مقدار اکسیداسیون کل، عدد اسیدی و عدد یدی در فواصل زمانی مشخص در طول ده هفته مورد بررسی قرار دادند. اثر ضد اکسیدانی در سس مایونز محتوی عصاره ذرت بنفش نسبت به سس مایونز شاهد حاوی BHT و EDTA بیشتر بود. سس مایونز حاوی g/kg 4/0 عصاره ذرت بنفش در طول مدت نگهداری، بیشترین اثر ضد اکسیدانی را نشان داد. این مطالعه نشان داد که عصاره ذرت بنفش می‌تواند به عنوان یک آنتی اکسیدان طبیعی جایگزین آنتی اکسیدان‌های شیمیایی در فراوده‌های غذایی پر چرب مورد استفاده قرار گیرد. و رنگ بنفش آن به مصرف کنندگان این نوید را خواهد داد که محصول مصرفی آن‌ها حاوی آنتی اکسیدان طبیعی است.
Kishk و همکاران (۲۰۱۳) بر روی تاثیر غلظت ۰ تا ۲۵/۱% پودر زنجبیل بر ویژگی های رئولوژیکی، پایداری اکسیداتیو و خصوصیات چشایی سس مایونز در طول ۲۰ هفته تحقیق کردند. با افزایش دوره نگهداری، مقدار pH به طور قابل توجهی (۰۵/۰>P) کاهش یافت. کاهش pH در نمونه‌های حاوی ۱ و ۲۵/۱% پودر زنجبیل به طور معنی داری (۰۵/۰>P) نسبت به نمونه شاهد کمتر بود. بعلاوه، نمونه‌های تیمار شده نسبت به نمونه شاهد عدد اسیدی کمتری داشتند. شاخص جریان و ویسکوزیته ظاهری تحت تاثیر غلظت‌های پودر زنجبیل افزوده شده قرار نگرفت. نمونه‌های تیمار شده نسبت به نمونه شاهد، در طول مدت نگهداری خصوصیات حسی بهتری نشان دادند.
Hwang و Marmer (2007) رشد Listeria monocytogenes را در سالاد تخم مرغ و سالاد ماکارونی تهیه شده با سس مایونز با pH های مختلف (۸/۳، ۲/۴، ۶/۴ و ۵) و نگهداری شده در دمای یخچال و دمای آسیب رسانی، بررسی کردند. در هر یک از تیمارها صرف نظر از میزان pH آن، لیستریا مونوسیتوژنز قادر به رشد بود. نتایج مدلسازی رشد لیستریا مونوسیتوژنز در نمونه‌ها نشان داد که در درجه اول دمای نگهداری و در درجه دوم میزان pH محیط بر رشد میکروب موثر است.
برزگر و همکاران (۱۳۸۵) امکان استفاده از کیتوزان به عنوان یک نگهدارنده طبیعی را در سس مایونز بررسی کردند. آن‌ها کیتوزان را به روش شیمیایی از پوسته میگو استخراج کرده و سپس قدرت ضد میکروبی آن را بر روی دو باکتری Lactobacillus plantarum و Salmonella enteritidis بررسی کردند. آزمایشات در دو pH برابر ۵ و ۶ صورت گرفت و با به کار بردن غلظت‌های مختلفی از کیتوزان میزان حداقل غلظت مورد نیاز به عنوان بازدارنده (MIC) و حداقل غلظت مورد نیاز به عنوان باکتری کش (MBC) برای هر دو باکتری به طور جداگانه تعیین شد. این مقدار برای هر دو باکتری کمتر از ۱ میلی گرم در میلی لیتر بدست آمد. هم چنین قدر ضد میکروبی کیتوزان در pH برابر ۵ نسبت به ۶ بیشتر بود. در مرحله بعد تاثیر غلظت‌های ۱/۰، ۲/۰ و ۳/۰ درصد کیتوزان بر باکتری‌های مذکور در سس مایونز تحت شرایط نگهداری در دو دمای Cº ۵ و Cº ۲۵ بررسی شد. افزدودن مقادیر ذکر شده کیتوزان به سس مایونز باعث کاهش معنی داری در باکتری‌های سالمونلا و لاکتوباسیلوس اضافه شده به سس مایونز در طول نگهداری به مدت ۸ روز در آن دو دما شد. هم چنین قدرت ضد میکروبی کیتوزان در دمای Cº ۵ نسبت به دمای Cº ۲۰ بیشتر بود. بررسی خواص حسی نشان داد که افزودن کیتوزان تا میزان ۳/۰ درصد باعث ایجاد خواص حسی نامطلوب در سس مایونز نمی‌شود. در نهایت از این تحقیق چنین نتیجه گیری شد که می‌توان کیتوزان را به میزان ۲/۰% به عنوان یک ماده نگهدارنده طبیعی در سس مایونز مورد استفاده قرار داد.
میلانی و همکاران (۱۳۸۸) تاثیر غلظت‌های ۰، ۱/۰، ۲/۰، ۳/۰، ۴/۰ و ۵/۰% پودر خردل را بر گرانروی، پایداری تعلیق، تندی و ویژگی‌های حسی سس مایونز بررسی کردند. نتایج آزمون‌های فیزیکو شیمیایی نشان داد که افزایش غلظت خردل باعث افزایش گرانروی، بهبود پایداری تعلیق و کاهش تندی سس مایونز می‌شود اما نتایج ارزیابی حسی حکایت از ایجاد تغییرات نامطلوب در رنگ و طعم سس مایونز در هنگام استفاده از پودر خردل در مقادیر بالاتر از ۳/۰% داشت (۰۵/۰>P). بر اساس نتایج آنالیز حسی، نمونه حاوی ۳/۰% پودر خردل بهترین نمونه شناخته شد. نتایج این بررسی بر روی pH و جمعیت میکروبی زنده که در مقاله دیگری منتشر شد، در مقایسه با نمونه حاوی نگهدارنده‌های شیمیایی سوبات پتاسیم و بنزوات سدیم و نمونه فاقد نگهدارنده شیمیایی، بیانگر این امر بود که نمونه حاوی ۵/۰% پودر خردل بیشترین کاهش میکروبی را به همراه داشت.
ضابطیان حسینی و همکاران (۱۳۸۹) تاثیر ضد میکروبی غلظت‌های ۰، ۱/۰، ۲/۰ و ۴/۰% عصاره آویشن باغی را بر سالمونلا اینتریتیدیس PT4 موجود در سس مایونز مورد بررسی قرار دادند. آزمایشات به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار انجام شد و مدل‌های بدست آمده با بهره گرفتن از روش RSM نمایش داده شد. نتایج نشان داد که اثر ضد میکروبی عصاره آویشن در سس مایونز در دمای ۲۵ درجه سانتی گراد نسبت به دمای ۴ درجه سانتی گراد بیشتر بود. این اثر با افزایش درصد عصاره‌ها در نمونه‌ها افزایش یافت. آزمون حسی نشان داد که در محدوده غلظت مورد نظر عصاره آویشن اثر نامطلوبی بر پارامترهای حسی سس مایونز نداشت.
