آلموند و وربا بر این باورند که اگر دولت نوینی بخواهد فرهنگ مدنی را در جامعۀ خود بیافریند، از سویی به نظام و نهادهای وحدت‌بخش نیاز دارد. از سویی دیگر، این نیز مورد نیاز است که فرصتهای تربیتی، عرصه های تجربه در زمینه های صنعتی، عرصه های فعالیت برای احزاب سیاسی و انجمنهای داوطلبانه فراهم آید (باقری، ۱۳۷۹، ص. ۱۳۴).

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

از تربیت مدنی با تعبیرهایی همچون: تربیت شهروند، تربیت برای حیات جمعی، تربیت دموکراتیک و تربیت مبتنی بر حقوق بشر یاد کردهاند (همان. ۱۲۵).
در غالب آثار و نوشته های سیاسی و اجتماعی، مدنیت با فرهنگ سیاسی به صورت مترادف به کار گرفته شده است. در مدنیت معمولاً با ویژگیهای زیر سروکار داریم:
۱: وجود رقابت آزاد برای احزاب و گروه های سیاسی
۲: فراهم بودن امکان و فرصتهای لازم برای مشارکت شهروندان در فراگردهای سیاسی
۳:وجود نهادها و قوانین لازم برای حفظ و تحکیم آزادیهای مدنی
۴: وجود تنوع و کثرت رسانه های گروهی
معمولاً مدنیت و فرهنگ سیاسی مربوط به آن، حامل ارزشهایی است که با حیات سیاسی و اجتماعی مردم سروکار دارد. عناصری مانند: مساوات در برابر قانون، عدالت، کنترل و موازنۀ قدرت، مشروعیت نظام سیاسی، مسئولیت آن در برابر ملت، فرصتهای برابر و نظایر اینها در زمرۀ آنان و همین عوامل در توسعه سیاسی کشور ما مؤثر میباشد. به عبارت دیگر کشورهایی که از نظر سیاسی اجتماعی در ردیف توسعه نیافته قرار میگیرد؛ همانهایی هستند که سنت ناسالم سیاسی و استبدادی در آنها رواج دارد و به طور کل در جامعه مدنی روابط فرد، جامعه و حکومت مسالمتآمیز نه بر اساس اختناق، رعب، وحشت و ناعادلانه باشد (کاظمی، ۱۳۷۶، صص. ۹۳-۹۲).
در جامعه مدنی، امکان گفتگوی دو طرفه و مسالمتآمیز بین دولت و شهروندان وجود دارد و متکی بر آرای عمومی و انتخاباتی سالم و آزاد بدون جهتگیری یا حمایت خاص و جانبدارانه از فردی خاص صورت میگیرد. بنابراین برای رسیدن به دموکراسی وجود جامعۀ مدنی لازم بنظر میرسد.
تربیت مدنی را میتوان در سه بعد مورد بحث قرار داد: از این ابعاد، تحت عناوین دانش سیاسی، ارزشهای سیاسی و مهارتهای مشارکت سیاسی نام بردهاند. در حوزۀ شناختی یا دانشی، تربیت مدنی مستلزم فراهم آمدن اطلاعاتی دربارۀ ساختار حکومت، روابط حکومت و مردم و ساز وکارهای توزیع قدرت است. لازم است اطلاعات و دانشهایی در باب موارد زیر در اختیار افراد قرار بگیرد: ساختار حکومت، کارکرد و قوای سه گانه آن، روابط دولت و رفاه عمومی، ضرورت و کارکرد احزاب سیاسی، سازمانهای بین المللی و نظایر آنها. در حوزهی عاطفی یا ارزشی تربیت مدنی در پی آن خواهد بود، که گرایش و قابلیت‌های عاطفی مناسب با جامعه مدنی را در افراد زمینهسازی میکند. مهمترین موارد در این باب عبارتست از: احترام گذاشتن به دیگران و آرای آنان و سعهصدر نسبت به نظرات مخالف، احترام به قانون و حکومت و احترام به سنت های اجتماعی، علاقه به رخدادهای مهم اجتماعی ملی و بین المللی، تمایل به ارزشهای مهم اجتماعی هم چون عدالت، آزادی، غمخواری و اهتمام به دیگران. در حوزه ی رفتاری یا مشارکتی، تربیت مدنی مستلزم فراهم آوردن مهارتهای لازم برای زیستن در جامعه مدنی است.
نمونه های عمده این این جنبه عبارتست از: توانایی انجام گفتگوی مؤثر با دیگران، به این معنا که فرد بتواند به سخن دیگران خوب گوش دهد. در آنها از سر حقیقتجویی تأمل کند، موارد پذیرفتنی را بپذیرد و به نقد موارد قابل نقد بپردازد. شرکت در تصمیمگیریهای گروهی و فعالیتهای اجتماعی همچون رأی دادن، شرکت در مراسم بزرگداشت فضیلتهای اجتماعی، اطاعت از قانون، هرچند با منافع شخصی هماهنگ نباشد که این مستلزم قبول ضرورت پیروی عملی از قوانین، در عین نقادی و بازشناسی ضعفهای موجود در آنهاست. ارتباط داشتن و استفاده مؤثر و نقادانه از رسانه های عمومی، به ویژه رسانه های مکتوب هم چون روزنامهها و مجلات اجتماعی و سیاسی (باقری، ۱۳۷۹، ص. ۱۳۷-۱۳۵).
گابریل آلموند و سیدنی وربا در کتاب فرهنگ مدنی خود، فرهنگ مدنی را به شکل زیر دستهبندی نمودهاند:
۱- فرهنگ کثرتگرا که مبتنی بر ارتباط و ترغیب میباشد. ۲- فرهنگ اجماع ۳- فرهنگ تنوع که تغییر و دگرگونی را در جامعه اجازه میدهد (آلموند، ۱۹۶۳، ص. ۶).
ویژگی یک نظام سیاسی دموکراتیک آن است که شهروند عادی در تصمیمات سیاسی شرکت جوید و بنابراین فرهنگ سیاسی دموکراتیک، بایستی حامل ارزشها، هنجارها و اعتقاداتی باشد که مشارکت را تأیید کند و مورد حمایت قرار دهد (همان، ص. ۱۳۴).
دموکراتیزاسیون فرایند تغییرات سیاسی در جهت دموکراتیکسازی رژیم اقتدارگراست. این فرایند از سه مرحلۀ زیر می‌گذرد: ۱٫ شکست رژیم اقتدارگرا ۲٫ گذار دموکراتیک ۳٫ تحکیم دموکراتیک. مرحله اول متضمن فروپاشی ساختارهای رژیم اقتدارگراست. مرحله دوم تغییر وحرکت از ساختارها و فرایندهای اقتدارگرا به ساختارها و فرایندهای جدید است. مرحلۀ سوم زمانی رخ میدهد که این ساختارها و فرایندهای جدید نهادینه شوند؛ یعنی گروه های مهم جامعه، نهادهای سیاسی مستقر را پذیرفته، از قواعد بازی دموکراتیک تبعیت کنند. مردم بیاموزند که دموکراسی روشی برای اجتناب از جباریت و دفع استبداد بدون خشونت و خونریزی است. بدین ترتیب استقرار نظام دموکراتیک، در مرحلۀ سوم دموکراتیزاسیون رخ میدهد (گریم، ۲۰۰۰، ص. ۸).
گرام گیل از تئوری پردازان برجسته در زمینه دموکراتیزاسیون میباشد. مفهوم مهم در تئوری وی «جامعۀ مدنی» است. این مفهوم در هرسه مرحله از دموکراتیزاسیون حضور دارد. جامعه مدنی کانالهای مشارکت مردمی و تحقق ارزشهای دموکراتیک را در زندگی سیاسی فراهم میسازد. تحکیم ساختارهای دموکراتیک بدون جامعه مدنی غیر محتمل است. جامعه مدنی در تثبیت نظام دموکراتیک نقش مهمی دارد. جامعه مدنی به فرایند تغییر رژیم جهتگیری دموکراتیک داده، حرکت تغییر را در مسیر دموکراتیک حفظ میکند. جامعۀ مدنی در هر مرحله از فرایند تغییر رژیم (از آغاز تا استقرار و تثبیت دموکراسی) نقش اساسی را ایفا میکند. اگر نیروهای جامعۀ مدنی قوی و توسعه یافته نباشد، احتمالاً الگوی تغییر سیاسی متفاوت بوده، منجر به بازتثبیت رژیم اقتدارگرا میشود (همان، ص. ۳) .
در جامعۀ مدنی حکومت، وجود شهروندان آگاه به حقوق خویش و مشارکتجو را احساس میکند و دائماً به فکر گسترش دایرۀ تسلط خود به تمام عرصه ها نیست. در چنین جامعهای بین فرد وحکومت تعاملی سالم (براساس حق و تکلیف) برقرار میگردد و حقوق هر دو بر یکدیگر آشکار خواهد گردید. بدین ترتیب با رشد و تحول عرصه عمومی (غیر سیاسی) تأثیرات آن در نظام سیاسی نیز پدیدار خواهد گشت. پس برای رسیدن به دموکراسی پایدار (به تعبیر دیگر مردم سالار) توسعه سیاسی و به تبع آن تحول در فرهنگ سیاسی ضروری به نظر میرسد. اندیشمندان این حوزه برآنند که افراد و گروه ها با توجه به نوع جهتگیری سیاسیشان به ساخت حاکمیت، نظام سیاسی و نقش خود در نظام سیاسی، به رفتار سیاسی متناسب با آن اقدام میکنند؛ به عبارتی در حالت ایدهآل بین فرهنگ سیاسی و رفتار سیاسی افراد شکافی وجود ندارد یا اگر چنین رخ داده باشد، بسیار کم است ( پهلوان، ۱۳۷۸، ص.۱۲).
یکی از مؤلفه های تعیینکننده جامعه مدنی، وجود آزادیهای فردی و فراهم بودن زمینه و فرصت برای شهروندان جهت مشارکت در سیاست و امور حکومتی و همچنین شرکت در تشکلهای حزبی و صنفی برای تحقق خواسته های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی است. در واقع مشارکت سیاسی نوعی تظاهر علنی اراده مردم برای تعیین سرنوشت جمعی خود است. بدون مشارکت، فرد عنان قدرت را به کسانی میسپارد که مهار آنها به سادگی ممکن نیست و تنها از طریق مشارکت است که قدرت سیاسی به طریق مسالمتآمیز دست به دست میگردد و میزان توسعه سیاسی یک کشور بستگی مستقیم به این مؤلفۀ اساسی دارد. مشارکت سیاسی ادامه طبیعی دموکراسی و تحزب زمینهساز ضروری هر دو این مفاهیم است (کاظمی، ۱۳۷۶، ص. ۹۲). جیرنیت پری (۱۹۷۲) معتقد است که باید سه جنبۀ مشارکت سیاسی یعنی شیوۀ مشارکت^[۱۷]، شدت مشارکت^[۱۸] و کیفیت مشارکت^[۱۹] را بررسی کرد (راش، ۱۳۷۸، ص. ۱۲۴-۱۲۳).
لستر میلبراث در کتاب مشارکت سیاسی خود سلسله مراتبی از مشارکت را مطرح کرد که از عدم درگیری تا گرفتن مقام رسمی دولتی تغییر میکند و پایینترین سطح مشارکت واقعی رأی دادن در انتخابات است. همچنین مفهوم سلسله مراتب مشارکت سیاسی لزوماً متضمن فعالیت در یک سطح به عنوان پیششرط فعالیت در سطحی دیگر نیست. سلسله مراتب مشارکت سیاسی به ترتیب زیر میباشد:
۱٫داشتن مقام سیاسی یا اداری

1. 1. جستجوی مقام سیاسی یا اداری

1. 1. عضویت فعال در یک سازمان سیاسی

1. 1. عضویت فعال در یک سازمان شبه سیاسی

1. 1. مشارکت در اجتماعات عمومی، تظاهرات و غیره

1. 1. عضویت انفعالی در یک سازمان سیاسی

1. 1. عضویت انفعالی در یک سازمان شبه‌سیاسی

۸ .مشارکت در بحثهای سیاسی غیر رسمی

1. 1. اندکی علاقه به سیاست

1. 1. رأی دادن

1. 1. عدمدرگیری در سیاست (راش، ۱۳۷۸، ۱۲۶-۱۲۴).

