تعاونی ها (تا قبل از تشکیل وزارت تعاون) که عدم هماهنگی و فقدان ارتباط زیر بخشها را بدنبال داشت این مؤسسات را با رشد کیفی محدود و آینده ای بدون برنامه مواجه ساخته بود بدین جهت نوعی
بی نظمی و چندگانگی در تشکیلات دولتی ناظر بر فعالیت های تعاونی به چشم می خورد و انجام نوعی بی نظمی و چندگانگی در تشکیلات دولتی ناظر بر فعالیت های تعاونی به چشم می خورد و انجام لازم برای سرپرستی امور تعاونی که یکی از عوامل ضروری توسعه مطلوب و مناسب این بخش است وجود نداشت.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

نارسایی های ناشی از تعداد مراکز تصمیم گیری و وجود سازمان های جداگانه برای نظارت بر انواع شرکت های تعاونی تبعاتی را ایجاد نموده بود که می توان به صورت زیر عنوان نمود:
۱- عدم هماهنگی
دستگاه های اداری ناظر بر فعالیت های تعاونی به مرور زمان به صورت سازمان هایی وابسته به وزارتخانه های مختلف به وجود آمده بودند، اگر چه در زمان تشکیل آنها ضرورت هایی مطرح بوده و احتمالاً توجیهاتی از قبیل تخصصی بودن کار تعاونی های تحت پوشش و مفید بودن تأسیس دستگاه اداری حاضر بدین منظور وجود داشته است، مع ذلک مشکلات زیر نیز ایجاد شده و به تدریج تعمیم یافته بود.
الف) به دلیل اینکه سازمان های موجود در امر تعاونی با هم مرتبط نبودند تجارب سودمند هر یک در دیگری ملاک عمل قرار نمی گرفت و روش های متفاوتی برای نظارت بر تعاونی ها ایجاد شده بود.
ب) اکثر تعاونی ها به استفاده از تخصص های دستگاه های اداری متعددی نیاز داشتند و وابستگی آنها به یک وزارتخانه رافع سایر نیازمندی های تخصصی آنها نبود.
ج) برنامه ریزی منسجمی برای توسعه تعاونی ها به عنوان یک بخش اقتصادی، عملاً مقدور نبود و تعداد مراکز تصمیم گیری و برنامه ریزی، رشد ناهماهنگی را در انواع گوناگون تعاونی ها سبب شد بود.
۲- فقدان ارتباط بین انواع تعاونی ها
وجود سازمان های متعدد مرتبط با امور تعاونی ها و جدا بودن آن ها از یکدیگر، شرایطی را به وجود آورده بود که تعاونی ها قادر نبودند از خدماتی که به وسیله دیگر انواع آنها عرضه می شود استفاده کنند یا محصولات خود را به آنها یا از طریق آنها بفروشند، از آنجا که یکی از آثار مهم اقتصادی تعاونی ها، صرفه جویی در هزینه ها و حذف واسطه های غیر ضروری است فقدان