غلامی قوام آباد و همکاران (۱۳۹۲) تاثیر عصاره رزماری را بر pH، اندیس اسیدی و جمعیت میکروبی زنده سس مایونز مورد بررسی قرار داد. در این پژوهش، نمونه‌های سس مایونز با نسبت‌های مختلف عصاره رزماری (در مقادیر ۱%، ۳% و ۵%) و همچنین نمونه فاقد عصاره مذکور تولید شد. نمونه‌ها در فواصل زمانی صفر، پنج، ۱۰، ۱۵،۳۰، ۴۵ و ۶۰ روز پس از تولید آزمون شدند. نتایج آزمون میکروبی نشان داد که میزان ۵% عصاره اثر ضد میکروبی قابل ملاحظه‌ای بر رشد جمعیت میکروبی مورد بررسی داشت (۰۵/۰p<). نمونه مایونز حاوی ۵% عصاره با ۴۰% کاهش رشد میکروبی و ۴۰% کاهش اندیس اسیدی به عنوان مناسب ترین نمونه شناخته شد. طبق نتایج حاصله، استفاده از عصاره رزماری باعث کاهش بار میکروبی و کاهش اندیس اسیدی سس مایونز شده و منجر به افزایش عمر ماندگاری سس مایونز می‌گردد.
۲-۲-۳- جایگزینی سایر ترکیبات سس مایونز
۲-۲-۳-۱- استفاده از قوام دهنده‌ها
مایونز معمولاً دارای ۷۰ تا ۸۰ درصد روغن می‌باشد و در صورت استفاده از مقادیر کمتر روغن جهت ایجاد بافت مناسب نیاز به استفاده از قوام دهنده‌ها در سس مایونز به وجود می‌آید. صمغ‌ها جزئی از فرمول تولید اکثر سس‌ها هستند که با افزایش غلظت فاز پیوسته موجب کاهش چسبندگی و متراکم شدن قطرات چربی و کاهش احتمال برخورد و اتصال این قطرات به یکدیگر از طریق کاهش آزادی حرکت قطرات پراکنده امولسیون گردیده و در نتیجه موجب ثبات امولسیون می‌گردند (۲). تعداد زیادی از قوام دهنده‌های طبیعی و یا سنتزی می‌توانند در امولسیون‌ها مورد استفاده قرار گیرند. مهم ترین این پلی ساکاریدها شامل زانتان، نشاسته اصلاح شده، کاراجینان، لوکاست بین، صمغ عربی و … می‌باشد. میزان استفاده از صمغ‌ها به بافت دلخواه محصول و استانداردها بستگی دارد (۱۲). از مخلوط هیدروکلوئیدها معمولا با هدف بهبود خواص رئولوژیکی و ایجاد بافت و ویژگی‌های بافتی جدید در محصولات غذایی و همچنین کاهش هزینه استفاده می‌شود (۴).
نیک نیا (۱۳۸۸) به بررسی تاثیر کاربرد توام هیدروکلوئیدهای بومی ایران (صمغ دانه ریحان و مرو) بر خصوصیات فیزیکی و حسی سس مایونز و مقایسه آن با سس مایونز پایدار شده با صمغ گوار و بهینه سازی فرمولاسیون با بهره گرفتن از طرح مخلوط^[۲] پرداخت. در نهایت داده‌ها و نتایج بهینه یابی نشان داد که غلظت ۵/۰% ترکیب سه صمغ گوار- ریحان- مرو با نسبت برابر ۳۳/۳۳% مطلوب ترین فرمول بود.
منصوری پور و همکاران (۱۳۸۸) تاثیر کاربرد توام صمغ کتیرای پولکی و کیتوزان بر ویژگی‌های رئولوژیکی را در سس مایونز مورد بررسی قرار دادند. با مقایسه نتایج در تیمارهای مختلف، نمونه‌ای که دارای ۱۶/۰% کتیرای پولکی و ۰۴/۰% کیتوزان بود نسبت به سایر نمونه‌ها به شاهد نزدیک تر بوده و نیز بین این دو هیدروکلوئید واکنش سینرژیستی مشاهده گردید.
۲-۲-۳-۲- جایگزینی چربی
تفکر تولید محصولات کم کالری به دهه هفتاد در آمریکا بر می‌گردد زیرا در آن زمان بروز عوارض ناشی از مصرف رژیم‌های پر کالری و چرب در میان بخش مهمی از جمعیت این کشور به طور نگران کننده‌ای رو به گسترش بود و همین وضع سبب شد تا محققین صنایع غذایی تلاش وسیعی را برای جایگزین کردن بخشی از روغن این محصولات با موادی مناسب که با کاهش کالری همراه باشد ولی تاثیری در خصوصیات ارگانولپتیکی ایجاد نکند آغاز نمایند (کاوئی و همکاران، ۱۳۸۳). تا کنون انواع مختلفی از مایونز رژیمی با درصدهای مختلفی از روغن تولید شده است. در فرانسه بازار فروش مایونز در سال ۲۰۱۰ به ۶/۲۴۰ میلیون دلار رسید که بیشتر این مقدار حاصل از فروش انواع مایونز کم چرب بوده است به طوری که مصرف سس مایونز کم چرب از سا ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۰ میلادی در این کشور نسبت به نوع پر چرب به میزان ۱/۷% رشد بیشتری داشته است. از نام‌های تجاری معروف در تولید سس‌های رژیمی می‌توان به کمپانی‌های هلمن و کرفت اشاره کرد. انواع سس تولید شده توسط کارخانه هلمن با برچسب‌های تغذیه‌ای مایونز واقعی^[۳] (معمولی) با ۱۰ گرم چربی در هر ۱۳ گرم مایونز، نوع با چربی کاهش یافته^[۴] با ۵ گرم چربی در ۱۵ گرم سس، نوع سبک^[۵] با ۵/۳ گرم چربی در هر ۱۵ گرم سس و نوع کم چرب^[۶] با یک گرم چربی در هر ۱۵ گرم سس می‌باشند (رحمتی و مظاهری، ۱۳۹۰) .
با توجه به اثرات ضد سلامتی روغن و آثار قابل توجه غلظت‌های پایین هیدروکلوئیدها مثل نشاسته‌ها و صمغ‌ها بر خواص سیستم‌های غذایی و در بسیاری از موارد صرفه اقتصادی آن‌ها می‌توان از آن‌ها در اصلاح خواص و فرموله کردن مواد غذایی جدید استفاده کرد. این مواد تنها به دلیل بهبود خواص رئولوژیکی و بافتی محصولات استفاده نمی‌شوند؛ بلکه به عنوان جایگزین چربی، کاربرد در تولید مواد غذایی کم کالری و همچنین به دلیل خواص تغذیه‌ای شان (به عنوان تولید کننده انرژی کمتر در مقایسه با چربی‌ها) مورد استفاده اند (فرحناکی و همکاران، ۱۳۸۸). تاکنون انواع مختلفی از سس مایونز رژیمی تولید شده است که در ادامه به بعضی از این موارد اشاره شده است.
