جدول شماره ۱۱: توزیع فراوانی متغیرهای کیفی نحوه استفاده از اینترنت(اهداف استفاده از اینترنت، نحوه استفاده از اینترنت) بر حسب مشخصات فردی- اجتماعی(کمی)…………………………………………………………..۹۱
جدول شماره ۱۲: توزیع فراوانی متغیرهای کیفی نحوه استفاده از اینترنت(وسیله اتصال به اینترنت، بخش مورد استفاده در اینترنت) بر حسب مشخصات فردی- اجتماعی(کیفی)…………………………………………………۹۲
جدول شماره ۱۳: توزیع فراوانی متغیرهای کیفی نحوه استفاده از اینترنت(وسیله اتصال به اینترنت، بخش مورد استفاده در اینترنت) بر حسب مشخصات فردی- اجتماعی(کمی)……………………………………………..۹۶
جدول شماره ۱۴ : برآورد ضرایب رگرسیونی عوامل فردی- اجتماعی و نحوه استفاده از اینترنت مرتبط با وضعیت اعتیاد به اینترنت براساس مدل لجستیک رگرسیون رتبه ای………………………………………………….۹۷
فصل اول
بیان مساله
ما در برهه ای از زمان قرار گرفته ایم که هیچ شباهتی به گذشته ندارد.زندگی پر شتاب و سریع است.تولید اطلاعات،اختراعات،دانش،فن آوری و پیشرفت سرعتی شگفت انگیز دارند.یکی از فناوری های دنیای امروز اینترنت است(۱).بی شک اینترنت پیشتاز انقلاب صنعتی سبز فایل است. با ورود روزانه هزاران عضو جدید و حدود ۲۰۰ میلیون کاربر در سراسر دنیا،اینترنت در حال شکل دادن یک انقلاب ارتباطی،اجتماعی و اقتصادی است.هم اکنون اینترنت در نقطه اوج انقلاب صنعتی دیجیتالی قرار دارد و هرگونه انقلاب جدیدی بی گمان مشکلات و گرفتاری های جدیدی می آفریند(۲). امروزه اینترنت در بسیاری از جوامع به یک ضرورت زندگی تبدیل شده است،چندان که بدون آن،امکان برنامه ریزی،توسعه و بهره وری در تمام زمینه های فردی و اجتماعی ممکن نخواهد بود.این ویژگی ها اگر چه از قابلیت های اینترنت محسوب می شوند اما از معایب آن هم به شمار می آیند(۳،۴).ویژگی های منحصر به فرد اینترنت شامل:سهولت دسترسی^[۱](میلیون ها سایت هفت روز هفته و بیست و چهار ساعته در دسترس هستند)،هزینه پایین و با صرفه بودن ^[۲]،گمنامی در فضای مجازی^[۳] موجب استقبال عظیم مردم سراسر جهان از آن شده است(۵).
در واقع اینترنت دیگر وسیله ایی نیست که فقط دانشمندان از آن استفاده کنند.کارکردهای گوناگون و زیاد اینترنت باعث استفاده گسترده افراد از این فناوری شده است.گسترش استفاده از اینترنت با تمامی جنبه های زندگی از جمله:مدرسه،محل کار،خدمات و تجارت تلفیق شده است(۶).مهمترین تغییراتی که این فناوری به وجود آورده به وسیله مارشال مک لوهان در یک عبارت خلاصه شده است و آن تبدیل دنیا به یک دهکده جهانی است.بدین معنی که مردم نقاط مختلف در سراسر کشورهای کره زمین به مثابه یک دهکده،امکان برقراری ارتباط با یکدیگر و اطلاع از اخبار و رویدادهای جهانی را دارند(۷).
اعتیاد به اینترنت موضوع جالب و تازه ایست که در سال های اخیر به عنوان اعتیاد رفتار – محور مورد توجه قرار گرفته است(۴).«اعتیاد به اینترنت» به عنوان یک اختلال جداگانه،اولین بار در سال ۱۹۹۵ توسط ایوان گلدبرگ روان پزشک نیویورکی مطرح شد،در سال ۱۹۹۶ توسط یانگ توسعه یافت و مورد توجه روان شناسان،روان پزشکان و درمان گران قرار گرفت(۸).این اختلال با عناوین متفاوتی از قبیل:”وابستگی رفتاری به اینترنت”^[۴]،”استفاده مرضی از اینترنت^[۵]“،”استفاده مشکل زا از اینترنت^[۶]“،”سوء استفاده از اینترنت^[۷]“،”اعتیاد سایبری^[۸]” و “اعتیاد مجازی^[۹]” بیان شده اما رایج ترین اصطلاحی که بیش از عناوین دیگر در تحقیقات مختلف به کار می رود اعتیاد به اینترنت است(۹،۱۰،۱۱).
حداقل پنج نوع اعتیاد خاص به اینترنت وجود دارد: اعتیاد به هرزه نگاری و موضوعات جنسی،ارتباطات مجازی و دوست یابی،تجارت و خرید،جست و جوی اطلاعات و بازی های اینترنتی.تعاریف متعددی برای اعتیاد به اینترنت وجود دارد اما یکی از کامل ترین آنها تعریفی است که یانگ در سال ۱۹۹۶ ارائه کرد:”اعتیاد به اینترنت را می توان نوعی استفاده از اینترنت دانست که به ایجاد مشکلات روان شناختی،اجتماعی،تحصیلی و حرفه ای منجر می شود”(۳).

