۰۰۱/۰

انظباط

۹۵/۰

۱۶/۰-

۴۱/۳-

۰۰۱/۰

رقابت

۹۷/۱

۴۰/۰-

۹۰/۷

۰۰۰۱/۰

مطابق جدول ۴-۸، بعد اصطکاک با ضریب بتای معادل ۶۱/۰- در درجه اول اهمیت از نظر پیش بینی خودکارآمدی تحصیلی قرار دارد و بعد از آن، بعد رقابت با ضریب بتای معادل ۴۰/۰- در درجه دوم اهمیت از نظر پیش‌بینی خودکارآمدی تحصیلی و در نهایت بعد انسجام با ضریب بتای معادل ۱۶/۰ و بعد انضباط با ضریب بتای معادل ۱۶/۰- در درجه سوم اهمیت از نظر پیش‌بینی خودکارآمدی تحصیلی قرار گرفتهاند مطابق جدول فوق، میتوان ۳۵ردرصد واریانس متغیر خودکارآمدی تحصیلی را از طریق جو روانی- اجتماعی کلاس تبیین کرد.
فصل پنجم
بحث و نتیجهگیری همانطور که در فصل‌های قبلی ذکر گردید، هدف پژوهش حاضر بررسی نقش پیشبینیکنندگی اضطراب اجتماعی و جو روانی- اجتماعی کلاس بر خودکارآمدی تحصیلی در دانشآموزان دوره دبیرستان بود.
در این بخش یافته‌های پژوهش با توجه به فرضیات ارائه شده در فصل دوم مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار خواهد گرفت، سپس کاربردهای نظری و عملی پژوهش و در نهایت محدودیت‌ها و پیشنهادات جهت تحقیقات آتی ارائه می‌شود.
بحث و بررسی یافته‌های پژوهش
ابتدا فرضیه های پژوهش که در فصل دوم عنوان شده است مطرح و پس از آن نتایج تفسیر می گردد.
فرضیه اول: بین اضطراب اجتماعی و خودکارآمدی تحصیلی رابطه وجود دارد.
در خصوص فرضیه اول مبنی بر این که بین متغیرهای اضطراب اجتماعی و خودکارآمدی تحصیلی رابطه وجود دارد، یافتهها نشان دادند بین اضطراب اجتماعی و ابعاد آن با خودکارآمدی تحصیلی رابطه منفی و معنیداری وجود دارد. همان‌طور که پیش‌بینی شده بود، نتایج نشان داد که اضطراب اجتماعی بالا با سطوح پایین خودکارآمدی تحصیلی ارتباط منفی و معنی‌داری دارد. این نتایج با تحقیقات پاچارس، ۱۹۹۷، بندورا، ۱۹۹۷، لیری و اثرتون، ۱۹۸۶، اسکارز و جروسالم، ۱۹۹۲، مدوکس، نورتون و لیری، ۱۹۸۸، گادییانو و هربرت، ۲۰۰۳، مینهارد و بریکلمنز، دن بروک و یوبلز (۲۰۱۰)، ارس، فلانگان، بایرمن و تو (۲۰۱۰) و موریس، ۲۰۰۲ هماهنگ بود. در این مطالعات نیز گزارش شده است که اضطراب اجتماعی در نوجوانان منجر به کاهش سطح خودکارآمدی اجتماعی و تحصیلی در آنان می‌گردد.
این نتایج بر اساس نظریه‌های شناختی اجتماعی قابل تبیین می‌باشد که بر نقش باورها و مهارت های کسب شده اجتماعی در کارکرد شخصیت تاکید دارند (برون، ۱۹۹۹، به نقل از استوار، خیر، ۱۳۸۲). بندورا ( ۱۹۹۷) معتقد است افرادی که اضطراب اجتماعی بالایی دارند اغلب احساس می کنند فاقد مهارتهای اجتماعی خاص، توانایی‌ها یا ویژگی‌های لازم برای رفتار بین فردی و چگونگی واکنش به موقعیت‌های تهدیدکننده هستند و در نتیجه آنها اغلب انتظار پایینی از موفقیت در موقعیتهای اجتماعی دارند. همچنین بندورا (۱۹۹۷) معتقد است که سطح و قدرت کارآمدی افراد یا انتظاری که آنها میتوانند بطور موفقیت آمیزی رفتار مورد نیاز برای ایجاد پیامدهای مورد نیاز اجرا کنند، تعیین می‌کنند که چگونه مقایسه کنند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

