بنابراین یک معادله دیفرانسیل مرتبه دوم با شرایط اولیه ی زیر برای تابع حاصل می شود:
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

(۴-۴۳)

بنابراین، دو معادله دیفرانسیل به صورت زیر حاصل شده اند که باید هم زمان حل شوند و در مرز انتهایی از نظر همگرایی به سمت جواب صحیح مورد نیاز قرار گیرند و در صورت عدم رسیدن به پاسخ صحیح، حدس جدید بر اساس مقدار محاسبه شده ی ، و معادله ی(۴-۳۷) تعیین خواهد شد.

(۴-۴۴)

(۴-۴۵)

به این ترتیب چهار معادله دیفرانسیل مرتبه ی اول هم زمان حل می شوند تا و بدست آیند و شرط همگرایی مورد بررسی قرار گیرد. در صورت عدم همگرایی، این مقادیر در معادله ی درون یابی (۴-۳۷) قرار می گیرند تا حدس جدید تعیین شده و دوباره معادله های (۴-۴۴) و (۴-۴۵) حل شوند.
۴-۲-۳- حل معادله f با استفاده ازروش پرتابی
معادله معادله ممنتوم f یک معادله مرتبه ۳ و غیر خطی است وبرای حل معادله با روش رانگ کوتا ابتدا باید مرتبه معادله کاهش یابد، به عبارت دیگراین معادله دیفرانسیل مرتبه ۳باید به دستگاه معادلات مرتبه اول تبدیل شود بنابراین به شکل زیر عمل می کنیم:

(۴-۴۶)

از آنجا که دو شرط مرزی در و شرط مرزی سوم در داده شده است، مساله از نوع مسائل مقدار مرزی می باشد لذا استفاده از روش رانگ کوتای مرتبه (۴) برای حل هر یک از سه معادله مرتبه اول مستلزم حدس مقدار در می باشد.

(۴-۴۷)

در رابطه (۴-۴۷)، باید به گونه ای حدس زده شود که نتایج حاصله، شرط مرزیِ را ارضا کند.
با توجه به اینکه، یکی از شرط های مرزی در بینهایت ارضا می شود لذا برای اتمام برنامه، نیاز است حل را در یک بخصوص متوقف کنیم بنابراین برای بدست آوردن مورد نظراز رفتار تابع استفاده شده است به این ترتیب که کوچکتر بودن تغییرات از۰۰۱/۰در دو تکرار متوالی به عنوان عدم تغییر و میل کردن به بینهایت در نظر گرفته شده است.
۴- ۳- روش تفاضل محدود
طرح دوم برای حل معادله ی دیفرانسیل معمولی f روش مرسوم تفاضل محدود می باشد. در گام نخست باید معادله گسسته شود. در گسسته‌سازی نسبت به متغیر مستقل ، هر تابع دلخواه Y را با طرح تفاضل مرکزی بسط می‌دهیم. بنابراین به جای مشتقات اول و دوم تابع دلخواه Y می‌توان عبارت های زیر را جایگزین نمود:

(۴-۴۸)

دیپلم

۳۳

۱۱٫۱

۱۱٫۱

فوق دیپلم

۷

۲٫۲

۱۳٫۳

لیسانس

۱۱۳

۵۴٫۴

۶۷٫۸

فوق لیسانس و بالاتر

۴۷

۳۲٫۲

۱۰۰

کل

۲۰۰

۱۰۰

نمودار شماره(۴-۳). توزیع تحصیلات پاسخگویان
۴-۴- آمار استنباطی
آمار استنباطی مشخص می کند که آیا الگوها و فرآیندهای کشف شده در نمونه، در جامعه
آماری هم کاربرد دارد یا خیر.(دواس،۱۳۸:۱۳۷۶- ۱۳۷). بنابراین، آمار استنباطی راجع به ویژگی ها و پارامترهای مربوط به جامعه آماری تحقق و کیفیت ارتباط بین مفاهیم و متغیرها می باشد. بدین ترتیب، می توان گفت که از آمار استنباطی در تجزیه و تحلیل مقایسه ای و رابطه ای (علی- همبستگی) استفاده می شود.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

به بیانی روشن تر، تفاوت اصلی یک بررسی توصیفی با یک استنباط آماری این است که نتایج اولی فقط مختصص به نمونه مورد بررسی است، در حالیکه آمار استنباطی نتایجی را در مورد جامعه بیان خواهد کرد. از این رو، آمار توصیفی همراه با عدم قطعیت و آمار استنباطی همواره با قطعیت همراه است.
۴-۴-۱ ارزیابی میزان اعتبار سئوالات پرسش نامه:
با توجه به اهمیت پایایی^[۶۵] در نتایج تحقیقات در ابتدا باید این امر مورد توجه قرار بگیرد. پایایی به دقت، اعتماد پذیری ثبات یا تکرار پذیری نتایج آزمون اشاره می کند. اگر آزمونی در هر بار اجرا برروی تعدادی آزمون شونده نتایج مختلفی به دست دهد ، آن آزمون یک آزمون پایا نخواهد بودو در واقع هیچ چیز را به درستی اندازه نخواهد گرفت و اگر یک آزمون چیزی را به درستی اندازه گیری نکند، هیچ اطلاع مفیدی به ما نخواهد داد.
اعتبار بیانگر میزان ثبات و تکرار پذیری نتایج حاصل از اجرای یک آزمون بر روی یک نمونه واحد در دفعات متعدد زمانی است.جهت تعیین پایایی ابزار از روش روش آلفای کرانباخ^[۶۶] استفاده شده است. در واقع برای برآورد ضریب اعتبار ، این روش مستلزم تنها یک بار اجرای آزمون است .این روش بستگی به همگنی کارکرد آزمودنی از یک سوال به سوال دیگر است و محاسبه آن مبتنی بر انحراف استاندارد سوالهاست.در نهایت بر اساس همبستگی درونی سوالات آزمون مقدار آلفا استخراج می شود چنانچه این مقدار بیش از ۷/۰ باشد می توان گفت ابزار دارای پایایی است.
درجداول زیر نتایج حاصل از اندازه گیری میزان اعتبار سئوالات پرسش نامه به تفکیک کل سوالات پرسش نامه، مولفه مدیریت دانش و مولفه عملکرد سازمان آمده است
جدول شماره (۴-۸). مقدار آلفای کرونباخ پرسشنامه (کل سوالات، مولفه مدیریت دانش، مولفه عملکرد سازمان)