امروزه اعتیاد به اینترنت به دلیل افزایش شمار مبتلایان به آن ،به یک نگرانی در حال رشد در سطح جهانی تبدیل شده است که آن را در کانون توجه قرار می دهد.عوارضی که می توان برای اعتیاد به اینترنت برشمرد شامل:خستگی،بی خوابی،اختلال در تغذیه،افت عملکرد تحصیلی و شغلی،اضطراب،دوره های افسردگی،گوشه نشینی،عدم ارتباط با خانواده،دوستان،آشنایان،کاهش ارتباطات اجتماعی،مشکلات اقتصادی ناشی از:صرف وقت در اینترنت،از دست دادن شغل و بیکاری،هزینه های اینترنت و احتمالاً قماربازی اینترنتی،به طور کلی اختلال در عملکرد فردی،خانوادگی و اجتماعی می باشد(۱۲).در واقع،وابستگی به اینترنت یک وابستگی واقعی همانند اعتیاد به مواد مخدر و وابستگی های دیگر است.اگرچه این نوع وابستگی مشکلات جسمی اعتیادهای شیمیایی را ندارد،مشکلات اجتماعی ناشی از آن همانند اعتیادهای دیگر است و با علائمی چون اضطراب،افسردگی،کج خلقی،بی قراری،تفکرهای وسواسی،کناره گیری،اختلالات عاطفی و از هم گسیختگی روانی همراه است(۱۳).
اعتیاد به اینترنت موجب تغییرات شدید در سبک زندگی افراد می شود که این مساله،اثرات عمیقی بر سلامت جسم و روان فرد،بر جای می گذارد.برخی اثرات سوء استفاده از اینترنت بر سلامت عبارتند از:افزایش بی خوابی،کاهش تحرک که خود موجب چاقی و عوارض ناشی از آن می شود،تضعیف سیستم ایمنی و آسیب پذیری بیشتر نسبت به بیماری ها،مشکلات بینایی از قبیل:درد،قرمزی،خشکی چشم،احساس تاری و دوبینی که به کاهش قدرت بینایی،خستگی و سردرد منجر می شود،عوارض عصبی و عضلانی مثل:بی حسی و یا احساس سوزش در دست ها،خمیدگی پشت،درد گردن و کمر،مشکلات پوستی از قبیل خشکی و حساسیت پوست،مشکلات تنفسی،آسیب مخاط بینی و گلو و احساس ضعف و خستگی(۱۴).
یکی از گروه های در معرض خطر اعتیاد به اینترنت،دانشجویان هستند.علی رغم ضرورت استفاده دانشجویان از اینترنت برای دسترسی به کتاب خانه ها و پایگاه های داده،محققان تاکید دارند که دانشجویان به طور ویژه ای در معرض خطر اعتیاد به اینترنت هستند.یک علت آن این است که سازش با زندگی دانشجویی می تواند چالش برانگیز باشد و منجر به تنهایی،اضطراب و افسردگی شود(۵).
یانگ دلایل آسیب پذیری بیشتر دانشجویان به این نوع اعتیاد را موارد زیر می داند:
فقدان کنترل والدین،دسترسی بیشتر به اینترنت،وجود برنامه درسی انعطاف پذیر و داشتن زمان سازمان نیافته بیشتر،تشویق از طرف دانشگاه برای استفاده از اینترنت و عدم کنترل روی آنچه که آنها در اینترنت انجام می دهند(۱۵).
شیوع اعتیاد به اینترنت در جمعیت عمومی جهان پنج تا ده درصد است.حدود ۵۴% معتادان به اینترنت سابقه افسردگی و ۳۴% از آنها سابقه اضطراب و نگرانی دارند(۱۵).
مطالعات حاکی از این است که اعتیاد به اینترنت یک پدیده جهانی با سطح و دامنه شیوع متفاوت از ۵ تا ۲۵ درصد در جمعیت دانشجویان آمریکا،چین،کره،انگلستان،استرالیا،تایوان،ژاپن،کره جنوبی،کشورهای اروپای غربی و شرقی است(۱۶،۱۷،۱۸).در مطاالعه آندرسون(۱۹) میزان اعتیاد به اینترنت در دانشجویان ۸/۹% گزارش شده است.نتایج نشان داد که متوسط زمان استفاده از اینترنت در دانشجویان ۱۰۰ دقیقه در هر روز بود.۷۲% معتادین مذکر بودند.بسیاری از آنها به این مساله که استفاده از اینترنت روی زندگی شان تاثیر منفی گذاشته آگاه نبودند.استفاده مرضی از اینترنت با مشکلاتی در حفظ روابط بین فردی،توسعه مشکلات خواب،کاهش فعالیت های روزمره،افت تحصیلی،اخراج از دانشگاه و جایگزینی اینترنت به جای فعالیتهای مفید زندگی واقعی در ارتباط بود(۱۹).
مطالعه کیم^[۱۰](۲۰) نشان می دهد که دانشجویان معتاد به اینترنت حداقل دو ساعت در روز به اینترنت متصل می شوند و معمولاً بازی آنلاین یا چت می کنند.تسای^[۱۱] و همکاران(۲۱) شیوع اعتیاد به اینترنت در دانشجویان جدید الورود را ۹/۱۷% گزارش کرد.در مطالعه فرانگوس^[۱۲] و همکاران(۲۲)،۶/۱۱% از دانشجویان یونانی معتاد به اینترنت شناخته شدند.کانن^[۱۳] و همکاران(۲۳) میزان اعتیاد به اینترنت را در دانشجویان ترکیه ۷/۹% بیان کردند.
نتیجه برخی از مطالعات در ایران هم حاکی از شیوع این پدیده در میان دانشجویان است:در مطالعه محمد بیگی و همکاران(۴) شیوع اعتیاد به اینترنت در دانشجویان ۸/۱۰% بود که ۸/۲% اعتیاد شدید و ۸% اعتیاد خفیف داشتند.میزان اعتیاد به اینترنت در دانشجویان توسط فلاحی(۲۴)، ۲/۱۳% و در مطالعه علوی(۲۵) میزان اعتیاد در کاربران دانشجو ۱۳% و در مطالعه خدادوست(۲۶)، ۵/۹% گزارش شده است.نادمی و رضوانی گزارش کردند که ۷۷% دانشجویان در خطر اعتیاد به اینترنت هستند،در ۱۴% از آنان وابستگی به اینترنت تاثیر مهمی بر کارکرد آنان داشته است و فقط در ۹% از دانشجویان اینترنت تاثیر منفی نداشته است(۲۷).
نتایج مطالعات و مرور منابع مختلف نشان می دهد که فاکتور های دموگرافیک،داشتن برخی ویژگی های خاص شخصیتی مثل هیجان خواهی،درون گرایی،شخصیت وابسته،وسواسی و دوری گزین،داشتن سابقه بیماری های روانی مثل اضطراب،وسواس،هراس اجتماعی^[۱۴](به هراس فرد از موقعیت هایی که در معرض دید و توجه دیگران قرار دارد و اجتناب متعاقب آن اطلاق می شود.ممکن است به اشکال مختلف مثل هراس از نگارش در جمع،هراس از ملاقات با ناآشنایان و یا هراس از صحبت کردن در جمع بروز کند(۲۸).)،افسردگی و نیز اعتیاد به سیگار و سایر مواد،نوع و دلیل استفاده از اینترنت همگی از عوامل مرتبط با اعتیاد به اینترنت و نحوه استفاده از آن هستند(۲۹).مطالعات اخیر در مورد اعتیاد به اینترنت به طور عمده برسه دسته از عوامل تاکید دارد:عوامل فردی،عوامل روان شناختی اجتماعی و عوامل مربوط به اینترنت.عوامل فردی مثل خود اتکایی پایین،ویژگی های درون گرایی،رفتارهای غریزی و تمایلات آنی و نقص مهارت های ارتباطی.عوامل اجتماعی مانند حمایت ضعیف خانواده از اعضای خود،عوامل روان شناختی اجتماعی که از ارتباط ضعیف بین افراد خانواده با یکدیگر سرچشمه می گیرد و سرانجام عوامل مربوط به نحوه استفاده از اینترنت مانند استفاده طولانی مدت از اینترنت(۳۰)_ENREF_26،دست یابی سریع و آسان به اینترنت(۳۱)،میانگین ساعات استفاده روزانه از اینترنت(۳۲،۳۱،۱۳)،وسیله اتصال به اینترنت(۳۳)،مدت آشنایی با کامپیوتر و اینترنت(۳۳،۳۱،۱۶،۲۵)،هدف از استفاده(۳۲،۳۱) و بخش مورد استفاده در اینترنت(۳۵،۱۳،۴،۳) همگی در اعتیاد به اینترنت تاثیر دارند.
اعتیاد به اینترنت با هراس اجتماعی،اختلال کمبود توجه همراه با بیش فعالی^[۱۵]،اختلال دوقطبی^[۱۶]،مشکلات در روابط بین فردی،اختلالات اضطرابی و تکانه ای^[۱۷]،خودکشی،پرخاشگری،افسردگی و برانگیختگی بالا در ارتباط بوده است(۳۶،۲).از طرفی برخی مطالعات با بررسی ویژگی های دموگرافیک به عنوان متغیرهای پیش بینی کننده اعتیاد به اینترنت،جنسیت،سن،بیکاری و تاهل را موثر دانسته اند(۲).نادمی و رضوانی دریافتند که وابستگی به اینترنت به نحو معناداری در دانش جویان پسر و دانشجویان دارای والدین با سطح تحصیلات بالا بیش تر است(۲۷).نتایج مطالعه تسای^[۱۸] و همکاران،اعتیاد به اینترنت در زنان را بیشتر گزارش کرد اما ماندل می گوید مردان و زنان هر دو در معرض اعتیاد هستند(۲،۳۷).