Liu و همکاران (۲۰۰۷) امکان استفاده از پکتین را در کاهش روغن در سس مایونز مورد بررسی قرار دادند و بیان نمودند که با بهره گرفتن از پکتین می‌توان سطح روغن را در سس مایونز از ۸۰ درصد به ۴۰ درصد کاهش داد و محصولی با بافت و پذیرش حسی بدون تفاوت معنی دار با نمونه شاهد پرچرب تولید کرد ولی اندازه ذرات این محصول ۸ برابر بزرگتر از اندازه‌ نمونه شاهد بود. همچنین آن‌ها ترکیبی از وی پروتئین ایزوله و پکتین را جهت کاهش مقدار چربی تا ۵۰ درصد از مقدار اولیه استفاده نمودند. در نتیجه مشخص شد که در این محصول با کاهش روغن از ۸۰ درصد به ۴۰ درصد و استفاده از ترکیب وی پروتئین/پکتین محصولی قابل قبول از نظر پایداری و بافت ایجاد شده در حالی که این محصول امتیاز خوبی را از نظر حسی به خود اختصاص نداد.
دهقان و همکاران (۱۳۸۷) از نشاسته طبیعی و نشاسته پری ژلاتینه گندم به عنوان جایگزین چربی در سس مایونز استفاده کردند و بیان نمودند که ویسکوزیته سس مایونز حاوی نشاسته پری ژلاتینه گندم دو برابر مایونز حاوی نشاسته طبیعی گندم است.
Worrasinchai و همکاران (۲۰۰۶) از بتا گلوکان جهت تهیه سس مایونز کم چرب استفاده نمودند و به این نتیجه رسیدند که مایونز کم چرب تولیدی دارای پایداری بیشتر نسبت به مایونز پرچرب است و جایگزینی روغن حداکثر تا مقدار ۵۰ درصد از مقدار روغن اولیه (کاهش روغن از ۸۲ درصد به ۴۱ درصد) صدمه‌ای را به ویژگی‌های حسی سس مایونز وارد نکرده است.
Mun و همکاران (۲۰۰۹) اثرنشاسته اصلاح شده با آنزیم ۴αGTASE به همراه صمغ زانتان را در کاهش روغن سس مایونز مورد بررسی قرار دادند و نتیجه گرفتند که محصول با ۵/۳۷ درصد روغن و ۶/۵ درصد نشاسته و ۱/۰ درصد زانتان بیشترین شباهت را در ظاهر و ویژگی‌های رئولوژیکی با نمونه پر چرب دارد.
Su و همکاران (۲۰۱۰) از فیبر مرکبات به صورت تنها و ترکیبی با گوار برای کاهش روغن از ۷۳ درصد به ۵/۳۶ درصد استفاده کردند و نتایج حاکی از عدم تفاوت معنی دار در تنش تسلیم، گرانروی و شاخص رفتار جریان نمونه شاهد (بدون صمغ) و نمونه حاوی یک درصد فیبر مرکبات ۵/۰ درصد گوار و همچنین نمونه حاوی ۱۵/۰ درصد زانتان – ۱/۰ درصد گوار بود.
۲-۲-۳-۳- جایگزین‌های تخم مرغ
تخم مرغ دارای نقش های اصلی امولسیون کنندگی، تثبیت سازی، طعم دهندگی و رنگ زایی در مایونز می‌باشد. تخم مرغ از ارزش غذایی بالایی برخوردار است و تقریبا حاوی ۷۵% آب، ۵/۱۲% پروتئین، ۱۲% چربی و مقدار ناچیزی کربوهیدرات است (مقصودی، ۱۳۸۴). هر دوی زرده و سفیده تخم مرغ دارای ترکیباتی هستند که دارای خاصیت امولسیفایری می‌باشند. ترکیبات مختلفی در زرده تخم مرغ به عنوان امولسیفایر شناخته شده اند که از انواع آن‌ها می‌توان به LDL، HDL، فسویتین و … اشاره کرد که مهم‌ترین ترکیب امولسیون کنندگی موجود در زرده LDL گزارش شده است (Mine, 1999). لیپوپروتئین‌های زرده تخم مرغ و فسفولیپیدها قسمت عمده ترکیبات سازنده لایه محافظ به دور ذرات امولسیون هستند که لایه‌ای با ضخامت ۱۴۰ آنگستروم تشکیل می‌دهند (Ghoush et al., 2008)، بنابراین نقش خود را در سس مایونز به عنوان امولسیون کننده انجام داده، از به هم پیوستن ذرات روغن جلوگیری می‌کنند. علاوه بر نقش‌های تخم مرغ در سس مایونز می‌توان به معایت آن از جمله کلسترول بالای آن اشاره کرد. کلسترول تنها در مواد حیوانی یافت می‌شود. تخم مرغ در میان غذاهای انسانی بیشترین میزان کلسترول را داراست. از این جهت تحقیقات زیادی در مورد امکان جایگزینی و حذف تخم مرغ در مواد غذایی حاوی آن مانند سس مایونز صورت گرفته است.
آلوکو و همکاران در سال ۲۰۰۴ به بررسی استفاده از پروتئین کانولای هیدرولیز شده در دو درجه هیدرولیز ۷ درصد و ۱۴ درصد در سس مایونز به عنوان امولسیون کننده پرداختند. نتیجه این تحقیق نشان داد که پروتئین هیدرولیز نشده توانست تنها جایگزین ۱۵ درصد از مقدار زرده شود و بیشتر از این مقدار منجر به شکسته شدن امولسیون شد. وقتی از درجه هیدرولیز ۷ درصد استفاده شد این مقدار جایگزینی زرده به ۲۰ درصد رسید و با بهره گرفتن از درجه هیدرولیز ۱۴ درصد پروتئین، ۵۰ درصد از مقدار زرده حذف شد.
Ghoush و همکاران (۲۰۰۸) به بررسی استفاده از پروتئین گندم و صمغ یوتا کاراجینان در سس مایونز پرداختند و مشاهده کردند که بیشترین ویسکوزیته مربوط به نمونه شاهد با زرده تخم مرغ و بیشترین پایداری مربوط به نمونه با نسبت ۲۵:۷۵ زرده به محلول پروتئین گندم (۴%)/یوتا کاراجینان (۱/۰%) بوده است.