در فرهنگ مدنی، آلموند و وربا به این نتیجه رسیدند که اعتماد به یکدیگر شرط تشکیل روابط ثانوی است که به نوبه خود برای مشارکت سیاسی مؤثر در هر دموکراسی وسیع لازم است. همچنین حس اعتماد برای اجرای قوانین دموکراتیک لازم است، شخص باید مخالفان را به چشم وفا بنگرد (اینگلهارت،۱۳۷۳، ص. ۲۵). این مفهوم از اعتماد به دیگر بازیگران سیاسی یک وجه بسیار مهم در فرهنگ سیاسی دموکراتیک (توسعه یافته) است. افرادی که به مخالفان سیاسی خود اعتماد نمیکنند، تمایل به واگذاری قدرت به مخالفان خود ندارند، در حالیکه افراد در یک فرهنگ سیاسی توسعه یافته، صلحآمیز با دیدگاه های سیاسی مخالف قرار گرفته و به واگذاری قدرت و جابجایی آن در میان نخبگان رقیب امکان بروز میدهند (وربا، ۱۳۸۳، ص.۳۱).
در جمعبندی، میتوان گفت هر جامعه مدنی سطحی از قوامیافتگی دارد و فرهنگ سیاسی ملازم با آن وجود دارد که در آن ارزشهایی مانند عدالت، برابری، موازنه قدرت، مشروعیت نظام سیاسی، مسئولیت و تعهد دولت، برای ایجاد فرصتهای برابر و اعتماد سیاسی فراگیر میشود که در حقیقت همان ارزشهای دموکراسی است و اینها مهمترین عامل توسعه انسانی و سیاسی است. کشورهایی که در آن ارزشهایی برخلاف ارزشهای مذکور حکمفرما باشد، روابط افراد و حکومت به شیوهای غیرعقلانی، تحمیلی، بارعب و وحشت و اختناق خواهد بود.
۱-۲-۵- نسل و شکاف نسلی
قبل از آنکه وارد بحث در مورد شکاف نسلی شویم، لازم است تا واژه نسل را مورد بررسی قراردهیم. واژه نسل از واژگانی است که در علوم ‌اجتماعی در تعریف آن بین صاحبنظران اجماع کامل وجود ندارد. از نظر آبرکرامبی و هیل نسل عبارتست از گروهی از افراد که در زمان واحدی متولد شده و تجارب، منافع و نظرگاههای مشترکی دارند و به این تجارب ومنافع آگاهند (آبرکرامبی، ۱۳۷۰، ص. ۱۶۷). در واقع، دستهبندی نسلی مبنای جمعیت شناختی نداشته بلکه پژوهشگران با درکی جامعهشناختی بر اساس موضوع پژوهش و برجستگی تفاوتهای تجارب نسلها از موضوع پژوهش به دستهبندی نسلی مبادرت میورزند. واحد نسلی از مرکزیترین عنصر بحث مانهایم است. او معتقد است که افرادی که در درون ‌یک نسل موجودند، دارای دیدگاه مشترک بر اساس تجربیات ‌مشترک هستند که از افرادی که این وضعیت را ندارند، متمایز شده و از آنها به عنوان واحد نسلی یاد میکند (مانهایم، ۱۹۵۲، ص. ۲۹۰).
تعریف دایتی از نسل تقویت‌کنندۀ نظر مانهایم است. به عقیدۀ او، نسل عبارتست از مجموعهای از انسانها که در ابژههای نسلی با یکدیگر سهیم شده‌اند یعنی کسانی که از ابژه‌های معینی برخوردار شده، آن ابژهها را به خوبی درک کردهاند و در نتیجه اکنون به آهستگی بینشی در بارۀ واقعیت اجتماعی برای خود به وجود میآورند (بالس، ۱۳۸۰، ص. ۴۸).
در دهه های اخیر با توجه به تحولات سریع و گسترش رسانه های ‌جمعی در بین توده مردم بالاخص قشر جوان در دهه های اخیر، اذهان در معرض ارزشهای متفاوت قرار گرفته است. هرچند میزان دسترسی افراد به این وسایل ‌ارتباطی و میزان تأثیرپذیری آنان از این رسانه ها و سایر عوامل فردی و اجتماعی گاهی اوقات موجب شکل‌گیری فرهنگ سیاسی متفاوت در بین افراد یک جامعه و یا سایر جوامع میشود، که این مسأله به نوبۀ خود به عنوان یک مسأله اجتماعی شناخته میشود و توجه بسیاری از اندیشمندان و پژوهشگران را به خود معطوف نموده است که از آن با عنوان «تفاوت ‌ارزشها» و گاهی «شکاف ارزشها» تعبیر میشود.
شکاف نسلی عمدتاً پس از جنگ جهانی دوم و به ویژه در دهه ۶۰ در جامعه اروپایی مطرح شده و چالشهایی بر سر آن میان متفکران اجتماعی و جامعه شناسان به وجود آمد، که در ادبیات جامعه شناسی توجه متخصصان علوم اجتماعی را به خود جلب نموده است؛ در فرهنگ آکسفورد، شکاف نسلی به عنوان اختلافی در نگرش یا رفتار جوانان و افراد سالمندتر تعریف شده است که موجب عدم فهم متقابل آنان از یکدیگر میشود (آکسفورد، ۲۰۰۰). اختلاف دو نسل بعضی اوقات به مفهوم انقطاع یا گسست نسلی به کار برده میشود و آن عبارتست از اختلاف در ارزشها یا هنجارها یا نگرشها است که موجب جدایی نسل جدید از نسل قدیم و حتی طغیان نسل جدید در مقابل نسل قدیم میباشد (شرفی، ۱۳۸۲، ص. ۱۰۳).
از نظر بنگستون^[۲۰] سه دیدگاه مختلف در مورد شکاف نسلی وجود دارد که دامنه آن را نشان میدهد. ۱- دیدگاهی‌که از وجود «شکاف بزرگ» حمایت میکند، در این دیدگاه، فرهنگ جوانان از فرهنگ بزرگسالان جداست و جوانان الگوهای ارزشی و رفتاری خود را از معاصران خود میگیرند. این دیدگاه فاقد داده های تجربی معتبر میباشد و ستیز رفتاری جوانان را در مقابل بزرگسالان و ارزشهایشان را به شکاف و جدایی نسلها تعبیر میکند. ۲– دیدگاهی که در نقطه مقابل، شکاف بزرگ را توهم دانسته و آن را ناشی از فریب افکار عمومی از سوی رسانه های ‌عمومی میداند و ۳- دیدگاه سوم، دیدگاهی ‌است بین دو دیدگاه پیشین و اعتقاد به وجود «گسست و تفاوت انتخابی» میان نسلها دارد. در واقع ستیز بین نسلی را ناشی از وسایل به کارگرفته شده برای رسیدن به ارزشهای مشابه با بزرگسالان میداند (بنگستون، ۱۹۷۰، صص. ۳۳-۷) .
در تئوری نسلی، به طور قابل ملاحظه، با هر جایگزینی نسلی تمایل برای تغییر، خواه به عقب یا جلو دیده می‌شود که معمولاً پدیده «پس‌زنی» نامیده میشود. هرچند جایگزینی نسلی ضرورتاً هم معنا و یا همراه با شکاف‌نسلی نیست. چرا که زمانهایی وجود داشته است که یک نسل به عنوان نماینده تغییر عمل کرده است و نسل بعدی نمایندهای از تثبیت و پذیرش و دفاع از تغییراتی می‌شود که نسل قبل ساخته است و حتی شاید آن را توسعه دهد. مانهایم دیدگاهی تا حدی مشابه را ارائه میدهد، وقتی که مینویسد: «هر نسلی نیاز نیست که خودش را به عنوان الگوهای ممتاز از تغییر و نفوذ جهانی جلوه دهد» (همان. ص. ۳۱۰).
از طرفی با فقدان هیجانات عمده، یا وقایع دگرگون‌کننده نسل جدید قادر و مستعد برای توسعه یک سبک نسلی جدید نیستند. اگر الگوهای شناختی هر نسل با نسل پیشین دارای تجانس باشد، این نسل به خوبی میتواند یک نسل تثبیت شده باشد (سیگل و دیگران، ۲۰۰۰، ص. ۲۱).
مانهایم از نظریه‌پردازان مشهور در جامعه شناسی است که تحولات فلسفی، دینی، هنری و علمی را در رابطه با شرایط ‌اجتماعی بررسی میکند. از نظر او صرف تغییر در جایگاه اجتماعی، الزاماً منجر به توانایی ایجاد تحول نمیشود، بلکه قطعاً عوامل دیگری در کار است. با این که نظریه مانهایم دارای مدلی جامع و منسجم نمیباشد، اما رویکردی فرهنگی ارزشمندی است که مورد توجه سایر محققین قرار گرفته است. او معتقد است که تجارب دوره زندگی به ویژه دوره اصلی جامعه پذیری (نوجوانی و جوانی) آن نسل بر گرایشات ذهنی یک نسل در طول حیات آنها تأثیری قاطع دارد. در واقع، مانهایم برای اولین بار خاطر نشان میسازد که نسل یک موجودیت اجتماعی و نه یک ضرورت بیولوژیکی است. او بر این مسأله تأکید دارد که پیدایش نسل اجتماعی با تغییر اجتماعی و سرعت آن مرتبط میداند و معتقد است جایی که حوادث تازه کمیاب و تغییر کند است، اساساً یک نسل مجزا پدید نمیآید (همان، ص. ۳۰۹)
او در کتاب دموکراتیک ‌شدن فرهنگ به تحلیل چگونگی تحول از پیش دموکراتیک به دموکراتیک و تحول فرهنگ میپردازد. او معتقد است که یک تغییر اجتماعی میتواند تحولات سبکی ریشهای در همه حوزه های زندگی ایجاد کند. از نظر او فاصله اجتماعی در جامعه هم میتواند به صورت عمودی و هم افقی صورت بگیرد. فاصله عمودی فقط به رابطه متقابل افراد برنمیگردد، بلکه شامل همه فراوردههای فرهنگی نیز میشود. او پدیده فاصله ‌اجتماعی را در جوامع متفاوت مورد مقایسه قرار میدهد (مانهایم، ۱۳۸۵، صص. ۸۴-۶۴).
عامترین این روایتها را اینگلهارت و همکارانش ارائه نمودهاند. در خصوص نسل‌ها اینگلهارت دو تئوری عمده را مطرح می‌کند. ابتدا تئوری نسلی یا جایگزینی نسلی که براساس این تئوری افراد در شرایط خاص فرهنگی سیاسی اجتماعی اقتصادی رشد می کنند و ارزشها و عقاید خاصی را از طریق جامعهپذیری درونی می کنند و این ارزشها تقریباً تا بزرگسالی و تمام عمر باقی میمانند و اختلافات نسلی حتی با بزرگتر شدن نسلهای جوان ناپدید نخواهد شد از این رو تغییر ارزشها در جوامع زمانی روی میدهد که نسل جوانتر جایگزین نسل مسنتر شود.
تئوری اینگلهارت در زمینه تغییر ارزش در جوامع مدرن، امروز یکی از پرنفوذترین رویکردهای جامعه شناسی در میان متخصصان این موضوع شناخته میشود. مهمترین محاسن این نظریه عبارتست از بررسی یک موضوع در طول سه دهه متوالی، تحلیل جامعه شناختی منسجم و قوی و جامع در مورد اهمیت فرهنگ و ارزش به طور کلی و اهمیت مذهب را به طور خاص؛ به عنوان عناصر دارای استمرار در جوامع مدرن، بر اساس داده های ‌تجربی که منحصر به فرد هستند؛ اثبات میکند (هالر، ۲۰۰۲، ص. ۱۳۹)
اینگلهارت دو فرضیه در مورد عوامل مؤثر بر شکاف نسلی در دهه۱۹۶۰ جامعه اروپایی و دگرگونی ارزشها و جایگزینی ارزشهای فرامادی به جای مادی در بین جوانان مطرح می‌کند:۱- فرضیه کمیابی: الویتهای فرد، بازتاب محیط ‌اجتماعی و اقتصادی او است و تمایل او بیشتر به چیزهای کمیاب است. ۲- فرضیه اجتماعی شدن: اولویتهای ارزشی هر فرد، تا حدود زیادی انعکاس شرایطی است که در طول سالهای قبل از بلوغ وی حاکم بوده است (اینگلهارت، ۱۳۷۳، صص. ۷۶-۷۵).
رهیافت کلان نسل تاریخی در نظریه الگوهای نسلی هنک بکر، بیشتر بر فرایندهای تغییر کلان در حوادث مقطعی(نظیر جنگها، انقلابات اجتماعی، جنبشهای فرهنگی، بحرانهای فرهنگی و بحرانهای بزرگ اقتصادی و نظایر اینها) متمرکز میگردد. بکر در رویکرد تئوری نسلی خود، برخلاف اینگلهارت معتقد است که نسل پدیدهای پویاست و ظهور الگوهای نسلی صرفاً محدود به تأثیر حوادث دوره شکلگیری نسل نبوده، بلکه مراحل قبل (دوره بچگی و حتی جنسیتی) و بعد (آینده) زندگی اعضای نسل را نیز در بر میگیرد. بعلاوه با اهمیتی که تأثیرات دوره شکلگیری بر گرایشات فرد دارد، به عقیده بکر دوام چنین تأثیراتی منوط به تقویت آنها در مراحل بعدی زندگی یک نسل خواهد بود (بکر، ۱۹۹۶، ص. ۲)

چند رسانه ای^[۳۴]
اصطلاح چند رسانه ای بر کاربرد رسانه های گوناگون برای انتقال اطلاعات نظارت دارد (عطاران، ۱۳۸۱). چند رسانه ای نوعی فناوری است که ترکیب دو یا چند رسانه مانند: متن، صدا، صوت، گرافیک، ویدیو تمام متحرک، ویدیویی آهسته (انیمیشین) را بر یک برنامه کاربردی کامپیوتری آسان می سازد که جهت استفاده در فعالیت های آموزشی و نمایشی جذاب تر و مناسب تر هستند (لاودن و لاودن، ترجمه محسنی، ۱۳۸۰).
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