(منزوی‌،۱۳۸۵ :۱۸۹۷).
«این‌ منظومه‌ در اتّحاد شوروی‌ به‌ کوشش‌ ابوالفضل‌ هاشم‌ اوغلى‌ رحیموف‌ و بر اساس‌ نسخه‌ای‌ به‌ خطّ شاعر و با مقابله نسخه ی موجود در کتابخانه ی مرکزی‌ دانشگاه‌ تهران‌ به‌ چاپ‌ انتقادی‌ رسیده‌ است‌. شمار ابیات‌ آن‌ در نسخه ی دانشگاه‌ تهران۲۳۵۳ بیت‌ و در نسخه ی باکو۲۳۶۷بیت‌ است‌، ولى‌ شاعر خود شمار ابیات‌ آن‌ را۲۵۴۵بیت‌ دانسته‌ است»
‌ (هدایت ، ۱۳۷۶‌ : ۱۲۶).
در پایان منظومه ی «آیین اسکندری» نیز دیباچه ای به نام «دیباچه ی سبعه ی ابحر» (دیباچه ی هفت بحر) وجود دارد که شاعر در ۲۲ ذی الحجه سال ۹۸۴(۱۲ مارس ۱۵۷۵) به نام شاه اسماعیل دوّم نوشته است.
«خواجه زین العابدین علی عبدی بیگ ( نویدی) شیرازی صاحب پانزده مثنوی در سه خمسه است . خمسه ی نخست شامل مثنوی های جام جمشیدی ، هفت اختر ، مجنون و لیلی ، آیین اسکندری و مظهر الاسرار است خمسه‌ی دوّم مثنوی های جوهر فرد ، دفتر درد ، فردوس العارفین ، انوار تجلّی و خزاین ملکوت را در بر می گیرد و بالاخره مثنوی های دوحه الازهار ، روضه الصّفات،جنّات الاثمار ، زینت الاوراق و صحیفه الاخلاص خمسه ی سوّم را تشکیل می دهند .
از این تعداد تنها چهار مثنوی جام جمشیدی ، هفت اختر ، مجنون و لیلی ، و آیین اسکندری از خمسه‌ی اوّل ، در حوزه‌ی داستان سرایی هستند . مثنوی های دیگر اکثراً در توصیف فصول سال ، عالم جانوران و جمادات ، شرح حال شخصیّت های مختلف اجتماعی شهرها ، عمارت ها ، کاخ ها ، باغ ها ، خیابان ها ، نقش و نگار دیوارها ، نقّاشی های نقّاشان مشهور ، و موضوعات و حکایت های پراکنده‌ای است که شاعر به مناسبت کلام در شعر خود آورده است . »
(همان : ۱۲۷)
آیین اسکندری
« نویسنده این مثنوی را در سال ۹۵۰ ق در بحر متقارب مثمّن مقصور سروده است :»
گر از بــهر تــاریخ بـندی خیــال بجوی از دل خـویش تــاریخ سال
قلم چون به ختمش علم برفراشت به تاریخ این مهر خمسه نگاشت
(عبدی بیگ،۱۹۷۷ م: پیشگفتار)
«دو ترکیب (دل خویش ) و (مهر خمسه ) هر کدام به حساب ابجد سال ۹۵۰ می شود . خود شاعر تعداد ابیات را ۲۵۴۵ بیت می شمارد امّا نسخه های این اثر ۲۳۶۷ بیت دارد. »
( همان :پیشگفتار)
مثنوی با بیت :
جهان آفرینا الهی تراست به ملک جهان پادشاهی تراست
در حمد پروردگار شروع می شود و پس از آن شاعر در ۶۵۹ بیت به مناجات،نعت پیامبر (ص) بیان معراج نبی ، منقبت ائمه (ع) مدح شاه طهماسب ، نصیحت فرزند ، صفت سخن ، تقسیمات کتاب ، و صفت همّت و دولت می پردازد. بخش اصلی کتاب شامل دو فصل است : فصل اوّل در فتوحات اسکندر و فصل دوّم در ذکر شهرها و سدهای احداثی اسکندر در شهرهای مختلف است . نویدی در خاتمه ی کتاب در باره‌ی مثنوی اش می گوید :
چــــــــو شد نظم این تازه دُرّ دری فلک خـــواندش آیین اسکندری
ببستم از ایـــــــن نامه بر نیک و بد در خمسه گــــــــویی به مهر ابد
شد این نامه بر خمسه پنجم کتـــاب از این نامه ام خمسه شد فتح بـاب
چــو انگشت پنجم به خاتم سزاسـت گرش خاتم خمسه گویم رواســت
(عبدی بیگ: ۱۹۷۷م: ۱۲۶)
مثنوی آیین اسکندری در مناجات با پروردگار به اتمام می رسد.این مجموعه شبیه اسکندر نامه ی نظامی است که به دو بخش شرفنامه و و اقبال نامه تقسیم می شود. عبدی بیگ در این منظومه زبانی ساده و روان را اختیار کرده است .
عبدی بیگ خود چنین می گوید :
« به بحر تقارب چو آیی درون صـدف هــا برآور پـر از دُرّ نـاب
فعولن فعولن فعولن فــعول به تقطیع آن کوش من کل بـاب
در این بحر تواریخ و سیر نیز نیکو به نظم آید « شاهنامه » به این بحر است و شیخ نظامی حکایات اسکندر در این بحر گفت مشتمل بر دو مجلد « شرفنامه » و « اسکندرنامه » و امیر خسرو « بآیینه ی اسکندی » موسوم ساخت . ملا جامی « خسرو نامه ی اسکندری » گفت. ……… این فقیر حقیر « آیین اسکندری » در این زمین در بیان اخبار و اثار اسکندر نظم کرد .
ای کرده به بحر قلزم عبدی روی رو در تـک بحــر و صـدف پر دُرّ جــوی
آیین سکنــدری بنه پــیش نظر فردوس و طرب نامه بخوان تحسین گوی »
(همان : ۱)
فصل چهارم
نگرشی کوتاه بر سیمای تاریخی و داستانی
اسکندر درشعر و ادب فارسی
(سیمای تاریخی اسکندر)
۴-۱. نگرشی کوتاه بر سیمای تاریخی و داستانی اسکندر درشعر و ادب فارسی
۴-۱-۱. سیمای تاریخی اسکندر
« اسکندر سوّم مقدونی (۳۵۶-۳۲۳ پیش از میلاد) معروف به اسکندر کبیردر متون زرتشتی ایران معروف به اسکندر گجستک (ملعون) پادشاه مقدونیّه (باسیلیس) بود. او یکی از مشهورترین اعضای سلسله یآرگیاد و یکی از امپراتوری‌های تاریخ باستان به شمار می رود . اسکندر در ۳۵۶ قبل از میلاد مسیح در «پلا» متولّد و توسّط فیلسوف مشهور یونان، ارسطو تعیلم داده شد .اسکندر بعد از اینکه پدرش، فیلیپ دوّم مقدونی به قتل رسید، جانشین او گردید وسیزده سال بعد در سن سی و دوسالگی جان سپرد. اگرچه سلطنت و امپراتوری اسکندر کوتاه بود،امّا اعتبار فرهنگی آن تا سده‌ها برجا ماند. اسکندر در جنگ‌هایش به عنوان شکست ‌ناپذیر شناخته شد و به عنوان موفّق‌ترین فرمانده ی تمام زمان‌ها و انتشار دهنده‌ی فرهنگ یونان در غرب و شروع تمدّن هلنی در جهان شناخته می‌شود» .
(پیرنیا ، ۱۳۷۸ : ۱۲۱۱ )
حسن پیرنیا در کتاب «تاریخ ایران باستان» در این باره می نویسد:« او در میان پادشاهان مقدونیّه اسکندر سوّم است؛ زیرا دو اسکندر نام دیگر قبل از او بر تخت مقدونی نشسته بودند، ولی مورّخان عهد قدیم او را غالباً اسکندر پسر فلیپ نامیده اند و مورّخان جدید اسم او را عموماً الکساندر مقدونی یا الکساندر کبیر نوشته اند.پدرش فلیپ دوّم بود و مادرش المپیاس دختر نه اوپ تولم(Neoptoleme)پادشاه ملس ها(Molosses)،آنان مردمی بودند یونانی و پادشاهان این مردم از خانواده ی آسیدها به شمار می رفتند و این خانواده هم نسب خود را به آشیل می رساندند. تولّد اسکندر در شهر پلا در ژوئیه ی ۳۵۶ ق.م بود و در بیست سالگی به تخت نشست »
(همان: ۱۲۱۲-۱۲۱۳)
اومستد (Omested) در کتاب «تاریخ شاهنشاهی هخامنشی» در این باره می گوید : « اسکندر در ژوئیه ی(۱۰ تیر تا ۹ مرداد) ۳۵۶ ق.م در شهر پِلا به دنیا آمد. استاد او، ارسطو، فیلسوف معروف یونانی بود. پیش از فتح یونان اسکندر فیلیپ یا فیلیپوس که نخست شاه مُلُس‌ها بود، در جنگی که با یونان کرد پیروز گردید و پادشاه مقدونیّه و تمام یونان شد. در این جنگ که در محلّ خرونه(Kheronee) روی داد دو سپاه به هم رسیدند و طلیعه ی صبح طرفین صف آرایی کردند. فیلیپ فرماندهی جناح راست را به پسرش اسکندر داد و معاونان ممتاز خود را در کنار او جای داد. فرماندهی جناح چپ را هم خود به عهده گرفت. در این جنگ که طولانی بود تعداد زیادی از هر دو طرف کشته شدند و سرانجام پدر اسکندر در این نبرد پیروز شد. بعدها هنگامی که فیلیپ وارد نمایشگاهی جهت تماشای صورت دوازده ایزدبانو ‌شد و تمام انظار متوجّه بود شخصی پوزانیاس(Pausanias) نام قمه‌ای به تن او فرو کرد و پادشاه افتاد و درگذشت. پس از مرگ فیلیپ اسکندر بر تخت سلطنت نشست.
« فیلیپ دوّم توجّهی مخصوص به تربیت اسکندر داشت و با این مقصود فردی را با نام لئونیداس که از نزدیکان اُلمپیاس بود مسئول تربیت اسکندر کرد. فیلیپ در انتخاب پزشک و دایه ی اسکندر نیز تلاش کرد تا همه از خانواده‌های ممتاز و اشراف باشند، پس از رسیدن اسکندر به سن جوانی، فیلیپ به ارسطو، فیلسوف سرشناس یونان که در آن زمان به مکتب افلاطون می‌رفت، نامه‌ای نوشت. ارسطو سمت آموزگاری اسکندر را پذیرفت و مدّت ها به پرورش او پرداخت.»
(اومستد، ۱۳۷۵: ۵۷۳)
« پس از پیروزی «گوگمل» اسکندر از همان میدان نبرد، یک گردان سواره نظام تحت فرماندهی «فیلُکسِنوس» به «شوش» گسیل داشت با این امید که پیش از این که همه ی گنجینه‌ها منهدم، سوزانده، به یغما رفته یا به ایران شمالی منتقل شده باشند، شهر را اشغال کند. در رقابت با شایعه ی پیروزی عظیم، «فیلُکسِنوس» عازم جنوب شد. امید اسکندر بر آورده شد. پس از آن که داریوش در نتیجه ی دوبار گریختنش هم در نبرد «ایسوس» و هم «گوگمل» شکست خورد، ساتراپ‌ها، تا جایی که به چنگ فاتح افتاده بودند، دیگر نیازی نمی‌دیدند، برای این هخامنش ِ فراری سرشکی فرو ریزند. یا شاید هم تنها یک قطره ی دیگر نثارش کرده باشند. امّا در این وقت فرماندهان بزرگ شروع به سیاست ورزی کردند، سیاستی بزرگ. در موقعیّت آنان، سخن رایج، کنار آمدن با فاتح بود. تدبیر دورنگرانه ی اسکندر در رفتار دوستانه اش با «میتر ِنس» ِ شهرب (ساتراپ) که در زمان خود، شهر «سارد» را به او تسلیم کرده بود و پذیرفتنش به حلقه ی نزدیکان دربار پادشاهی، به بار نشست. ملایمت اسکندر نسبت به همه ی کسانی که در برابرش مقاومتی نشان نداده بودند، تسلیم شهرب‌ها را تسهیل کرد. «شوش» تسلیم شد. در ماه نوامبر سال ٣٣۱، تقریباً چهار سالی پس از عبور از «هلسپونتوس»، اسکندر وارد پایتخت شاهنشاهی ایران شد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