۱-۸) قلمرو تحقیق
۱-۸-۱- قلمرو مکانی تحقیق
قلمرو مکانی تحقییق حاضر، اداره شرکت نفت شهرستان گچساران میباشد.
۱-۸-۲- قلمرو زمانی تحقیق
از لحاظ قلمرو زمانی، این تحقیق از تیرماه سال ۱۳۹۲ شروع شده و در دی ماه سال ۱۳۹۲ خاتمه یافته است.
۱-۸-۳- قلمرو موضوعی تحقیق
قلمرو موضوعی این تحقیق عبارت از ارزیابی تأثیر پیادهسازی EFQM در شرکت بهره وری نفت و گاز گچساران میباشد.
۱-۹) شرح واژهها و اصطلاحات بکار گرفته شده
۱-۹-۱- تعریف مفهومی متغیرهای تحقیق
ارزیابی عملکرد^[۱]:
ارزیابی عملکرد فرآیندی است که توسط آ ن یک مدیر رفتار کاری کارکنان را با اندازه گیری و مقایسه با استانداردهای از قبل تعیین شده ارزشیابی میکند، نتایج را ثبت میکند و نتایج را به کارکنان ابلاغ میکند (گریفن, ۱۳۸۴).
رهبری^[۲]:
رهبران سرآمد چشم انداز و ماموریت سازمان را تدوین و زمینه دستیابی به آنها را تسهیل میکنند. آنها ارزشها و سیستمهایی را که برای موفقیت پایدار سازمان مورد نیازند ایجاد کرده و آنها را با اعمال و رفتارهای مناسب خود اجرا میکنند. در دوره های تغییر و تحول سازمان، آنها ثبات در مقاصد را حفظ میکنند. هر جا که لازم باشد، این رهبران قادر به تغییر جهت گیری سازمان و ترغیب کارکنان به پیروی از آن هستند (نجمی; منوچهر; حسینی; سیروس, ۱۳۸۸).