فرضیه دوم پژوهش: اضطراب اجتماعی و ابعاد آن پیش‌بینیکننده خودکارآمدی تحصیلی دانشآموزان دوره دبیرستان میباشد.
همانطور که نتایج نشان داد اضطراب اجتماعی پیشبینیکننده قوی خودکارآمدی تحصیلی میباشند. یعنی ۵۰ درصد واریانس متغیر خودکارآمدی تحصیلی را از طریق اضطراب اجتماعی میتوان تبیین کرد. همچنین نتایج نشان داد که ابعاد اضطراب اجتماعی (ترس از ارزیابی منفی، اجتناب از موقعیتهای عمومی، اجتناب از موقعیتهای جدید) ۳۸ درصد واریانس متغیر خودکارآمدی تحصیلی را تبیین کردهاند.
در توجیه این یافته میتوان گفت افراد مضطرب اجتماعی بیشتر از این که نقص در عملکردهای خود را به عوامل درونی و شخصی نسبت دهند، به دلیل خطاهای شناختی که دارا هستند، دیگران را مشاهدهگرانی منتقد تلقی میکنند که در پی یافتن ضعفها و نقائص خود تلقی میکنند. بنابراین عوامل غیرشخصی، نقش زیادی در تداوم وجود مشکل در آنها ایفاء میکند. در تأیید این گفته می توان به پژوهش کلارک و ولز (۱۹۹۵) اشاره کرد که به نقش و اهمیت این نوع سوگیریهای شناختی در شکل گیری و تداوم اضطراب بعضی افراد تأکید میکند.
همان‌طور که نتایج مطالعات انجام شده در این زمینه نشان می‌‌‌‌‌‌‌‌‌دهند بیشتر این مطالعات و پژوهش حاضر ماهیت همبستگی دارند و بنابراین امکان تفسیرهای علی از این اطلاعات امکان پذیر نیست. برخی اطلاعات مورد انتظار وجود دارد که نشان می‌‌‌دهد خودکارآمدی پایین باید به عنوان پیشایند اختلالات عاطفی دوره کودکی و نوجوانی محسوب گردد (برای مثال، بندورا، پاستورلی، بابارانلی و کاپرارا، ۱۹۹۹). موریس (۲۰۰۲) معتقد است که خودکارآمدی اجتماعی پایین را نباید به عنوان علت اولیه اضطراب اجتماعی در نوجوانان در نظر گرفته شود، بلکه خودکارآمدی را می‌توان به عنوان یک عامل میانجی در اختلالات عاطفی در نظر گرفت. یعنی زمانی که کودکان و نوجوانان با رویدادهای تهدیدکننده یا منفی زندگی مواجه می‌شوند، یک احساس کارآمدی بالا به آنها کمک خواهد کرد که چنین رویدادهایی را کنترل نمایند والا، خودکارآمدی پایین مقابله مؤثر با موقعیت‌‌های تهدیدکننده را کاهش داده و کودکان و نوجوانان در خطر رشد نشانگان اضطراب قرار خواهند گرفت (اسپنس و دادز، ۱۹۹۷). بنابراین هر زمان که کودکان و نوجوانان مضطرب می‌شوند یا با موقعیت‌‌های تهدیدکننده مواجه می‌شوند، احساس خودکارآمدی پایین فعال خواهد شد که باعث می‌‌‌شود آنها نتوانند از راهبردهای مقابله‌ای مناسبی برای برخورد با موقعیت‌‌های تهدیدکننده استفاده نمایند در نتیجه در چرخه معیوبی گرفتار می‌شوند که باعث تداوم اضطراب در آنان می‌گردد.
فرضیه سوم: بین جو روانی- اجتماعی کلاس و خودکارآمدی تحصیلی رابطه وجود دارد.
همانطور که در فصل چهارم پژوهش ملاحظه گردید، بعد اصطکاک و بعد رقابت با خودکارآمدی تحصیلی همبستگی منفی و معنیداری نشان داد. بدین ترتیب که با افزایش میزان اصطکاک و رقابت خودکارآمدی تحصیلی کاهش پیدا میکند. همچنین بعد انسجام همبستگی مثبت و معنیداری با خودکارآمدی تحصیلی نشان میدهد یعنی با افزایش انسجام و همبستگی بین دانشآموزان خودکارآمدی تحصیلی نیز افزایش پیدا میکند. و همانطور که ملاحظه گردید بعد انضیاط نیز با خودکارآمدی تحصیلی همبستگی نشان داد.
این نتایج با یافته های هایرتل، والبرگ و هایرتل (۱۹۸۱)، هندرسون، فیشر و فرایز (۱۹۹۵)، فرایزر ( ۱۹۹۴)، ارس و همکاران (۲۰۱۰)، ماتزا، رویکی ، دیویدسون و استوارت (۲۰۰۳) و راندال، توماس و ماتیوس (۲۰۰۱) همخوانی دارد.
کولز و همکاران (۲۰۰۱) در یک مطالعه نشان دادند که افراد مضطرب اجتماعی، در ابعاد مختلف زندگی خود مانند موقعیت های شغلی و تحصیلی دچار مشکل هستند و در اثر این تجربه ناخوشایند رضایت لازم و کافی از زندگی اجتماعی خود ندارند. همچنین آمرینگن، مانکینی، فاروولدن (۲۰۰۳) نشان دادند که اضطراب اجتماعی با افزایش ترک تحصیل ارتباط دارد.
ماتزا، رویکی ، دیویدسون و استوارت (۲۰۰۳) هماهنگی ضعیف با اجتماع را یکی از پیامدهای اضطراب اجتماعی می دانند. ارس و همکاران (۲۰۱۰) بیان کردند که اضطراب اجتماعی در کودکی و نوجوانی با مشکلاتی در ابعاد شناختی و عاطفی در سازگاری اجتماعی همراه است. تعداد زیادی از نوجوانان مضطرب اجتماعی مشکلات سازگاری را در زندگی تحصیلی خود تجربه می کنند که شامل عدم پیشرفت تحصیلی در مدرسه، مشکلات مربوط به روابط با همسالان و اختلالات خلقی می شوند ( به نقل از بیدل و ترنر، ۲۰۰۷ ).
فرضیه چهارم پژوهش: جو روانی- اجتماعی کلاس پیش‌بینیکننده خودکارآمدی تحصیلی دانش‌آموزان دوره دبیرستان میباشد.
در بررسی فرضیه فوق باید ذکر کرد که به دلیل این که متغیر جو روانی- اجتماعی کلاس فاقد یک نمره کلی بود، به بررسی نقش هر یک از ابعاد آن برای پیش بینی خودکارآمدی تحصیلی پرداخته شد که از بین مؤلفه های جو روانی – اجتماعی، مؤلفه اصطکاک پیشبینیکننده خودکارآمدی تحصیلی بود. در توجیه این یافته میتوان گفت که در کلاسی که اعضای آن با هم روابط دوستانهای ندارند میل به برقراری تعاملات اجتماعی در دانش آموزران کاهش می یابد و هر یک از آ نها سعی می کنند راه خود را از بقیه جدا کرده و به تنهایی و بدون یاری خواستن از دیگران به انجام تکالیف برای رسیدن به اهدافش اهتمام ورزد. بعضی از دانش آموزان برای رسیدن به اهداف خود دارای نوعی جهت گیری هستند که آنها را در جهت نشان دادن توانایی ها یشان به دیگران سوق می دهد (دویک و لیجت، ۱۹۸۸ ). تحقق اهداف تعیین شده برای این گونه دانشآموزان، این احساس را تداعی میکند که ایشان در اثر باور داشتن خود و با بهره گرفتن از استعداد و توانایی های موجودشان به موفقیت دست پیدا کردهاند.
همچنین نتایج نشان داد که بعد رقابت به صورت منفی و معنادار خودکارآمدی تحصیلی را پیش بینی می‌کند. در توجیه این یافته میتوان گفت زمانی که در میان دانش آموزان یک کلاس برای رسیدن به اهدافشان رقابت وجود داشته باشد، تنها تعداد معدودی به موفقیت دست یافته و بقیه شکست می خورند و در این میان دانش آموزان توانمند به دلیل شکست در تکالیف خود دچار احساس سرخوردگی و خودکارآمدی پایین میشوند (کرامتی، ۱۳۸۰).
همچنین یافتهها نشان دادند که مؤلفه انضباط در جو روانی اجتماعی کلاس می تواند خودکارآمدی تحصیلی را پیش بینی کند. قطعاً، توانایی برنامه ریزی و به کارگیری راهبردهای مؤثر و سازنده و همچنین داشتن نظم و انضباط در کارهای مربوط به تحصیل برای دانش آموزان، اثرات مفید و خوشایندی را به دنبال خواهد داشت، که از جمله آن ها می توان به توجه خاص معلم به دانش آموزان و پیشرفت آنها در تحصیل اشاره کرد، که نقش بسیار سازنده و اثرگذار ی در تقویت خودکارآمدی دانش آموزان دارد. چنانچه کریم زاده و محسنی (۱۳۸۵) اهمیت دادن آموزگاران به موفقیت دانش آموزان را از جمله عوامل مهم مربوط به بافت تحصیلی در افزایش خودکارآمدی محسوب می کنند که می تواند در صورت تداوم نقش مهم و برجسته ای در حفظ و تداوم خودکارآمدی تحصیلی دانش آموزان در جنبه های متعدد داشته باشد.
تحلیلهای آماری بیانگر این هستند که بعد انضباط پیشبینیکننده مثبت و معنادار خودکارآمدی تحصیلی است. هنگامی که دانش آموزان در موقعیت انجام تکلیف قرار میگیرند و سعی می کنند تکلیف را به موقع به اتمام برسانند، بازخوردهای لذت بخشی را از جانب معلم و همسالان دریافت می کنند و احساسات مطلوبی را تجربه خواهند کرد. مرتضوی (۱۳۸۳) بیان می کند کسب حمایت دانش آموز از سوی معلم و همسالان و همکلاسی ها موجب افزایش خودکارآمدی در آن ها می شود. کوپر و لیندسی، نای و گریت هاوس (۱۹۹۸) در یک مطالعه به این نتیجه دست یافتند که دانش آموزانی که تکلیف بهتر و بیشتری انجام می دهند نمرات بالاتری کسب میکنند.
در توجیه این یافته همچنین می توان به پژوهش هیمبرگ و بارلو (۱۹۹۱) اشاره کرد، که معتقدند احتمالاً آن چیزی که بیشترین تأثیر را بر اضطراب افراد اعمال می کند کمبود مهارت های لازم برای برقراری ارتباط نیست، بلکه انتظارات و پیشگویی های منفی راجع به عملکردشان می باشد. زیرا زمانی که در موقعیت ارائه مطالب قرار می گیرند بیشتر از این که به توانمندی ها و یا ضعف های خود بیندیشند به چگونگی تفکر و قضاوت دیگران در مورد عملکردشان فکر می کنند. بنابراین در صورت شکست در تکلیف مورد نظر، دیگران را بیشتر مقصر می دانند، تا این که ناتوان بودن و نداشتن استعداد کافی را دلیل شکست خود بیان کنند.
تجربه میزانی از اضطراب هنگام قرار گرفتن در یک موقعیت جدید امری است که برای تعداد زیادی از انسان ها اتفاق می افتد و در مواقعی نیز اثربخش می باشد و حتی به نظر می رسد افراد سعی می کنند انگیختگی خود را در این سطح حفظ کنند. چنان چه بر اساس قانون یرکز- دادسون (۱۹۰۸) رفتار تحت شرایطی که انگیختگی شخص در حد متوسط باشد تقریباً مطلوب است.
به طور کلی و با توجه به یافته های مربوط به بررسی اثر ترکیبی اضطراب اجتماعی و جو روانی- اجتماعی کلاس در پیشبینی خودکارآمدی تحصیلی میتوان بیان کرد، که جو روانی-اجتماعی کلاس نقش مهمتری در پیشبینی خودکارآمدی تحصیلی دارند. با در نظر داشتن این یافتهها، توجه به جو حاکم بر کلاس و نوع روابط موجود بین دانش آموزان، از ضروریات امر تعلیم و تربیت محسوب میشود که باید مورد توجه ویژه معلمان قرار گیرد.
همچنین، معلمان میتوانند این نکته مهم را مد نظر قرار دهند که وجود مشکلاتی مانند اضطراب اجتماعی در بعضی از دانش آموزان، دلیل بر ناتوان بودن آنها در تحقق استعدادها و توانمندی هایشان نیست و چه بسا این دانش آموزان اگر در یک جو مناسب و مطلوب آموزشی قرار بگیرند، مانند دیگر همسالان خود و حتی بیشتر از آنها از داشتههایشان در جهت پیشرفت و رشد خود استفاده کنند.
محدودیت‌های پژوهش
هر تحقیقی از ابتدای امر یعنی انتخاب موضوع تا مراحل اجرا، و تجزیه و تحلیل و نتیجه گیری دارای محدودیتهایی است. بیان محدودیتها در پژوهش به محققانی که قصد تحقیق در زمنیه ها ی مختلف را دارند، کمک می کند تا به دیدی باز و آگاهی از موانع، کمبودها و محدودیتهای تحقیق به امر پژوهش در زمینه های مشابه بپردازند. این تحقیق نیز دارای موانع و محدودیتهایی است که در ذیل به آنها اشاره می کنیم.
الف) محدودیت‌های خارج از کنترل محقق