ارتباط مزبور نقصی در تمامی پیکر این حرکت به وجود می آورد و تعاونی های تولیدی که با یاری اعضا و مساعدت های دولت هزینه هایی را در مسیر تولید صرفه جویی کرده بودند به جای آنکه از طریق ارتباط با تعاونی های مصرف و دیگر انواع تعاونی ها که به محصولات آنان احتیاج داشتند و فروش بدون واسطه این محصولات، حاصل تلاش خود را به دست آورند ناگزیر به داد و ستد با افراد و مؤسساتی بودند که بخشی از منافع هر دو گروه را تصاحب می کردند.
۳- وجود تشکیلات غیر ضروری
هر یک از دستگاه های دولتی ناظر بر امور تعاونی ها برای اعمال وظایف خود ناگزیر به ایجاد واحدهای اداری مشابهی از قبیل ادارات کل، دفاتر مربوط به آموزش، امور حقوقی، حسابرسی، نظارت و
بررسی ها، امور مالی و اداری گردیده بودند. همچنین اداره کل مستقلی در مرکز استان ها ایجاد کرده بودند که در عین تشابه وظایف و وجود ارتباط منطقی بین آنها در قالب های جداگانه و به صورت تکراری فعالیت داشتند و در عین حال همگی از کمبود پرسنل متخصص به نحو محسوسی در مضیقه بودند.
با توجه به مطالب مذکور و برای احتراز دیوان سالاری و بروکراسی زائد و نیز تسهیل امر سپردن تدریجی کار مردم به مردم از طریق اداره امور تعاونی ها توسط خود آنها تشکیل دستگاه اداری واحدی به نام وزارت تعاون از مجموع امکانات سازمان های موجود اقدامی کاملاً منطقی بود که خوشبختانه به موجب قانون، بخش تعاونی اقتصاد جمهوری اسلامی ایران در ۱۳/۶/۷۰ به تصویب مجلس رسید این وزارتخانه تأسیس گردید.
در واقع به موجب قانون با انتزاع بخشی از فعالیت های چند وزارتخانه که در زمینه انواع مختلف تعاونی ها بود و تجمع آنها تحت نظر یک سازمان وزارت تعاون به وجود آمد. سازمان تعاون روستایی به موجب ماده واحده ای از این امر مستثنی گردید و تحت پوشش وزارت کشاورزی باقی ماند. به این ترتیب انواع مختلف تعاونی ها به شرح زیر تحت نظارت وزارت تعاون در آمدند.
۱- انواع تعاونی های تولیدی (صنعتی، کشاورزی، معدنی، عمرانی و خدماتی)
۲- تعاونی های مصرف (محلی، کارمندی، کارگری، آزاد)
۳ – تعاونی های مسکن (کارمندی، کارگری، آزاد)
۴- تعاونی های صنوف (تولیدی و توزیعی)
۵- تعاونی های اعتبار (کارمندی، کارگری و آزاد)
جدول (۲-۱) تعاونی های چند منظوره خاص و عام که پس از تأسیس وزارت تعاون ایجاد گردیدند