اسکندر با تصرّف پارسه، یکی از پایتخت‌های هخامنشیان این دودمان ایرانی را برای همیشه نابود کرد. وی فرمان به آتش کشیدن پارسه را صادر کرد که برخی آن را برای تلافی به آتش کشیده شدن آتن به دست خشایارشاه می‌دانند.»
(پیرنیا، ۱۳۷۸ : ۵۹۹)
« اسکندر پس از فتح هند که تا رود هیفاز (بیس امروزی) پیشروی کرده بود به علّت کمی قشون به ایران بازگشت و به فکر تسخیر عربستان افتاد. بنابراین به سمت بابل حرکت کرد ولی در آنجا به علّت تبی که از باتلاق‌های بابل بر او مستولی شده بود در سن سی و دوسالگی درگذشت.»
(اومستد، ۱۳۷۵: ۶۱۶)
اسکندر مقدونی در سال ۳۳۰ ق.م با سقوط هخامنشیان، دوره ی فترتی را بر تداوم فرهنگ و هویّت ایرانی حاکم و نوعی گسست را در زمینه ی دست به دست شدن قدرت سیاسی بین اقوام ایرانی موجب شد و امپراتوری ایران مانند بسیاری دیگر از مناطق دنیا تحت حکومت یونانیان وتمدّن هلنی قرار گرفت، امّا در پراکندگی جهانی اقوام ایرانی تغییر چندانی پدید نیامد.
۴-۱-۲. بازتاب سیمای اسکندر در ادبیّات فارسی
نسبت ایرانی اسکندر در اسکندر نامه‌های فارسی
به روشنی می توان گفت یکی از چهره های اثر گذار در تاریخ باستانی جهان ، اسکندر مقدونی بوده است. این نکته‌ای قابل تأمّل است که چرا درباره‌ی اسکندر این همه آثار در ادبیّات فارسی خلق گردیده است.افزون بر بسیاری از متون تاریخی که به گونه ای مفصّل درباره زندگی و شخصیّت اسکندر سخن گفته اند، در هشت اثر به صورت نظم یا نثر به داستان زندگی اسکندر پرداخته شده است، از این تعداد سه اثر به نثر نگاشته شده و پنج اثر در قالب شعر سروده شده است.
در اسکندرنامه های منثور که به احتمال فراوان روایت های شفاهی در میان مردم بوده است، راویان به دلیل مخاطبان عام تر خود و برای جلب مخاطبان بیشتر و ترغیب آن ها به شنیدن، بدون در نظر گرفتن واقعیّات تاریخی اسکندر را ایرانی دانسته اند. دانش راویان آثار منثور نیز، هم پایه ی افرادی مانند نظامی، جامی و امیر خسرو نبوده است. از همین رو چندان در پی صحّت و سقم مطالب مربوط به زندگی اسکندر بر نیامده اند.
سید حسن صفوی در باره‌ی نسبت ایرانی اسکندر می نویسد :« در قصص ثبت شده در آثار کهن تاریخی پس از اسلام مانند مجمل التّواریخ و القصص تاریخ طبری، تاریخ یعقوبی، تاریخ ثعالبی و تاریخ گردیزی اسکندر در پی ازدواج دارای بن همای و دختر فیلقوس به دنیا می آید؛ امّا دختر فیلقوس اندکی پس از ازدواج به دلیل بوی بد دهانش به روم باز گردانده می شود و فیلقوس اسکندر را پسر خود اعلام می کند.
( صفوی ، ۱۳۶۴: ۱۳۹)
نویسنده یتاریخ حبیب السّیر به اختلاف دیدگاه ها در این باره این گونه اشاره می کند:«در نسب اسکندر در میان ارباب خبر خلاف است و قول مشهور در این باب آن است وقتی که روقیا، بنت فیلقوس از داراب بن بهمن حامله بود، عجوزه ای بوی دهن آن مستوره را به گیاهی که سندر نام داشت، معالجه نمود، امّا حضرت مخدومی در روضه الصّفا بدین کلک بلاغت اجماع گردانیده اند که جمعی که ذوالقرنین را ولد دارای اکبر گفته اند بدین معنی قایل اند که او روشنک دختر دارای اصغر را به حباله نکاح در آورد و حال آن محال می نماید، پادشاه خداترس دین دار پرهیزکار به ازدواج برادرزاده ی خویش اقدام نماید و اعتقاد قاضی بیضاوی و زمره ای دیگر از مورّخین چنان است که اسکندر پسر صلبی فیلقوس است و فیلقوس از نسل عیص بن اسحق بود و جمعی گفته اند که فیلقوس دختر خود را به جهت قطع ماده نزاع به بارز پادشاه اسکندریِّه داد… . »
(خواندمیر، ۱۳۶۲: ۲۰۹)
در آثار منثور آشفتگی بیشتری نسبت به آثار منظوم در این باره دیده می شود. در اسکندرنامه به روایت کالیستنس و داستان اسکندر در داراب نامه و اسکندر نامه ی منوچهر حکیم، اسکندر فرزند داراب دانسته شده، امّا در چگونگی به دنیا آمدن او تفاوت های فراوانی دیده می شود.