در گذشته چند رسانه ای عبارت از کاربرد چند رسانه مانند: عکس، کاست نوار، اسلاید و فیلم و … به صورت همزمان و با رویه واحد بود. اما در عصر حاضر کامپیوتر رسانه های مذکور و دیگر قالب اطلاعاتی مانند: ویدیو، گرافیک، متن و صدا … را به صورت تعاملی و قابل دستکاری برای یادگیری در کنار هم قرار می دهد. فضای یادگیری که توسط چند رسانه ای سرویس دهی می شود، دارای سه ویژگی می باشند: اولاً اینکه یادگیری انفرادی را میسر می کند. دوم اینکه به یادگیرنده امکان دستکاری محیط یادگیری خود را می دهد و سوم اینکه سرعت یادگیری متناسب با یادگیرنده تنظیم می شود (عطاران، ۱۳۸۱).
نرم افزارها^[۳۵]
نرم‌افزارها دستورالعمل‌های دقیقی هستند که عملیات سیستم‌های رایانه‌ای را کنترل می‌کنند. بدون نرم‌افزارها، سخت ‌افزارهای رایانه‌ای نمی‌توانند وظایفی را که برای رایانه‌ها در نظر گرفته‌ شده، انجام دهند. بر این اساس نرم ‌افزار‌ها بسته به نوع کاری که انجام می دهند به گروه‌های متعدد تقسیم می‌شوند (افضل‌نیا، ۱۳۸۴).
۳) تلویزیون
از جمله وسایل ارتباط جمعی است که در امر آموزش به کار گرفته شده است. به طور کلی تلویزیون تاثیرات عمیقی بر مخاطبین خود می گذارد و تحقیقات زیادی این امر را به اثبات رسانیده است (احدیان، ۱۳۷۵)
۴) ویدئو
سیستم های ویدئویی تعاملی در حال حاضر در اغلب مراکز آموزشی کشورهای پیشرفته یافت می شود. در این سیستم ها دو رسانه ی آموزشی رایج، یعنی ویدئو و رایانه به صورت یک منبع آموزشی منسجم مورد استفاده قرار می گیرد. هدف از پیوند این دو رسانه به یکدیگر، ترکیب برنامه ها، تدریس انعطاف پذیر، تعاملی و آماده (به وسیله ی رایانه) با ویژگی های صدا و تصویر مناسب (به وسیله ی ویدئو) می باشد (احدیان، رمضانی، ۱۳۷۸).
مزایای کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش
نفیسی (۱۳۸۲) مزایای فناوری اطلاعات و ارتباطات را شامل موارد زیر می داند:
– کاهش محدودیت یادگیری و تقویت برابری فرصت ها
– بالا بردن کارایی و بهره وری در آموزش و پرورش
– تربیت نیروی انسانی متناسب با عصر دانش و اطلاعات
سلینجر (۲۰۰۱) نیز در این رابطه اظهار می کند که: فناوری اطلاعات و ارتباطات می تواند یادگیری را به روش های گوناگون پشتیبانی کند و باعث تسهیل ارتباطات، افزایش دسترسی به اطلاعات، فراهم نمودن دسترسی بهتر به یادگیری برای دانش آموزان دارای نیازهای آموزشی ویژه، الگوسازی و شبیه سازی طیفی گسترده از پدیده های علمی و به طور کلی ایجاد انگیزه در دانش آموزان، ایجاد قابلیت های حل مساله و کمک به درک عمیق تری شود.
نقش و اهمیت آموزش و پرورش در توسعه ی فناوری اطلاعات و ارتباطات
اساس هر پیشرفتی را باید در افکار و شخصیت پرورش یافته ی انسان ها پیدا کرد و باید دانست که پرورش اندیشه ها و شخصیت انسان ها تنها از طریق آموزش و پرورش امکان پذیر است. تا اندیشه ی انسان ها پرورش پیدا نکند و خلاقیت افکار ظهور نیابد، توسعه ممکن نیست. این همه از طریق آموزش و پرورش میسر است و آموزش و پرورش زمانی می تواند نقش های اساسی خود را ایفا کند که همگان به این نقش ها توجه داشته، رمز اساسی توسعه تلقی شود و به عنوان ضروری ترین نیاز زندگی فردی و اجتماعی مطرح باشد. اصول و اهداف آموزش و پرورش نیز باید مبتنی بر نظام ارزش های جامعه و متناسب با شرایط نیازهای فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی آن باشد. اهداف باید به صورت فرایندی باشد که با تحولات و پیشرفت های جامعه هماهنگ باشد (رستگارپور، عبداللهی، ۱۳۸۴).
امروزه کارایی مثبت و کاربرد موفقیت آمیز فناوری اطلاعات و ارتباطات در امر یاددهی یادگیری بر هیچ سازمانی پوشیده نیست. نتایج تحقیقات انجام شده در کشورها و سازمان های مختلف تاثیر مثبت فناوری اطلاعات و ارتباطات را بر تمام ابعاد زندگی خصوصا آموزش و پرورش به اثبات رسانده است. هر چند هر پدیده ی نوظهور و هر فن و تکنیک جدید در عین تازگی و جذابیت اولیه ی خود، نقاط ضعف و قوت خود را دارد و فناوری اطلاعات و ارتباطات نیز از این امر مستثنی نیست، با این وجود اکثر کشورها به این نتیجه رسیدند که عدم بکارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات در امر آموزش و پرورش امری اجتناب ناپذیر است. بنابراین کشورهای توسعه نیافته، در حال توسعه و توسعه یافته هریک به فراخور شرایط و امکانات خود سعی در دستیابی به هرچه سریع تر و غنی تر به این دانش و فن جدید را دارند( همان منبع)، که کشور ما نیز با توجه به تجارب کشورهای دیگر، بایستی سیاست ها و خط مشی ها و راهکارهای روشن و بدیهی را تدوین و به اجرا بگذارد تا راه های به خطا رفته ی آنها را دوباره تکرار نکند.
برنامه ی درسی چیست؟
کلیبارد و بسیاری از صاحب نظران برنامه ی درسی، تاریخ شکل گیری رسمی این حوزه را سال ۱۹۱۸ می دانند که در آن سال برای نخستین بار بابیت کتابی با عنوان برنامه ی درسی به چاپ رساند. از آن به بعد نیز تعاریف متعددی در رابطه با برنامه ی درسی ارائه داده اند.
برنامه ریزی درسی از لحاظ مفهومی اشاره به یک فرایند دارد که حاصل یا نتیجه ی آن، برنامه ی درسی است. اما آنچه که در ادبیات این رشته متداول است، واژه ی Curriculum یا برنامه ی درسی است و از رشته ای به عنوان برنامه ی درسی نام برده می شود (فتحی واجارگاه، ۱۳۷۷).
واژه ی برنامهیدرسی یا Curriculum از ریشهی لاتین Race cource و به معنای میدان مسابقه و یا فاصله و مقدار راهی است که افراد باید طی کنند تا به هدف مورد نظر دست یابند. از لحاظ تاریخی نیز مفهوم میدان مسابقه یا رقابت در نظام آموزش مدرسهای دارای بار معنایی خاصی است و آن عبارت است از این که مدارس همواره چیزی شبیه به یک میدان مسابقه را برای دانش آموزان تدارک دیده اند. زیرا تمامی دانش آموزان باید مجموعه ای از مواد، موضوعات و محتوای آموزشی که برای تمام آنها یکسان و استاندارد می باشد فراگیرند و از اینرو تمام دانش آموزان برای طی برنامه درسی و دستیابی به خط پایان و دریافت گواهینامه یا مدرک تحصیلی در یک حالت رقابت یا کورس با یکدیگر قرار داشته اند (همان منبع).
علیرغم روشن بودن معنی لغوی برنامهیدرسی برداشت های متفاوتی از این واژه شده است و اصطلاح برنامهی درسی به منظورهای گوناگونی برده شده است.از جمله به عنوان برنامه ای برای یک موضوع درسی خاص در یک پایه ی تحصیلی مشخص، در طول یک دوره ی تحصیلی، یا به عنوان برنامه ی موضوع های مختلف درسی در طول یک دوره ی تحصیلی. با این وجود در بسیاری از موارد برنامه ی درسی از فهرستی از هدف های آموزشی و مطالبی که باید در مدارس تدریس شود، تجاوز نمی کند (مشایخ، ۱۳۸۵).
در سال های اخیر مفهوم برنامه ی درسی گسترش یافته است، تا آنجا که برنامه ی تفصیلی کلیه ی فعالیت های یادگیری فراگیرنده، انواع وسایل آموزشی، پیشنهاداتی در مورد راهبرهای یادگیری و شرایط اجرای برنامه و … را شامل شده است (همان منبع).
از نظر ملکی (۱۳۷۹) برنامه ی درس شامل کلیهی تجربه ها، مطالعه ها، بحث ها، فعالیت ها ی گروهی و فردی و سایر اعمالی است که شاگرد تحت سرپرستی و راهنمایی مدرسه انجام می دهد.
هر تعریفی باید جامع و مانع باشد. انواع تعاریف برنامهی درسی نیز جامع و مانع نبوده و نیاز به تعریفی از برنامه درسی است که همه جنبه های آشکار و پنهان و محتوا و روش در برنامه درسی را در خود داشته باشد. بنابراین برنامه ی درسی به محتوای رسمی و غیر رسمی، فرایند محتوا، آموزش های آشکار و پنهان اطلاق می گردد که به وسیله ی آنها فراگیر تحت هدایت مدرسه دانش لازم را بدست می آورد، مهارت ها را کسب می کند وگرایش ها، قدرشناسی ها و ارزش ها را در خود تغییر می دهد (همان منبع).
رشد و توسعه ی شتابان برنامه ریزی درسی، به خصوص دیدگاه ها، نظرها و رویکردهای گوناگون در این حوزه، زمینه ساز مفاهیم و قلمروهای جدید برای این رشته ی نوبنیاد بوده است. از طرف دیگر، جوان بودن این حوزه مشکلات و مسائل عدیده ای را در مواجهه با رویدادها و زمینه های جدیدتر به وجود آورده است یکی از عمده ترین این زمینه ها مبحث فناوری اطلاعات و ارتباطات است ( فتحی واجارگاه، شفیعی، ۱۳۸۶).
موضوع برنامهی درسی در معنای وسیع آن تربیت انسان است و هدف اساسی نظام های آموزشی و دانشگاهی، یافتن راهکارهای مناسب برای تربیت انسان مطلوب است. با این حال در مورد چگونگی تربیت چنین انسانی، اختلاف نظرهای جدی وجود دارد. به طور نمونه شاه ولی (۱۳۷۶) معتقد است: هر برنامه ای که هدفش افزایش کارایی نیروی انسانی است، باید دو خصوصیت اساسی را دارا باشد: اولا، افراد مورد آموزش را به نحوی آماده سازد که جوابگوی نیازهای جامعه باشند. ثانیا با توجه به تغییرات و تحولاتی که در جامعه ی جهانی در حال وقوع است، کارایی خود را در سازگاری با محیط اطراف خود به منظور جوابگویی هر چه بیشتر به نیازها بالا ببرند. بعضی از صاحب نظران برنامه ی درسی دو خصوصیت فوق را به طور مشخص با مسئله ی اشتغال مرتبط می سازند و عقیده دارند که جوابگویی به نیازهای جامعه به معنای برآورده کردن نیازهای بازار کار است. این در حالی است که عده ی زیادی نگران چنین ارتباط تنگاتنگی بین برنامه ی درسی و مشاغل موجود در جامعه هستند و علت اصلی نگرانی آنها محدود کردن بیش از حد برنامه ی درسی به نیازهایی است که با حضور فناوری، به سرعت در حال تغییر و دگرگونی اند. در حالیکه بکس توضیح می دهد که ماهیت به سرعت در حال تغییر جامعه، متقاضی افزایش توانایی های حل مساله و آموزش در طول زندگی است (گویا، ۱۳۸۰).
از نظر مهر محمدی (۱۳۸۳) نیز در این عصر باید برنامه ی درسی بیش از گذشته، هدف چگونگی یادگرفتن و یادگیری مادام العمر را کانون توجه قرار دهد. باید با دستیابی به هدف استدلال عقلانی از طریق شخصی کردن برنامه ی درسی و ایجاد انعطاف در برنامه اهتمام بورزد و به تربیت قابلیت های برتر تفکر همچون تفکر خلاق و تفکر نقاد بپردازد.
عناصر برنامه ی درسی
در خصوص اینکه عناصر برنامه ی درسی کدامند تا بر مبنای آن بتوان میزان تعادل میان عناصر و تناسب آنها را با انتظارات و آنچه که مطلوب است، مشخص کرد، دیدگاه های متفاوتی عرضه شده است. برای مثال دکر واکر تعریفی از برنامه ی درسی ارائه می دهد که در آن، عملا تنها به سه عنصر یعنی هدف ها، محتوا و سازماندهی محتوای یادگیری اشاره شده است. رالف تایلر چهار عنصر هدف، محتوا، روش و ارزشیابی را پیشنهاد می کند.
فرانسیس کلاین نه عنصر را در برنامه ی درسی می پذیرد که عبارتند از: هدف، محتوا، فعالیت های یادگیری، روش های تدریس، مواد و منابع یادگیری، ارزشیابی، زمان، فضا و گروهبندی (فتحی واجارگاه، شفیعی، ۱۳۸۶).
در جدول زیر مسیر حرکت از آموزش و پرورش سنتی یا متعارف به سوی آموزش و پرورش جدید، که عناصر برنامه ی درسی را تحت تاثیر قرار داده نشان داده شده است.
جدول ۲-۲ ویژگیهای عناصر، در مراحل متفاوت ورود فناوری اطلاعات و ارتباطات به برنامهیدرسی (آیتی و همکاران، ۱۳۸۶)

عناصر
ورود
عبور
دگرگونی

هدف

محدود به حوزه ی شناختی و شکل رفتاری و بدون نظرخواهی از فراگیرنده

زمینه سازی توجه تدریجی به اهداف غیر رسمی، اهداف حیطه ی عاطفی و اهداف سطوح بالاتر

توجه کامل به یادگیری مادام العمر، استقلال فراگیرنده، اهداف سطوح بالا و تشویق تفکر خلاقانه

محتوا

انتخاب و سازماندهی قبل از اجرا، اهمیت وسعت و توالی منطقی،محدود به کتاب درسی و متون نوشتاری

فراهم آمدن زمینهی خروج از محدودیت کتاب درسی، افزایش تدریجی سهم دانشجو در تهیه ی محتوا

توجه کامل به کاربرد فاوا در انتخاب محتوا مرتبط با موقعیت های واقعی، انعطاف پذیر، بروز شده؛ تلفیقی، متنوع، نقش فعالانه ی فراگیرنده در انتخاب و تدوین محتوا