در اکثر مطالعات انجام شده در زمینه وابستگی به اینترنت مشخص شده که اعتیاد به اینترنت به نحو معناداری با جنس مرتبط است.به طوری که معتادان به اینترنت اغلب مذکر،درون گرا و افسرده اند(۳۷).تحقیقات پیشین حاکی از این حقیقت است که مسایل مالی،خانوادگی و نقص های روانی اجتماعی،افراد و به خصوص دانشجویان را که به اقتضای شرایط سنی با استرس های تکاملی مواجه هستند،مستعد اعتیاد به اینترنت می کند(۳۰).از عوامل پیش بینی کننده اعتیاد به اینترنت،رشته تحصیلی،تغییرات تکنولوژیکی مثل دسترسی به سرویس های ارائه خدمات اینترنتی ،هزینه آن،وضعیت اقتصادی،نگرش نسبت به اینترنت و کامپیوتر و البته آزادی های اجتماعی،عوامل فرهنگی و مذهبی می باشد.تحقیقات نشان داده که عدم کفایت در مهارت های اجتماعی و ناتوانی در صمیمیت اجتماعی و زندگی در فرهنگ ها و محیط های با آزادی محدود از لحاظ اجتماعی می تواند یکی از عوامل اساسی در تمایل به اعتیاد به اینترنت باشد(۳).
به نظر می رسد با افزایش روز افزون استفاده از اینترنت در ایران و بهره مندی بی رویه از آن که می تواند بهداشت روانی و جسمانی جوانان را متاثر سازد،در آینده شاهد عوارض ناشی از اعتیاد به اینترنت باشیم.لذا ضروری است میزان اعتیاد به اینترنت و نحوه استفاده از آن مورد بررسی قرار گیرد.
در مورد نقش رشته تحصیلی در اعتیاد به اینترنت نتایج متفاوتی وجود دارد.نتایج مطالعات(۱۰،۳۹) نشان داده که استفاده بیش از حد از اینترنت با اشتغال به تحصیل در رشته های علوم کامپیوتر و مهندسی مرتبط می باشد.در بین مطالعاتی که روی دانشجویان دانشگاه های علوم پزشکی(۴،۱۹،۲۲) صورت گرفته ارتباطی بین رشته تحصیلی و اعتیاد مشاهده نشد.
هر چند در کشورهای مختلف مسایل و مشکلات مربوط به اعتیاد به اینترنت مورد بررسی قرار گرفته است اما با توجه به تفاوت های فرهنگی لازم است بررسی های مشابه در ایران هم انجام شود.در ایران در طی چند سال اخیر مطالعاتی در این زمینه انجام شده است.ولی با توجه به گستردگی موضوع و ابعاد پیچیده آن نیاز به تحقیقات بیشتر به خصوص در میان دانشجویان می باشد(۳۳).
اکثر مطالعات انجام شده در ایران در دانشجویان غیر پزشکی انجام شده است.از آن جا که از اعتیاد به اینترنت در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی گیلان اطلاعات دقیقی موجود نیست و از طرفی عوامل مرتبط با وضعیت اعتیاد به اینترنت و نحوه استفاده از آن عموماً متاثر از تفاوت های فرهنگی اجتماعی هستند و شناخت آن ها در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی گیلان ضروری به نظر می رسد،نتایج حاصل از این مطالعه،با تعیین وضعیت موجود،می تواند پایه و اساسی برای طراحی مداخلات بعدی،از جمله برنامه ریزی و تدوین راهکارهای منطقی و اثر بخش جهت مقابله با پدیده اعتیاد به اینترنت باشد.
اهداف پژوهش
هدف کلی پژوهش:
تعیین وضعیت اعتیاد به اینترنت و نحوه استفاده از آن دردانشجویان دانشگاه علوم پزشکی گیلان در سال تحصیلی ۱۳۹۱
اهداف ویژه پژوهش:
۱- تعیین وضعیت اعتیاد به اینترنت در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی گیلان بر حسب مشخصات فردی- اجتماعی.
۲- تعیین ارتباط وضعیت اعتیاد به اینترنت و نحوه استفاده از آن در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی گیلان.
۳- تعیین نحوه استفاده از اینترنت در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی گیلان بر حسب مشخصات فردی- اجتماعی.
۴- تعیین پیش بینی کننده های وضعیت اعتیاد به اینترنت در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی گیلان با کنترل مشخصات فردی-اجتماعی.
سوالات پژوهش:
۱- وضعیت اعتیاد به اینترنت در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی گیلان بر حسب مشخصات فردی- اجتماعی چگونه است؟
۲- ارتباط وضعیت اعتیاد به اینترنت با نحوه استفاده از آن در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی گیلان چگونه است؟
۳- نحوه استفاده از اینترنت در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی گیلان بر حسب مشخصات فردی- اجتماعی چگونه است؟
۴- پیش بینی کننده های وضعیت اعتیاد به اینترنت در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی گیلان با کنترل مشخصات فردی-اجتماعی کدامند؟
تعاریف واژه ها:
اعتیاد به اینترنت:
تعریف نظری: “اعتیاد به اینترنت را می توان نوعی استفاده از اینترنت دانست که به ایجاد مشکلات روان شناختی،اجتماعی،تحصیلی و حرفه ای منجر می شود”(۴).
تعریف عملی: منظور از اعتیاد به اینترنت امتیازی است که توسط پرسشنامه استاندارد اعتیادبه اینترنت یانگ به دست می آید.این پرسشنامه ۲۰ سوالی است که هر سوال آن ۰-۵ امتیاز دارد.نمره کل از ۰ تا ۱۰۰ می باشدکه به چهار سطح:عادی (۱۹-۰)،درمعرض خطر(۴۹-۲۰)،وابستگی خفیف(۷۹-۵۰) و وابستگی شدید(۱۰۰-۸۰)،تقسیم میشود(۱۴).
عوامل فردی اجتماعی
تعریف نظری: به مجموعه ای از حالات،ویژگی ها یا خصوصیاتی اطلاق می شود که یک فرد را از افراد دیگر متمایز می سازد(۴۰).عوامل فردی و اجتماعی بر طبق مطالعات شامل: سن(۴،۶،۱۸،۲۱،۳۹)،جنس(۵،۸،۱۰،۱۳،۲۱،۴۱)،وضعیت تاهل(۱۱،۱۶،۲۲)،مقطع،رشته و ترم تحصیلی(۴،۱۶،۳۸)،شغل،درآمد و تحصیلات والدین(۴،۳۹)،وضعیت اشتغال دانشجو(۲۲)،محل سکونت(۴۳)،سابقه بیماری روحی(افسردگی،هراس اجتماعی،وسواس،اضطراب) و اعتیاد به سیگار و سایر مواد(۳،۸،۱۶،۳۰) می باشد.
تعریف عملی: در این پژوهش تعریف عملی عوامل فردی اجتماعی شامل: سن(۴،۶،۱۸،۲۱،۳۹)،جنس(۵،۸،۱۰،۱۳،۲۱،۴۱)،وضعیت تاهل(۱۱،۱۶،۲۲)،مقطع،رشته و ترم تحصیلی(۴،۱۶،۳۸)،شغل،درآمد و تحصیلات والدین(۴،۳۹)،وضعیت اشتغال دانشجو(۲۲)،محل سکونت(۴۳)،سابقه بیماری روحی(افسردگی،هراس اجتماعی،وسواس،اضطراب) و اعتیاد به سیگار و سایر مواد(۳،۸،۱۶،۳۰) و نیز میزان آشنایی با کامپیوتر و اینترنت(۴) می باشد.
نحوه استفاده از اینترنت
تعریف نظری: نحوه استفاده ازاینترنت شامل: میانگین ساعات استفاده روزانه از اینترنت(۱۳،۳۱،۳۲)،وسیله اتصال به اینترنت(۳۳)،مدت آشنایی با کامپیوتر و اینترنت(۱۶،۲۵،۳۱،۳۲)،هدف از استفاده(۳،۳۲) و بخش مورد استفاده در اینترنت(۳،۴،۱۳،۳۵) می باشد.
تعریف عملی: در این پژوهش تعریف عملی نحوه استفاده از اینترنت شامل همان تعریف نظری می باشد و مواردی است که توسط بخش دوم پرسشنامه محقق ساخته مورد بررسی قرارمی گیرند.