۱- نگاهداری وتربیت طفل در همه حال به امور مالی وابسته است. نگاهداری کودک هم عملا با مادر است، ولی هزینه آن معمولا با شوهر یا پدر کودک است. از طرف دیگر پدر، ریاست خانواده را بر عهده دارد وباید نقش عمده ای در تربیت فرزندان داشته باشد. حالا اگر در زمانی که حضانت با مادر است نسبت به بنیان تربیت وآموزش طفل اختلاف سلیقه ای بوجود آید آیا می توان سمت ولایت ورهبری پدر را فراموش کرد وسلیقه مادر را مقدم بشماریم؟
نویسندگان ما کمتر به این گونه مسائل اندیشیده اند ورویه قضایی نیز در این باره راه حلی ارائه نداده، ولیکن از ظاهر مواد ۱۱۷۸ و ۱۱۶۹ چنین استنباط می شود که مادر تنها حق در نگاهداری طفل مقدم است ودربحث تربیت مادر وپدر به صورت اشتراکی دخالت می کنند. لذا پدر رئیس خانواده است و تاجایی که ازمقام خود سوء استفاده نکرده ودر پی خیرخواهی ومصلحت اندیشی طفل است ایشان مقدم است چرا که نظم خانواده چنین ایجاب می کند. به همین دلیل است که گفته شده تا زمانی که زن وشوهر باهم بسر می برند، ولایت و حضانت را نمی توان بطور قاطع از هم جدا کرد.
۲- زمانی که به حکم قانون یا دادگاه، حضانت با مادراست، پدر می تواند برای نگاهداری وتربیت فرزند خود پس از مرگ وصی معین کند، درحالی که مادر از این حق بی بهره است وسمتی که درحضانت از طفل دارد وابسته به شخصیت خود اوست ( ماده ۱۱۸۸ ق.م) درباره جد پدری نیز همین ترتیب رعایت می شود و ولی می تواند برای حضانت طفل پس از مادر تصمیم بگیرد.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