نتیجه تمرینات هایپرتروفی و قدرتی تغییراتی است که در عضله اتفاق می‎افتدکه بصورت زیر طبقه‎بندی می‎شوند میوژنیک : تغییراتی که در ساختار عضله اتفاق می‎افتدو نئوژنیک : تغییراتی مرتبط با عصب و عضله
۲-۱-۲-۱٫تغییرات میوژنیک:
نتایج تمرینات قدرتی در هایپرتروفی عضله یک افزایش قطری در اندازه فیبرهای بیرونی دارد (۲۹). که این امر با افزایش : ۱- تعداد میوفیبریل ۲- حجم سارکوپلاسم ۳- پروتئین ۴- بافت همبند حمایت‎کننده (لیگامنت‎ها و تاندونها) بدست می‎آید. همچنین تمرین قدرتی باعث تغییرات بیومکانیکی می شودکه در عضله اتفاق می‎افتد و باعث افزایش ظرفیت اکسیداسیون عضله می‎شود که در نهایت منجر به افزایش میتو کندری می گردند. تمرین قدرتی ذخایر درون عضلات مانند آدنوزین‎تری فسفات ، کراتین فسفات و گلیکوژن را افزایش می‎دهد (۷۳،۷۴).
۲-۱-۲-۲٫ تغییرات نروژنیک: در تمرینات قدرتی بوسیله تکرار، تحریک عضلانی میزان بافتهای سیستم اعصاب مرکزی افزایش پیدا می کند. که این تکرار باعث هماهنگی بین عصب وعضله می شود. که در نتیجه باعث تولید نیروی بیشتری می گردد (۳۲).
۲-۱-۳٫ انواع هایپرتروفی :
۲-۱-۳-۱٫ بر اساس زمان بر اساس زمان دو نوع هایپرتروفی را می توان شناسایی کرد: ۱- هایپرتروفی گذرا (حاد یا کوتاه مدت) (transient hypertrophy) این اثر کوتاه مدت به تجمع مایع (ناشی از پلاسمای خون)، در فضاهای درون سلولی و میان بافتی عضله و افزایش جریان خون به سوی عضلات در خلال ورزش نسبت داده می شود (۳،۷۴).
۲- هایپرتروفی مزمن(بلند مدت وپایدار) ( chronic hypertrophy) افزایش در اندازه عضله که با تمرین مقاومتی طولانی مدت مرتبط است. هایپرتروفی مزمن به علت افزایش تارچه ها، افزایش اکتین ومیوزین، افزایش سارکو پلاسم وافزایش بافت پیوندی رخ می دهد. در بیشتر مطالعات تمرینی، افزایش در سطح مقطع تارهای عضله دامنه ای از ۲۰ تا ۴۵ درصد دارد (۳،۷۴).
۲-۱-۳-۲٫ بر اساس ماهیت :
۱- هایپرتروفی سارکوپلاسمی (sarcoplasmic hypertrophy) افزایش حجم پروتئین های غیر انقباضی واجزای آبکی بین تار های عضلانی را شامل می شود، در این هایپرتروفی اگر چه سطح مقطع عرضی عضله افزایش می یابد لیکن، افزایش متناسبی با حجم در قدرت ارادی عضله وجود ندارد (۶۵).
۲- هایپر تروفی سارکومری (sarcomere hypertrophy)
این نوع هایپرتروفی شامل افزایش در تعداد و اندازه سارکومرها، تارچه ها یا اضافه شدن سارکومر ها در امتداد تارچه های موجود می شوند. در چنین هایپرتروفی تنها رشد تارچه ها به موازات یکدیگر (رشد عرضی) منجر به افزایش در توانایی تولید تنش می شود (۶۵).
نوع هایپرتروفی که شخص در تمرین تجربه می کند به روش تمرین بستگی دارد.به عنوان مثال ،تمرین با حجم بالا /تکرار متوسط (۱۲-۸) بیشتر به هایپرتروفی سارکو پلاسمی منجر می شود، در حالی که تمرین با حجم کمتر/ تکرار پایین(۶-۱) به هایپرتروفی سارکومری منجر می شود. نشان داده شده است که هایپرتروفی تار عضله حداقل نیازمند بیشتر از ۱۶ جلسه تمرین به منظور ایجاد اثرات معنادار است (۷۳،۶۴). علاوه بر این ، تار عضله تند تنش) fast-twitch ( (تند انقباض یا گلیکولیتیک) در مقابل تار عضله کند تنش ( (slow-twitch ( کند انقباض یا اکسایشی) پتانسیل بیشتری در افزایش اندازه تار نشان می دهد (۳).
۲-۱-۴٫ عوامل موثر بر هایپرترفی عضلانی :
۲-۱-۴-۱٫ فاکتور رشد شبه انسولینی ( I- IGF):
IGF-I یا فاکتور رشدی شبه انسولینی، اسیدآمینه ای ۷۰ پلی پیتیدی است که عملکردی شبیه به انسولین دارد IGF-I توسط کبد تولید می‌شود و درشمار فاکتورهای مختلف رشدی همانند هورمون رشد، انسولین وتستوسترون قرار می گیرد. مسیرهای سیگنالینگ مختلفی هیپرتروفی عضلانی را از طریق عمل IGF-I میانجی گری می‌کنند (۷۵). IGF-Iتحریک کننده اصلی هایپرتروفی عضله است و به عنوان یک عامل آنابولیک قوی عضله اسکلتی در نظر گرفته می شود. عمل خود را به طور برجسته به وسیله فعال سازی مسیر ^[۱۶]Akt/Tsc2/mTor و بالا بردن سنتز پروتئین انجام می دهد. نشان داده شده است که تزریق مستقیم موضعی IGF-I به درون عضلات موش ها باعث هایپرتروفی چشمگیر می شود (۷۵). سوکو^[۱۷] و همکاران(۲۰۰۳) شواهدی فراهم کردند که IGF-I به منظور افزایش سنتز پروتئین به وسیله فعال سازی مسیرmTOR-Akt به کار می رود. IGF-I سنتز پروتئین در سلول های عضله را از طریق مسیر PI3K/ Akt/mTOR ^[۱۸] تحریک می کند و به عنوان یک میتوژن قوی به کار می رود که منجر به تکثیر سلول های ماهواره ای^[۱۹] عضله اسکلتی می شود. به علاوه، به نظر می رسد IGF-I در تمایز و ترکیب سلول های ماهواره ای نقش ایفا می کند (۵۳،۷۵).
۲-۱-۴-۲٫TGF-β
یکی دیگر از مهمترین سایتوکاین ها ی رشدی است، TGF-β پروتئینی با وزن ملکولی ۲۵ کیلو دالتون می باشد (۱۳،۵۶). این فاکتور دارای سه ایزوفرم (TGF-β ۱,۲,۳ ) بوده واز طریق دو گیرنده ۱و۲ (TR 1,2) پیام خود را به سلول داخل می رساند (۶). مسیر پیام رسانی داخل سلولی این فاکتور توسط ملکول های تسهیل شده Smad و پیام مربوطه نهایتا به هسته سلول رسیده ومنجر به تغییراتی در سطح رونویسی DNA می گردد. TGF-β یک فاکتور با اعمال متنوع می باشد که طیف آن از تمایز سلولی ومهار رشد سلولی تا تحریک ماتریکس خارج سلولی وتعدیل وسرکوب پاسخ های ایمنی والتهابی متغییر می باشد، که از سلول های مختلفی از جمله ماکروفاژها، سلول های T کراتینوسیت ها و فیبروبلاست ها ترشح می گردد (۲۳،۳۴).
۲-۱-۴-۳٫ مایوستاتین یا GDF-8^[20]
مایوستاتین عضوی از سوپر خانواده پروتئین TGF- β است. مایوستاتین اصولأ در سلولهای عضله اسکلتی تولید می شود و در خون جریان می یابد و با اتصال به جایگاهش در بافت عضلانی ( اکتیوین نوع II ) مانع از رشد و تمایز عضلات می شود (۴۹). فاکتور رشد تمایزی ۸ یا مایوستاتین عضوی از خانواده TGF-β که همانند بقیه خانواده از نوع ترشحی بوده و در ماهیچه­های رویانی بیان می­ شود. حذف میوستاتین باعث تغییر در فنوتیپ ماهیچه­ای و در نتیجه فنوتیپ ظاهری فرد می­ شود. این تغییرات فنوتیپی در اثر هایپرپلای که بر خلاف هایپرتروفی با افزایش تعداد سلولی همراه است اتفاق می­افتد. مایوستاتین باعث جلوگیری از تکثیر و تمایز سلولهای بنیادی عضله، تضعیف رشد تارهای عضلانی و در نتیجه کاهش توده عضلات اسکلتی می گردد (۴۹،۳۶). نتایج تحقیقات نشان می دهد که مهار مایوستاتین به عوامل زیر منجر می گردد(۴۹،۹۲ ) :
۱- افزایش حجم (هایپرتروفی و هایپر پلازیا) در عضلات اسکلتی
۲- افزایش قدرت در عضلات اسکلتی
۳- کاهش توده چربی
۴- بدون تأثیر در عضلات صاف و قلبی
۵- بدون اختلال و عوارض جانبی در طول عمر
۶- افزایش قدرت استخوانی
۷- مؤثر در ترمیم و استحکام بافت همبند
۲-۱-۴-۴٫فولیستاتین
فولیستاتین توسط سلول های فولیکولی از هیپو فیز قدامی تولید و از ماکروفاژها و مونوسیت ها ترشح می شوند (۸۴). عضوی از سوپر خانواده پروتئین TGF- β و گلیکو پروتئینی است که جایگاه مایوستاتین را اشغال می کند و مانع از عملکرد آن می شود. فولیستاتین باعث جلوگیری از اتصال مایوستاتین به گیرنده اش و درنتیجه پیشگیری از تحلیل عضلانی و افزایش توده عضلانی می گردد (۸۴،۸۵).
۲-۱-۵٫ مسیرهای سیگنالینگ هایپرتروفی عضلانی : مسیر ملکولی هایپرتروفی: همه سلول­های یوکاریوت توانایی ذاتی در تطابق به تحریکات متنوع برون سلولی را دارند و این تحریکات در اثر موقعیت­های فیزیولوژیک ایجاد می­ شود (۷،۸۳). این فعالیت بیشتر از طریق راه­های چند گانه پیام رسانی درون سلولی و تعدیل ژنومی و فعالیت نسخه برداری از فاکتورها و پروتئین سلولی درگیر در پروتئین­های سنتز کننده موجود اعمال می­ شود (شکل ۲-۱).
شکل ۲-۱
مسیر های سیگنالینگ هایپرتروفی ناشی از افزایش بارشامل : سلول های ماهواره ای، فاکتور رشد شبه انسولینی-۱، مسیرناشناخته، کلسی نورین ونرونی می باشد. سلول­های ماهواره­ای معمولاً خاموش هستند و بین سلول­های عضلانی سارکولما و تیغه­های پایه­ای قرار دارند و در پاسخ به افزایش بار و آسیب عضلانی فعال می­شوند. فاکتور رشد شبه انسولینی-۱ باعث فعال شدن چندین کیناز فرودست خودش مانند پروتئین کیناز P3K ، AKt ، Mtor ، p 70^56k که باعث افزایش سنتز پروتئین در مرحله اساسی رشد سلول ها در هایپرترفی عضلات اسکلتی می شود. کلسی نورین وابسته به افزایش سطوح کلسیم درون سلولی است که باعث فعال شدن کلسیم کالمودولین پروتئین کیناز CaMK، پروتیئن کینازC و فاکتور های افزایش دهنده رونویسی TEF-1می گردد.
تنظیم توده عضلانی(هایپرتروفی) شامل مسیرهای سیگنالینگ درون و برون سلولی متعددی است که اهم آن شامل:
۱- I- IGF یا فاکتور رشدی شبه انسولینی
الف) مسیر^[۲۱] PI(3)K / IGF-I
ب) مسیر PI3K/ Akt/ GSK3B^[22]
ج) مسیر PI3K/ Akt/mTOR
۲- ترشح سایتوکاین ها ( اینترلوکین ۶- فاکتورهای مهار کننده لکوسیتی)
۳- فاکتورهای رشد از قبیل VEGF^[23] ، TGF- β، IGF، FGF^[24]
۴- القا سریع وگذرا که در پاسخ به رشد درگیر می شوند.
۵- تنظیم میوستاتین
۶- فعالیت سلول های ماهواره ای
۷- ومکانیسم های ناشناخته………..
در ابتدا به بررسی مسیر سیگنالینگ I- IGF یا فاکتور رشدی شبه انسولینی در تنظیم توده عضلانی (هایپرتروفی) می پردازیم :
۲-۱-۵-۱٫ مسیر سیگنالینگ I- IGF یا فاکتور رشدی شبه انسولینی
مسیر PI(3)K / IGF-I : پیوند فاکتور رشد شبه انسولینی به گیرنده موجب تغییر پیرامونی در گیرنده شده که منجر به ترانس فسفریل و فسفریل شدن بعدی زیر ماده گیرنده انسولین (IRS1) می‌شود. این عمل به فعال‌سازی PI3K می‌شود که PI3K خود افزایش جمع عضلانی را واسطه گری می کند. شواهد اولیه اشاره به این داشتند که فعال شدن مسیر PI3K برای تعدیل رشد عضلانی توسط عمل I- IGF در عضلات اسکلتی کفایت می کند (۷،۳۶).
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

مسیر PI3K/ Akt/ GSK3B : گلیکوژن سنتتازکیناز ۳ بتا (GSK3B) یک زیرماده دیگر از Akt است که عامل مهمی در واسطه گری و تعدیل حجم عضلات اسکلتی می باشد. فسفریله شدن Akt منجر به غیر فعال‌سازی GSK3B می‌شود.
مسیر PI3K/ Akt/mTOR : فعال شدن مسیر mTOR –Pl3k از طریق آمینواسید : mTOR برای فعال شدن احتیاج به اسید آمینه دارد تا بتواند s6k1^[25] و^[۲۶] SEBP1 را فسفوریله کند . اسید آمینه نمی تواند (مانند انسولین)Pl3k یا PKB را فعال نماید. تحقیقات اخیر بیانگر این مطلب هستند که اسید آمینه احتمالاً به صورت غیر مستقیم با سیگنالینگTsc ، GBL-raptor و یا ^[۲۷]Rheb می تواند mTOR را تنظیم کند. از طرف دیگر اسید آمینه ارتباط mTOR و Raptor را افزایش می دهد که به بدین صورت فسفوریلاسیون SEBP1 و S6k1 را تقویت می کند(۳۶).
۲-۱-۵-۲٫ سایتوکاین ها و هایپرتروفی عضلانی:
سایتوکاین ها در مورد هورمون های پلی پپتیدی به کار می رود که توسط سلول های دستگاه ایمنی، عضلات و بافت های دیگر در پاسخ به محرک های ویژه به صورت اتوکرین، اندوکرین وپاراکرین تولید شده و بر سلول هدف اثر می گذارند. از مهمترین سایتوکاین ها یی که باعث هایپرتروفی می شوند، می توان اینتر لوکین -۶ (IL-6) و اینترلوکین -۱۵ ((IL-15 را نام برد. IL-6 سایتوکاینی پلیوتروپیک است که در همکاری وکنترل پاسخ های ایمنی ،رشد وهایپرتروفی عضلانی با واسطه ی سلول های ماهواره ای نقش دارد. ورزش مقاومتی همراه با اضافه بار، با افزایش بیان IL-6 ، موجب شروع فرایندهای رشدی در سلول های ماهواره ای می شود. از دیگر سایتوکاین های اثر گذار بر هایپرتروفی IL-15 است که سایتوکاینی آنابولیکی است که از عضله تولید می شود وبه طور مستقیم بر متابولیسم عضله اثر می گذارد. IL-15 با مهار مسیر های پروتئلیتیک (تجزیه پروتئین) وابسته به ATP، سرعت تجزیه پروتئین را کاهش می دهد (۷،۳۶).
۲-۱-۵- ۳٫ فاکتور رشدی TGF-β
TGF- β یکى از اعضاء خانواده اى بزرگ از سایتوکا ن هاى ترشحى پلئوتروپ است که از نظر تکاملى حفظ شد ه اند. اعضاء این ابر خانواده اعمال فیزیولوژیکى مختلف از قبیل: تکامل جنین، هومئوستازى،ترمیم زخم ها، کموتاکسى و کنترل چرخه ى سلولى را برعهده دارند. درنتیجه، جاى تعجب نیست که در بسیارى از بیمار ى هاى انسانى از قبیل: انواع سرطا ن ها، فیبروز، بیمار ى هاى خود ایمن و بیمار ى هاى درگیر کننده رگ هاى خونى دخیل باشند (۲۴،۳۱). سه ایزوفرم ۳, β۲ , β۱ TGF β از TGF-β در پستانداران شناخته شده است که از لحاظ ساختارى یکسانند و از همه معمو ل ترند (۲۴،۸۷). سایر اعضاء این خانواده شامل: پروتئین مورفوژن استخوان (BMPs) و activin می باشد (۳۱). همه ی اعضاء این خانواده، هومودایمرند و بصورت یک پروتئین پیشساز بزرگ اولیه ساخته می شوند. ایزوفرم هاى TGF-β بصورت غیرفعال یا فعال سنتز می شوند. فعال شدن با دایمریزاسیون و برش پروتئولیک پپتید پیشساز صورت می گیرد (۴۴). ۳, β۲ , β۱ TGF βتکثیر اغلب سلو لها را مهار کرده و آپوپتوزیس را در سلو لهاى اندوتلیالى القاء می نمایند. از طرف دیگر ۳, β۲ , β۱ TGF βسبب تحریک تکثیر سلو لهاى مزانشیمى و تولید ماتریکس خارج سلولى می گردند (۶۷) (شکل ۲-۲) .
شکل۲-۲ تعدادی از اعضای خانواده TGF-β از جمله ۲ , β ۱ activin ,TGF β و Myostatin می باشند که ۱ TGF β با اتصال لیگاند فعال به TGF-β RII سبب فعال شدن آن اتصالش به سرین فسفریلاسیون و فعال شدن TGF-β RI می گردد.