(۲-۱-۳)
و معادلاتی که در (۲-۱-۱) نوشته شده از وردش لاگرانژی فوق نسبت به تانسور حاصل می­گردد. در حوزه­ فیزیک نظری علاوه بر خصوصیات جالب توجه معادلات ماکسول، دو خصوصیت زیر نیز از ویژگی­های این معادلات به­شمار می­روند:
محاسبه­ی خود انرژی ذرات باردار نقطه­ای به مقدار نامتناهی منجر می­ شود.
در ابعاد بالاتر از ۴-بُعد، این معادلات قانون عکس مجذوری را برای میدان الکتریکی بار نقطه­ای رعایت نمی­کنند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

سوالی که ذهن خواننده را معطوف می­ کند این­است که آیا می­توان نظریه­ای ارائه نمود که علاوه بر خصوصیات جالب و منطقی معادلات ماکسول، خود انرژی ذرات باردار نقطه­ای را متناهی ارائه کند و سوال دیگر این­است که آیا در ابعاد بالاتر از ۴- بعد، میدان الکتریکی یک بار نقطه­ای عکس مجذوری است یا خیر؟ جست­وجوی جواب برای این سوالات باعث شد تا فیزیک­دانان به­دنبال نظریات انعطاف­پذیرتری باشند.
۲-۲ نظریه­ غیرخطی الکترودینامیک: نظریه­ بورن- اینفلد (BI)
بورن و اینفلد در سال ۱۹۳۴ با ارائه­ لاگرانژی نظریه الکترودینامیک غیرخطی را پایه­ریزی کردند ]۱۰[. در این نظریه، بورن و اینفلد یک لاگرانژی جدید به­جای لاگرانژی ماکسول معرفی کردند که مشکل نامتناهی خود انرژی ذرات باردار نقطه­ای را حل می­کرد. در حد میدان­های ضعیف، لاگرانژی بورن- اینفلد به لاگرانژی ماکسول و یکسری تصحیحات کوچک کاهش می­یابد. از طرفی در حد میدان­های قوی معادلات بورن- اینفلد به طور قابل ملاحظه­ای از معادلات میدان ماکسول فاصله می­گیرد و خود انرژی ذرات باردار محدود و متناهی به­دست می ­آید.
لاگرانژی بورن- اینفلد تابعی از لاگرانژی ماکسول ( ) به صورت
(۲-۲-۱)
معرفی می­ شود که در آن موسوم به پارامتر بورن- اینفلد است.
در حد میدان­های ضعیف ، لاگرانژی بورن- اینفلد به لاگرانژی ماکسول تبدیل می­ شود.
(۲-۲-۲)
کنش میدان الکترومغناطیسی غیرخطی بورن- اینفلد به صورت زیر می­باشد:
(۲-۲-۳)
که در این رابطه، دترمینان متریک می­باشد.
معادلات میدان الکترومغناطیسی غیرخطی بورن- اینفلد با وردش از نسبت به تانسور الکترومغناطیس به­ صورت زیر به­دست خواهند آمد.
(۲-۲-۴)
که با حل این معادله­ (۲-۲-۴) در یک فضازمان n+1 بُعدی مینکوفسکی به معادله­ دیفرانسیل
(۲-۲-۵)
می­رسیم. در این معادله پریم مشتق مرتبه­ی اول نسبت به می­باشد. با حل این معادله بر حسب داریم:
(۲-۲-۶)
که در این رابطه عددی ثابت و متناسب با بار الکتریکی می­باشد.
همان­طور که انتظار داریم، معادله­ (۲-۲-۶) در ۴- بُعد و حالت حدی به:
(۲-۲-۷)
که همان میدان الکتریکی بار نقطه­ای در معادله­ خطی ماکسول می­باشد.
با توجه به معادله­ (۲-۲-۶) میدان الکتریکی بار نقطه­ای را در محاسبه می­کنیم:
(۲-۲-۸)
رابطه­ (۲-۲-۸) نشان می­دهد که بر خلاف میدان ناشی از معادلات ماکسول، در نظریه­ بورن- اینفلد تکینگی میدان الکتریکی بار نقطه­ای در مبدا برطرف شده است.
پس از آنکه هافمن نسبیت عام را با الکترودینامیک بورن- اینفلد پیوند داد و جواب­های سیاه­چاله­ای آن را به­دست آورد ]۱۲[، الکترودینامیک بورن- اینفلد در شاخه­ های مختلف گرانش و کیهان­شناسی مورد توجه قرار گرفت که از جمله مقالات ارائه شده در این زمینه را می­توان در مراجع ]۱۸-۲۰[ دید.
۲-۳ نظریه­ الکترودینامیک غیرخطی: نظریه­ توانی ناوردای ماکسول (PMI)
با وجود اینکه با معرفی لاگرانژی بورن- اینفلد مشکل خود انرژی ذرات باردار نقطه­ای حل شد، اما خصوصیت دیگر نظریه­ بورن- اینفلد این است که مثل نظریه­ ماکسول، میدان الکتریکی آن در ابعاد بالاتر از ۴- بُعد وابسته به ابعاد فضازمان است. لازم به ذکر است، از آنجا که امکان دارد در ابعاد بالاتر از ۴، میدان الکتریکی هنوز عکس مجذوری باشد (صحت یا سقم این موضوع اثبات نشده است)، به دنبال نظریه­ های انعطاف­پذیرتری هستیم که این قابلیت­ها را داشته باشد.
یکی دیگر از نظریات قابل توجه در در حوزه­ الکترودینامیک غیرخطی، نظریه­ توانی ناوردای ماکسول ( ) می­باشد که در بسیاری از مقالات حوزه­ گرانش به آن اشاره شده است [۱۳و۱۴]. این نظریه با لاگرانژی زیر معرفی می­ شود:
(۲-۳-۱)
که در این رابطه ثابتی است که قابل تعیین است و پارامتر موسوم به پارامتر غیرخطی نظریه است. نظریه­ توانی ناوردای ماکسول، نظریه­ ماکسول را طوری تغییر می­دهد که همیشه میدان الکترومغناطیس ذرات باردار نقطه­ای، صرف‌نظر از ابعاد فضازمان می ­تواند متناسب با عکس مجذور فاصله باشد.
کنش میدان الکترومغناطیسی غیرخطی توانی ناوردای ماکسول به صورت زیر معرفی می­ شود [۱۳و۱۴]:
(۲-۳-۲)
معادلات میدان الکترومغناطیسی غیرخطی توانی ناوردای ماکسول با وردش از نسبت به تانسور الکترومغناطیس به­دست خواهند آمد. معادلات میدان الکترومغناطیسی با در نظر گرفتن متریک مینکوفسکی در n+1 بُعد به صورت زیر ساده می­ شود:
(۲-۳-۳)
با حل این معادله بر حسب داریم:
(۲-۳-۴)
در این رابطه عددی ثابت و متناسب با بار الکتریکی است. به­راحتی می­توان نشان داد که با تنظیم پارامتر به­ صورت ، در هر بُعد دلخواه، میدان همواره عکس مجذوری به­دست می ­آید. از معادله­ (۲-۳-۴) واضح است که همانند نظریه­ ماکسول در حد میدان الکتریکی ذرات نقطه­ای نامتناهی می­ شود ولی همانند لاگرانژی ماکسول برای ذرات باردار شبه­نقطه­ای خصوصیت بی­نهایت شدن میدان الکتریکی در را دارا می­باشد.
میدان غیرخطی توانی ناوردای ماکسول به ازای های مختلف همراه با میدان الکتریکی ماکسول در نمودار (۲-۱) نشان داده شده است که:

شکل ۲-۱: نمودار میدان الکتریکی برای (نقطه­چین)، (خط پیوسته و منطبق بر نمودار ماکسول) و (خط چین)
که بیانگر این واقعیت است که میدان الکتریکی ناوردای ماکسول همانند میدان ماکسول در تکین می­باشد. همچنین نمودار (۲-۱) نشان می­دهد که به­ازای مقادیر مختلف پارامتر غیرخطی ، سرعت واگرایی در های کوچک و رفتار میدان در فواصل بزرگ متفاوت است.
۲-۴ نظریه­ غیرخطی الکترودینامیک: نظریه­ لگاریتمی(^[۱۲]LNEF)
پس از معرفی الکترودینامیک­های غیرخطی و اینکه این دو نظریه، یعنی نظریه­ غیرخطی بورن- اینفلد و نظریه­ توانی ناوردای ماکسول، هرکدام یکی از خصوصیات معادلات ماکسول را مدنظر قرار داده بودند و قادر به رفع هردو خصوصیت به­ صورت هم‌زمان نبودند، فیزیک­دانان دنبال لاگرانژی بودند که خصوصیات ترکیبی این دو نظر را به­ صورت هم‌زمان داشته باشد. هرچند چنین نظریه­ای هنوز ارائه نشده ولی در این مسیر نظریات جالب توجهی که از آن جمله می­توان به نظریه­ لگاریتمی و نظریه­ نمایی الکترودینامیک غیرخطی اشاره نمود.
الکترودینامیک غیرخطی لگاریتمی نخستین بار توسط سولنج مطرح شد ]۲۱[. لاگرانژی این نظریه تابعی از لاگرانژی ماکسول و به­ صورت زیر معرفی می­ شود:
(۲-۴-۱)
که در این معادله پارامتر غیرخطی می­باشد.

رضوانی مقدم و صادقی ثمرجان ( ۱۳۸۴) نیز طی بررسی گزارش نمودند اثر رژیم­های مختلف آبیاری بر وزن دانه در بوته و عملکرد دانه معنی­دار بود. بالاترین وزن دانه در بوته و عملکرد به ترتیب مربوط به رژیم آبی فاریاب (بترتیب ۱/ ۱۲ گرم و ۳۱۹۸ کیلوگرم در هکتار) و کمترین مربوط به رژیم آبی دیم (به­ترتیب ۹/۱گرم و۵۲۱ کیلوگرم در هکتار) بود. به نظر می­رسد ایجاد تنش در مرحله خورجین­دهی باعث کاهش وزن هزار دانه می­ شود. عمدتاً تنش خشکی در مراحل گل­دهی به خصوص خورجین­دهی از طریق کاهش عرضه مواد فتوستنزی می ­تواند باعث کاهش وزن هزار دانه شود همچنین وزن هزار دانه تابع ساختار ژنتیکی رقم نیز است. نتایج حاصل گویای این واقعیت است که مراحل گل­دهی و نمو خورجین ها در کلزا از نظر نیاز گیاه به آب، مراحل بحرانی بوده و اعمال تنش در این مراحل به دلیل اثر نامناسب به میزان جذب آسمیلات­ها موجب کاهش عملکرد دانه گردیده است (نیکنام، ۱۳۸۲).
۴-۳-۴ عملکرد دانه
نتایج آزمایش نشان داد که اثر تاریخ کاشت و آبیاری و اثر متقابل دو عامل ذکر شده در سطح احتمال خطای یک درصد معنی­دار بود (جدول۴-۱۳). برش­دهی اثر متقابل نشان داد که سطوح مختلف آبیاری در تاریخ کاشت اول، دوم، سوم و چهارم در سطح احتمال خطای یک درصد معنی­دار بودند (جدول۴-۱۸). نتایج مقایسه میانگین تیمارها نشان داد که بیشترین عملکرد دانه از تاریخ کاشت ۲۵ آبان و سطح آبیاری کامل با میانگین ۵۰/۴۸۴۲ کیلوگرم در هکتار و کمترین عملکرد دانه در تاریخ ۲۵ آذر و شرایط دیم با میانگین ۵۰/۹۲ کیلوگرم در هکتار به­دست آمد. در کلیه تاریخ­های کاشت بیشترین مقدار عملکرد مربوط به سطح آبیاری کامل و کمترین مربوط به شرایط دیم است (جدول۴-۱۹). عملکرد دانه بالاتر در تاریخ­ کاشت­ ۲۵ آبان، ناشی از بهره ­برداری بهتر و طولانی­تر از تشعشع قابل دسترس، دما و طول روز بوده است که سبب تولید سطح برگ و ماده خشک بیشتر خواهد شد. به­نظر می­رسد کاهش عملکرد دانه در کشت­های تأخیری، به­علت شاخص سطح برگ پایین و جذب تشعشع کمتر در طی مرحله رویشی و مرحله کوتاه­تر رشد زایشی همراه با دمای بالا در زمان گل­دهی و مراحل بعد از آن باشد. افزایش عملکرد در سطح آبیاری کامل ناشی از افزایش اجزاء عملکرد مانند تعداد خوشه در بوته، تعداد دانه در خوشه و وزن هزار دانه در این سطح آبیاری است. برخی از محققین نیز علت کاهش عملکرد دانه را در کشت­های با تأخیر، ارتفاع کم، کاهش تعداد گره های غلاف دهنده، کاهش دوره رویشی و وزن خشک تجمع یافته ذکر کرده ­اند.

جدول۴-۱۸ برش­دهی اثر متقابل تاریخ کاشت و آبیاری بر عملکرد دانه

تاریخ کاشت

درجه آزادی

مجموع مربعات

۱۰ آبان

۳

^۰۰۰۱/۰ ۳۴۹۸۰۵۰

۲۵ آبان

۳

^۰۰۰۱/۰ ۲۶۰۴۴۴۶۹

۱۰ آذر

۳

^۰۰۰۱/۰ ۳۲۷۵۹۶۹

۲۵ آذر

۳

^۰۰۰۱/۰ ۴۹۷۸۱۱۹

توان سمت راست بالا نشان دهنده سطح احتمال خطاست

جدول۴-۱۹ مقایسه میانگین سطوح آبیاری در هر تاریخ کاشت بر عملکرد دانه (کیلوگرم در هکتار)

آبیاری

تاریخ کاشت

ندارد

سنگین
/
فشرده

متوسط

توپولوژی مبتنی برتقویت کننده ولتاژ

۳

دارد

کم

زیاد

زیاد

زیاد

کم

ندارد

/ سبک
فشرده

کم

توپولوژی مولد پالس
مبتنی بر اینورتر

۴

۳-۱ مفهوم اصلی توان پالسی در مبدل بوک بوست مثبت
کنترل جریان یک مهارت بسیار مهم است که می تواند راندمان سیستم های منابع تغذیه را بهبود ببخشد. از طرف دیگر این سیستم ‌های توان پالسی نیازمند سوئیچ های ولتاژ بسیار بالا برای مسدود کردن ولتاژ می باشند و سوئیچ های توان بالا برای استفاده سوئیچینگ زمانی بسیار محدود می باشند. تکنولوژی سوئیچ های مورد استفاده برای تولید توان پالسی با توجه به توسعه دستگاه های نیمه هادی قدرت در چند دهه گذشته متفاوت بوده است. تریستور، IGBT وMOSFET و غیره بعضی از این سوئیچ هایی هستند که عمدتاٌ به عنوان سوئیچ های نیمه هادی حالت جامد^[۲۹] طبقه بندی شده اند.[۲۴و۲۵] از آنجا که کاربرد های توان پالسی برای dv/dt بالا مطالبه می شود، سوئیچ‌ هایی با سوئیچینگ‌ بالا نقش مهمی درتوپولوژی منبع توان پالسی ایفا می کنند[۲۶].