ازمطالب بالا می توان نتیجه گرفت که ولایت برطفل همیشه با حق حضانت از او همراه است. لیکن درتعارض حق ولی ومادر طفل، چگونگی بروز واجرای آن تفاوت پیدا می کند. گاهی بصورت همکاری با مادر است ( نگاهداری پسر دوسال ودختر تا هفت سال) گاهی دیگر بر حق مادر برتری دارد وزمانی هم بعد ازسقوط حق مادر یا مرگ او منشأ اثر می شود مانند دخالت وصی منصوب از طرف ولی.
مبنای اقتداری که پدر ومادر بر فرزند خود دارند حمایت از اوست، پس این اقتدار تا زمانی ادامه دارد که طفل نیازمند به آن است. «همین که طفل کبیر ورشید شد، از تحت ولایت خارج می شود واگر بعداً سفیه یا مجنون شود قیمی برای او معین می شود». حضانت نیز همین گونه پایان می پذیرد، زیرا بعد از رسیدن به سن رشد دیگرنمی توان فرزند خانواده را کودک یا طفل نامید( مستفاد از ماده ۱۱۶۸). ^[۱۱۱]
درمورد حضانت، همه فقیهان پذیرفته اند که دردوران شیرخوارگی مادر بر پدر مقدم است، زیرا بهتر می تواند ازطفل نگاهداری کند، بعد از دوسال، پدر نسبت به پسر ومادر نسبت به دختر مقدم است واین وضع تا سن هفت سالگی وبه گفته بعضی تا نه سالگی ادامه دارد واز این پس اراده پدر برتر است. ولی، پس از فوت او حضانت با مادراست و وصی منصوب از طرف پدریا جد پدری نیز حق معارضه با او را ندارد. ^[۱۱۲]
وابستگی کودک به پدر ومادر را اخلاق می پذیرد وبه شدت ازآن حمایت می کند. حقوق نیز ازاین نیروی اخلاقی الهام می گیرد وبه احترام این وابستگی اختیار پدر ومادر را دربسیاری از زمینه ها به دلخواه آنان وامی گذارد. چنانچه اگر پدر ومادری درباره شیوه تربیت وتحصیل واداره اموال او تصمیمی بگیرند^[۱۱۳] تاجایی که انحطاط اخلاقی یا خیانت وبی لیاقتی از آنان صورت نگیرد، هیچ دادگاه یا مقام دیگری حق بازرسی ودخالت در اداره امور اورا ندارد. (ماده ۷۳ قانون امور حسبی).
به همین دلیل است که حقوق مدنی می گوید: نگاهداری اطفال هم حق وهم تکلیف ابوین است. ^[۱۱۴]
در مورد ولایت حضانت برطبق ماده ۱۵ قانون حمایت خانواده، مصوب ۱۳۵۳ « طفل صغیر تحت ولایت قهری پدر خود می باشد…» در صورت فوت یاعدم لیاقت وخیانت، به تقاضای دادستان وتصویب دادگاه، حق ولایت به جدپدری یا مادر تعلق می گیرد …. وبه دلیل مبهم بودن قانون از مفاد بند ۱ ماده ۳ لایحه قانونی دادگاه مدنی خاص، دعاوی راجع به حضانت به دادگاه مدنی خاص سپرده شد. سپس پس از تایید مواد مربوط به ولایت وحضانت در تجدید نظر سال ۶۱ قواعد مخالف با این مواد نسخ ضمنی شده وحقوق مدنی ما دوباره به همان موضع قانون مدنی بازگشت.^[۱۱۵]
درباب انفاق هم قانون مدنی می گوید:« نفقه اولاد برعهده پدراست پس ازفوت پدر یا عدم قدرت او به انفاق برعهده اجداد پدری است وبا رعایت الاقرب فالاقرب درصورت نبودن پدر واجداد پدری ویا عدم قدرت آنها نفقه برعهده مادر است.^[۱۱۶]
باتوجه به ماده ۱۱۷۷ قانون مدنی قاعده مربوط به پایان یافتن ولایت بعد از رشد طفل در دو مورد به استثناء برخورد می کنیم:
۱- درمورد مجنون یا سفیهی که عدم رشد یا جنون او متصل به صغر باشد. همچنان در ولایت پدر باقی می ماند.
۲- بموجب ماده ۱۰۴۳ اصلاح شده ق.م « نکاح دختری که هنوز شوهر نکرده، اگر چه به سن بلوغ رسیده باشد، متوقف به اجازه پدر وجد پدری اواست…».
توجه به لزوم احترام به پدر ومادر دربحث ولایت وحضانت با تأکید برماده ۱۱۷۷ قانون مدنی مقرر می دارد:
« طفل باید مطیع ابوین خود بوده و درهرسنی که باشد باید به آنها احترام کند» از قید «درهرسنی که باشد» به خوبی معلوم می شود که مقصود از کلمه «طفل» صغیر نیست «فرزند» است.^[۱۱۷] پس حکم بیشتر جنبه اخلاقی پیدا می کند وپس از رسیدن به سن رشد یا اثبات آن پدر ومادر هیچ اختیاری در باره تربیت فرزند یا اداره اموال او ندارند.
در ولایت هم امور معنوی و تربیتی کودک مورد توجه می باشد هم امور مادی کودک ولی درحضانت امور مادی (فیزیکی) مورد نقد و بررسی قرار می گیرد.
همان طور که می دانیم حضانت، بیشتر ناظر بر حمایت ومراقبت جسمی از محجور می باشد و در تعریف آن آمده که : نگاه داشتن طفل، مواظبت و مراقبت از او وتنظیم روابط او با خارج است.^[۱۱۸] وهمچنین حضانت حق وتکلیف ابوین است^[۱۱۹]،البته در مورد پسر تا سن دوسالگی و درمورد دختر تا سن هفت سالگی، مادر در این زمینه اولویت دارد وپس از آن اولویت با پدر خواهد بود^[۱۲۰] بعد از فوت یکی از والدین حضانت با آنکه زنده است خواهد بود.^[۱۲۱]از مستنداتی که ارائه شده می توان اشاره ای به رابطه ولایت وحضانت داشت وآن بدین صورت است که ولایت سرپرستی کودک تا بلوغ در همه ابعاد زندگی وبعضاً تا بزرگسالی است ولی حضانت بیشتر متوجه نگهداری و پرورش جسمی شخص محجور است. ممکن است برای اداره امور محجور قیم تعیین شده باشد ولی در عین حال حضانت طفل بر عهده مادر یا پدر یا شخص دیگری باشد. در بحث حضانت از ماده ۱۱۷۳ ق.م استفاده می کنیم که :
« هرگاه در اثر عدم مواظبت یا انحطاط اخلاقی پدر یا مادری که طفل تحت حضانت است صحت جسمانی یا تربیت اخلاقی طفل در معرض خطر باشد، محکمه می تواند به تقاضای اقربای طفل یا به تقاضای قیم او یا به تقاضای رئیس حوزه قضایی هر تصمیمی راکه برای حضانت طفل مقتضی بداند، اتخاذ کند. در اینجا باید گفت رابطه ولایت وحضانت در مواردی به هم شباهت دارد. هرکدام دوره ای خاص از زندگی طفل را دربر می گیرد. یا مثلا ( هرگاه ولی قهری طفل رعایت مصلحت امور کودک را نکند و مرتکب اقداماتی بشود که موجب ضرر مولی علیه گردد طبق تشریفاتی ولایت او ساقط می شود) ^[۱۲۲] شباهت دیگر در ذیل تبصره یک ماده ۱۱۶۹ آمده که بعد از هفت سالگی در صورت حدوث اختلاف، حضانت طفل با رعایت مصلحت کودک به تشخیص دادگاه می باشد. ^[۱۲۳]
بحرانی ترین سال های عمر کودک سنین یک تا پنج سال است ودر این سالها است که کسی که حضانت طفل برعهده اوست باید راه مواظبت از کودک را به او بیاموزد(تئوری یادبگیر وزندگی کن).
درتعالیم اسلامی به اصلاح روح وبدن وعقل وعاطفه و موازنه میان آنها عنایت تامی شده است نماز ووضو، را واجب نموده و تیراندازی و شنا وسوارکاری وامثال آنها را مستحب قرار داده و اصولاً انسان را به کسب قدرت ونیروی جسمی و روحی وادار کرده است.
از شباهت های دیگر که بین ولایت وحضانت وجود دارد می توان به موارد سقوط حق ولایت و حضانت اشاره کرد. به عنوان مثال: جنون هر یک از پدر ومادر، مادر شوهر دیگری بکند، کفر هریک ازوالدین یا هردوی آنها،عدم مواظبت از طفل، فوت هر یک از والدین یاهردو آنها می تواند از رابطه یا شباهت موضوعی آنها باشد. گذشته از مطالبی که عنوان شد، باید اشاره کرد با اظهار تأسف در کشور ما اکثر والدین وکسانی که وظیفه حضانت ویا ولایت اطفال را برعهده دارند از وظایف خود در قبال آنان بی اطلاع می باشند حتی این بی اطلاعی در قشر تحصیل کرده نیز دیده می شود؛ که این مسأله موجب می شود حقوق کودک رعایت نشود وجا دارد که دولت از طریق رسانه های جمعی وآموزش های عمومی، والدین را با مسؤولیت های خود آگاه نماید.
فصل سوم :
افراد تحت ولایت قهری
مبحث اول: اشخاص محجور
اشخاص ذیل محجور واز تصرف در اموال وحقوق مالی خود ممنوع هستند.^[۱۲۴] اینک به توضیح مختصری می پردازیم:
۱- صغار
۲- اشخاص غیر رشید (سفیه)
۳-مجانین
– صغیر به کسی گفته می شود که نابالغ باشد می توان کلمه صغر را دربرابر بلوغ که صفت شخص بالغ است. به کاربرد یکی از مباحث مهم در فقه و حقوق مدنی است. وانگهی یکی از اساسی ترین وزیباترین مراحل زندگی هر شخصی دوران کودکی وخردسالی اوست.
– اشخاص غیررشید با سفیه مترادف می باشد. در فقه وحقوق مدنی به کسی غیر رشید (سفیه) می گویند که عادت او اسراف وتبذیر در خرج است وتصرفات مالی او عاقلانه نیست.
– مجنون کسی است که فاقد قوه عقل ودرک است. به عبارت دیگر می توان گفت مجنون عقلش فاسد است و دارای جنون می باشد چون مجنون فاقد درک وتمیز ودرنتیجه، اراده حقوقی است.
گفتار اول:تعریف حَجْردرلغت واصطلاح
بنداول- تعریف حَجْر در لغت: واژه حَجْر^[۱۲۵]Incapacite/ interdicted : نداشتن صلاحیت در دارا شدن حق معین( یا حقوق معین) ونیز نداشتن صلاحیت برای اعمال حقی که شخص آن را دارا شده است حجر نامیده می شود. اولی را عدم اهلیت تمتع ودومی را عدم اهلیت استیفاء گویند. این دو اصطلاح مخصوص حقوق مدنی است در لغت به فتح و ضم کسره «حاء» وسکون «جیم» به صورت مصدر استعمال شده است. لیکن در حقوق امروز فقط بر فتح اول به کار می رود.^[۱۲۶]و به معنی منع بازداشتن^[۱۲۷] خطر و تضییق است.^[۱۲۸] حجر به کسی یا ضم اول را حرام گویند چون حرام آن چیزی است که ممنوع باشد.^[۱۲۹]همچنان که خداوند متعال درسوره فرقآن آیه ۲۲ می فرمایند: ویوقلون حجرا محجورا، یعنی حراما محرماوعقل را حجر به کسر اول گفته اند چون انسان را ازکارهای زشت باز می دارد.^[۱۳۰]همچنین می گویند «حجرالبیت ( مانع خانه)، چون عابر ممنوع از داخل شدن درآن است وبرای خانه از اصطلاح محوطه استفاده می شود که به معنای محجره است، چرا که وجود آن مانع از عبور مردم درآن می شود. بنابراین می توان گفت که حجر در لغت به معنای منع است و محجور در لغت به معنی ممنوع ودر اصطلاح حقوقی کسی است که به سبب بی خردی و عدم درک وابلهی از تصرف دراموال خویش ممنوع شده است. ^[۱۳۱]
بنددوم- تعریف حَجْر دراصطلاح: دراصطلاح حقوق حَجْر به معنی عدم اهلیت استیفاست و درتعریف آن می گویند: حَجْر عبارت است از منع شخص به حکم قانون از اینکه بتواند امور خودرا مستقلا و بدون دخالت دیگری اداره کند وشخصا اعمال حقوقی انجام دهد و یا عبارت است از عدم توانایی قانونی شخص در اعمال و اجرای حق.
بعضی از فقها حجر را منحصر به امور مالی دانسته اند.^[۱۳۲] محقق حلی درشرایع می نویسد: از نظر شرع محجور کسی است که ازتصرف دراموالش ممنوع شده باشد.^[۱۳۳]الحجر هوالمنع والمحجور شرعا هوالممنوع من التصرف فی مالهمرحوم صاحب جواهر در تبیین تعریف فوق می گوید: حتی اگر این عدم تصرف در اموال به معنای عدم تصرف در بعض آن باشد باز هم شخص محجور است. چرا که لفظ مال وهمچنین لفظ تصرف در این تعریف دلالت بر عموم نمی کنند. بنابراین تعریف شامل مریضی که ممنوع از تصرف دربعض مالش می باشد صغیر مجنون و بنده بنا برملک بودن نیز می شود. ^[۱۳۴] با طرح این مسأله صاحب جواهر پاسخ مشکل را مبنی بر خروج مریض درصورت اراده جمیع مال وخروج صغیر ومجنون در صورت اراده بعض مال وعبد درصورت ملک بودنش از تعریف می دهد و می افزاید: هیچگاه فردی از تصرف درمالش به میزان خوردن وآشامیدن و دیگر امور ضروری منع ومحجور نمی شود. ^[۱۳۵]
لذا تعریف محقق حلی درشرایع هیچ نوع تعمیم وتخصیصی را درحجر ندارد، بلکه لفظ محجور هرکسی راکه ممانعت از تصرف دراموالش شود دربرمی گیرد.
حقوقدانان نیز اغلب حجر را منحصر درامور مالی دانسته اند. برخی ازآنها درتعریف حجر گفته اند: حجر عبارت از ممنوع بودن شخص از دخالت در امورات وحقوق مالی خود ازطرف قانون می باشد. ^[۱۳۶]
باوجود این، برخی از فقها حجر را شامل امور مالی وغیر مالی دانسته‏اند. علامه حلی درتذکره
می فرماید: صغیر اعم از ممیز یا غیرممیز به موجب نص واجماع در جمیع تصرفات خود به جزآنچه استثنا شده است مانند عبادات و اسلام و.. ممنوع است^[۱۳۷]الصغیر وهومحجور علیه بالانص والاجماع سواء کان ممیزا اولا فی جمیع التصرفات الامایستثنی کعباداته والاسلامیه- ومنظور از تصرفات مالی وغیر مالی است.
برخی از فقهای عامه نیز حجر را به معنی عام تلقی کرده اند. درفقه حنفی تعریفی که ازحجر
می‏کنند عام است وشامل تصرفات غیر مالی هم می گردد وازآن جمله گفته اند:حجر دراصطلاح عبارت است از منع شخص ازتصرفات قولی که اعم است از عدم اهلیت تصرف درقراردادها وسایر اعمال حقوقی.
مالکی هانیز تعریفی ارائه داده اند که مفید معنای عام است اما شافعیان و حنبلیان آن را محدود به امور مالی
دانسته اند. ^[۱۳۸]
به نظر می رسد که درحقوق امروز حجر دارای معنای وسیعی است ونمی توان آن را محدود به امورمالی کرد. اگرچه حجر درامور مالی بیشتر مورد توجه فقها وحقوقدانان وقانونگذاران قرار گرفته است. درامور غیر مالی نیز دارای مسائل واحکام خاصی است. مثلا طلاق که یک امر غیر مالی است در مورد محجورین نیز مطرح می شود یا اقرار صغیر یا سفیه درامور غیر مالی قابل بحث است. بنابراین حجر در حقوق ایران اختصاص به امرمالی ندارد ودر این بحث از اعمال حقوقی غیر مالی نیز سخن به میان می آید.
از اقسام حجر آنچه تابع رژیم خاص حقوقی است ودرحقوق مدنی مورد بررسی قرار می گیرد وبه دیگر سخن آنچه یک نظریه کلی نسبت به آن وجود دارد حجر حمایتی است که برای حفظ حقوق ومنافع صغیر سفیه و مجنون مقرر شده است. مبنای حقوقی حجر حمایتی فقدان یا ضعف عقل یا اراده است.
قابل ذکر است که محجورین درحقوق مدنی، محجورین حجرحمایتی می باشند. لذا مراد ازمحجورین صغیر سفیه ومجنون ومراد ازحجر حمایتی است.
می دانیم که برای انجام دادن اعمال حقوقی وجود اراده انشاء یا حقوقی لازم است واین اراده مستلزم وجود تمیز ودرک است وچون شخص محجور فاقد تمیز واراده می باشد (صغیر غیر ممیز ومجنون) یا قوه تمیز واراده او ناقص است ( صغیر ممیز وسفیه ) نمی تواند شخصاً اعمال حقوقی انجام دهد وبه حکم قانون ممنوع ازتصرف درامور واعمال حقوقی شده است.^[۱۳۹] اما در حجر سوء ظنی مبنای حقوقی حجر فقدان یا نقض اراده نیست بلکه حمایت از اشخاص دیگر است. مثلا تاجر ورشکسته بدون آنکه مبتلا به اختلال یا نقص قوای دماغی باشد از پاره ای تصرفات مالی منع شده است تا نتواند اعمالی را که به حقوق بستانکاران لطمه می زند انجام دهد. ^[۱۴۰]
گفتار دوم : اقسام حجر
با توجه به نوع ممنوعیت شخص در تصرفات خود ومبنای فقهی و حقوقی می توان تقسیماتی را برای حجر ذکر کرد. اقسام حجر از دیدگاه فقهی و حقوقی تقریبا مشترک بوده ولی مواردی نیز مشاهده می شود که درحقوق مدنی آمده است و البته تناقضی با فقه اسلامی ندارد. این بدان جهت است که این تقسیم بندی از حصر عقلی برخوردار نمی باشد بلکه حصرآن استقرایی است. آنچه دراین بحث می آید ابتدا اقسام حجر از نظر فقهی و سپس از جهت حقوقی می باشد.
بنداول- اقسام حجر ازنظر فقهی
اقسام حجر ازنظر فقهی ازیک تقسیم بندی درختی تبعیت مینمایند. بدین معنا که هرتقسیم بندی با توجه به تقسیم بندی پیشین ودرارتباط با آن صورت گرفته است.
حجر عام وخاص: حجر بنا بر نظر فقها یا عام است وعلاوه برامور مالی سایر تصرفات (امورغیر مالی) راهم دربرمیگیرد مانند حجرصغیر یا خاص است ودرمورد برخی از اعمال وتصرفات حقوقی است(حجر نسبت به امورمالی) مانند حجر مفلس.
حجر غایت دار وبدون غایت: حجر عام یا دارای انتها وغایتی است که با انقضای آن سبب حجر زایل می شود، مانند صغریا دارای پایانی نیست مانند جنون.^[۱۴۱]