بعد از جنگ جهانی دوم به مدت تقریباً۴۰ سال ژئوپلتیک به عنوان یک مفهوم و یا روش تحلیل، به علت ارتباط آن با جنگ‎های نیمه اول قرن بیستم منسوخ گردید، هر چند ژئوپلیتیک در این دوره از دستور کار دولت ها در مفهوم قبلی خود خارج شد، اما همچنان در دانشگاهها تدریس می­شد. برای تبدیل شدن نقش فعال جغرافیا در تعریف ژئوپلیتیک به نقش انفعالی سه دلیل عمده قابل ذکر است:

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

اول اینکه جغرافیدانان بعد از شکست آلمان در جنگ، ژئوپلیتیک خاص آلمان را مقصر اصلی عنوان کردند و سیاست‎های آلمان نازی را متأثر از این مکتب می‎دیدند. خود را از مطالعات در مقیاس جهانی کنار کشیده، توجه خود را به دولت ها و درون مرزهای سیاسی بین المللی معطوف داشتند و واژه ژئوپلیتیک بر چسب غیر علمی‎به خود گرفت و از محافل علمی‎و دانشگاهی طرد شد.دلیل دیگری که موجب افول نقش جغرافیا در جنگ سرد شد ظهور استراتژی باز دارندگی هسته ای بود. توانایی پرتاب سلاح‎های هسته ای بوسیله هواپیما و موشک به فاصله‎های دور،باعث شد که دیگر نه فاصله و نه عوامل جغرافیایی مثل ناهمواری ها و اقلیم چندان مهم تلقی نمی‎شدند. دلیل سوم، ظهور ایدئولوژی به عنوان عامل تعیین کننده ی جهت گیری سیاست ها بود. ژئوپلیتیک جنگ سرد و ژئوپلیتیک عصر هسته ای از مشخصات دوره افول ژئوپلتیک هستند (زین العابدین، ۱۳۸۹ : 13).
۲-۱-۳- دوره احیا
بعد از پایان جنگ جهانی دوم جغرافیدانان شرمنده شدند و از آن پس تلاش نمودند جغرافیدانانی که ژئوپلیتیک را در اختیار آلمان نازی (هیتلر) گذاشته اند،کنار گذارند، و نتیجه اینکه حدود ۴۰ سال ژئوپلیتیک طرد شد. تا اینکه در دهه 1980 در جنگ ویتنام^[2] و کامبوج^[3] بر سر تصاحب منطقه ی مکنگ^[4]، گر چه هر دو کشور از بلوک شرق بودند، ایدئولوژی نتوانست جنگ را از بین ببرد. بنابراین، در گزارش این مناقشه و روابط دو کشور، مجدداً از مفهوم ژئوپلتیک استفاده شد و سپس کسینجر^[5] بصورت تفننی از واژه ی ژئوپلیتیک در مسائل جهان استفاده نمود. علاوه بر آن در جنگ ایران و عراق (1988-1980) و اشغال کویت توسط عراق (1991-1990 ) و به ویژه سقوط پرده آهنین در اروپا از سال 1989 موجب پر رنگ تر شدن این مفهوم شد و به خصوص فروپاشی شوروی (سابق) و برجسته شدن ملیت ها این مفهوم را به صورت یک مفهوم کلیدی در عرصه بین المللی قرار داد (زین العابدین،۱۳۸۹ :۲۸).
در حالیکه نامداران جغرافیای سیاسی چون ریچارد هارتشورن و استیفن جونز سخت در تلاش شکوفا ساختن جغرافیای سیاسی در جهان دوران میانه ی قرن بیستم شدند و سیاستمدارانی چون هنری کیسینجر واژه ژئوپلیتیک را دوباره به زبان روزمره سیاسی نیمه دوم قرن بیستم باز گرداند، جهانی اندیشانی چون ژان گاتمن و سوئل کوهن پیروزمندانه جهانی اندیشی جغرافیایی(ژئوپلتیک) را به بستر اصلی مباحث دانشگاهی باز گرداندند.در این زمینه ژان گاتمن^[6] با طرح تئوری «آیکنوگرافی^[7]– سیروکولاسیون^[8]» «حرکت» را در مباحث ژئوپلیتیک در معرض توجه ویژه قرار داد و عوامل روحانی یا عامل «معنوی» را در جهانی اندیشی «اصل» یا «مرکز» دانست و «ماده» یا «فیزیک» را تأثیر گیرنده قلمداد کرد (مجتهد زاده،۱۳۸۶:۹۶).
سائول بی کوهن می‎گوید: موضوعات ژئوپلیتیکی مهمتر از آن بودند که جغرافیدانان آنها را کنار بگذارند و اکنون خیلی از جغرافیدانان با یک تأخیر به او ملحق شده اند و از باز گشت و تجدید حیات ژئوپلتیک به اندازه او استقبال کرده اند.
2-2-رویکردهای جدید ژئوپلیتیک
همه نظریه‎های ژئوپلیتیکی جنبه ژئواستراتژیکی داشته و برای کسب قدرت بر فضای جغرافیایی تأکید داشتند. اما پس از پایان جنگ سرد و با مطرح شدن نظام نوین جهانی بسیاری از دیدگاه های ژئوپلیتیکی جنبه ی کمی‎پیدا کرد و حتی بعضی از این دیدگاه ها در عالم سایبر اسپیس مطرح شدند. در نظام نوین جهانی عده ای در تحلیل ژئوپلیتیکی خود، رویکرد انرژی را مد نظر قرار دادند،عده ای به مسائل زیست محیطی معتقد بودند، بعضی فرهنگ را عامل اصلی ژئوپلیتیک دانستند و بالاخره، عده ای مسائل ژئواکونومی‎را در تحلیل ژئوپلیتیکی خود مورد توجه قرار دادند. می‎توان گفت که معیار‎های قدرت که نظامی‎گری بود، به طور کلی جای خود را با معیار‎های مذکور تغییر داد. یعنی، قبل از پایان جنگ سرد، معیار اصلی قدرت نظامی‎گری بوده و تمام عوامل اقتصادی، اجتماعی به صورت ابزار مورد توجه بوده است.به علاوه مشخصه ی اصلی ژئوپلیتیک دوره جنگ سرد جهان دو قطبی، جهان سوم و کشورهای عدم تعهد بودند، اما در نظریه ی جدید ژئوپلیتیکی، جهان چهارم مطرح است (زین العابدین، ۱۷۱:۱۳۸۹).
۲-2-۱-رویکرد نظم نوین جهانی
اولین بارجورج بوش پدر^[9] رئیس جمهور اسبق آمریکا در جریان جنگ خلیج فارس در1990م نظام نوین جهانی^[10] را مطرح نمود. و در سال 1991 پس از مذاکرات خود در هلسینکی^[11] با گورباچف^[12] و مارگارت تاچر^[13]، رهبران اروپا، سازمان ملل متحد،کشورهای عربی به ویژه خلیج فارس و سایر هم پیمانان خود، نظریه نظام نوین جهانی خود را اعلام نمود (حافظ نیا،۵۳:۱۳۸۵).
این نظام دیدگاه‎های جدید آمریکا را بیان می‎کند. با فروپاشی نظام سیاسی اتحاد جماهیر شوروی و بلوک شرق و از بین رفتن رقابت قدرت ها، جهان از این پس صاحب نظام نوینی شود که بر قدرت همه جانبه آمریکا استوار است. قدرت و سلطه آمریکا بر جهان بدون تسلط بر خلیج فارس ممکن نبود. نظام نوین جهانی طرحی جدید برای سلطه بر مناطق مهم جهان توسط آمریکا بود. این نظام به رغم عنوان گول زننده آن، شکل جدیدی از استعمار نو است که جهان را به سوی مخاصمه و تلاطم سوق می‎دهد. جورج بوش پدر نظم نوین جهانی را این چنین تعریف می‎کند: «نظم نوین جهانی می‎گوید که بسیاری از کشورها با سوابق متجانس و همراه با اختلافات، می‎توانند دور هم جمع شوند تا از اصل مشترکی پشتیبانی کنند و آن اصل این است که شما با زور کشور دیگری را اشغال نکنید…» اما آمریکائیها از زمان پی ریزی چنین نظریاتی، کمترین توجهی به آنچه خود معتقدند نداشته اند و تعبیر «نوام چامسکی» نظم نوین جهانی تعبیر تازه ای از توسل به زور و انقیاد مضاعف ملت ها است.تمام ابعاد نظم نوین جهانی بر پایه منافع و توسعه طلبی آمریکا استوار است در عصر نظم نوین جهانی، ثبات و امنیت تقریباً به طور کامل برای هیچ کشوری- حتی آمریکا- وجود ندارد.
2-2-2-رویکرد ژئواکونومی
پایه و اساس ژئواکونومی‎استدلالی است که از طرف ادوارد لوتویک^[14] ارائه شده است. او خبر از آمدن نظم جدیدبین المللی در دهه نود می‎داد که در آن ابزار اقتصادی جایگزین اهداف نظامی‎می‎شوند. به عنوان وسیله اصلی که دولت ها برای تثبیت قدرت و شخصیت وجودی شان در صحنه بین المللی به آن تأکید می‎کنند و این ماهیت ژئواکونومی‎است (عزتی،۱۰۷:۱۳۸۸)