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

اکثر کاربرد های توان پالسی خاصیت مقاومتی- خازنی دارند[۲۷]. بنابراین یک توپولوژی منبع جریان به عنوان جایگزین مناسب به نظر می رسد. با توجه به این موضوع یک ترکیب از منابع جریان و ولتاژ به منظور گسترش مفهوم اولیه تولید پالس ولتاژ بالا با سوئیچ های ولتاژ پایین در نظر گرفته شده است. مدار رسم شده در شکل (۳-۱) با یک آرایش کلی از توپولوژی مطرح شده نشان می دهد. سوئیچ های ولتاژ متوسط و دیود ها که در میان دو منبع قرار دارند، برای انتقال انرژی استفاده می شوند. در این آرایش، سلف و خازن‌ها می‌توانند به عنوان منابع جریانی و ولتاژی فرض شوند[۲۸].

شکل(۳-۱): آرایش کلی مفهوم پیشنهادی[۳۴]
۳-۲ آرایش و آنالیزها توپولوژی
۳-۲-۱ آرایش کلی
توپولوژی که در این تحقیق، بر پایه مفهوم بوک بوست مثبت ارائه شده است. شمای کلی این توپولوژی در شکل (۳-۲) نشان داده شده است. یک مبدل یکسوساز برای تغذیه مدار در نظر گرفته شده است. منبع ولتاژ از طریق سوئیچ های S_s سلفL₁ را شارژ می کند و با بهره گرفتن از سوئیچ S₁ و S₂ و … S_n یک منبع جریان ایجاد می کند سطح جریان ذخیره شده در سلف در هنگام شارژ شدن می توان از طریق سیکل مناسب S_s کنترل شود. یک دیود هرزگرد D که بین سوئیچ و سلف متصل شده است، جریان را در جهت فراهم کردن یک حلقه جریان هدایت می کند که مقدار جریان را ثابت نگه می دارد. به محض اینکه سوئیچ ها خاموش شوند، جریان سلف به داخل خازن ها از طریق دیود ها هدایت می شوند. انرژی دریافت شده از منبع جریان در خازن ها به شکل ولتاژ ذخیره می شوند. در اغلب موارد، بار مورد استفاده درمنابع توان پالسی پلاسما (که خاصیت اهمی و خازنی دارد) را می توان با یک خازن C_load، یک کلید S_load و دو مقاومت R_1load و R_2load مدل کرد. خازن معادل، نشان دهنده خاصیت خازنی بارها و کلید S_load ، جهت نمایش سوئیچ زنی صورت گرفته بین مقاومت های کوچک و بزرگ است که برای شبیه سازی پدیده شکست در منابع توان پالسی پلاسما نیز مفید و ضروری است. ساختار توپولوژی با جزئیات کامل در شکل(۳-۲) نمایش داده شده است[۲۹].
شکل (۳-۲): آرایش منبع تغذیه با چند سوئیچ
در این فصل یک آرایش دوتایی که در شکل (۳-۳) نشان داده شده به عنوان توپولوژی پایه مطرح شده است که به طور مفصل مورد تجزیه تحلیل قرار می گیرد. این توپولوژی را می تواند برای آرایش چند طبقه مورد توسعه و ارتقاء داد.
شکل (۳-۳): منبع تغذیه با دو سوئیچ و بار غیر خطی
۳-۲-۲ حالت های سوئیچینگ توپولوژی
حالت های اجرایی این توپولوژی به دو گروه اصلی تقسیم می شوند. مراحل شارژ سلف که در شکل های (۳-۴) و (۳-۵) نشان داده شده و اشکال (۳-۶) و (۳-۷) خود به دو مقوله منبع جریان و منبع ولتاژ دسته بندی شده اند.
شکل(۳-۴): حالت سوئیچینگ منبع تغذیه پیشنهادی، شارژ سلف در این مدار
شکل(۳-۵): حالت سوئیچینگ منبع تغذیه پیشنهادی، گردش جریان سلف
شکل(۳-۶): حالت سوئیچینگ منبع تغذیه پیشنهادی شارژ خازن
شکل(۳-۷): حالت سوئیچینگ منبع تغذیه پیشنهادی تامین بار
۳-۲-۲-۱ حالت اول: شارژ کردن سلف (روشن: S_s و روشن: S₁ و روشن: S₂)
شکل(۳-۵)، اولین حالت سوئیچینگ توپولوژی را نشان می دهد. که در این حالت سوئیچینگ، همه سوئیچ ها در حالت وصل می باشند، تا وقتی که کلیدهای S₂ و S₁ و S_s وصل هستند جریان سلف افزایش می یابد. بنابراین ولتاژ ورودی (V_in) در دو سر سلف قرار می گیرد و زمان شارژ سلف از روابط (۳-۱) و (۳-۲) محاسبه می شود.
(۳-۱)
(۳-۲)
اگر فرض شود که جریان اولیه سلف صفر باشد بنابراین رابطه (۳-۳) صدق می کند.
(۳-۳)
۳-۲-۲-۲ حالت دوم: گردش جریان سلف (خاموش: S_s: روشن: S₁ ، روشن: S₂)
زمانی که جریان سلف به مقدار و حد کافی رسید، سیستم کنترل گر منبع جریان S_s را غیر فعال کرده و منبع ولتاژ ورودی V_in، را از بقیه مدار قطع می سازد. از این رو دیود هرز گردد، D در حالت هدایت قرار می گیرد و به جریان سلف اجازه می دهد تا در مسیر S₂ و S₁ به گردش درآید. در این حالت که در شکل (۳-۵) نشان داده شده است. افت ولتاژ کمی بر روی دیود و سویئچ ها منجر می شود که دشارژ سلف در حد متوسظ می باشد. با توجه به این که ولتاژ سلفی زیاد نیست و مقدار آن از رابطه (۳-۴) محاسبه می شود.
(۳-۴)
با ثابت شدن جریان سلفی، می توان اثر دشارژ سلفی را درمنبع توان پالسی پلاسما نادیده گرفت. بنابراین جریان در سلف به صورت انرژی ذخیره می شود. درمرحله بعدی این انرژی، به بار سیستم تزریق می شود و بار را تحریک می کند. این حالت کلیدزنی در توپولوژی الزامی است زیرا که این حالت، منجر به حداقل رسیدن تلفات رسانایی منبع توان پالسی پلاسما می شود. نادیده گرفتن این حالت سوئیچینگ در توپولوژی، به منظور اجتناب از تلفات رسانایی، در واقع از بین بردن قابلیت اطمینان و پایداری و ایمنی مورد نیاز سیستم است. درمدت زمان کلید زنی، سلف از منبع ولتاژ ورودی توسط کلید خاموش S_S جدا می شود. هم چنین در هنگام توان تحویلی بار احتمال قطع ولتاژ ورودی نیز وجود دارد. بنابراین اگر جرقه ای در طرف بار اتفاق بیافتد، اتلاف مقدار زیادی از انرژی از طریق منبع ولتاژ ورودی دور از ذهن نیست.
۳-۲-۲-۳ حالت سوم: شارژ: خازن (روشن: S_s: روشن: S₁ ، روشن: S₂)

پس چگونه می توان به توبه‌بعد از اقرار یا قبل از اقرار یا توبه قبل از شهادت شهود و به زعم بعضی از فقها، حتی به توبه بعد از شهادت شهود آثاری را مترتب نمود ولی به توبه‌ای که بعد از فرایند موصوف، یا قبل از علم مذکور، حادث می‌گردد، بی توجه بود. بنابراین موضوعیت داشتن توبه در نزد قاضی قبل از حصول علم برای قاضی یا بعد از ایصال قاضی به علم موجب اثبات، فرض متحققی است که بی‌اعتنایی به آن به صرف سکوت قانونگذار می‌تواند موجه وانمود شود.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