فصل حاضر در دو قسمت مطالعات نظری و یافته های پژوهشی پیشین ارائه شده است. در بخش مطالعات نظری به تاریخچه، تعاریف متغیرها و دیدگاه های موجود در زمینه سبک های دلبستگی، رضایت زناشویی، سلامت روان و تاب آوری پرداخته شده است و در بخش پیشینه پژوهشی به بررسی اجمالی سوابق پژوهشی خارج از ایران و داخل ایران پرداخته شده است.
۲-۱ مفهوم سلامت روان
بروز آسیب های روان شناختی ناشی از جنگ جهانی دوم ،کارشناسان سازمان جهانی بهداشت (WHO) را متوجه اهمیت بهداشت روانی نمود. سه سال پس از پایان جنگ،در سال ۱۹۴۸، در اساس نامه این سازمان، سلامت یا آسایش روانی به عنوان جزئی از تعریف بهداشت روانی مورد تأکید قرار گرفت. در سال ۱۹۶۱سازمان جهانی بهداشت، آموزش اصول بهداشت روان به پزشکان عمومی، کارکنان بهداشت عمومی، متخصصین، پرستاران، ماماها، مددکاران و سایر کارکنان بهداشتی را مورد تأکید قرار داد. همچنین در کنفرانس بین منطقه ای مدیران مراکز آموزش بهداشت همگانی که در سال ۱۹۶۷ برگزار گردید، بر ضرورت گنجاندن بهداشت روان در آموزش های بهداشت همگانی تأکید شد(بوالهری و محیط، به نقل از عاطف وحید ،۱۳۸۳).
در سال ۱۹۷۷، در گردهمایی سالانه سازمان جهانی بهداشت، هدف اصلی این سازمان و دولت ها در چند دهه بعد دست یابی همه مردم به سطح مناسبی از بهداشت اعلام شد و هشت جزء اساسی مراقبت های بهداشتی اولیه به عنوان شرط دست یابی به این هدف تعیین گردید و سال ۲۰۰۰، زمان رسیدن به این هدف قرار داده شد. در سال ۱۹۷۸، در کنفرانس مشهور آلماآتا ، بیانیه ای توسط ۱۳۴ کشور از جمله ایران منتشر شد که در آن بر شعار “بهداشت برای همه تا سال ۲۰۰۰” از طریق خدمات بهداشتی اولیه تأکید شده بود(عاطف وحید،۱۳۸۳).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