ژئواکونومی‎عبارت ازتحلیل استراتژی­ های اقتصادی بدون درنظر گرفتن سودتجاری،که ازسوی دولتها اعمال می­ شود،به منظورحفظ اقتصادملی یا بخشهای حیاتی آن وبه دست آوردن کلیدهای کنترل آن ازطریق ساختارسیاسی وخط مشیهای مربوط به آن پرداخت. (عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت و فضا را مدّ نظر دارد و هدف اصلی آن کنترل سرزمین و دستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای اقتصادی فناوری و بازرگانی است بدین ترتیب به نظر می‎رسد مفاهیم ژئواکونومی‎در رویارویی با مسائل قرن 21 از کارآیی مناسبی در مقیاس جهانی برخوردار خواهد بود (واعظی،1388 :32)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت وفضا را بررسی می‎کند. فضای بالقوه ودرحال سیلان همواره حدود ومرزهایش درحال تغییروتحول است،ازاین رو آزادازمرزهای سرزمین وویژگیهای فیزیکی ژئوپلیتیک است.درنتیجه تفکر ژئواکونومی‎شامل ابزارآلات لازم وضروری است که دولت می‎تواندازطریق آنها به کلیه اهدافش برسد.(عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎و ژئوپلیتیک دارای تفاوتهای اساسی با هم می‎باشند،اول اینکه ژئواکونومی‎محصول دولت ها وشرکتهای بزرگ تجاری با استراتژیهای جهانی است درحالی که این خصیصه در ژئوپلیتیک نیست. نه دولت ونه شرکتهای تجاری هیچ نقشی درژئوپلیتیک ندارندبلکه یکپارچگی اتحادیه ها،منافع گروهی وغیره برپایه نمونه‎ های تاریخی با عملکردی نامرئی دراستراتژیهای ژئوپلیتیکی پایه واساسی برای همه صحنه‎های ژئوپلیتیکی هستند.
دوم اینکه هدف اصلی ژئواکونومی‎کنترل سرزمین ودستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای تکنولوژی وبازرگانی است. ازلحاظ کاربردی بایدگفت که مفهوم وعلم ژئوپلیتیک می‎تواند درنشان دادن راه وروش‎هایی برای پایان دادن به نزاعها ودرگیری ها ودرمجموع اختلافات نقش اساسی داشته باشددرحالی که ژئواکونومی‎ازچنین ویژگی برخوردارنیست(عزتی،1387: 112)
2-2-3- رویکرد ژئوکالچر
ژئوکالچر یا ژئوپلیتیک فرهنگی فرایند پیچیده ای از تعاملات قدرت،فرهنگ، و محیط جغرافیایی است که طی آن فرهنگها همچون سایر پدیده‎های نظام اجتماعی همواره در حال شکل­ گیری، تکامل،آمیزش، جابجایی در جریان زمان و در بستر محیط جغرا فیایی کره زمین اند.به عبارت دیگر ژئوکالچر ترکیبی از فرایند ‎های مکانی – فضایی قدرت فرهنگی میان بازیگران متنوع و بی شماری است که در لایه‎های مختلف اجتماعی و درعرصه محیط یکپارچه سیاره زمین به نقش آفرینی پرداخته و در تعامل دائمی‎با یکدیگر بسر می­برندو بر اثر همین تعامل مداوم است که در هر زمان چشم انداز فرهنگی ویژه خلق می‎شود.از این رو ساختار ژئو کالچر جهانی بیانگر موزاییکی از نواحی فرهنگی کوچک و بزرگی است که محصول تعامل‎های مکانی – قضایی قدرت فرهنگی اند که در طول و موازات یکدیگر حرکت می‎کنند (دیلمی‎معزی،2:1387).
ژئوکالچر پدیده ای است که بر شالوده نظام اطلاع رسانی نوین و یا صنایعی استوار است که به تولید محصولات فرهنگی مبادرت می‎ورزد وظیفه این صنایع تولید انبوه محصولات فرهنگی است. نظام سلطه فرهنگی در جهان کنونی در کنار نظام سلطه اقتصادی یا سیاسی از عناصر اصلی نظام ژئوپلیتیک جهانی می‎باشند. امروزه منطق حاکم بر فرایند‎های ژئوکالچر جهانی بر اشکال پیچیده و تکامل یافته تر شیوه‎های رقابتی مبتنی است. این فرایند در عین نافذ بودن، مدام در تکامل می‎باشد
پدیده‎های فرهنگی به دلیل خصیصه‎های مکانی شان همواره میل به ثبات و پایداری در مقابل نوآوری ها دارند که می‎توان به تلاش جوامع سنتی و حفظ میراث فرهنگی و آداب و سنن و نمادهای تاریخی و … اشاره کرد. از طرفی الگوهای تمدنی به واسطه ماهیت فضائیشان در جهت سرعت بخشیدن به تغییرات فرهنگی و زدودن مرزهای قراردادی هستند(حیدری،۱۳۸1 :۱۶۸).
۲-2-4- رویکرد ژئوپلیتیک زیست محیطی
مسایل ژئوپلیتیک زیست محیطی از اواخر قرن بیستم به موضوع اصلی فعالیت­ها و نگرانی­ها بین گروه‎های انسانی و بازیگران ملی و فراملی در سطوح منطقه ای و جهانی تبدیل شده است. محیط زیست بشری در سطوح محلی، ملی، منطقه ای و جهانی دستخوش مخاطرات گردیده است. این مخاطرات در سه بعد: کاهش و کمبود منابع، تخریب منابع و آلودگی محیط زیست تجلی یافته است. از دید ژئوپلیتیک، کمبود منابع زیست محیطی یا محروم کردن انسانها از زیستن در مکان مورد علاقه آنها رقابت و کنش متقابل بین گروه‎های انسانی و بازیگران سیاسی در سطوح مختلف را در پی دارد.(www.civilica.com).
طی چند دهه گذشته، افزایش جمعیت، گسترش دامنه مداخلات بشر در طبیعت برای تأمین نیازهای فزاینده از منابع کمیاب طبیعی، گسترش رویکرد سودانگاری در غالب طرح‎های توسعه ای، بی پروایی نسبت به جستار پایداری محیط زیست در ساخت سازه ها و زیر ساخت ها و مانند آن،پیامدهای ناگواری همانند گرمایش کروی، ویرانی لایه ازن، پدیده ال نینو، طوفانهای سهمگین، بالا آمدن سطح آب دریاها، گسترش گازهای گلخانه ای، خشکسالی، سیل، فرو نشست زمین، کاهش آب شیرین، بیابان زایی، کاهش خاک مرغوب، آلودگی هوا، باران‎های اسیدی، جنگل زدایی و نابودیت تنوع زیستی، نشانه‎هایی از جهانی شدن پیامدهای فروسایی محیط زیست در سطح فروملی و فراملی و جهانی بودن بوده اند. تداوم وضعیت موجود،آینده زیست و تمدن فراروی بشر را مبهم و نامطمئن کرده است.نگرانی از این وضعیت به همراه شرایط نا مطلوب کنونی، در طرح رویکردهایی همانند امنیت زیست محیطی، ژئوپلیتیک انتقادی، ژئوپلیتیک زیست محیطی، توسعه پایدار بسیار اثر گذاشت. با توجه به این که مفهوم «جهان» از مقیاس‎های مطالعاتی دانش یاد شده است، مرزهای محلی و ملی را در نوردیده اند، محیط زیست سویه ای ژئوپلیتیک یافته است (کاویانی،۱۳۹۰: ۸۵).
2-2-5-رویکرد ژئوپلیتیک انتقادی
در مورد ماهیت و چیستی ژئوپلیتیک انتقادی نظریه‎های مختلفی ارائه شده است. عده ای از نظریه پردازان، ژئوپلیتیک انتقادی را در مقایسه با ژئوپلیتیک سنتی، که به دلیل سوء استفاده از شواهد جغرافیایی به نفع مقاصد امپریالیستی لکه دار گردیده، از لحاظ علمی‎مستقل و بی طرفانه می‎دانند که می‎تواند با دیدگاهی متعالی به امور جهانی نگریسته و تحقیق عینی بپردازد(مویر،220:1379). عده ای را باور بر این است که ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست­های پنهان دانش ژئوپلیتیک است (میرحیدر،42:1386)
از اوایل1970، شاهد ظهوررویکردی نوین به نام «ژئوپلیتیک انتقادی^[15]»هستیم.دانشمندان ژئوپلیتیک چون اتوتایل^[16] ومیشل فوکو را می‎توان ازپیشگامان این حرکت نوین دانست. این دانشمندان به طور همزمان، هم از ژئوپلیتیک انتقاد کردند و هم خود از اندیشمندان این عرصه بودند. این افراد، سیاست اندیشمندانه خود را بر «ضد ژئوپلیتیک» تعریف کرده و با وجود این، در چارچوب زیر بنایی مفاهیم ژئوپلیتیک کار می‎کردند (مویر،۳۷۸:۱۳۷۹).
محققین ژئوپلیتیک انتقادی تمایل دارند بجای تمرکز بر شناسایی عوامل جغرافیایی مؤثر بر شکل گیری قدرت دولتها و سیاست خارجی ایشان، از یک سو دریابند که سیاستمداران چگونه «تصاویر ذهنی» خود را از جهان ترسیم نموده اند و این بینش ها چگونه بر تفاسیر آن ها از مکان‎های مختلف تأثیر می‎گذارند؟ ژئوپلیتیک انتقادی به عنوان نظریه ای نسبتاً جدید که توانسته است خود را بر اساس مؤلفه‎های حاکم میان بازیگران روابط بین الملل، نظام مند سازد، چارچوبی مناسب برای فهم ژئوپلیتیکی جدید، به دور از عناصر سختی هم چون مرز و مکان ایجاد کرده است. بر اساس فهم برخی از موضوعات، بدون توجه به بعضی مسائلی که طبق نظریات سنتی غیرمرتبط می‎نمودند، امری ناقص خواهد بود. از منظر ژئوپلیتیک انتقادی، استراتژی قدرت همیشه نیازمندبه کارگیری فضا وهمین سبب گفتمان می­باشد. (www.javanemrooz.com)