میرمحمدی و همکاران(۱۳۹۰) تحقیقی انجام دادند که هدف از آن، بررسی تاثیر عوامل موثر بر ارتقای تمکین مودیان مالیاتی از دیدگاه کارکنان مالیاتی مودیان بزرگ مالیاتی در شهر تهران می باشد. جامعه آماری ۲۳۳ نفری این پژوهش، کارکنان مالیاتی اداره کل مودیان بزرگ مالیاتی شهر تهران می باشد که نمونه ای به حجم ۹۵ نفر از این جامعه انتخاب شد. روش نمونه گیری نیز تصادفی ساده می باشد. این پژوهش، از نظر هدف کاربردی است. در این پژوهش آگاهی مودیان در خصوص قوانین و مقررات مالیاتی و تکالیف مربوط، اعمال جرائم مالیاتی نسبت به مودیان و مصرف صحیح درآمدهای مالیاتی و اعلام آن برای مودیان مالیاتی، بر تمکین مودیان مالیاتی اثر مثبت می گذارد. نتایج آزمون فرضیه های این پژوهش، حاکی از این است که در سطح اطمینان ۹۵ درصد، از دیدگاه کارکنان مالیاتی اداره کل مودیان بزرگ مالیاتی شهر تهران، شواهدی مبنی بر رد فرضیه های آگاهی مودیان از قوانین و مقررات مالیاتی و تکالیف مربوط، اعمال جرائم مالیاتی، مصرف صحیح درآمدهای مالیاتی و اعلام آن برای مودیان مالیاتی وجود نداشت و می توان، آنها را از عوامل موثر بر ارتقای تمکین مودیان مالیاتی دانست.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

طالب نیا و همکاران(۱۳۹۰) در مطالعه ای با تاکید بر موضوع شفافیت گزارشگری مالی، به بررسی ارتباط آن با گزارشگری مالیاتی پرداختند. جامعه آماری پژوهش استان تهران و در پنچ گروه شامل اعضای هیات علمی دانشگاه، حسابرسان مستقل (حسابدار رسمی)، کارشناسان مالی بورس (به نمایندگی بورس اوراق بهادار تهران)، ممیزین مالیاتی (به نمایندگی سازمان امور مالیاتی استان تهران) و مدیران مالی (به نمایندگی تهیه کنندگان صور ت های مالی) می باشد. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها و بررسی تاثیر گزارشگری مالیاتی بر شفافیت گزارشگری مالی در هر یک از گروه های ذکر شده از مدل آماری همبستگی و برای تفاوت بین هر جفت از همبستگی مربوط به گروه های فوق از مدل z فیشر استفاده شده است. نتایج پژوهش بیانگر وجود یک رابطه مثبت بین گزارشگری مالیاتی و شفافیت گزارشگری مالی بوده است، به طوری که در صورت تهیه گزارشگری مالیاتی به ضمیمه گزارشگری مالی، شفافیت گزارشگری مالی تا حدود زیادی تامین خواهد شد.
برزگری و فیض پور(۱۳۹۲) در تحقیقی، استدلال نمودند که سازمان امور مالیاتی رابط اصلی بین دولت و شهروندان است که عملکرد خوب آن نمادی از دولت خوب محسوب می گردد. روش تحقیق آنها از نوع همبستگی و مدل ریاضی بکار رفته، مبتنی بر رگرسیون چند متغیر است. بدین علت در سالهای اخیر سیاستگذاران با آگاهی یافتن از اهمیت این موضوع به دنبال روشهایی هستند تا ضمن ترویج و توسعه کسب و کار در کشور موجب اطمینان منطقی از رعایت و پرداخت داوطلبانه مالیات در کشورها گردد. یکی از این سیاستها و روشها بهره گیری از حسابرسی های مدرن با رویکرد مدیریت ریسک بوده و این رویکرد، عنصری اساسی جهت مدیریت کارآ و اثربخش رعایت تمکین مالیاتی بحساب میآید. این دیدگاه میکوشد تا با اولویتبندی عملیات در سازمان مالیاتی، مسیر تعامل بین مودیان و سازمان را به سمت تبعیت مالیاتی بهتر از سوی مودیان و کاهش تنش های مالیاتی سوق دهد. بنابراین، مقاله حاضر با هدف بررسی مبانی نظری حسابرسی مالیاتی با دیدگاه مدیریت ریسک و همچنین نگرشی بر تجارب کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه در این زمینه طراحی شده است. این مقاله همچنین میکوشد تا با بهره گیری از این تجارب، به ارائه راهکاری مناسب در این حوزه در ایران بپردازد.
رمضانی و همکاران(۱۳۹۲) در تحقیقی به بررسی حسابرسی مالیاتی مبتنی بر ریسک و معیارهای تعیین کننده آن با تأکید بر اندازه مؤدیان مالیاتی و تجربه سایر کشورها پرداختند که از طریق شناخت عوامل مؤثر بر ریسک تمکین برنامه ریزی حسابرسی بر اساس ریسک، روش های محاسبه و ارزیابی ریسک و مدیریت تمکین مالیاتی همراه با ارائه خدمات و آموزش مناسب به مؤدیان انجام شده است. روش تحقیق آنها از نوع همبستگی و مدل ریاضی بکار رفته، مبتنی بر رگرسیون چند متغیر است. بر اساس مدل ارائه شده در این تحقیق، سازمان مالیاتی می تواند با بهره گرفتن از داده های بیرونی و درونی سازمان مالیاتی از قبیل داده های گمرکی، بانکی، بیمه، اظهارنامه های قبلی و . . . به تطبیق اطلاعات مؤدیان از طریق تحلیل بر مبنای ریسک بپردازد.
حقیقت و محمدی(۱۳۹۲) در تحقیقی استدلال نمودند که نظریه مرسوم در خصوص فاصلهمالیاتی این است که انتقال منابع از مالکان به دولت را کاهش می دهد و بدین طریق منجر به افزایش ثروت مالکان می گردد. نظریه هزینه های نمایندگی فاصله مالیاتی بیان می دارد که مدیران فرصت طلب از شرایط ابهام ذاتی فاصلهمالیاتی سوء استفاده کرده و اقدام به حیف و میل منابع مالکان می نمایند. جهت روشن شدن خلاف دیدگاه مذکور از شاخص کیفیت افشاء شرکتی محاسبه شده توسط سازمان بورس اوراق بهادار تهران و تفاوت سود مشمول مالیات ابرازی و قطعی سالانه با بهره گرفتن از رگرسیون خطی چندگانه، رابطه کیفیت افشاء شرکتی و فاصلهمالیاتی و میزان توجه افراد برون سازمانی به فاصله مالیاتی؛ مورد بررسی قرار گرفته است. بدین منظور نمونه ای متشکل از ۶۰۰ سال شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در دوره هشت ساله ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۹ بررسی شده است. روش تحقیق آنها از نوع همبستگی و مدل ریاضی بکار رفته، مبتنی بر رگرسیون چند متغیر است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که شرکت های با شفافیت بالا، پتانسیل تضاد نمایندگی کمتر و فاصلهمالیاتی بیشتر نسبت به شرکت های با شفافیت پایین دارند و همچنین افراد برون سازمانی اهمیت خاصی به فاصلهمالیاتی شرکت ها قائل نیستند. بنابراین در شرکت هایی که برنامه های فاصلهمالیاتی اجرا می شود، وجود شفافیت قابل قبول از اهمیت ویژه ای برخوردار خواهد بود.
مداح و نعمت الهی(۱۳۹۲) تحقیقی استدلال نمودند که فرار از پرداخت مالیات بر واردات یکی از علل شکل گیری اقتصاد غیررسمی است. فرار مالیاتی، درآمدهای دولت را کاهش می دهد و محدودیت هایی را در اجرای سیاست های اقتصادی به وجود می آورد. در این تحقیق، رابطه بین نرخ تعرفه و فرار مالیاتی در سطح داده های تجاری ۶ رقمی بر اساس طبقه بندی سیستم هماهنگ (HS) میان ایران و ۱۲ شریک تجاری آن طی سال های (۲۰۰۸-۲۰۰۳) مورد بررسی قرار گرفته است. فرار مالیاتی بر اساس روش باگواتی به صورت تفاوت بین ارزش صادرات گزارش شده به ایران و واردات گزارش شده توسط ایران از شرکای تجاری، تعریف شده است. نتایج حاصل از تخمین مدل های فرار مالیاتی، نشان می دهد که رابطه مثبت و معنی داری بین اختلافات تجاری یا فرار مالیاتی و نرخ های تعرفه در مورد ۲۷۹۱۷ تولیدات تحت بررسی وجود دارد و کشش فرار مالیاتی نسبت به نرخ های تعرفه ۰٫ ۶۷ است؛ یعنی با افزایش ۱ درصدی نرخ تعرفه، ۰٫ ۶۷ درصد فرار مالیاتی افزایش می یابد. همچنین کشش فرار مالیاتی نسبت به نرخ تعرفه برای کالاهایی دارای نرخ تعرفه بالاتر از میانگین ۰٫ ۸ است و به عبارت دیگر، فرار از پرداخت مالیات در مورد کالاهای با نرخ تعرفه بالاتر بیشتر اتفاق می افتد. اثر مثبت نرخ تعرفه بر فرار مالیاتی در مورد کالاهای دارای نرخ تعرفه کمتر از میانگین تایید نمی شود.
مهرانی و سیدی(۱۳۹۲) به بررسی رابطه بین مالیات بر درآمد و حسابداری محافظه کارانه پرداختند. روش تحقیق آنها از نوع همبستگی و مدل ریاضی بکار رفته، مبتنی بر رگرسیون چند متغیر است. در پژوهش فوق دو فرضیه مبنی بر وجود رابطه مثبت و معنادار بین مالیات ابرازی و تشخیصی و محافظ هکاری مطرح گردید و با بررسی ۱۴۶ شرکت طی بازه زمانی ۱۳۸۱ الی ۱۳۹۰سعی گردید شواهد تجربی در خصوص رابطه مالیات بر عملکرد و حسابداری محافظ هکارانه ارائه شود. این پژوهش نشان داد بین متوسط مالیات ابرازی سه سال قبل شرکت و محافظه رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. این شواهد مبین وجود انگیزه مالیاتی حسابداری محافظه کارانه در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد. بدین صورت که با افزایش مالیات بر درآمد انگیزه برای اعمال حسابداری محافظ هکارانه افزایش می یابد و شرکتها بدین وسیله سعی در صرفه جویی در هزینه مالیاتی خود و کاهش ارزش فعلی مالیاتهای پرداختی نمایند.
ب) کیفیت گزارشگری مالی و پیامدهای آن
مدرس و حصارزاده (۱۳۸۷) در تحقیق خود به بررسی رابطه کیفیت گزارشگری مالی و کارایی سرمایه ­گذاری بر اساس مدلی کاملاً منطبق با مدل تحقیق وردی(۲۰۰۶) پرداختند. روش تحقیق آنها از نوع همبستگی و مدل ریاضی بکار رفته، مبتنی بر رگرسیون چند متغیر است. آنها با بررسی ۱۲۰ شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در بین سال های ۷۹ الی ۸۵ نشان دادند که علاوه بر اینکه سطح کیفیت گزارشگری مالی با سطح کارایی سرمایه گذاری رابطه معنادار و مثبتی دارد، کیفیت گزارشگری مالی موجب­ بهبود کارایی سرمایه ­گذاری می­ شود. همچنین، این تحقیق نشان داد که بر اساس مدل استفاده شده به منظور کارایی سرمایه ­گذاری بین بیش(یا کم) سرمایه ­گذاری و کیفیت گزارشگری­مالی رابطه­ای منفی و معنادار وجود دارد. نتایج تحقیق حاکی از آن است که کیفیت گزارشگری مالی از طریق کاهش بیش(کم) سرمایه ­گذاری می تواند موجب ارتقای کارایی سرمایه ­گذاری گردد.