جمهوری اسلامی ایران همگام با سایر کشورهای جهان، در سال ۱۳۶۵ ، برای پیشبرد سطح سلامت جسمی، روانی و اجتماعی افراد، برنامه کشوری بهداشت روان را تدوین کرد (بوالهری، احمدخانیها، حاجبی، باقری یزدی، ناصربخت و همکاران،۱۳۹۰).
نگاهی به تاریخچه بهداشت روان در ایران نشان می دهد که در طی چند دهه گذشته پیشرفت های قابل توجهی در زمینه ارائه خدمات بهداشت روان در ایران صورت گرفته است، بالاخص در سال های اخیر، برنامه ادغام بهداشت روان در نظام مراقبت های بهداشتی اولیه در ایران به عنوان الگویی برای سایر کشورهای منطقه پذیرفته شده است .به همین دلیل در چهل و چهارمین اجلاس سالانه وزرای بهداشت کشورهای منطقه مدیترانه شرقی در تهران در سال ۱۳۸۰، برنامه های بهداشت روان ایران به عنوان یکی از بهترین الگوهای موجود شناخته شد(شاه محمدی،۱۳۸۱).
مورتی(۱۳۸۱) و یاسمی و همکاران (۱۳۸۲) تاریخچه پیشرفت و گسترش برنامه های بهداشت روان در ایران را به ۴ دوره زمانی تقسیم نموده اند:
الف) در دوره اول که تا سال های ۱۳۲۰ ادامه داشت، شرایط بسیار نامناسبی از نظر خدمات بهداشت روان وجود داشت. در این دوره در شهرهای تهران ، همدان، شیراز و اصفهان تیمارستان هایی با امکانات بسیار محدود و ضعیفی وجود داشتند که در آن ها بیماران با شرایط بسیار رقت باری نگه داری می‌شدند.
ب) در دوره دوم، که از اواخر دهه ۱۳۲۰ شروع و تا سال های ۱۳۵۰ ادامه داشت. در این دوره ،فعالیت هایی در زمینه بهداشت روان انجام گرفت. به عنوان مثال ، در سال ۱۳۳۶ پخش برنامه های روانشناسی و بهداشت روانی ار رادیو ایران شروع شد و در سال ۱۳۳۸، اداره بهداشت روانی در اداره کل بهداشت وزارت بهداری تأسیس شد. همچنین از دهه ۱۳۴۰ فعالیت های پژوهشی در زمینه همه گیرشناسی اختلالات روانی و برنامه ریزی برای ارائه خدمات بهداشت روان در ایران آغاز شد(مورتی،۱۳۸۱).
ج) دردوره سوم که از سال های ۱۳۵۰ شروع شد، تلاش هایی در جهت ارائه خدمات بهداشت روان جامعه نگر آغاز گردید. برنامه های این دوره شامل ارائه خدمات جامعه بهداشت روان، ایجاد بیمارستان ها و مراکز جدید روان پزشکی در استان های مختلف و انجام پژوهش های همه گیرشناسی بود(مورتی،۱۳۸۱). در سال ۱۳۵۰ اداره بهداشت روان به اداره کل تبدیل شد. ولی بعد از دو سال مجدد تحت نظارت اداره کل خدمات بهداشتی قرار گرفت.
د) چهارمین دوره از مهر ماه ۱۳۶۵ شروع شد. در این سال ، برنامه کشوری بهداشت روان ایران توسط کمیته ای متشکل از کارشناسان و متخصصان بهداشت روان کشور و مشاور وقت بهداشت روان منطقه ای سازمان جهانی بهداشت تدوین و در سال ۱۳۶۷ پس از تصویب وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشکی به مرحله اجرا گذاشته شد(مورتی،۱۳۸۱).
سلامت روانی حالت مطلقی نیست که یا وجود داشته و یا وجود نداشته باشد. در زندگی طبیعی انسان ها هیچ خط مستقیمی، سلامتی و اختلال را از یکدیگر جدا نمی کند. افراد همواره در تلاش برای ثابت نگه داشتن و حفظ موقعیت خویش هستند و به همین نحو سلامتی روانی هم چیزی است که باید دائم آن را ساخت و پابرجا نگه داشت. کار ساختن و پابرجا نگه داشتن سلامت روانی موضوعی است که ما انسان ها هر روز با آن روبرو هستیم(هنرپروران،۱۳۸۶).
در سال ۱۹۴۸، کمیسیون مقدماتی سومین کنگره جهانی بهداشت روانی، برای بهداشت روانی ، یک تعریف دو قسمتی ارائه داده است :