اصولی که مستنداً به آن می توان به توبه قبل از علم قاضی و یا بعد از علم قاضی، آثاری مترتب نمود، می‌توان مستهظر به قواعدی همانند قاعده تدرء الحدود بالشبهات نمود که در این صورت تسری آن به مراتبی که مرتکب قبل از علم قاضی تائب گردیده است و یا بعد از علم قاضی (اثبات جرم) ادعای توبه می نماید، نمی توان آنرا مرود اعلام نمود سجل خواهد بود. زیرا از جهات توجیه عقلی نیز قابل دفاع خواهد بود، یعنی در اوضاع و احوالی که مرتکب جرم بعد از وقوع جرم و بعد از علنی شدن آن، به شکلی که عده‌ای حاضر به شهادت و تصریح ارتکاب جرم می گردند، توبه خود را قبل از شهادت شهود مدعی می‌گردد و این توبه واجد آثار قانونی و موثر در محکومیت کیفر میشود ، چگونه می‌توان توبه‌ای در خصوص جرمی که مخفی مانده و علنی نشده و صرفاً بر اساس دریافت‌های قاضی اثبات می گردد و مبنای دیگری به نحو مستقیم در احراز آن موضوعیت ندارد ، بدون تاثیر در محکومیت و مجازات محسوب نمود؟
در حالی که در توجیه عدم قبول توبه بعد از شهادت شهود، مبنای عدم پذیرش را علنی شدن جرم و حتی مجازات عنوان می کنند.
چگونه می توان به جرم مکتوم مانده‌ای که موضع شهادت شهود و حتی اقرار مرتکب نیز نبوده است و با علم قاضی اثبات شده است، توبه از آن جرم را بدون اثر تلقی نمود؟
از مجموع مبانی و منابعی که توبه در جرائم حدی را موجب آثاری می دانند، مانعی در پذیرش توبه مرتکب، که قبل از علم قاضی حادث شده است به نظر نمی رسد و در مورد توبه مرتکب بعد از علم قاضی یعنی بعد از اثبات جرم با طریق اثباتی علم قاضی نیز اگر بتوان علم قاضی را به اظهارات و گفته های شخص مرتکب تحویل نمود، بدون آنکه از آن معروضات وصف اقرار شرعی و قانونی حاصل گردد، شاید آثار توبه بعد از اقرار که موجب تغییر در اعمال مجازات یا عفو خواهد بود، بتوان بر چنان علمی نیز مترتب ساخت. اگر علم استنادی به معروضات اشخاص ثالث به نحوی که نتوان وصف شهادت شهود را بر آن اطلاق نمود محول گردد، می توان حکم قانونی توبه بعد از شهادت شهود را که بنا بر گرایش قانونگذار اثری در مجازات نخواهد داشت به چنین موردی نیز تسری داد و توبه بعد از اثبات جرم به استناد علم قاضی را فاقد اثر دانست.
به هر صورت اگر علم قاضی یکی از طرق اثباتی جرائم حدی تلقی می گردد. به لحاظ اعتبار علم از جهت کاشف بودن آن است به نحوی که کاشفیت علم از دیگر طرق حتی بینه و اقرار نیز قوی‌تر به نظر می‌رسد. لذا این علم را نمی‌توان بر امور غیر قابل طرح و داوری و سنجش استوار نمود و شرط متعارف بودن آنان را نادیده گرفت و از همین رهگذر ، توبه‌ای که در مرحله قبل از اثبات به طریق علم قاضی و یا بعد از اثبات جرم به نحو موصوف واقع می‌گردد، می تواند محل بررسی و تاملاتی باشد که در طی دو قسمت آتی پی جویی خواهیم نمود.
۴-۱-۱- توبه قبل از علم قاضی
با اشعار به اینکه تصریح نصوص قانونی به آثار توبه‌ای که قبل از اثبات واقع می‌شود در قالب توبه قبل از اقرار و قبل از شهادت شهود می تواند بررسی شود و با اذعان به اینکه نصوص قانونی صراحت کامل را در مورد توبه قبل از شهادت شهود نشان داده‌است بدون آنکه به توبه قبل از اقرار و به طریق اولی، به توبه قبل از علم قاضی اشاراتی نموده باشد.
برای ورود به بحث باید ماهیت و محتوی توبه قبل از علم قاضی مشخص گردد. با عنایت به آنچه که در مفهوم اثبات جرم می دانیم و معنای دقیق‌تر اثبات جرم اعم از اقرار و شهادت شهود تلقی گردید، توبه‌قبل از عمل قاضی را نیز نمی‌توان از دایره‌ توبه قبل از اثبات جرم خارج دانست. به عبارت دیگر، اصولاً مبانی اثبات جرم به هر طریقی که انجام گردد تا زمانی که وصف اثبات جرم کامل نشده است با صرفنظر از طریق اثباتی باید توبه‌ واقع شده را توبه قبل از اثبات محسوب نمود و آثار قانونی توبه قبل از اثبات را (قبل از شهادت شهود و یا قبل از اقرار) بر آن تسری داد. صرف نظر از اینکه اصول اولیه‌ای همانند قاعده درء چنین اقتضائی را دارد، اساساً از طرفی علم قاضی قابل تحویل به شهادت یا اقرار نازل است و از سوی دیگر فراتر از آن تعلیم را می تواند در بطن خویش داشته باشد. لذا بعید نخواهد بود که با تحلیل علم قاضی و گرایش یابی در علم مستند قاضی به مقولات مربوط به شهادت شهود یا اقرار ، آثار همان مفاهیم را نیز بعد از حدوث توبه محقق فرض نماییم. یعنی اگر علم قاضی مستنبط از بیانات و اظهارات مرتکب بوده باشد در ردیف اقرار جای می گیرد و اگر علم قاضی ما حصل از معروضات شخص یا اشخاص ثالثی بوده باشد که بستر اصلی علم قاضی را می سازد، در جرگه شهادت شهود شناسایی می‌شود و به تبع آن آثار آن نیز معین می گردد. بنا بر مستندات فقهی و رویه جاری در دستگاه قضایی، وجود دو نوع مبنا برای قضاوت قاضی، بر اساس اجتهاد و قاضی ماذون به رسمیت شناخته شده است. برخی بدون توجه به وجود تفاوت میان این دو دسته از قضات و با عنایت به یکسانی علم در همه موارد، علم حاصله برای تمامی قضات را از طرق متعارفه حجت می دانند. ^[۱۵] اما در مقابل گروهی دیگر معتقدند ما دو نوع قاضی داریم، یکی قاضی که مجتهد مطلق باشد، دیگری قضات ماذون، که اکثر قضات ، قضات ماذون هستند. در قضات ماذون اگر چه یکی از راه های ثبوت زنا علم قاضی است و علم قاضی یکی از راه های ثبوت است در این ماده هم اشاره شده، ماده ۱۰۵ که همین باب زنا حاکم شرع می‌تواند در حق الله و حق الناس به علم خود عمل کند و حد الهی را جاری نماید. لازم است مستند علم را ذکر کند. در قضاوت ماذون این طور نیست که همین که قاضی اعلام کند من علم پیدا کردم ما بگوییم قاضی علم دارد و ما حق چون و چرا نداریم . اینکه آقایان به این نکته اشاره می کنند که قاضی علم دارد، پس ما نمی توانیم وارد شویم این طور نیست در فصات ماذون، قاضی باید مستند علم را ذکر کند. ببینیم آیا این مستندات کافی برای حصول علم است و یا کافی نیست، آیا این مستندات علم آورات یا نیست. عین این مسئله را از حضرت امام سوال کردند که آیا قضاوت ماذون طبق مقررات که برای آنها تعین شده بایستی عمل کنند و نمی توانند بگویند ما علم داریم.^[۱۶]
با این وصف هر چند علم قاضی با شرایطی، مستند اثبات جرم و صدور حکم قرار می‌گیرد اما به هر صورت علم قاضی بدون خدشه نمی تواند تلقی شود و به تبع آن موضوعیت توبه‌قبل از حصول چنان علمی که مصون از تخدیش نهایی باشد نخواهد توانست از موضوعیت فقهی و قانونی خارج شود و بدون توجه بماند. بنابراین باید محلی برای آثار توبه‌ای که قبل از علم قاضی حاصل شده است ترسیم نمود.