نیکومرام و نهندی (۱۳۸۸) تحقیقی تحت عنوان تبیین و ارائه الگویی برای تعیین و ارزیابی عوامل مؤثر بر انتخاب کیفیت گزارشگری مالی در ایران را انجام دادند.این تحقیق عوامل مؤثر بر انتخاب کیفیت گزارشگری مالی در ایران را شناسایی و ارزیابی کرده است. روش تحقیق آنها از نوع همبستگی و مدل ریاضی بکار رفته، مبتنی بر رگرسیون چند متغیر است. جامعه آماری تحقیق، شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و دوره تحقیق از سال ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۵ می باشد. نتایج آزمونهای تک متغیره فرضیه های تحقیق نشان می دهد کیفیت گزارشگری مالی با حاشیه سودآوری، و کارایی مدیریت شرکت رابطه مثبت و با رقابت در بازار محصول، محافظه ­کاری مدیریت، اندازه، سرمایه بر بودن فعالیت، چرخه عملیاتی و پیچیدگی محیط فعالیت شرکت رابطه منفی دارد. با این حال، بین کیفیت گزارشگری مالی با فرصتهای رشد، تمرکز مالکیت، ساختار هیئت مدیره، مالکیت اعضای هیئت مدیره، صداقت مدیریت، و اهرم مالی شرکت رابطه­ای مشاهد­ه نگردید.
سجادی و همکاران (۱۳۸۸) در طی تحقیقی به بررسی ویژگی های غیرمالی موثر بر کیفیت گزارشگری مالی در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران پرداختند. در این تحقیق ارتباط پنج ویژگی غیرمالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران با کیفیت گزارشگری مالی آن ها بررسی شده است. روش تحقیق آنها از نوع همبستگی و مدل ریاضی بکار رفته، مبتنی بر رگرسیون چند متغیر است. برای اندازه گیری کیفیت گزارشگری مالی از شاخصی متشکل از ۱۵۵ قلم بر اساس استانداردهای حسابداری ایران و سایر قوانین مربوط در مورد افشاء استفاده شد و ارتباط احتمالی آن با اندازه شرکت، نوع موسسه حسابرسی، نوع صنعت، ساختار مالکیت و عمرشرکت با بهره گرفتن از مدلهای رگرسیون چندگانه بررسی شد. نتایج نشان می­دهد اندازه شرکت، عمر شرکت و نوع صنعت رابطه مثبت معنادار و ساختار مالکیت رابطه منفی با کیفیت گزارشگری مالی دارد اما رابطه نوع موسسه حسابرسی با کیفیت گزارشگری مالی از لحاظ آماری معنادار نبود.
ثقفی­و عرب مازار یزدی (۱۳۸۹)تحقیقی تحت عنوان کیفیت گزارشگری مالی و ناکارایی سرمایه ­گذاری را انجام دادند. این تحقیق با بهره گرفتن از مدل تعدیل شده وردی(۲۰۰۶) به آزمون تجربی رابطه میان کارایی سرمایه ­گذاری و کیفیت گزارشگری مالی پرداخته است. کارایی سرمایه ­گذاری به صورت مفهومی، به معنی پذیرش پروژه هایی باارزش فعلی خالص مثبت است و منظور از ناکارایی سرمایه ­گذاری، گذر از این فرصت­های سرمایه گذاری(سرمایه ­گذاری کمتر از حد) و یا انتخاب پروژه هایی با خالص ارزش­فعلی­منفی(سرمایه ­گذاری بیش از حد) است. در این تحقیق، سرمایه ­گذاری مورد انتظار، تابعی از فرصتهای رشد تلقی شده و سرمایه ­گذاری کمتر ازحد(انحراف منفی از سرمایه ­گذاری مورد انتظار) و سرمایه ­گذاری بیش از حد (انحراف مثبت از سرمایه ­گذاری مورد انتظار)، به عنوان ناکارایی سرمایه ­گذاری مطرح شده است. روش تحقیق آنها از نوع همبستگی و مدل ریاضی بکار رفته، مبتنی بر رگرسیون چند متغیر است. برای ارزیابی کیفیت گزارشگری مالی، از مدل های کیفیت اقلام تعهدی استفاده شده است. این تحقیق در ۱۵۲ شرکت پذیرفته شده در بورس تهران، بر اساس اطّلاعات مندرج در گزارش های مالی شرکت ها در فاصله سال های ۱۳۷۹ الی ۱۳۸۷ انجام شده است که نتایج نشان داد در بورس تهران بر خلاف تحقیقات بیدل و همکاران(۲۰۰۶، ۲۰۰۷ و ۲۰۰۹) و وردی ( ۲۰۰۶ ) ، عملاًهیچ گونه همبستگی معناداری میان متغیرهای مزبور وجود ندارد.
کردستانی و رحیمی (۱۳۹۰) به پژوهشی با عنوان بررسی عوامل تعیین کننده انتخاب سطح کیفیت گزارشگری مالی و اثرات اقتصادی آن در بازار سرمایه پرداخته اند. این بررسی با بهره گرفتن از اطّلاعات ۱۰۱ شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره زمانی ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۶ و با بهره گیری از روش تجزیه و تحلیل رگرسیون خطی چند متغیره انجام شده است. روش تحقیق آنها از نوع همبستگی و مدل ریاضی بکار رفته، مبتنی بر رگرسیون چند متغیر است. نتایج این پژوهش دلالت بر وجود یک رابطه مثبت معنادار بین مالکیت نهادی و سطح کیفیت گزارشگری مالی دارد. بین رشد فروش، سرمایه گذاری در دارایی های ثابت و اهرم مالی و سطح کیفیت گزارشگری رابطه معناداری وجود نداشته است. همچنین بین سطح کیفیت گزارشگری مالی با هزینه سرمایه سهام عادی و عدم تقارن اطّلاعاتی رابطه معناداری مشاهده نشده است.
بادآور نهندی و همکاران (۱۳۹۲) در طی پژوهشی به بررسی تأثیر شفافیت اطّلاعات حسابداری بر ناکارایی سرمایه گذاری در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران پرداختند. هدف این پژوهش بررسی اثربخشی شفافیت اطّلاعات حسابداری در بهبود کارایی سرمایه گذاری در بورس اوراق بهادار تهران است. به این منظور، برای اندازه گیری شفافیت اطّلاعات حسابداری از مدل بارث(۲۰۰۹ ) و برای اندازه گیری کارایی سرمایه گذاری از مدل ریچاردسون (۲۰۰۶) استفاده شده است. روش تحقیق آنها از نوع همبستگی و مدل ریاضی بکار رفته، مبتنی بر رگرسیون چند متغیر است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که شفافیت اطّلاعات حسابداری بر کارایی سرمایه گذاری تأثیری ندارد. این موضوع بیانگر عدم نقش فعال اطّلاعات حسابداری در توزیع برابر اطّلاعات بین گرو ههای ذینفع و نظارت آنها در هدایت صحیح منابع از سوی مدیریت به سمت سرمایه گذاری در پژوهش های بهینه می باشد.
قربانی و همکاران (۱۳۹۲) در پژوهشی تأثیر کیفیت گزارشگری مالی بر نوسان بازده غیر متعارف سهام را در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی یک دوره زمانی ده ساله (از سال ۱۳۸۰ الی۱۳۸۹) مورد بررسی قرار دادند. در این پژوهش برای اندازه گیری کیفیت گزارشگری مالی از شاخص کیفیت سود بر اساس مدل فرانسیس(۲۰۰۵) و برای محاسبه نوسان بازده غیر متعارف سهام نیز از مدل سه عاملی فاما و فرنچ (۱۹۹۳) استفاده شده است. تحلیل داده های این پژوهش با بهره گرفتن از رگرسیون خطی چندگانه با بهره گرفتن از داده های ترکیبی انجام گرفته است. نتایج پژوهش نشان می دهد که کیفیت گزارشگری مالی بر نوسان بازده غیر متعارف سهام تأثیری معکوس دارد. همچنین نتایج پژوهش دلالت بر وجود تأثیر مستقیم متغیرهای بازده سالانه سهام، اهرم مالی، جریان نقدی عملیاتی سال آینده، بر نوسان بازده غیر متعارف سهام و نیز تأثیر معکوس اندازه شرکت بر نوسان بازده غیر متعارف سهام، دارد.
ج) استراتژی شرکت و نقش آن
خلیلی عراقی و همکاران (۱۳۸۸) طی تحقیقی با عنوان اثر ریسک‌های محیط، استراتژی شرکت و ساختار سرمایه بر عملکرد شرکت‌ها انجام دادند. روش تحقیق آنها از نوع همبستگی و مدل ریاضی بکار رفته، مبتنی بر رگرسیون چند متغیر است. آنها به این نتیجه رسیدند که در تأثیر استراتژی بر عملکرد‌ می توان چنین بیان کرد که نرخ بازده حقوق صاحبان سهام را‌ می توان به عنوان تابعی خطی از رشد دارایی، رشد فروش، پتانسیل رشد و نقدینگی در نظر گرفت که رشد دارایی دارای بیشترین تأثیر بر نرخ بازده حقوق صاحبان سهام‌ میباشد و رشد فروش، پتانسیل رشد ونقدینگی دارای تأثیر کمتری‌ می باشد‌‌.
عرب صالحی و همکاران (۱۳۹۱) در تحقیقی به بررسی ارتباط بین ریسک محیط، استراتژی شرکت و ساختار سرمایه با عملکرد شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار پرداختند. روش تحقیق آنها از نوع همبستگی و مدل ریاضی بکار رفته، مبتنی بر رگرسیون چند متغیر است. نتایج نشان داد که بین ریسک محیط و جریان نقد آزاد هر سهم، بین ریسک محیط و نرخ بازده حقوق صاحبان سهام و بین ساختر سرمایه و جریان نقد آزاد هر سهم رابطه معنادار وجود دارد.
هنربخش و همکاران (۱۳۹۱) به بررسی اثر نسبی استراتژی‌های تجاری بر روی ارتباط بین اهرم مالی و عملکرد شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران پرداختند. روش تحقیق آنها از نوع همبستگی و مدل ریاضی بکار رفته، مبتنی بر رگرسیون چند متغیر است. برای آزمون فرضیات، شرکتها به ۲ طبقه دارای استراتژی رهبری هزینه یا استراتژی تمایز محصول تقسیم شده‌اند. نتایج حاکی از آن است که در هر۲ طبقه‌ی شرکت‌ها، متغیر اهرم مالی رابطه مثبتی با عملکرد شرکت دارد. همچنین نتایج نشان داده است که در شرکت‌های با استراتژی رهبری هزینه، سود تقسیمی رابطه مثبتی با عملکرد شرکت دارد. و در شرکت‌های با استراتژی تمایز محصول، متغیر اندازه شرکت، رابطه مثبت با عملکرد اما سود تقسیمی رابطه منفی با عملکرد شرکت دارند.
د) عدم اطمینان و پیامدهای آن
پورحیدری و همکاران(۱۳۹۰) در تحقیقی به بررسی این موضوع پرداختند که تحت چه شرایطی روش های بودجه بندی سرمایه ای در بین شرکت ها متفاوت است و چه چیز حاکم بر این تفاوت هاست. آنها استدلال نمودند که مدیران ممکن است ابهام را در محیط عمومی، صنعت و شرکت درک کنند. این مطالعه فرصتی را برای تحلیل اثرات عدم اطمینان های برون شرکتی (شامل عدم اطمینان رقابتی، نرخ ارز، عدم اطمینان سیاسی) و عدم اطمینان های درون شرکتی (شامل عدم اطمینان رفتاری و وصول مطالبات) در روش های بودجه بندی سرمایه ای ارائه می دهد.یافته های پژوهش حاکی از آنست که افزایش در عدم اطمینان های خاص بر بکارگیری روش های پیشرفته بودجه بندی سرمایه ای تاثیر می گذارد.