1. 1. بهداشت روانی حالتی است که از نظر جسمی، روانی و عاطفی، در حدی که با بهداشت روانی دیگران انطباق داشته باشد، برای فرد مطلوبترین رشد را ممکن می سازد.

1. 1. جامعه خوب جامعه ای است که برای اعضای خود چنین رشدی فراهم می آورند و در عین حال رشد خود را تضمین می کند و نسبت به سایر جوامع بردباری نشان می دهد (گنجی ،۱۳۸۲).

ونتیز^[۱۵] (۱۹۹۵) سلامت روان را وابسته به هفت ملاک می داند: نداشتن بیماری روانی، رفتار اجتماعی مناسب، رهایی از نگرانی و گناه، کفایت فردی و توانایی مهار کردن هیجانات خود، پذیرش خویشتن و خودشکوفایی، یکپارچگی شخصیت و انعطاف پذیری. هوهان^[۱۶](۱۹۹۵) سلامت روانی را وضعیتی از بلوغ روان شناختی تعبیر می کند و آن را حداکثر موثر بودن و نیز حداکثر رضایت به دست آمده از واکنش های فردی و اجتماعی می داند. این واکنش ها را نیز شامل بازخوردهای مثبت نسبت به خود و دیگران در نظر می گیرد(هنرپروران،۱۳۸۶).
۲-۱-۱مفهوم سلامت روان از دیدگاه برخی نظریه پردازان
بوم شناسان سلامتی را یک وضعیت رفاه کامل و پایدار (متعادل) می دانند و انسان سالم کسی است که از نظر جسمی سالم و از نظر فکری بی عیب و از نظر روانی شاد و از لحاظ اجتماعی متعادل و از جنبه سیاسی آگاه و از نظر اقتصادی مولد و از نظر فرهنگی مسئول باشد (شمشیری نیا، ۱۳۸۸).