خط مشی واستراتژی^[۳]:
سازمانهای منعالی ماموریت و آرمان خود را از طریق ایجاد و تدوین یک استراتژی متمرکز بر منافع ذینفعان و با در نظر گرفتن بازار و بخشی که در آن فعالیت میکنند، به اجرا در میآورند خط مشیها، اهداف و فرایندها به منظور تحقق استراتژیها تدوین و جاری میشوند (امیری, محمد رضا; سکاکی, سید محمد رضا, ۱۳۸۴).
کارکنان و منابع انسانی^[۴]:
سازمانهای سرآمد، دانش و تمامی توان بالقوه کارکنان شان را در تمامی سطوح فردی، تیمی و سازمانی مدیریت کرده و توسعه داده و از آن بهره میبرند. این سازمانها عدالت و برابری را ترویج داده کارکنانشان را توانمند کرده و در کارها مشارکت میدهند. آنها به نحوی از کارکنان مراقبت کرده، با آنها ارتباط برقرار کرده، از آنها قدردانی نموده و به آنها پاداش میدهند که در آنها رغبت و تعهد ایجاد میکنند تا ارز مهارتها و دانش خود به نفع سازمان استفاده نمایند (نجمی; منوچهر; حسینی; سیروس, ۱۳۸۸).
شرکتها و منابع^[۵]:
سازمانهای متعالی، مشارکت و همکاریهای تجاری بیرونی، تامین کنندگان و منابع داخلی خود را به منظور پشتیبانی از خط مشی و استراتژی، اجرای اثر بخش فرآیندهایشان برنامه ریزی و مدیریت میکنند (امیری, محمد رضا; سکاکی, سید محمد رضا, ۱۳۸۴).
فرایندها^[۶]:
سازمانهای سرآمد فرآیندهای خود را به منظور کسب رضایت کامل و ایجاد ارزش فزاینده برای مشتریان و سایر ذینفعان طراحی نموده، مدیریت کرده و بهبود میدهند (نجمی; منوچهر; حسینی; سیروس, ۱۳۸۸).
نتایج مشتریان^[۷]:
سازمانهای سرآمد به طور فراگیر نتایج مهم مرتبط با مشتریان خود را اندازه گیری کرده و به آنها دست مییابند (نجمی; منوچهر; حسینی; سیروس, ۱۳۸۸).
نتایج کارکنان^[۸]:
سازمانهای متعالی به طور فراگیر نتایج مهم مرتبط با کارکنان خود را اندازه گیری کرده و به آنها دست مییابند (امیری, محمد رضا; سکاکی, سید محمد رضا, ۱۳۸۴).
نتایج جامعه^[۹]:
سازمانهای سرآمد به طور فراگیر نتایج مهم مرتبط با جامعه را اندازه گیری کرده و به آنها دست مییابند (نجمی; منوچهر; حسینی; سیروس, ۱۳۸۸).
نتایج کلیدی عملکرد^[۱۰]:
سازمانهای متعالی به طور فرآگیر نتایج مهم مرتبط با عیار اصلی خط مشی و استراتژی را اندازه گیری کرده و به آنها دست مییابند (امیری, محمد رضا; سکاکی, سید محمد رضا, ۱۳۸۴).
۱-۹-۲- تعریف عملیاتی متغیرها تحقیق
معیارهای ارزیابی:
معیارهای ارزیابی بر اساس مدل تعالی سازمان (EFQM) عبارتست از:

1. 1. رهبری

1. 1. خطو مشی و استراتژی

1. 1. کارکنان

1. 1. شرکتها و منابع

1. 1. فرآیندها

1. 1. نتایج مشتریان

1. 1. نتایج کارکنان

1. 1. نتایج جامعه

1. 1. نتایج کلیدی عملکرد (نجمی; منوچهر; حسینی; سیروس, ۱۳۸۸).

رهبری:
معیارهای ارزیابی عملکرد بر اساس رهبری مدل تعالی سازمانی EFQM عبارتست از:

• • رهبران ماموریت، دورنما، ارزشها و اصول اخلاقی سازمان را بوجود آورده و خود الگوی فرهنگ سرآمدی در سازمان میباشند.

• • رهبران شخصاً به منظور اطمینان یافتن از ایجاد و بکارگیری سیستم مدیریت سازمان و بهبود مداوم آن، مشارکت مینمایند.

• رهبران با مشتریان، شرکا و نمایندگان جامعه در تعامل هستند.

الف )زندگی مفید :زندگی برای ساختن جهان بهتر ،برپایه لبخند ،خوشحالی ،آرامش و صلح،امیدواری و جهان بینی روشن .

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

ب )زندگی مضر :زندگی برای خراب کردن جهان ،همراه با گریه و غم
ج )زندگی بیهوده :زندگی برای هیچ ،نه خراب کردن ،نه افزایش و بهبود جهان ،زندگی تنهابرای مردن (انصاری و میر شاه جعفری ، ۱۳۸۹)
از علت های اساسی که افراد را به بی تفاوتی ،بی هویتی و ناامیدی می کشاند ،نداشتن یک معنای درست از هدف و فلسفه زندگی است ،بنابراین برای جلوگیری از این آفت در عملکرد طبیعی خود باید به تقویت رابطه سالم و منطقی و توجه به یک فلسفه حیات بخش براساس شرح وعقل از زندگی تاکید نماییم . امام صادق (ع )می فرماید :هرکس به چیزی امیدوار باشد برای آن به عمل برمی خیزد و هرکس از چیزی بترسد از آن می گریزد . (کلینی ،۱۳۶۲)
اگرانسان به زندگی امید نداشت شاید از عصر حجرهم فراتر نمی رفت .از عوامل تهدید کننده امیدواری در زندگی می توان به موارد ذیل اشاره نمود . نداشتن ایمان ،عدم درک صحیح از خود و استعدادهای خود ،نداشتن برنامه و هدف ،ترس و اضطراب ،غصه خوردن ،مقایسه کردن خود با دیگران ،پرتوقعی از خود و فقر عاطفی و اطلاعاتی . (برجعلی ،۱۳۸۶)
۲-۲۹ راهکارهای افزایش امید (امید افزایی ) از نظر اسلام
در ابتدا به عوامل روانی و نفسانی ایجاد امید از نظر اسلام می پردازیم که باتوجه به تفاوت های فردی ،استعدادها و توانایی های مختلف افراد و نوع نگرش ،جهان بینی و ایدئولوژی آنها ،عوامل ایجاد امید متفاوت است . (خاکپور و همکاران ،۱۳۹۲)
از منظر قرآن عوامل ذیل درایجاد امید حائز اهمیت هستند .
۱- ایمان
ایمان در لغت یعنی باور کردن ،عقیده داشتن و یقین کردن (راغب اصفهانی ، ۱۴۱۶)
ایمان همانند امید یک حالت نفسانی و روانی است ،که بعداز شناخت و تصدیق هم بصورت لفظی و هم به صورت عملی درفرد ظاهر می شود و ازاین رواست که امید پابه پای ایمان گام برمی دارد وایمان بدون امید قابل دوام نیست و پایگاه امید چیزی جزایمان نیست . (اریک فروم ،ترجمه روشنگر،۱۳۷۴)
۲- اعتقاد به روزمعاد
برخلاف مکاتب مادی که مرگ را پایان زندگی و یک نوع کاستی می بینند در مکتب اسلام مرگ چیزی جز قطع وابستگی و علاقه نفس از بدن نیست . امید به زندگی پس از مرگ ،اهرمی کارآمد در گرایش به عمل است . (خاکپور و همکاران ،۱۳۹۲)
امیدی که از معرفت وشناخت نسبت به مبداو معادحاصل می شود ،اساس همه تلاش های مفید و پرثمر انسانی ومنشاءاصلاح امور درجامعه ورسیدن شخص به سعادت ابدی است ،همانگونه که ناامیدی و قطع امید نسبت به خدا و روز قیامت منشاءفسادها و تبهکاری ها ومنتهی شدن کار انسان به شقاوت ابدی است (مصباح ،۱۳۷۶)
۳- اعتقاد به فضل و رحمت خدا
در مکتب اسلام توجه به رحمت لایزال الهی وبخشش او یکی از عوامل ایجادامید حتی در فرد گنهکار است و نتیجه آن سلامت روانی فرد و جامعه است .(خاکپورو همکاران ،۱۳۹۲)
خداوند در آیه۲۱۸ سوره بقره می فرماید:إِنَّ الَّذینَ آمَنُواْ وَ الَّذینَ هَاجَرُواْ وَ جَاهَدُواْ فِی سَبیلِ اللّهِ أُوْلئِکَ یَرْجُونَ رَحْمَتَ اللّهِ وَ اللّهُ غَفُورٌ رَّحِیمٌ ،