۴-۲) خلاصه پیشینه تحقیق

جدول ۲-۲) خلاصه تحقیقات خارجی

تاریخ

محققین

متغیرها و نحوه اندازه گیری

مدل

نتایج

۲۰۰۲

نیمروسکی و همکاران

ارزش ها، عقاید، گرایشها، دانش مالیاتی و رفتار تمکین مالیاتی واقعی

معادلات ساختاری

رابطه بین ارزش ها، عقاید، گرایشها، دانش مالیاتی و رفتار تمکین مالیاتی واقعی وجود دارد

۲۰۰۳

نمیروسکی و ویرینگ

نقش موسسات مالیاتی در تمکین مالیاتی

معادلات ساختاری

وکیل مالیاتی نقش عمده ای در ارائه مشورت و توصیه های مالیاتی، تصحیح اظهارنامه مالیاتی و مدیریت ریسک برای به حداقل رساندن مالیاتها بر عهده دارد.

امام صادق(ع) فرمود: «مردى خدمت پیامبر(ص) آمد و عرض کرد: اى رسول خدا، به چه کسى نیکى کنم؟ فرمود: به مادرت. عرض کرد: سپس به چه کسى؟ فرمود: به مادرت. عرض کرد: بعد از او به چه کسى؟ فرمود: به مادرت. عرض کرد: سپس به چه کسى؟ فرمود: به پدرت» (الکافی: ج۲، ص۱۵۹).
روایات بی شمار دیگری نیز در رابطه با جایگاه و اهمیت نقش مادر و احترام به وی در کنار احترام به پدر از زبان معصومین(ع) ذکر شده اند (وسائل الشیعه: ج۱۵، ص۱۲۵ ؛ مستدرک الوسائل: ج۱۵، ص۱۸۲ الکافی: ج۵، ص۳۳۶ ؛ من لایحضره الفقیه: ج۲، ص۴۹ ؛ بحار الانوار: ج۷۴، ص۸۵ ؛ مکارم الاخلاق: ص۲۳۴ ؛ عوالی اللآلی: ج۱، ص۴۴۲ ؛ الکافی: ج۲، ص۱۳۰ ؛ الجعفریات: ص۹۲ ؛ مشکاه الانوار: ص۲۶۶ الاختصاص: ص۳۳۹ ؛ ارشادالقلوب: ج۱، ص۱۸۴).
همچنین از سیره حضرت زهرا(س) احادیث و روایات بسیاری نقل شده است که اهتمام ایشان به امر مادری را می رساند و می تواند الگویی مطلوب از یک مادر برای زنان جامعه ما باشد (وسایل الشیعه: ج ۵، ص۱۲۶؛ بحار الانوار، ج ۳۹، ص۲۲ و ۲۵۸ و ۳۱۶).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۳- خانه داری
رسیدگی به کارهای خانه و رتق و فتق امور منزل اگرچه از وظایف واجب زنان به عنوان همسر در دین اسلام شمرده نشده است اما یکی از نقش هایی که زنان به طور عرفی و اخلاقی در خانواده و در قبال شوهرانشان به آن می پردازند، رسیدگی به فعالیت های خانه و رفع نیازهای خانواده در منزل است. در واقع اگر بپذیریم که وجود زن و مرد در جامعه و خانواده می بایست در راستای تکمیل یکدیگر بوده و هر دو برای یک هدف واحد تلاش نمایند، می بایست تقسیم کار مناسبی میان زن و مرد برای انجام امور مربوط به زندگی و رشد و تعالی افراد و جامعه صورت گیرد. در دین اسلام از آنجا که مردان وظیفه سرپرستی خانواده را برعهده داشته و موظف به تامین هزینه های خانواده و پرداخت نفقه به همسران خود می باشند، قاعدتا می بایست برای کسب درآمد به اشتغال خارج از خانه بپردازد. و از سوی دیگر زن اگرچه وظیفه انجام کارهای خانه را نداشته و می تواند برای انجام آن (حتی شیردادن به بچه). از مرد دستمزد مطالبه نماید اما از دیگر سو وظیفه تامین مخارج خود و خانواده را نیز مانند مرد برعهده ندارد. لذا بر طبق این قواعد شرعی است که زنان به طور عرفی و اخلاقی خود را متعهد به انجام کارهای خانه و رسیدگی به نیازهای شوهر و فرزندانشان می بینند.
روایات متعددی از گفتار و سیره معصومین(ع) وجود دارد که به اینگونه تقسیم کار جنسیتی مهر تایید زده و زنان را در مقام خانه داری و رسیدن به امور منزل مورد ستایش قرار می دهند. در تقسیم نقش‌ها در دین اسلام، گویا چنین مورد نظر بوده است که وجهه اصلی همت زن، خانه و خانواده باشد. تقاضای علی(ع) و فاطمه(س) از پیامبر اکرم(ص) در زمینه تقسیم‌بندی فعالیت‌ها و احاله کارهای درون خانه به فاطمه(س) و فعالیت‌های بیرون خانه به علی(ع) (وسائل الشیعه: ج۲۰، ص۱۷۲ ؛ مستدرک الوسایل: ج۱۳، ص۴۸). نشان تفکیک جنسیتی فعالیت‌هاست (حق شناس،۸۴:۱۳۸۹). و نیز پیامبر اکرم(ص) می فرمایند: «هر زنی غذایی گوارا برای شوهرش تهیه کند، خدا در بهشت خوراکی های گوناگون برای او خلق کند و گوید: بخور و بنوش در مقابل آن زحمت ها که در دوران گذشته کشیده ای» (مستدرک ‏الوسائل: ج۱۴، ص۲۴۵). امام صادق(ع) می فرمایند: «بهترین زنان شما زنی است که خوشبو و خوش دستپخت باشد» (وسائل الشیعه: ج۱۴، ص۱۵).
۴- تحصیل
از آنجا که حق آموزش و تحصیل، از حقوق طبیعی و فطری انسانی محسوب شده و هیچ ارتباطی با زنانگی و مردانگی ندارد، اسلام نیز با نگرش متین و متقن برای حق تحصیل و آموزش زن و مرد ارزش بسیار ویژه ای قائل شده است. لذا فعالیت اجتماعی دیگری که در جامعه اسلامی برای زنان نه تنها مجاز شمرده شده بلکه مورد تاکید و ترجیح واقع شده است، امر تحصیل و طلب علم است. این نقش خطیر اجتماعی برای زنان همانند مردان فرض گرفته شده و تحصیل علم و کسب دانش از احکامی است که زن و مرد در آن مشترک بوده و هرگز دین اسلام جنس را سدّ راه دانش اندوزی نمی داند. «البته مراد از حق یکسان در تعلیم و آموزش، این نیست که حتماً نوع تعلیم آموزش و اهداف آن نیز در همه موارد باید برای زن و مرد یکسان باشد» (مستقیمی،۹:۱۳۸۰).
اما از آنجایی که شمار دانشمندان زن در تاریخ نظام آموزش اسلامی در مقایسه با مردها کمتر است، بعضی پنداشته اند در اسلام محدودیتی درباره تحصیل زنان و دختران وجود دارد در صورتی که این تصور غلطی است و تمام آیات و روایاتی که درباره تحصیل علم و دانش وارد شده، همانند «یاایهاالناس» و «یاایهاالذین آمنوا» عمومی است و شامل زن ها هم می شود و قرآن کسانی را که دارای علم هستند با کسانی که جاهل می باشند برابر نمی داند (قرآن کریم، زمر:۹). احادیث و روایات زیادی در باب طلب و تحصیل علم برای مسلمانان و مومنان اعم از زن و مرد در کتب روایی معتبر نقل شده است که معروفترین آنها عبارتست از:
قال رسول الله(ص) : «طَـلَبُ الْعِلْمِ فَریضَهٌ عَلى کُلِّ مُسْلِمٍ وَ مُسلِمَهٍ»
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «فراگرفتن علم برای هر مرد و زن مسلمان واجب است» (بحارالانوار: ج۱، ص۱۷۷ ؛ الحیاه: ج۱،‌ص۷۰ ؛ میزان الحکمه: ج۸، ص۲۸ ؛ کنزالفوائد: ج۲، ص۱۰۷).
همچنین روایات بسیار زیادی از زبان معصومین(ع) در فضیلت علم آموزی و تحصیل برای مسلمانان و مومنان در منابع روایی معتبر به چشم می خورد (وسائل الشیعه: ج۲۱، ص۴۸۷ ؛ بحارالانوار: ج۱۰۳، ص۲۴۹ ؛ الکافی: ج۱، ص۳۰ ؛ کنزالعمال: ج۱۳، ص۱۵۱؛ مستدرک الوسایل: ج۱۲، ص۲۰۱ ؛ غررالحکم و دررالکلم: ص۴۴، ح۱۰۷ ؛ نهج البلاغه: ص۴۶۹، ح۵ ؛ نهج الفصاحه: ص۶۰۰ ؛ امالى صدوق: ص ۶۱۶).
علاوه بر احادیث و روایات منقول از رسول اکرم(ص) و ائمه معصومین(ع) پیرامون فضیلت علم برای مرد و زن مسلمان، موارد متعددی از سیره آنان و زنان و دختران این بزرگواران در روایات تاریخی مستند به چشم می خورد که مبیین تلاش زنان به کسب علم و دانش در زمان صدر اسلام است (وسایل الشیعه: ج۱۴، صص۱۲۷ ؛ تهذیب الاحکام: ج۱۲، ص۴۲۸).
بررسی دیدگاه های صاحبنظران و بزرگان و علمای دینی در زمینه تحصیل زنان نیز می تواند به نوبه خود مهر تایید بر جواز و استحباب انجام این عمل برای زنان در دین اسلام باشد. از دید امام خمینی (ره) زنان نه تنها از فعالیتهای علمی و فرهنگی منع نشده اند بلکه همواره تأکیدات ایشان بر اهمیت تعلیم و تعلم بانوان با حفظ موازین شرعی، به عنوان وظیفه، محرکی برای تلاش هر چه بیشتر زنان در این عرصه بوده است. ایشان در این باره می فرمایند: «در علم و تقوا کوشش کنید که علم به هیچ کس انحصار ندارد، علم مال همه است و کوشش برای رسیدن به علم و تقوا وظیفه همه ماست و همه ی شماست» (صحیفه نور، ج۵، ص۲۸۳).
مقام معظم رهبری نیز در باب تحصیل و علم آموزی زنان می فرمایند:
زنان مى‌توانند تحصیلات عالیه کنند. بعضی ها خیال مى‌کنند که دختران نباید تحصیل کنند. این، اشتباه و خطاست. دختران باید در رشته‌هایى که براى آنها مفید است و به آن علاقه و شوق دارند، تحصیل کنند. جامعه به تحصیلات دختران هم نیازمند است؛ همچنان که به تحصیلات پسران نیازمند است. البته محیط تحصیل باید سالم باشد؛ هم براى پسر و هم براى دختر (مقام معظم رهبری، ۲۰/۱۲/۷۵).
شهید مطهری نیز در باب تحصیل علم زنان می نویسد:
خداوند فکر و استعداد درس خواندن را و میل و شوق به آن را همان طور که در مرد قرار داده در زن هم قرار داده و منع او چیزی جز جلوی استعداد خدا دادی را گرفتن نیست (مطهری،۷۶:۱۳۸۵).
غالب صاحبنظران و کارشناسان عرصه زنان و خانواده در جامعه امروز نیز قائل به حق تحصیل زنان البته با لحاظ بعضی قیود می باشند که در ادامه به آن می پردازیم (مصاحبه با حجت الاسلام زیبایی نژاد، ۱۷/۷/۹۰ ؛ دکتر کرمی،۲۰/۹/۹۰ ؛ دکتر نیلچی، ۱۱/۸/۹۰ ؛ دکتر زاهدی، ۲۳/۹/۹۰ ؛ دکتر همتی، ۹/۹/۹۰ ؛ دکتر میرخانی، ۲۴/۹/۹۰ ؛ دکتر رجبی، ۲۶/۹/۹۰ ؛ دکتر باقری، ۱۱/۷/۹۰).
همانطور که اشاره شد جواز تحصیل علم برای زنان به معنای مطلوب بودن تحصیل در هر زمینه و با هر هدفی نیست و همانطور که برای تحصیل مردان نیز قیودی وجود دارد برای علم آموزی زنان نیز یقینا ملاحضاتی وجود دارد که رعایت آنها باعث افزایش بازدهی زنان در خانواده و جامعه شده و آسیب ها و تهدیدهای کمتری را نیز متوجه جامعه اسلامی خواهد کرد. تعدادی از ملاحظات مذکور عبارتند از:
۱-۴- تحصیل علوم متناسب با ویژگیهای زن
یکی از ملاحظاتی که در باب تحصیل زنان وجود دارد این است که آنها متناسب با شرایط روحی و جسمی خاص خود می بایستی آماده پذیرفتن نقش هایی ویژه و اصطلاحا زنانه در جامعه و خانواده گردند که معمولا از عهده مردان برنیامده و یا بهتر است زنان در آن عرصه ها حضور داشته باشند زیرا از مردان مثمر ثمرتر خواهند بود. لذا تحصیل آنان نیز بایست در راستای همین هدف اتفاق بیافتد. به عبارت دیگر در هر جامعه ای یکسری مشاغل و نقش ها وجود دارند که مردانه تلقی شده و زنان برای حضور در آن نقش ها یا دچار مشکل شده و یا بازدهی لازم را نخواهند داشت. از سوی دیگر یکسری مشاغل نیز وجود دارد که حضور مردان در آن عرصه ها یا منع شرعی و عرفی دارد و یا به دلیل شرایط خاص آن نقش و استعدادهای متفاوت مردان به آن شرایط، بازدهی لازم اتفاق نمی افتد. همین رابطه در مورد زنان نیز صادق است. به طور مثال مشاغلی چون پزشکی زنان، پرستاری، آرایشگری زنان، آموزش و تربیت و… را می توان هم با لحاظ محدودیت های عرفی و شرعی ورود مردان به آنها و هم به لحاظ شرایط ویژه این نقش ها، آنها را مشاغلی زنانه تلقی نمود. لذا تحصیل زنان نیز بهتر است در راستای آماده سازی آنان برای پذیرش همین مشاغل و نقش های اجتماعی صورت گیرد (مصاحبه با حجت الاسلام زیبایی نژاد، ۱۷/۷/۹۰ ؛ دکتر کرمی،۲۰/۹/۹۰ ؛ دکتر نیلچی، ۱۱/۸/۹۰ ؛ دکتر زاهدی، ۲۳/۹/۹۰ ؛ دکتر ایمانی، ۳/۹/۹۰ ؛ دکتر میرخانی، ۲۴/۹/۹۰ ؛ دکتر رجبی، ۲۶/۹/۹۰ ؛ دکتر باقری، ۱۱/۷/۹۰).
البته ورود زنان به عرصه های دیگری چون مهندسی و مدیریت و مشاغل دیگری از این قبیل هیچگونه منع شرعی و عرفی ندارد و از دیدگاه بعضی از کارشناسان، چه بسا زنانی در این عرصه ها حضوری موثرتر از بسیاری از مردان دیگر دارند (مصاحبه با دکتر آئینه وند، ۱۲/۹/۹۰ ؛ دکتر سجادیه،۲۰/۹/۹۰ ؛ دکتر علم الهدی، ۲۹/۸/۹۰). اما این ملاحظات بدون در نظر گرفتن موارد استثناء طرح می گردد.
۲-۴- تحصیل برای صرف تعالی و نه برای اشتغال
یکی دیگر از ملاحظاتی که تعدادی از کارشناسان این عرصه به آن اذعان داشتند این بود که
اولا از یک سو منابع اشتغال و کسب درآمد در جامعه محدود است و از سوی دیگر در دین اسلام مردان به دلیل سرپرستی خانواده عهده دار نفقه و مخارج خانه می باشند، لازم است سیاست های شغلی جامعه به سمت حمایت از اشتغال مردان حرکت کرده و ابتدا مردان را در یافتن شغل مناسب شان و نیاز خود یاری دهد.
ثانیا تحصیل زنان امری غیر قابل انکار و از ضروریات امروز جامعه اسلامی به شمار می رود و زنان تحصیلکرده به مراتب از زنان بیسواد دارای بازدهی بیشتری در عرصه های مختلف حتی در خانه هستند.
لذا با در نظر گرفتن این دو قید مهم، می توان علوم و رشته هایی را ایجاد کرد که هدف آنها آماده سازی افراد برای عهده دار شدن شغل در جامعه نباشد و صرفا در راستای ارتقای سطح دانش زنان نسبت به مسائل و اقتضائات زمان و محیط اطرافشان صورت گیرد. به عبارت دیگر باید شرایطی را ایجاد کرد که زنان هم به واسطه تحصیل و علم آموزی به رشد و تعالی رسیده و هم منابع شغلی محدود جامعه به واسطه حضور گسترده و بی رویه زنان در عرصه اشتغال، از مردان سلب نگردد (مصاحبه با دکتر زاهدی، ۲۳/۹/۹۰).
۵- آموزش و تربیت
در جامعه اسلامی یکی از نقش ها و مشاغلی که عهده دار شدن زنان در آن عرصه دارای ترجیح و تاکید بسیار بوده، آموزش و تعلیم و تربیت است. زنان به دلیل شرایط و استعدادهای ذاتی و تکوینی خود در بعد روحی و عاطفی و برخورداری از دو صفت ویژه ی صبوری و محبت، بسیار بیشتر از مردان مستعد بازدهی و تاثیرگذاری در عرصه آموزش و تربیت می باشند (مصاحبه با دکتر سجادیه، ۲۰/۹/۹۰ ؛ دکتر میرخانی، ۲۴/۹/۹۰ ؛ دکتر زاهدی، ۲۳/۹/۹۰).