رویکرد انتقادی، کوشش منتقدانه برای کشف ساختارهای جامعه معاصر است که ضمن نقد زیربنایی رویکردهای رایج در شناخت جامعه به تبیین کاستی ها ی روش شناسی آنها می‎پردازند و شیوه‎های اثبات گرایی (پوزیتیوسیتی) را در مطالعه جامعه نقد می‎کند و بر این انگاره استوار است که صرف تجربه و روش‎های تجربی کافی نیست و نباید مطالعه جامعه را همسان با مطالعه طبیعت انگاشت. هدف نظریه پردازان مکتب انتقادی، ایجاد دگرگونی‎های فرهنگی و روشنگرانه برای کاهش نابرابری‎های جهانی، برقراری عدالت بین المللی، احترام به تفاوت ها و گرایش به ارزش‎های فرهنگی جدیدی است که بر فرایند تعامل موجود در صحنه‎های اجتماعی و تمدنی حاکم شود و تعامل و عمل را در چارچوب ارزشهای موجود رهبری کند (مشیر زاده،۱۳۸۴ :۲۲۱).
هر چند ژئوپلیتیک به مطالعه روابط متقابل جغرافیا، قدرت سیاست و کنش‎های ناشی از ترکیب آنها با یکدیگر می‎پردازد (حافظ نیا،۳۶:۱۳۸۵). اما امروزه گفتمان آن تابعی از چالش‎های برخاسته از «جهانی شدن‎های اقتصادی»، «انقلاب اطلاع رسانی» و«خطرات امنیتی جامعه جهانی» است (مجتهد زاده،۱۲۸:۱۳۸۱)و بالاخره ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست‎های پنهان دانش ژئوپلیتیک است.مباحث ژئوپلیتیک مقاومت و آنتی ژئوپلیتیک از جمله مباحث مهم در پژوهش ها و نوشته‎های مربوط به ژئو پلیتیک انتقادی می‎باشد.این رویکرد توجهش را صرفاً به رویه سلطه ژئوپلیتیک معطوف نداشته بلکه به رویه دیگر ژئوپلیتیک که مقاومت می‎باشد بیشتر توجه می‎کند. و عاشورا به عنوان عالیترین و متعالی ترین صحنه ژئوپلیتیک مقاومت از چنان ماندگاری و جاودانگی برخوردار بوده و هست که امروزه و در قرن بیست و یکم وهزاره سوم نیز توان تحریک و به غلیان در آوردن جنبش‎های مقاومت را دارد. بسیاری از نهضت ها و مقاومت ها در دنیای اسلام و حتی غیر اسلام الگوی مقاومت خود را از عاشورا الهام گرفته اند. (باباخانی،38:1392)
2-3-اندیشه ملی گرایی
ملی گرایی مفهومی‎کاملا سیاسی دارد. این مفهوم به عنوان یک اندیشه و فلسفه سیاسی تلقی می­ شود. اندیشه‎ای که در هر ملتی ریشه در هویت ملی و میهن دوستی آن ملت دارد. در حالی که مفهوم میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند، ناسیونالیسم پدیده ای فلسفی و نوین محسوب می‎شود که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شده است. در این راستا هنگامی‎که جنگ جهانی اول و جنگ‎های بزرگ قبل از آن بیشتر با انگیزه میهن دوستی شروع شده بود، جنگ جهانی دوم حاصل برخورد اندیشه‎های ناسیونالیستی بود.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
ناسیونالیسم به وابستگی مردم یک منطقه که براساس یک احساس مشترک به وجود آمده گفته می­ شود این احساس مشترک ممکن است علل تاریخی، فرهنگی، نژادی، جغرافیایی و غیره داشته باشد. ناسیونالیسم در حقیقت ملاتی است که گروه‎های مختلف را به هم پیوند داده و واحدی به نام ملت را به وجود می‎آورد. (روشن و فرهادیان،242:1385)
میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند. ناسیونالیسم یا ملی گرایی مفهومی‎کاملاً سیاسی است که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شد. از نظر واژه شناسی ناسیونالیسم از ریشه ناسی(Nasci)آمده است این واژه لاتین متولد شدن معنی می‎دهد و نظریه تکاملی ایده ناسیونالیسم را تأیید می‎کند.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
اگر ناسیونالیسم بر مبنای برگشت به ارزشهای جاهلی و اساطیری باشد، ارتجاعی محسوب می‎شود و اگر بر مبنای یک احساس انسانی و فرهنگ خلاق باشد، مترقیانه خواهد بود. مفهوم ناسیونالیسم در قرن نوزدهم و بیستم به طور گسترده ای از اروپا به سایر نقاط و از جمله خاورمیانه انتشار یافت. افکار ناسیونالیستی به دلایلی چند در نیمه دوم قرن نوزدهم در خاورمیانه، گسترش یافت.
اول: افتتاح مدارس جدید درمصر، لبنان وسوریه
دوم: اختراع چاپ که به دنبال خود آگاهی از امور سیاسی را افزایش داده و مشوق احیای فرهنگی- ادبی شد.
سوم: تجزیه امپراطوری‎های قدیم که به دنبال خود، خود مختاری گروه‎های ملی را به دنبال داشت.(درایسدل و بلیک،77:1386)
با شروع قرن بیستم ناسیونالیسم به یک قدرت عمده سیاسی در خاورمیانه تبدیل شد و تأثیرات آن زمانی به اوج خود رسید که ناسیونالیسم ترک، عرب، ایرانی و یهود به طور همزمان در این منطقه ظهور کردند، از عوامل اصلی که سبب بروز شکاف و اختلاف در میان شیعیان منطقه خاورمیانه شده، اندیشه‎های ناسیونالیستی پیروان این مذهب در کشورهای مختلف می‎باشد. تنوع نژادی و قومی‎شیعیان ساکن در منطقه خاورمیانه الهام بخش اندیشه‎های ناسیونالیستی در میان آنان گردیده و این امر واگرایی و فقدان وحدت مذهبی در بین آنان را به دنبال دارد. ویژگی عمومی‎ناسیونالیسم تأکید بر برتری هویت ملی بر دعاوی مبتنی بر طبقه، دین و مذهب است و بر این اساس عوامل زبانی، فرهنگی وتاریخی مشترک به همراه تأکید بر سرزمین خاص، هویت بخش گروهی از مردم می‎شود.
بدین ترتیب ایدئولوژی ناسیونالیسم با تأکید بر نژاد و زبان در جهان اسلام که مرکب از انواع زبانها و نژادها ی گوناگون است، یکی از عوامل اصلی واگرایی تلقی می‎گردد. تجارب تاریخی گویای این واقعیت است که حتی پان عربیسم از ادعای نهضت وحدت سراسری اعراب نتوانست در جوامع و کشورهای عربی ایجاد وحدت نماید و طی جنگهای اعراب اسرائیل و با شکست اعراب اعتبار خود را از دست داد. به طوری که در جریان جنگ 1991 آمریکا و متحدین با عراق برخی کشورهای عرب برای آزادی کویت به یک کشور دیگر عرب(عراق)، حمله ور شدند(صفوی،202:1387).
2-4-میهن خواهی
میهن خواهی یا وطن دوستی فلسفه سیاسی ویژه ای نیست، بلکه غریزه ای است که از حس اولیه ی تعلق داشتن به مکان و هویت ویژه ای آن و حس دفاع از منافع اولیه ی فردی در آن مکان ویژه ناشی می‎شود. گونه ی اولیه ی خودنمایی این غریزه کم و بیش در همه ی حیوانات قابل مشاهده است. بیشتر حیوانات محدوده‎های مشخصی را برای جولان دادن و منافع اختصاصی، فردی یا گروهی خود در نظر گرفته و به آن دلبستگی و تعلق می‎یابند و دخالت و تجاوز دیگران را در آن با سرسختی دفع می‎کنند. (مجتهدزاده،70:1381). مفهوم میهن از انگیزه‎های سیاسی دور است و از حد غریزه ی طبیعی خارج نمی‎شود. میهن خواهی یا میهن دوستی تا آن اندازه طبیعی و غریزی است که با تعلقات معنوی انسان درآمیخته و جنبه ی الهی به خود می‎گیرد و به گونه ی مفهوم مقدس خودنمایی می‎کند.
2-5- مفهوم ملت
جمع افرادی که از پیوندهای مادی و معنوی ویژه و مشخصی برخوردار باشند و با مکان جغرافیایی ویژه ای، «سرزمین سیاسی یکپارچه و جداگانه» همخوانی داشته باشند و حاکمیت حکومتی مستقل را واقعیت بخشند، ملت آن سرزمین یا کشور شناخته می‎شوند. بدین ترتیب ملت و ملیت پدیده‎های سیاسی هستند که در رابطه مستقیم با سرزمین واقعیت پیدا می‎کنند و این اصطلاحات در حالی که مباحث سیاسی هستند، جنبه ای کاملاً جغرافیایی به خود می‎گیرند. (مجتهدزاده،65:1381).
در زبان‎های اروپایی واژه ملت از کلمه(natio) مشتق شده و بر مردمانی دلالت دارد که از راه ولادت با یکدیگر نسبت دارند و از یک قوم و قبیله هستند. ملت به مجموعه ای از افراد ساکن در فضای جغرافیایی مشخص و محدود از حیث سیاسی اطلاق می‎شود که بر اساس عوامل و خصیصه‎هایی نظیر تبار، تاریخ، فرهنگ، دین، مذهب، سرزمین، قومیت، زبان و …نسبت به یکدیگر احساس همبستگی می‎کنند و خود را متعلق به یک ما می‎دانند.(حافظ نیا و همکاران،108:1389)