آیا بی توجه بر اصول فقهی و اصول کلی حاکم و صرفاً به لحاظ سکوت قانون، وقوف و تامل در این راستا را جایز نخواهد دانست ؟ و به حکم حاصله از علم خود عمل خواهد کرد (صرف نظر از اینکه رای مذکور، وصف نهایی پیدا نماید و یا مخدوش اعلام شود.)
در اینجا به نظر می رسد، باید مبانی علم و منبع علم استنادی را احراز نمود و تاویل آن علم را به اقرار یا در حکم اقرار و به بینه یاء در حکم بینه تشخیص داد.
آیت الله گلپایگانی فرمودند: «باید دید علم متخذه از چیست؟ اگر همان اقاریر متهم باشد حکم اقرار را دارد و اگر از قرائن و شواهد زیاد باشد، از جمله اظهارات خودش آنجا حکم بینه را دارد. ایشان بین منشاء‌های علم فرق گذاشتند که منشأ علم، آیا اقرار است یا غیر اقرار»^[۱۷]
بنابراین اولاً عدم تصریح قانونی نمی تواند توجیه گر عدم توجه به توبه‌مرتکب جرم حدی در مواردی باشد که مستند حکم علم قاضی عنوان می شود و در ثانی اگر منشاء علم قاضی اقرار تلقی شد، علم قاضی نیز در حکم اقرار خواهد بود و آثار توبه در چنین موقعیتی نیز، همان آثار توبه‌ای خواهد بود که حاکم بر توبه قبل از اقرار و یا بعد از اقرار است. به عبارت دیگر، اگر علم قاضی مستند از مراتب نازلتری از اقرار باشد توبه قبل از علم قاضی بمثابه توبه قبل از اقرار است که مسلماً موجب سقوط مجازات قانونی است و اگر توبه بعد از علم قاضی باشد بمانند توبه بعد از اقرار خواهد بود و می تواند همان تأثیرات را بر جای گذارد. اگر مبناء علم قاضی منصرف از اقرار باشد و از قرائن و شواهدی باشد که نتوان آنرا به اقرار تاویل نموده و بتوان آنرا ما حصل اظهارات اشخاص دیگر تلقی کرد این علم، متخذ از مراتبی خواهد بود که در حکم بینه و شهادت شهود قرار می گیرد توبه قبل از علم قاضی، آثار توبه قبل از بینه را خواهد داشت که سقوط مجازات را باید حتی فرض نمود و اگر توبه بعد از علم قاضی باشد همانند توبه بعد از شهادت شهود تلقی خواهد شد.
بنابراین علم قاضی منصرف از امور غیرقابل داوری شناخته خواهد شد. علم قاضی به عنوان دژ نفوذ ناپذیر و مجموعه منجمد و غیر قابل بسط نمی تواند تلقی شود. زیرا اگر علم قاضی منویات و گرایشات و دریافت‌های غیرقابل تاویل و معیارهای ذهنی باشد، تفاوتی با تعبد از رای شخصی و استبداد رای نخواهد داشت.
لذا به نظر ما توبه واقع شده در مرحله‌ای قبل از حصول علم قاضی آثار قانونی خویش را بر جای گذارد.
۴-۱-۲- توبه بعد از علم قاضی
اگر چه علم قاضی واجد اجمال و ابهام در تئوری و عمل است لیکن اصول کلی، هدف از علم قاضی را مرتبط با اوصافی تلقی می کند که قابل تطبیق با دلایل علمی است. به نحوی که حتی قاضی بتواند صرف اقرار را که ظاهراً از دلایل اساسی است، مخدوش سازد و در تعارض اقرار با مدلولات علمی از اقرار ظاهری روی برتابد و به دلیل قانونی از منظر مسلمات علمی بنگرد و اقراری که حاکی از واقع امر با لحاظ اصول علیم نمی باشد، واجد آثار نداند و به اقرار فردی به زنا که از جهات علمی و با آزمایشات پزشکی و روانپزشکی، قدرت و توانایی بر نزدیک جنسی ناممکن اعلام شده است آثاری مترتب نماید. زیرا بر همین مناسبت که ماده‌۲۳۶ قانون مجازات اسلامی احتمال عقلایی برخلاف اقرار مقر را پذیرفته است. این امر نشانگر عدم مطلق بودن ارزش اقرار است. و به بیان دیگر، گرایش به طریقیت اقرار برای اثبات موضوع غلبه پیدا کرده است همچنین غرض از علم قاضی نه تنها عدم اکتفاء صرف به دلایل قانونی است بلکه تمایل به توجه و لحاظ دلایل معنوی نیز قابل احراز می باشد که می‌تواند اقرار یا شهادت شهود را نیز مخدوش نماید و با توسل به دلایل علمی، همانگونه که مذکور افتاد ورای ظاهر را بکاود.
نهایتاً علم قاضی آن مبانی ضروری است که می‌تواند معد برای قیاس و سنجش مجدد و مکرر باشد و به همان سان، می توان مصادیقی از آزمون خطاء پذیری محسوب گردد. از این جهات است که توبه بعد از علم قاضی مقوله منفک از دیگر مقولات مربوط به پذیرش توبه نمی تواند باشد زیرا مبانی و منشأ علم قاضی نهایتاً قابل تجزیه به اوضاع و احوالی که دلالت بر اظهارات و مطروحاتی است که می‌تواند در ردیف اقرار قرار گیرد و یا قبل تاویل به قرائن و اماراتی است که تقریب به شهادت شهود را مسجل می نماید.
لذا برابر نص فقهی که در قسمت قبلی مشروحاً ذکر شد توبه بعد از علم قاضی اگر در موردی حادث شود که علم قاضی متخذه از مراتبی هماند اقرار باشد توبه بعد از علم قاضی در چنین مقوله‌ای در حکم توبه بعد از اقرار است.
به همان سیاق، آثار توبه‌ بعد از اقرار بر آن مترتب خواهد بود، یعنی توبه بعد از علم قاضی موجب حصول کیفیت تغییر در اعمال مجازات یا تقاضای عفو از سوی قاضی می گردد.
و اگر علم قاضی ناشی از مراتبی باشد که بتوان آن را امارات و قرائن را هم نسخ شهادت شهود تلقی کرد، این توبه در حکم توبه‌ بعد از شهادت شهود خواهد بود که بنا بر نص اختیار شده (نظریه مشهور) در قانون مجازات های اسلامی اثری بر آن مترتب نخواهد شد. به هر حال آنچه که مهم و اساسی به نظر می رسد، عدم فراغت جویی از توجه به توبه‌ای است که بعد از علم قاضی یا قبل از علم قاضی حاصل می گردد و این عدم توجه را مستند به سکوت قانون و مستظهر به عدم تصریح قانونگذار تلقی می کند زیرا با توجه به مبانی معروض و وحدت و اشتراک در اجزاء علم قاضی با دیگر دلایل اثباتی نمی توان آثار علم در مورد تاثیر توبه بر کیفر را در محدوده اثباتی جرم با علم قاضی نادیده گرفت و توبه بعد از علم قاضی یا قبل از علم قاضی را خارج از تأثیرپذیری، محکومیت کیفری محسوب نموده، چرا که عدم تصریح قانون مانند اثر توبه قبل از اقرار، مانع از اثرگذاری توبه برای جرم مربوط به حدود باشد و عدم توجه محکمه و قاضی در خصوص توبه ادعایی را موجه نماید.
۴-۲- مرور زمان و احراز توبه
آنچه که در اسلام، موجب سقوط احکام و مجازات‌های شرعی می‌شود فقط توبه است حال آیا مرور زمان می تواند اماره‌ای بر توبه باشد؟
بدین صورت که گاهی شخص مرتکب گناه شده و مدتی از آن می‌گذرد و در طی آن مدت مرتکب گناه نمی‌شود و از اوضاع و احوال زندگی او بدست می‌آید که دیگر در پی چنین عملی نیست حال آیا می توان از این راه احراز کرد که او فرد تائب است و آثارتوبه را بر اعمال او بار کرد؟ قبل از پاسخگویی به این سؤال لازم است تعریفی از مرور زمان و انواع آن از دیدگاه حقوقدانان ارائه شود.
مرور زمان بر دو نوع است. مرور زمان حقوقی و مرور زمان کیفری.
مرور زمان کیفری به مرور زمان تعقیب و مرور زمان مجازات قابل تقسیم بندی می باشد.