با مروری به سیره اهل بیت(ع) و فعالیت زنان در عصر پیامبر اکرم(ص) به امر آموزش و تعلیم، گواه صادقی بر این معنی است که نه تنها نفس تحصیل علم و تعلم برای زنان، بلکه تعلیم و آموزش آنان از امور بسیار مؤکد و شریف محسوب می شده است. به شهادت تاریخ، یکسال از مدت اقامت امام علی(ع) و خانواده بزرگوارش در کوفه می گذشت که گروهی از بانوان خردمند و بزرگ کوفه به محضر ایشان پیغام فرستادند که ما شنیده ایم حضرت زینب(س) نیز مانند مادر بزرگوار خود، حضرت فاطمه(س) دارای قدرت علم و دانش فراوانی است و اگر اجازه بدهید برای بهره گرفتن از دانش او به حضورش برسیم. حضرت علی(ع) نیز با این درخواست موافقت فرموده و زنان کوفه در محفل درس و تفسیر قرآن حضرت زینب(س) شرکت جستند» (ریاحین الشریعه: ج۳، ص۷۵).
در تاریخ صدر اسلام موارد بسیاری از علم آموزی زنان و آموزش علم روز (قرآن و حدیث). توسط زنان فاضله به زنان در مراکز و مجامع عمومی ذکر شده است (مستدرک الوسایل: ج۱۷، ص۳۱۷ ؛ مصاحبه با دکتر رجبی، ۲۶/۹/۹۰ ؛ با دکتر آئینه وند، ۱۲/۹/۹۰). همچنین حضرت امام خمینی (ره) نیز در این زمینه فرمایشات بسیار زیبایی دارند (تبیان: دفتر هشتم، ص۵۵).
۶- اشتغال و فعالیت اقتصادی
یکی دیگر از نقش هایی که دین مبین اسلام برای زنان در جامعه مجاز شمرده است، فعالیت اقتصادی و برخورداری از شغل درآمدزا در جامعه است. البته عهده دار شدن این نقش برای زنان جنبه ی وظیفه و فریضه ندارد و واجب بودن این امر برای مردان متصور گردیده و تلاش مرد برای تامین هزینه های خانواده در روایات همچون جهاد فی سبیل الله تلقی شده است (الکافی: ج۵، ص۸۸). و سستی در این امر به شدت مذموم است (وسائل الشیعه: ج۱۲، ص۳۸ ؛ بحار الانوار: ج۸، ص۱۱۱ ؛ من لایحضره الفقیه: ج۳، ص۱۶۹؛ فروع کافى: ج۵، ص۸۶ ؛ میزان الحکمه: ج۱۱، ص۵۱۸).
با عنایت به آیات قرآن (قرآن کریم، بقره:۲۳۴ ؛ نساء:۳۲ ؛ قصص:۲۳). و روایات فراوان (بحارالانوار: ج۱۰۰، ص۹ ؛ وسائل الشیعه: ج۱۲، ص۴۹ ؛ مستدرک الوسائل: ج۱۳، ص۱۲). که بر جواز اشتغال برای زنان دلالت دارند و نیز گزارش های تاریخی از سیره زنان اهل بیت(ع) و زنان صحابه که به اشتغال و کسب درآمد می پرداختند و پیامبر اکرم(ص) نیز مخالفتی با آن نداشتند (وسائل الشیعه: ج۲۲، ص۲۴۶ ؛ بحارالانوار: ج۴۷، ص۴۹ ؛ مصاحبه با دکتر آینه وند، ۱۲/۹/۹۰ ؛ دکتر رجبی، ۲۶/۹/۹۰). و نیز نظرات بزرگان و اندیشمندان دینی و کارشناسان این عرصه (صحیفه نور: ج۷، ص۳۳۹ ؛ مقام معظم رهبری، ۲۰/۱۲/۱۳۷۵ ؛ علامه طباطبائی،۳۸۲:۱۳۷۰ ؛ مصاحبه با حجت الاسلام زیبایی نژاد، ۱۷/۷/۹۰ ؛ دکتر کرمی،۲۰/۹/۹۰ دکتر نیلچی، ۱۱/۸/۹۰ ؛ دکتر زاهدی، ۲۳/۹/۹۰ ؛ دکتر ایمانی، ۳/۹/۹۰ ؛ دکتر میرخانی، ۲۴/۹/۹۰ ؛ دکتر رجبی، ۲۶/۹/۹۰ ؛ دکتر باقری، ۱۱/۷/۹۰ ؛ دکتر امامی، ۵/۸/۹۰ ؛ دکتر سجادیه، ۲۰/۹/۹۰). مبین این حقیقت است که اشتغال و فعالیت اقتصادی برای زنان امری صرفا مجاز و منوط به تمایل خود زن البته با اجازه و صلاحدید همسر است (قانون مدنی: ماده ۱۱۱۷).
جواز اشتغال زنان مانند امر تحصیل و علم آموزی آنان به معنای بی قید بودن آن و جایز شمردن ورود زنان به هر نوع شغل و فعالیتی در جامعه نبوده و دارای ملاحظاتی است که به نظر می رسد بررسی و تحلیل آنها در تبیین دقیقتر الگوی نقش اجتماعی زنان کمک شایانی خواهد کرد. برای تحلیل و بررسی بهتر این ملاحظات ابتدا تحلیلی از وضعیت اشتغال زنان در جامعه معاصر ارائه شده و سپس به طرح دیدگاه های کارشناسان این عرصه درباب اشتغال زنان پرداخته می شود.
۶-۱- علل اساسی گرایش زنان به اشتغال
روی آوردن زنان به اشتغال خارج از خانه و تمایل به کسب درآمد اقتصادی در جامعه امروز دارای علل و عوامل متعددی است. بعضی از مهمترین این علل عبارتند از:
الف) علل فرهنگی و هویتی: جامعه ایرانی از دیر‌باز سبک زندگی‌ای را برگزیده است که گاه آن را فرهنگ مقایسه و چشم‌ هم چشمی می‌خوانند. در این فرهنگ واژه «آبرو» کاملاً پر کاربرد، و به معنای حفظ وجهه شخصی و خانوادگی در برابر دیگران است. این وضعیت در جامعه ایرانی رفته‌رفته مرزهای طبقاتی را درنوردیده‌ است؛ چنان‌که اشخاص و خانواده‌ها در زندگی روزمره، خود را با طبقات اجتماعی دیگر مقایسه و الگو‌های رفتاری آنان را اقتباس می‌کنند. تأثیر الگوی مقایسه‌ای را در رفتار اعضای خانواده، نوع پوشش، فرهنگ غذایی، حتی در چینش سفره، خانه‌آرایی، گذران اوقات فراغت، میزان و نوع مهریه، تحصیلات عالی و اشتغال می‌توان دریافت(رفیع پور،۲۰۸:۱۳۷۹). در این وضعیت، موضوعاتی چون تحصیلات عالی و اشتغال زنان، با سرعت به سرمایه اجتماعی خانواده و ابزاری برای کسب آبروی اجتماعی تبدیل می‌شود.
ب) نیاز اقتصادی: شاید بتوان گفت در چند دهه قبل، اشاعه آموزش به سبک جدید و در نتیجه بالا ‌رفتن سن ‌کار، سبب شده است که خانواده بخشی از نیروهایی را که در گذشته به بازار کار می‌فرستاد از دست بدهد و نوجوانان که در گذشته نیروی کار و از منابع درآمد خانواده به‌حساب می‌آمدند به عناصر مصرف کننده تبدیل شوند. این موضوع تعادل‌ مالی خانواده‌ها را از میان برده و از سوی دیگر سیاست‌ها و تحولات اقتصادی در دهه‌ های اخیر نیز سبب شده است نسبت هزینه‌ها به در‌آمد تغییر کند همین دلایل باعث شده است زنان بخشی از فرصت‌های اشتغال در جامعه را، برای تأمین دستمزدی که در گذشته به فرزندان آنان تعلق می‌گرفت، درخواست کنند (زعفرانچی،۳۱:۱۳۸۹).
ج) ترس از آینده: دگرگونی‌های دهه‌ های اخیر، در کشور‌های مختلف، سبب افزایش تجرد زنان و نیز آمار طلاق شده است. به این ترتیب، دختران جوان احتمال بیشتری می‌دهند که در آینده فرصت ازدواج را به‌دست نیاورند، یا پس از ازدواج با نگرانی‌ بیشتری از طلاق مواجه‌اند. از سوی دیگر، تحولات خانواده و کم شدن اعضای طایفه، به کاهش میزان حمایت‌های اقتصادی خانواده هسته‌ای و طایفه از اعضای خود انجامیده است. بنابراین زنان از آینده اقتصادی خود بیمناک‌اند و به همین دلیل به درآمد‌زایی و به‌ویژه احراز مشاغل ثابت و اداری، تمایل دارند (باقری،۷۳:۱۳۸۶).
د) افزایش تقاضای بازار کار برای جذب زنان: در بسیاری مشاغل، کارفرمایان به جذب نیروی کار زنان علاقه‌مندند. به نظر می‌رسد زنان، در مقایسه با مردان، تلقی مثبت‌تری از فعالیت‌های یکنواخت دارند و برای این کارها حوصله بیشتری نشان می‌دهند. افزون بر این، در صنایع رقابتی، به‌کارگیری نیروی کار زنان، با دستمزد‌های کمتر از مردان، مزیتی مهم‌ به‌شمار می‌آید (Rostow, 1960:148).
م) افزایش اوقات فراغت: نظام آموزشی جدید که سبب شده است فرزندان مدت زیادی را خارج از خانه بگذرانند، و این نظام آموزشی، پیشرفت‌های تکنولوژی‌ در منابع مربوط به خانواده، توسعه صنایع خانگی، کاهش جمعیت و افزایش اوقات فراغت زنان را به همراه داشته‌ است (طاهری،۱۹۷:۱۳۸۱). کوچک ‌شدن فضای خانه و کم‌ شدن روابط خویشاوندی نیز تأثیر منفی اوقات فراغت بر زنان را بیشتر کرده است. در این وضعیت انتخاب حضور اجتماعی برای بسیاری از زنان راهی برای پر ‌کردن اوقات فراغت به‌شمار می‌آید و از‌آنجا‌ که مدیریت اجتماعی زمینه‌های متنوعی برای فعالیت‌ اجتماعی زنان و پر ‌کردن اوقات فراغت آنان در نظر نگرفته است، اشتغال یکی از مهم‌ترین گزینه‌های پیش روی آنان خواهد بود.
۶-۲- آثار و پیامدهای گرایش زنان به اشتغال
میل روز‌افزون به اشتغال را می‌توان هم نتیجه تغییرات هویتی در زنان و هم مؤثر بر آن دانست. زنان شاغل به‌دلیل آنکه باید سنگینی ایفای نقش‌های متعدد خانگی و اجتماعی را تحمل کنند، به الگوی تقسیم کار جنسیتی معترض می‌شوند و مفهوم «برابری» به معنای تشابه نقش‌ها رفته‌رفته در ذهن آنان ارزشمند تلقی می‌گردد. از سوی دیگر، دستیابی به در‌آمدی مستقل می‌تواند روحیه استقلال‌طلبی و فرد‌گرایی را در آنان تقویت کند. نتیجه تغییر نگرش‌ها و تمایل‌های زنان به‌تدریج مرزهای جنسیتی را در نظر آنان کم‌رنگ می‌سازد و آنچه تا دیروز ارزش‌های زنانه به‌‌شمار می‌آمد جای خود را به ارزش‌های جدید می‌دهد. بنابراین می‌توان انتظار داشت که با توسعه اشتغال زنان آثار تحولات هویتی زنان را، هم در حوزه فردی و هم در روابط خانوادگی و اجتماعی مشاهده کنیم (زعفرانچی،۴۳:۱۳۸۹).
الف- احساس رضایتمندی در زنان: در جامعه مدرن، خانه پیوسته در حال تنگ‌تر شدن است؛ هم از نظر جغرافیایی با کوچک‌تر شدن خانه‌ها، هم از نظر ارتباطی با محدود شدن ارتباطات طایفه‌ای و محلی، و هم از نظر ارزشی با تحقیر خانه‌داری و خانه‌نشینی. بنابراین ورود به فضای اجتماعی و عرصه اشتغال، حتی هنگامی که وظایف کاری نسبتاً کسل‌کننده باشد، می‌تواند نیاز زن به ورود به عرصه‌های وسیع‌تر و کسب تجربه‌های نو را به همراه داشته باشد، نیاز به برقراری ارتباط با دیگران را تأمین کند و او را از فضای خانه آزاد سازد، و به همین دلیل برای زنان لذت‌بخش است. از سوی دیگر، «ارزش‌گذاری‌هایی که در فرهنگ مدرن درباره استقلال مالی و اشتغال صورت می‌گیرد، رقابت برای کسب موقعیت‌های شغلی را به‌ مثابه یک ارزش جلوه‌گر ساخته و افرادی که در این مسابقه موفق به احراز مشاغل شده احساس پیروزی می‌کنند» (بارت،۱۳:۱۳۸۵).
ب- افزایش سن ازدواج دختران: دختران با احراز فرصت‌های شغلی موقعیت‌های اجتماعی تازه‌ای می‌یابند و شرایط سخت‌تری برای ازدواج خود در‌ نظر می‌گیرند. «یک زن شاغل تمایل چندانی ندارد که با فردی جویای کار یا با شخصی با موقعیت شغلی پایین‌تر ازدواج کند» (حمیدی،۱۸۷:۱۳۷۹). از سوی دیگر، دغدغه حمایت اقتصادی، خود یکی از انگیزه‌های تمایل به ازدواج است که در زنان دارای مشاغل ثابت و حمایت‌های تعیین شده ایام بازنشستگی کمتر دیده می‌شود. بنابراین احتمال بیشتری وجود دارد که دختران شاغل به سن تجرد قطعی برسند.
ج- فشار مضاعف: خانه‌داری در زمره فعالیت‌های سخت و دشوار است، اما تفاوت آن با مشاغل رسمی این است که در خانه فشار برای انجام دادن کار وجود دارد ولی سرعت کار بنابر میل شخصی تنظیم می‌شود. این ویژگی کار خانگی با روحیات زنانه همخوانی تام دارد. اما تقاضای بازار کار با تقاضای‌ خانه بسیار متفاوت است. «ایفای هم ‌زمان نقش‌های خانگی و اجتماعی، هم به ‌‌دلیل ناهمخوانی بسیاری از مشاغل اجتماعی با ویژگی‌های زنانه، و هم به‌‌دلیل فشار ناشی از جمع بین این دو فعالیت، زنان را آسیب‌پذیر‌ می‌سازد» (زعفرانچی،۵۴:۱۳۸۹).
د- تحول در ساختار‌ خانواده و الگوی تفکیک نقش‌ها: تغییر ساختار عمودی به ساختاری که در آن مدیریت تقسیم شده باشد از پیامد‌های اشتغال زنان دانست. معادله تغییر به این صورت است که در آغاز زنان متمایل‌اند با حفظ نقش‌های خانگی، اشتغال مدرن را نیز تجربه کنند. پس از روبه‌رو شدن با تعارض نقش‌های خانگی و اجتماعی، و تحمل فشار دو‌چندان، به این واقعیت پی می‌برند که نباید از خودشان انتظار «ابرزن» داشته باشند و به‌‌دلیل ارزشمندی اشتغال و کم‌ارزش ‌شدن نقش‌های خانگی ترجیح می‌دهند با حفظ موقعیت شغلی، فعالیت خانگی را با همسران خود تقسیم کنند (زیبایی نژاد،۴۶:۱۳۸۹).
م- تأثیر بر فرزند‌خواهی: نخستین موضوع در‌‌خور تأمل، تأثیر اشتغال زنان بر کاهش تعداد فرزندان در خانواده و پیامد‌های بی‌فرزندی یا کم‌فرزندی بر حیات فردی و مناسبات خانوادگی است. با گسترش اشتغال زنان، انتظار می‌رود هم فاصله میان ازدواج و فرزند‌آوری افزایش یابد و هم از تمایل به فرزند ‌آوری کاسته شود. اگر بپذیریم که در طبیعت زن تمایل به مادری نهفته است، ارضا نشدن این نیاز طبیعی می‌تواند آثاری بر روحیات وی بر جای گذارد. به همین دلیل، فرزندان می‌توانند وابستگی‌ زن و مرد به خانواده را افزایش دهند و در استحکام خانواده نقش مهمی ایفا کنند. پیامد دیگر اشتغال، کاهش شمار فرزندان هر خانواده است. با افزایش شمار خانواده‌های تک‌فرزند، امکانات اقتصادی خانواده که هم ‌اکنون با اشتغال به کار زنان افزایش یافته است، در خدمت رفاه تنها ‌فرزند خانواده قرار می‌گیرد. اما نبود فرزندان دیگر، افزون بر آنکه از نشاط تک‌فرزند خانه می‌کاهد و سبب می‌شود وی اوقات فراغت خود را با جای‌گزین‌های مجازی پر کند، زمینه افزایش روحیات خود‌خواهانه و فرد‌گرایانه را در وی فراهم‌تر می‌سازد. این فرزندان کمتر می‌آموزند که تمایل‌های خود را با مصالح دیگران محدود سازند؛ نظم را رعایت کنند؛ و برای به‌ دست آوردن امکانات محدود بکوشند. «خانواده پرجمعیت با امکانات متوسط یا کم، در صورتی که به درستی مدیریت شود، فضایی مناسب برای تقویت روحیه هم‌گرایی، تلاش، قناعت، بهره‌وری و انضباط است. اما تک‌فرزندان برای ورود به اجتماع با مشکلات اساسی روبه‌رو می‌شوند؛ زیرا نه برای هم‌گرایی اجتماعی آموزش دیده‌اند و نه در برابر ناملایمات اجتماعی آستانه تحمل‌پذیری مناسبی دارند» (همان:۵۱). البته در جامعه امروز مسائل و مشکلات معیشتی و آموزشی به نوبه خود تاثیراتی را بر کاهش فرزندخواهی اعمال نموده است و اکنون خانواده پرفرزند مانند گذشته ارزشمند و سهل الوصول تلقی نمی شوند.
ن- تأثیر بر روابط مادر و فرزند: تأثیر مهم‌تر اشتغال را باید در رابطه میان مادران و فرزندان آنان جست. فاصله محیط کار از منزل در اشتغالات رسمی و حضور منظم در محیط کار در ساعت‌های طولانی از موضوعاتی است که توجه اندیشمندان را به خود جلب کرده است. چنان‌که بسیاری از روان‌شناسان و کارشناسان تربیت بیان کرده‌اند «میان رشد عاطفی فرزند و دامان مادر، به‌ویژه در سه سال نخست زندگی پیوندی ناگسستنی ‌وجود دارد، و سلامت روانی و عاطفی وی در گرو حضور فیزیکی مادر در کنار اوست» (مطهری،۹۸:۱۳۷۰).