برای انجام این بخش از تحقیق تنها زبان آموزان گروه آزمودنی مد نظر بوده‌اند. همان طور که قبلا گفته شده است، در کانون زبان ایران هر ترم شامل بیست جلسه می‌باشد؛ برای انجام این تحقیق در شش جلسه‌ی اول ترم، انجام تکلیف نوشتاری این زبان آموزان به شیوه‌ی سنتی بوده و باید از روی دروس رونویسی می‌کردند و هر دو شب یک املا در خانه می‌نوشتند. در این مدت پیش آزمون املای کلمات انگلیسی از این زبان آموزان گرفته شد. سپس بازی آموزشی رایانه‌ای Fun Spelling به این زبان آموزان معرفی شد و در چهارده جلسه‌ی آخر ترم زبان آموزان به جای انجام تکالیف به صورت سنتی بازی آموزشی رایانه‌ای Fun Spelling را هر شب انجام می‌دادند و سپس در آخر ترم پس آزمون املای کلمات انگلیسی از این زبان آموزان گرفته شد و میانگین نمرات پیش آزمون و پس آزمون این زبان آموزان با یکدیگر مقایسه شد.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

3-3-2- بررسی تاثیر بازی آموزشی رایانه‌ای Fun Spelling بر یادگیری املای کلمات انگلیسی در زبان آموزان گروه آزمودنی و شاهد
در این بخش از تحقیق، عملکرد زبان آموزان دو کلاس (گروه آزمودنی و گروه شاهد) مورد بررسی قرار گرفت. برای انجام این بخش، در شش جلسه‌ی اول ترم که تکلیف زبان‌آموزان هر دو کلاس (گروه آزمودنی و گروه شاهد) به شیوه‌ی سنتی بوده، پیش آزمون املایی از زبان آموزان گرفته شد تا مشخص شود که زبان آموزان هر دو گروه در یک سطح دانش املای کلمات انگلیسی قرار داشته‌اند. از جلسه‌ی هفتم تا بیستم زبان‌آموزان گروه آزمودنی با بازی آموزشی رایانه‌ای Fun Spelling آشنا شده و به جای رونویسی از روی دروس، هر شب این بازی را انجام می‌دادند. در پایان این چهارده جلسه، پس آزمون املای کلمات انگلیسی از زبان آموزان دو گروه گرفته شد تا تفاوت نمرات زبان آموزان بعد از معرفی بازی نیز معلوم شود.
3-3-3- بررسی تاثیر بازی آموزشی رایانه‌ای Fun Spelling بر یادگیری کلمات هم آوا
در این قسمت از تحقیق، تاثیر بازی آموزشی Fun Spelling بر یادگیری املای کلمات هم آوا مورد بررسی قرار گرفت. همان طور که قبلا گفته شد، کلمات هم آوا آن دسته از کلماتی هستند که مانند هم تلفظ می‌شوند ولی از لحاظ نوشتار و معنا متفاوت می‌باشند.
در انجام این تحقیق نیز املای زبان آموزان دو گروه مورد آزمایش قرار گرفت. ابتدا املای زبان آموزان برای انجام این کار بررسی گردید تا تعداد کلمات هم آوا در هر املا مشخص شود. سپس نمره‌ای که هر زبان آموز در پیش آزمون املای این دسته از کلمات به دست آورده محاسبه گردید. در جلسه‌ی هفتم بازی آموزشی رایانه‌ای Fun Spelling به زبان آموزان گروه آزمودنی معرفی شد و سپس در آخر ترم پس آزمون املای کلمات هم آوا از زبان آموزان گروه آزمودنی و شاهد گرفته شد تا تفاوت میانگین نمرات املای کلمات هم آوای زبان آموزان قبل و بعد از انجام بازی مشخص شود.
3-3-4- بررسی تاثیر بازی آموزشی رایانه‌ای Fun Spelling بر یادگیری املای کلمات انگلیسی دارای حروف ساکن
همچنین در این پژوهش یادگیری املای آن دسته از کلمات انگلیسی که دارای حروف ساکن، مانند حرف b در کلمه‌ی climb می‌باشند مورد بررسی قرار گرفت.
ابتدا املای زبان آموزان هر دو گروه برای انجام این کار بررسی گردید تا تعداد کلماتی که دارای حروف ساکن می‌باشند در هر املا مشخص شود. سپس نمره‌ای که هر زبان آموز در پیش آزمون املای این دسته از کلمات به دست آورده محاسبه گردید. برای پی بردن به تاثیر بازی آموزشی رایانه‌ای Fun Spelling ابتدا باید مشخص می‌شد که زبان آموزان هر دو گروه در شش جلسه‌ی اول ترم از لحاظ نوشتار و املای کلمات انگلیسی دارای حروف ساکن در یک سطح بوده‌اند. بعد از این، در آخر ترم پس آزمون املای کلمات انگلیسی حاوی حروف ساکن از زبان آموزان دو گروه آزمودنی و شاهد گرفته شد. مقایسه‌ی نتایج آزمون‌ شش جلسه‌ی اول هر دو گروه به این علت است که پس از انجام بازی آموزشی رایانه‌ای توسط گروه آزمودنی بتوان نتایج پس آزمون‌ هر دو گروه را با یکدیگر مقایسه کرد و از آن نتیجه گیری نمود. با این روش تفاوت نمرات زبان‌آموزان دو گروه در مورد کلمات با حروف ساکن مشخص گردید.
3-4- تحلیل داده‌ها
در این قسمت روش آماری استفاده شده جهت تحلیل داده‌های به دست آمده از پیش آزمون‌ها و پس آزمون‌های املای کلمات انگلیسی، کلمات هم آوا و کلمات دارای حروف ساکن بیان می‌گردد.
3-4-1- تحلیل نمرات پیش آزمون و پس آزمون املای کلمات انگلیسی زبان آموزان گروه آزمودنی
همان طور که در قسمت قبل گفته شد، برای مشخص شدن تاثیر بازی آموزشی بر پیشرفت یادگیری املای کلمات انگلیسی زبان آموزان، در ابتدا تنها املای زبان آموزان یک کلاس (گروه آزمودنی) مورد تحقیق قرار گرفت. با بهره گرفتن از روش آماری آزمون نمونه‌های جفتی T میانگین پیش آزمون و پس آزمون املای کلمات انگلیسی زبان‌آموزان محاسبه می‌شود و سپس می‌توان معلوم نمود که آیا انجام این بازی آموزشی تاثیری بر یادگیری املای انگلیسی زبان آموزان داشته و آیا زبان آموزان نمره‌ی بالاتری در پس آزمون در مقایسه با پیش آزمون کسب نموده‌اند یا خیر.
3-4-2- تحلیل نمرات پیش آزمون و پس آزمون املای کلمات انگلیسی، کلمات هم آوا و کلمات دارای حروف ساکن زبان آموزان گروه آزمودنی و شاهد
روش تحلیل نمرات پیش آزمون املای کلمات انگلیسی، املای کلمات هم آوا و املای کلماتی که دارای حروف ساکن می‌باشند به یک صورت است.
همان طور که گفته شد، برای انجام این موارد در پژوهش حاضر، از زبان آزمون دو کلاس استفاده شده که یکی گروه آزمودنی و دیگری گروه شاهد می‌باشد. ابتدا پیش آزمون املای کلمات انگلیسی از زبان آموزان هر دو گروه گرفته شد و سپس به وسیله‌ی روش آماری آزمون نمونه‌های غیر وابسته‌ی T، میانگین نمرات پیش آزمون زبان آموزان هر دو گروه با یکدیگر مقایسه شد تا مشخص شود که تفاوت معنا داری بین نمرات این دو گروه زبان آموز وجود نداشته و زبان آموزان در یک سطح دانش املای کلمات بوده‌اند.
سپس بازی آموزشی رایانه‌ای Fun Spelling به زبان آموزان گروه آزمودنی معرفی شد و بعد از آن پس آزمون املای کلمات انگلیسی از زبان آموزان هر دو گروه گرفته شد. با به دست آوردن میانگین نمرات پس آزمون زبان آموزان و با بهره گرفتن از روش آماری آزمون نمونه‌های غیر وایسته‌ی T می‌توان معلوم کرد که آیا بعد از ارائه‌ بازی به گروه آزمودنی تفاوت معناداری در نمره‌ی کسب شده‌ی زبان آموزان گروه آزمودنی و شاهد وجود دارد و آیا بازی آموزشی Fun Spelling تاثیر مثبتی در یادگیری املای کلمات انگلیسی توسط زبان آموزان گروه آزمودنی داشته است یا خیر.
برای تحلیل نمرات املای کلمات هم آوا و املای کلمات دارای حروف ساکن نیز از روش آماری آزمون نمونه‌های غیر وابسته‌ی T استفاده شد. یعنی مانند بخشی که در قسمت قبل ذکر شد ابتدا پیش آزمونی از زبان آموزان گروه آزمودنی و شاهد گرفته شد و نمرات پیش آزمون این دو گروه با بهره گرفتن از روش آماری آزمون نمونه‌های غیر وابسته‌ی T با یکدیگر مقایسه شد. بعد از آشنایی زبان آموزان گروه آزمودنی با بازی آموزشی رایانه‌ای Fun Spelling پس آزمونی از زبان آموزان هر دو گروه گرفته شد و نمرات پس آزمون گروه آزمودنی و گروه شاهد نیز با بهره گرفتن از روش آماری آزمون نمونه‌های غیر وابسته‌ی T با یکدیگر مقایسه شده و مشخص می‌شود که آیا این بازی آموزشی رایانه‌ای بر یادگیری املای کلمات هم آوا و یا املای کلمات دارای حروف ساکن تاثیر مثبت داشته است یا خیر.
فصل چهارم
یافته‌ها، نتایج تحقیق و بحث آن‌ ها
مقدمه
در این فصل نتایج بدست آمده از انجام تحقیق ارائه شده و سپس مورد بررسی قرار می‌گیرند. روش‌های تحلیل‌ آماری استفاده شده و نتایج بدست آمده از این تحلیل‌ها در این قسمت ارائه می‌گردد. در خاتمه نتایج به دست آمده با توجه به پیشینه‌ موجود در زمینه‌ی این تحقیق، مورد بحث قرار می‌گیرند.
4-1- یادگیری املای کلمات انگلیسی زبان آموزان گروه آزمودنی
سوال تحقیق 1: آیا انجام بازی‌های آموزشی رایانه‌ای بر یادگیری املای کلمات انگلیسی زبان آموزان تاثیر مثبت دارد؟
برای بدست آوردن جواب این سوال عملکرد گروه آزمودنی مورد بررسی قرار گرفت. همان طور که قبلا اشاره شد، در شش جلسه‌ی اول ترم تکلیف زبان آموزان به شیوه‌ی سنتی بوده که باید از روی دروس رونویسی می‌کردند. در این مدت یک پیش آزمون املای کلمات انگلیسی از این زبان آموزان گرفته شد و سپس در آخر ترم یعنی پس از معرفی بازی آموزشی رایانه‌ای Fun Spelling نیز پس آزمون املای کلمات انگلیسی از زبان آموزان گرفته شد.
طبق جدول 4-1 که در زیر آمده است می‌توان متوجه شد که میانگین نمره‌ی پس آزمون (80/18=M) از میانگین نمره‌ی پیش آزمون (05/15=M) بالاتر است. با بهره گرفتن از روش آماری آزمون نمونه‌های جفتی T، مشخص شد که تفاوت معنا داری بین نمرات پس آزمون و پیش آزمون زبان آموزان وجود دارد (05/0>p، 65=t).
جدول 4-1: آمار توصیفی و آزمون نمونه‌های جفتی T جهت تشخیص تاثیر بازی آموزشی رایانه‌ای ‌ Fun Spelling بر یادگیری املای کلمات انگلیسی در زبان آموزان گروه آزمودنی