آنان که ایمان آورده اند و کسانی که هجرت نموده و در راه خدا جهاد کرده اند، آنان به رحمت خدا امیدوارند، و خداوند آمرزنده مهربان ا ست .
در مکتب قرآن امید به فضل و رحمت الهی بالاترین توکل است . (کلینی ،۱۳۷۷)
در معارف اسلامی همانطور که به امیدواری به رحمت الهی تشویق شده از یاس و ناامیدی به شدت نهی شده است .( آمدی ،۱۳۸۲)
-۴امید و شناخت قدرت خدا
قدرت و توانایی یکی از صفات ثبوتی حق تعالی است . ذات اقدس حق برانجام هرکاری قابلیت داشته و قادروتواناست . شناخت قدرت بی پایان خداوباور آن انسان را به این نکته رهنمون می سازدکه تمام قدرت های ظاهری ،مشکلات و ناملایمات در برابرقدرت خدا هیچ است . با چنین بینشی در هرشرایطی انسان امیدوار به فضل خداست .(خاکپور و همکاران ،۱۳۹۲)
خداوند در سوره فاطر ،آیه ۱۳ فرموده است :نه چیزی در آسمان و نه چیزی در زمین از حوزه قدرت او بیرون نخواهد رفت ،او دانا و توانا است .
۵-خود شنلسی وخودباوری
از نگاه قرآن و روایات انسان با خود شناسی به خداشناسی می رسد و از آن به خود باوری و خدامحوری می رسد (آمدی.۱۳۸۲) امید وایمان عامل حرکت است و خودباوری ،یقین وباور به توانایی ها و استعدادهای درونی است .
۲-۳۰ عوامل تسهیل کننده رسیدن به امید
۱-توجه به ناامیدی ( تخریب باورهای نامعقول)
یکی از عواملی که باعث تسهیل در رسیدن به امید در زندگی افراد می شود، توجه به نقطه مقابل آن یعنی ناامیدی است.
نا امیدی ، که گاهی به صورت نهفته و ناخودآگاه وجود دارد و ریشه در تزلزل و تردید دارد. تزلزل و تردید یا همان عدم اطمینان و عدم قدرت تصمیم گیری ، چیزی است که باعث ایجاد ناامیدی می شود.(پرچم و همکاران ،۱۳۹۰)
توجه به ناامیدی و شناسایی ریشه های آن و از بین بردن آن ، خود به خود ، امید را در دل انسان زنده می کند و شاخه های امید در وجود فرد جوانه می زند. این همان مقابله با افکار نامعقول است . امید در زندگی انسان، باعث انجام کارهای شایسته و تلاش های مفید و پرثمر می شود. انسان امیدوار، هم در این دنیا راحت و سالم زندگی می کند و هم در آخرت از نعمتهای فراوان الهی بهره مندمی گردد. (همان )
خداوند درباره نومیدی به سبب کم ظرفیتی انسان می فرماید: «وَ لَئِنْ أَذَقْنَا الإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَهً ثُمَّ نَزَعْنَاهَا مِنْهُ إِنَّهُ لیؤوسٌ کَفُورٌ وَلَئِنْ أَذَقْنَاهُ نَعْمَاء بَعْدَ ضَرَّاء مَسَّتْهُ لَیَقُولَنَّ ذَهَبَ السَّیِّئَاتُ عَنِّی إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ» ، و اگر از جانب خود رحمتی به انسان بچشانیم، سپس آن را از وی باز گیریم قطعا نومید و ناسپاس خواهد شد؛ و اگر پس از محنتی که به او رسیده است نعمتی به او بچشانیم، حتما خواهد گفت: گرفتاری ها از من دور شد. بی گمان، او شادمان و فخرفروش است(سوره هود/۱۰.۹و اسراء/۸۵)
فقط افراد با ایمان، که روحی بلند و شرح صدر دارند و در برابر شداید و حوادث سخت زندگی صبر را پیشه خود ساخته و در همه حالات از کارهای شایسته فروگذار نمی کنند از این دو حالت افراط و تفریط بیرونند؛ آنان هنگام فراوانی نعمت مغرور نمی شوند و خدا را فراموش نمی کنند و هنگام سختی ها و مصیبت ها از رحمت خدا ناامید نشده و به تدبیر او در هستی کافر نمی شوند و به همین دلیل، برای اینان آمرزش از گناهان و پاداش بزرگ الهی بهشت خواهدبود)مکارم شیرازی ،۱۳۷۴)
۲-مشخص بودن هدف
مشخص بودن هدف، یکی دیگر از عوامل تسهیل کننده ی امید است. هدف ها و برنامه هایی که داریم ما را به جلو می رانند. جای جای پهنه هستی عرصه جنب وجوش وتلاش انسان هااست و درهرتلاش آنهاهدفی و درهرهدف امیدی است .هریک ازانسان ها به امید نفعی درحرکت اند ،خواه این نفع بهره حیوانی داشته باشد وخواه درکمال معنوی ومتعالی.
نظریه امید بر مبنای اهمیت و ضرورت هدفها بناشده است و تقریبا هرآنچه که انسان انجام می دهد بسمت دستیابی به هدف است و این هدف شامل هرچیزی است که فرد مایل است به آن برسد . افراد دارای امید زیاد معمولا بدنبال هدفهایی هستند که اندکی دشوارتراز هدفهای قبلیشان باشد . (پرچم و همکاران ،۱۳۹۰ )