در تعریف مرور زمان تعقیب (یا مرور زمان جرم) می توان گفت: «مرور زمان جرم عبارت است از گذشتن مدتی از تاریخ ارتکاب جرم یا تاریخ آخرین اقدام بدون اینکه از متهم تعقیب به عمل آید که بر حسب نوع جرم، پس از سپری شدن آن مدت، دیگر متهم قابل تعقیب کیفری نیست.
اما مرور زمان مجازات را می‌توان به گونه ذیل تعریف نمود: «هر گاه مدت معینی از قطعیت محکومیت جزایی بگذرد ولی اجرای آن به عهده افتاده و اجرا نشود، در این صورت، محکوم علیه جزایی از مجازات معاف می گردد.»^[۱۸]
مرور زمانی که در موضوع بحث ما، (مرور زمانی که اماره بر توبه باشد) مد نظر می باشد مرور زمان کیفری است که شامل مرور زمان تعقیب و مرور زمان مجازات می شود. البته با این تفاوت که علی فرض اماره بدون مرور زمان کیفری ، مرور زمان تعقیب حکم توبه قبل از دستگیری و اثبات جرم را خواهد داشت ولی مرور زمان مجازات، حکم توبه بعد از دستگیری و تفاوت اثر توبه قبل از اثبات جرم با بعد از اثبات جرم عیناً در مرور زمان تعقیب و مجازات قابل پیاده شده می‌باشد.
۴-۲-۱- تبیین نظری موضوع
در ما نحن فیه ، آیت الله سید محمد حسن مرعشی به ظاهر کلمات اصحاب نسبت داده که مرور زمان تأثیری در سقوط مجازات ندارد. آیت الله رضوانی نیز معتقد است: به طور کلی به نظر من نسبت به مرور زمان چه مرور زمان کیفری، چه مرور زمان تعقیب و چه نسبت به احقاق حق، چیزی نیست که در شرعیات ما و احکام ما خبری از آن باشد یا مورد فتوی باشد.».
شهید در لمعه نیز در باب شهادت بر زنا فرموده است: «مرور زمان تأثیری در صحت و درستی شهادت بر زنا ندارد» شارح لمعه شهید ثانی در ادامه بیان شهید اول اضافه می‌کند: «برخی روایات که در آنها آمده است هر گاه دعوی از شش ماه بگذرد شنیده نمی‌شود روایاتی شاذو نادر هستند.
به نظر می رسد بیان افاضل معاصر قابل بررسی و خدشه است چرا که در مورد این موضوع روایاتی چند وارد شده که به برخی از آنها اشاره می‌شود.
روایت اول: مرسله جمیل بن دراج از امام معصوم (ع) نقل می کند که در مورد فردی که دزدی و شرب خمر و زنا کرده است و توبه نموده امام می‌فرماید: «اگر صالح شده و امور نیکو از وی دیده و شناخته شد حد بر وی جاری نمی‌شود.»^[۱۹]
روایت دوم: خبری است که ابن عمیر نقل می‌کند که از امام پرسیدم: «اگر امر، نزدیک باشد بروی حد اقامه نمی‌شود. امام پاسخ فرمودند: «اگر ۵ ماه یا کم امور نیکو و اصلاحی از وی ظاهر شد حد بر او اقامه نمی‌شود.» ^[۲۰]
از این دو روایت خصوصاً روایت اول دو نکته استفاده می‌شود: اول- لازم نیست مدت مرور زمان طولانی و عمل ارتکابی در گذشته دور اتفاق افتاده باشد بلکه اگر شخص در گذشته نزدیکی (۵ ماه یا کمتر) مرتکب گناه شده باشد و در این فاصله فرد صالحی شده باشد حد بر او جاری نمی شود. دوم – اگر اماره ای بر توبه باشد نمی توان بر او حد جاری کرد هر چند در دادگاه گناه مزبور به اثبات رسیده باشد.
روایت سوم: راجع به زمین است که مضمونش این است اگر ذی حق، ۱۰ سال بعد، حق مربوط به ده سال قبل را مطالبه کرد و خودش در این ده سال مطلب را معطل گذاشت و بعد از ۱۰ سال مراجعه کرد حق او ساقط است.^[۲۱]
البته به این روایت اشکال شده است که این اخبار ضعیف السند است و غیر قابل اعتماد می باشند. لکن در پاسخ می‌توان گفت که دو روایت اول اگر چه مرسله هستند لکن همه عالمان رجالی بر این باورند که مراسیل ابن ابی عمیر همانند مسانیر وی هستند در مورد روایت اخیر هم آیت الله بجنوردی معتقد است «سندش هم آن طور نیست که ضعیف باشد.» ^[۲۲]
در بعد فتوی نیز شیخ در باب شهادت قاذف بعد از تقسیم توبه به توبه ظاهری و توبه باطنی و تقسیم جرائم و گناهان به فروض متفاوت و بیان کیفیت توبه در هر یک از شقوق مذکور اذعان می کند که تمام این تفاصیل مذکور در حدود الله قبل از حدوث مرور زمان در مورد آن جرایم است و البته قول خیلی معتقد است که با مرور زمان حد ساقط نمی شود لکن اگر کسی قایل به سقوط مجازات بوسیله مرور زمان باشد به بقای حق الله معتقد نیست چرا که حدی علیه چنین شخصی وجود ندارد. . . . »^[۲۳]
ابن ادریس نیز عین عبارات و تقسیم‌های شیخ و نظر ایشان در مورد مرور زمان را در مبسوط در کتاب خود سرائر نقل کرد. بعد می افزاید: «این تمام کلام شیخ طوسی بود و من هیچ دخل و تصرفی در عبارات شیخ نکردم و تمام بیان شیخ در جایگاه خود محکم و درست است.»
ابن ادریس که به نقاد آراء شیخ الطلائفه معروف است و عصر مقلده بعد از شیخ با ظهور ابن ادریس به پایان می رسد، چنین فقیهی رای و نظر شیخ درباره مرور زمان را محکم و درست می داند.
با این تفاسیر و وجود روایاتی پیرامون مرور زمان و پذیرش این اخبار توسط فقهایی چون شیخ طوسی و ابن ادریس ظاهراً پذیرش مرور زمان به عنوان اماره بر وقوع توبه خالی از وجاهت شرعی و فقهی نخواهد بود.
فصل سوم
کیفیت توبه در مجازات‌ها
گفتار اول: نقش توبه در حدود
بررسی اثر حقوقی توبه، در قول کیفر با توجه به آثار فقها، در اینجا شامل دو مقوله متفاوت می باشد که تحت عنوان توبه قبل از اثبات جرم و توبه‌ بعد از اثبات جرم، قایل به تفکیک می‌باشند.
و از آنجا که در نظر مشهور، اثر توبه بعد از اثبات جرم از حیث تفاوت در ادله اثبات متغایر می‌شود، لذا موضوع در قالب سه عنوان« توبه قبل از اثبات جرم» « توبه بعد از اقرار» و «توبه بعد از شهادت شهود» قابل بررسی می‌باشد.
۱-۱- توبه قبل از دستگیری و اثبات جرم
نظر فقهای امامیه بر این است که توبه قبل از دستگیری و اثبات جرم موجب سقوط مجازات می‌گردد امام خمینی (ره) درباره توبه قبل از اثبات جرم می فرمایند: «اگر تائب قبل از قیام بینه توبه کند، مجازات او ساقط می‌شود چه رجم باشد و چه جلد».^[۲۴] در سایر کتب فقهی عبارت‌های مشابهی وجود دارد و در این مورد خلافی مشاهده نمی شود.
نکته‌ای که ذکر آن در اینجا ضروری است این است که در ذیل عنوان «توبه قبل از اثبات جرم».
متون فقهی صرفاً به توبه قبل از بینه اشاره و استناد می کنند و اقوال فقهی درباره توبه قبل از اقرار سکوت کرده‌اند و در آثار و کتب فقهی بحثی در این باره نشده است. شاید این سکوت بی وجه نباشد با این توضیح که، وقتی جرمی که بواسطه شهادت شهود و نه اقرار مجرم نزد حاکم ثابت می‌شود، اگر مجرم قبل از این شهادت موفق به توبه گردد، مجازات جرم مذکور به اتفاق علما ساقط می‌شود. به طریق اولی، هر گاه جرمی که بواسطه‌ اقرار خود مجرم ثابت شده و وی قبل از اقرار نزد قاضی توبه نیز نموده است. حتماً مجازات چنین شخصی توسط توبه وی درأ خواهد شد.
اما در مورد توبه بعد از اثبات جرم بایستی قایل به تفکیک شد.