معنا داری
درجه آزادی
ارزش t
انحراف معیار
میانگین
پیش آزمون=1
پس آزمون=2
000/0

32

03/10-

56/2

05/15

نمره‌ی املای کلمات انگلیسی(1)

09/1

80/18

نمره‌ی املای کلمات
انگلیسی (2)

در شرکت های دولتی

حق­شناس،جمشیدیان،شائمی، شاهین، یزدان شناس(۱۳۸۶)، سادلر(۲۰۰۰)، زامپاتاکیس، موستاکیس^[۷۲](۲۰۰۷)،کرنی و همکاران(۲۰۰۸)، هالت، روترفورد، کلوسی^[۷۳]، (۲۰۰۷)، شهرکی پور و همکاران(۱۳۸۹)، طاهری و همکاران(۱۳۸۹)

در شرکت های تولیدی

بارینگر و بلودرن(۱۹۹۹)، بارت(۱۹۹۶)، مقدسی(۱۳۸۸)، تقی زاده و همکاران(۱۳۸۶)، موریش، دیاکن(۲۰۰۹)؛ موریش، دیاکن(۲۰۱۱)

در شرکت های خدماتی

فیضی(۱۳۸۵)، فرهنگی و صفرزاده(۱۳۸۴)، علیمردانی، قهرمانی، ابوالقاسمی(۱۳۸۸)؛ فیضی(۱۳۸۵)

در سازمان های از پیش تاسیس شده و بزرگ

وینکر و همکاران(۲۰۰۷)، زهرا(۱۹۹۱)، عبدالملکی و همکاران(۱۳۸۷)، موریس، پل(۱۹۸۷)

در سازمان های کوچک و متوسط و تازه تاسیس

الوانی، رودگرنژاد(۱۳۸۹)، ژانگ و همکاران(۲۰۰۸)، زهرا و همکاران(۲۰۰۹)، خنیفر و وکیلی(۱۳۸۷)، بوجیکا، فوینتا(۲۰۱۲)، گین هیوز و همکاران(۲۰۰۸)، فاربر(۱۹۹۹)، دهقان، حقیقی(۲۰۰۸)، استاچتیبک(۲۰۱۱)

با توجه به تفاوت­های مذکور، نویسندگان از کارآفرینی سازمانی تعاریف بی­شماری ارائه کرده ­اند که در جدول ۲-۷ به برخی از آن­ها اشاره می­ شود.
جدول ‏۲‑۷- خلاصه ای از تعاریف موجود از کارآفرینی سازمانی

تعاریف موجود از کارآفرینی سازمانی

کوین و سلوین^[۷۴] (۱۹۹۱)

توسعه قلمروی شایستگی های شرکت و به کارگرفتن فرصت های مرتبط از طریق تولید داخلی و ترکیب منابع جدید را کارآفرینی سازمانی گویند.

زهرا(۱۹۹۱) دس، لامکین، مک گی^[۷۵](۱۹۹۹)

کارآفرینی سازمانی فرایندی است که در آن محصولات یا فرایندهای نوآوری شده از طریق ایجاد کسب و کار جدید برای بهبود قابلیت سود دهی سازمانی و بالا بردن جایگاه رقابتی شرکت، درون شرکت های از قبل تاسیس شده ایجاد می شود

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

زهرا (۱۹۹۳)

فرایند کارآفرینی سازمانی که ۲ بعد مجزا ولی مرتبط به هم دارد )نوآوری و یا توسعه کسب و کار، تجدید استراتژیک)

زهرا (۱۹۹۵ – ۱۹۹۶)

مجموعه تلاش های شرکت که شامل نوآوری، تجدید استراتژیک و توسعه کسب و کار می­باشد

لامکین، دس(۱۹۹۶)

فعالیت های کارآفرینانه در مسیرهای جدید(توسعه کسب و کار) را کارآفرینی سازمانی گویند.

گذران اوقات فراغت در داخل منزل(نمونه)

کد باز

موارد اعلام شده

آهنگ گوش می‏کنم بازی می‏کنم کتاب می‏خوانم.حیوان دارم و با آن‌ها مشغولم،سگ دارم(مورد شماره ۱۰، ۳۰ ساله، مدرس)

فردی

وبگردی، گوش دادن به موسیقی، مطالعه، فیلم دیدن، بازی با تبلت، فعالیت‌ها در شبکه‌های اجتماعی مجازی، رسیدگی به حیوانات خانگی، نقاشی، رنگ آمیزی، قالی بافی، نویسندگی، گلدوزی، بافتنی، کار روی شیشه، آرایشگری و خیاطی، رسیدگی به درس‌های بچه‌ها، خوابیدن، قرآن خواندن، زبان خواندن.

با دوستان،آشنایان و فامیل‌ها رفت و آمد می‏کنم(مورد شماره ۱۴، ۴۳ ساله خانه‌دار).

خانوادگی

میهمانی رفتن و سر زدن به خانواده، آشپزی کردن گروهی، بازی با بچه‌ها.

بیشتر با دوستان جمع می شویم توی خانه حالا صندوقی سفره ای یا همینجوری دور همی، می گذرانم(مورد شماره۴۵، ۳۲ ساله کارمند)

با دوستان

مهمانی دوستانه.

جدول شماره ۲۱٫ گذران اوقات فراغت برون‌خانگی

گذران اوقات فراغت در بیرون از منزل(نمونه)

کد باز

موارد اعلام شده

مقداری هم جای ورزشی و فرهنگسرا می روم کمتر پاساژ می روم بیشتر جاهای فرهنگی که چیزی یاد بگیرم یا پیاده روی در پارک و استفاده از وسایل ورزشی(مورد شماره ۳۳؛ ۴۰ ساله، خانه‌دار)

فردی

پیاده‌روی، کوه رفتن، پیاده‌روی کردن، سینما رفتن، رفتن به باشگاه ورزشی، استخر رفتن، عکاسی کردن، پاساژ گردی، کلاس، حوزه و خبرنگاری، کلاس خیاطی، کلاس قرآن، مسافرت، نقد فیلم، رفتن به کافه، رستوران می روم.

اوقات فراغت زیاد دارم و با همسرم خوش می‌گذرونیم. می‌رویم پارک‌، خرید، ورزش می‌کنیم، فیروزکوه(در آنجا این خانواده ویلا دارند)(مورد شماره ۱: ۳۵ ساله، پزشک)

خانوادگی

پارک رفتن با خانواده و بچه‌ها، سینما رفتن با خانواده، مسافرت، ورزش، رفتن به خرید، پیاده روی با اعضای خانواده، پاساژ گردی، با هم رستوران می رویم.

با دوستانم بیرون می روم به پارک،کوه بیشتر به کوه می روم البته به نگارخانه و نمایشگاه هم می‌رویم(مورد شماره ۱۳، ۲۳ ساله دانشجوی گرافیک).

با دوستان

کوه رفتن، رفتن به نگارخانه ها و نمایشگاهها، سینما، رفتن به کافه ها، پاساژ گردی، خرید رفتن، رفتن به رستوران.

البته مسئله دیگری که مهم است در اینجا ذکر شود این است که زنان برای سپری کردن اوقات فراغت اکثرا در معیت خانواده و دوستان و یا همکاران خود به بیرون از منزل می‌روند و بخشی از آن ممکن است به ماهیت گذران اوقات فراغت مربوط باشد که در قالب گروهی احتمالاً مفرح تر است و یا اصلاً ماهیت جمعی دارد ولی بخشی نیز به خاطر کاهش احتمال قربانی‌شدن است. البته ارتباطی نیز بین سبک‌زندگی افراد و انتخاب نحوۀ گذران اوقات فراغت در نمونه‌های تحقیق مشاهده شده‌است. به‌طوری که زنانی که سبک‌زندگی محافظه‌کارانه دارند بیشتر از نحوۀ گذران اوقات فراغت جمعی استقبال می‌کنند که می‌تواند این جمعی بودنشان درون یا بیرون خانه باشد و اگر لازم باشد اواقات فراغت خود را فردی بگذرانند بیشتر نوع فردی آن را می‌پسندند. در حالی که کسانی که اوقات فراغت خود را به صورت فردی و بیرون از منزل سپری می‌کنند بیشتر از بین کسانی بودند که سبک‌زندگی جسورانه‌ای را انتخاب کرده بودند.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

به طور مثال خانم ۴۳ ساله، کارمند چادری بیان می‌کند: کتاب را خیلی دوست دارم و می‌خوانم ترجیح می دهم موسیقی گوش کنم فیلم ببینم معمولاً ترجیح می‌دهم که درحدی که با کسی صبحها بروم پیاده روی تنهایی پارک خلوت است می‌ترسم، درون خانه سپری کردن بهتر از ریسک کردن است(مورد شماره۳۰).
یا خانم ۲۸ ساله هنرمند مانتویی بدون آرایش می‌گوید‌: معمولاً با دوستانم یا در کافه صحبت می‌کنیم وکتاب می‌خوانیم و تصمیم می‌گیریم نقدش کنیم و فیلم می بینم یا گاهی تنهایی کوه می‌روم(مورد شماره ۳۸).