۳-هدف را مناسب استعداد و ظرفیت انتخاب کردند.
هدفها باید ارزش کافی داشته باشند تا تفکر هوشیار فرد رابه خودمشغول کند . طبق نظریه امید بهترین هدفها هدفهایی هستندکه انگیزه فردراافزایش داده و متناسب وپایدار باشند. (علاءالدینی،۱۳۸۷)
شخص با توجه به ظرفیت هایی که دارد باید تصمیم بگیرد. فرض کنید کسی استعداد خوبی در زمینه ی صنعت دارد ، اما امیدوار است که شاعر خوبی بشود . او در حقیقت ، از مسیر اصلی ، منحرف شده است ؛ چون به نتیجه ی دلخواه نمی رسد و در وجود او، ناامیدی ، جای امیدواری را خواهد گرفت . بنابراین ، با توجه به توانایی ها و ظرفیت هاست که موفقیت ، معنا پیدا می کند. نه هدف را آن قدر بزرگ در نظربگیریم که « علامت نزدن باشد» و نه آن قدر کوچک که موفقیت ، معنا پیدا نکند( پرچم و همکاران ، ۱۳۹۰)
۴- مسیر رسیدن به هدف مشخص باشد .(تفکر گذرکاه )
مسیررسیدن به هدف یعنی تفکر ادراک شده فردبرای شناسایی مسیراست (اسنایدر۱۹۹۴)که دراین مسیربعضی طرح هاباشکست مواجه میشوند که افراد امیدوار چندین گذردرنظرمی گیرند.از منظرقرآن این تفکرعبارتست از همه تلاشهای آدمی است برای دستیافتن به هدفهای دنیوی واخروی خویش البته بافرض رعایت ” تقوا و اخلاص “(کهف۱۱۰)
به طور کلی،مسیر رسیدن به هدف ، انجام دادن کارهایی که موجب خشنودی خدا وپیامبرش می شود و پرهیزازارتکاب معاصی که خشم خداورسولش راموجب می شود را شامل می شود.در سوره توبه آیه ۷۱خداوند می فرماید: مردان وزنان باایمان دوستان یکدیگرند که همدیگر را به کارهای پسندیده وا می دارند،و از کارهای ناپسند باز می دارند و نماز برپا می دارند و زکات می دهند و از خداوند وپیامبرش فرمان می برند آنان اند که خدا بزودی مشمول رحمتشان قرارخواهد داد. (پرچم وهمکاران ۱۳۹۰)
۵- بعد انگیزشی هدف مشخص باشد .(تفکر عامل )
اگربرای دستیابی به هدفی مشخص انرژی روانی وجودداشته باشد وضعیت مناسبی پدید می آید .روان شناسان معتقدند آدمی بدان سبب به رفتاری اقدام می کند که انتظاردارد آن رفتاربه رویداد مطلوب یعنی همان هدف منجرشود و از رویداد نا مطلوب جلوگیری کند .( همان)
۲-۳۱- راه های مختلف رسیدن به امید
برای رسیدن به امید راه‌هایی وجود دارد که هم فرد و هم جامعه باید آن را طی کنند.
-۱راه‌های فردی
الف) توکل بر خداوندو تقوای الهی
هنگامی که انسان خداوند را در همه کارها عاملی اصلی بداند و معتقد باشد که اگر او بخواهد هر کاری شدنی است، روح امیدواری در وی تقویت می‌شود. اعتماد به خدا ویژگی سودمندی است که فرد را در مقابل یأس و ناامیدی مقاوم می‌سازد. فرد متوکل پیش‌فرض‌هایی را پذیرفته که مهم‌ترین آنها باور به قدرت، حکمت، و شفقت خداوند بر بندگانش است.(سایت ولیعصر)
هرکس تقوای الهی پیشه کند خدا در تمام امورش برای وی گشایش قرار می دهد که این خود موجب افزایش امید واری است. (طلاق /۲) . تقوا موجب برکات وخیرات است. (اعراف /۹۶)و امید به آینده را در درون انسان زنده نگه می دارد .
ب)اعتقاد به شفاعت
شفاعت در لغت به معنای میانجی گری، وساطت و پا در میانی کردن است (راغب ،۱۴۱۲)
از عوامل ایجاد امید ،اعتقاد به شفاعت افرادی خاص در دنیا بخصوص در جهان دیگر است مثل پیامبر اکرم و دیگر معصومین “وپروردگار تو بزودی بقدری به تو عطا کند تا تو راضی شوی “(الضحی /۵)و” شفاعت کسی را نمی کنند مگر آن که خدا از او خشنود است .”(انبیا/۲۸) چنین اعتقادی موجب می شود انسان همواره امید به رحمت واسعه خدا داشته باشد .(جابر ۱۳۹۰)
امید به شفاعت اولیای خدا به انسان ها نوید می دهد که اگر همین جا توقف کنند و خود را اصلاح کنند، از راه شفاعت، گذشته شان جبران می شود . از سوی دیگر، یکی از مهم ترین شرایط شفاعت، اذن و اجازه خداوند است، که اگر اجازه او نباشد هیچ کس قادر بر شفاعت نیست.(طه ،۱۹۰)