ردیف
از سال ۵۸ تا پایان سال ۷۰، از سال ۷۱ تا پایان سال ۷۶
تعداد شرکت
اشتغالزایی
تعداد شرکت
اشتغالزایی
۱

کشاورزی

۲۴۴۴

۳۹۵۶۴

۳۷۰۳

۶۳۴۴۰

۲

صنعتی

۲۰۳۵

۴۰۵۵۴

۲۵۲۶

۴۴۳۷۹

برای تهیه بافر TAE50xاز موارد زیر استفاده می شود:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

TRIS : 5/60 گرم
EDTA ۵/۰ مولار ( در ۸PH = ) :۲۵ میلی لیتر
اسید استیک:۲۸/۱۴ میلی لیتر
آب استریل: به مقداری که حجم نهایی به ۲۵۰ میلی لیتر برسد
حجم نهایی:۲۵۰ میلی لیتر
نکته: برای اینکه بافر ۵۰xTAEرا به بافر TAE1x مورد استفاده دربیاید باید در حجم مناسب رقیق شود .
۳-۴-۵-۲-۲ تهیه ژل آگارز
برای جداسازی قطعات حاصل از هضم دوگانه آنزیمی از ژل آگارز Lowاستفاده شد . برای تهیه ی ژل ۱٫۵ درصد آگارز۰٫۶ گرم آگارز را در ۴۰ میلی لیتر از بافر TAE1xحل کرده و با چرخاندن آرام ارلن به خوبی مخلوط شود . به مدت مناسب به کمک یک گرماساز آن را حرارت داده تا کاملا ذوب شود . این عمل تا آستانه جوشیدن ژل ادامه می یابد . باید دقت شود که ژل به طور کامل حل شده باشد .
پس از این که محلول آگارز به طور نسبی تا دمای ۵۰ تا ۶۰ درجه سرد شد ، رنگ گرین ویوئر^[۱۰۹] را به میزان ۲ میکرولیتر به آن اضافه کرده و به ظرف مناسب شانه دار منتقل و بعد از مدت ۱۵ دقیقه در دمای محیط ژل کاملا آماده است . این ژل در حضور بافر TAE1xتا یک هفته در دمای ۴ درجه قابل نگه داری است.
۳-۴-۵-۲-۳ Runکردن نمونه
پس از بسته شدن کامل ژل، آن را درون تانک قرار می دهیم به نحوی که چاهک ها به سمت قطب منفی قرار گیرند . میزان بافر TAE ۱xدرون تانک الکتروفورز باید به حدی باشد که به طور کامل روی ژل را بپوشاند.
نمونه را به همراه (loading dye) در درون چاهک ریخته و از یک مارکر وزن مولکولی kb ۱ هم جهت شناسایی سایز قطعات در یکی از چاهکها استفاده شد .
تانک الکتروفورز را به منبع تولید ولتاژ وصل کرده و با ولتاژ ۹۵ ولت و ۵۵ آمپر الکتروفورز انجام داده شد .
وقتی رنگ تا حدود ۳/۲ ژل پیشرفت کرد تانک را از منبع نیرو جدا کرده و ژل را به کمک دستگاه (Gel documentation) مورد بررسی قرار گرفت.
۳-۵ ساب کلونینگ ژن ناحیه V پروتئین ALCAM
جهت بیان ژن ناحیه V پروتئین ALCAMاز باکتری E.coliBL21(DE3) استفاده شد . ابتدا ژن مورد نظر از ژل اگارز مرحله الکتروفورز خالص سازی شد و سپس به کمک تکنیک Ligation با پلاسمید pet–28a ترکیب شد . سپس این ترکیب به سلول های شایسته ی E.ColiBL21 ترانسفورم شد.
۳-۵-۱ تخلیص DNAناحیه V پروتئین ALCAM از ژل
برای تخلیص ازکیت استخراج DNA از ژل تولیدی شرکت فرمنتاز لیتوانی استفاده شد. (شکل ۳–۹ )
شکل ۳-۹.کیت استخراج DNAاز ژل فرمنتاز
روش انجام ان بصورت زیر می باشد:
۱- به کمک یک اسکالپل استریل، ناحیه ای از ژل که DNAناحیه V پروتئین ALCAMدر آن قرار دارد را جدا کرده و به قطعات کوچک تقسیم شود .
۲- به ۳/۱ میلی گرم از ژل حاوی DNAنوترکیب ، ۴۰۰ میکرولیتر Binding Bufferدر داخل یک میکروتیوب اضافه شود.
۳- مخلوط را به داخل بن ماری ۵۵ درجه انتقال داده و به مدت ۵ دقیقه انکوبه کرده برای سهولت در ذوب شدن کامل ژل آن را هر ۲ دقیقه هم زده شود .
۴- ۵ میکرولیتر سیلیکا به مخلوط اضافه شود.
۵- ۵ دقیقه در بن ماری ۵۵ درجه قرار داده تا سیلیکا به خوبی حل شود.
۶- به مدت ۱۰ ثانیه میکروتیوب را سانتریفیوژ کرده تا سیلیکا رسوب کند . محلول رویی را دور ریخته شود .
۷- ۵۰۰ میکرولیتر washingbufferبه میکروتیوب اضافه کرده و به کمک ورتکس به خوبی مخلوط شود.
۸- به مدت ۱۰ ثانیه میکروتیوب را سانتریفیوژ کرده و محلول رویی دور ریخته شود.
۹- مرحله ی ۷ و ۸ را دوبار دیگر تکرار می کنیم تا تمام الکل موجود از مرحله ی قبل حذف شود ( الکل ممکن است از واکنش های آنزیمی مراحل بعدی جلوگیری کند).
۱۰- ۳۰ میکرولیتر بافر TEبه رسوب اضافه کرده و ورتکس کرده تا کاملا با محتویات میکروتیوب مخلوط شود .
۱۱- میکروتیوب به مدت ۵ دقیقه در ۵۵ درجه قرار داده شود .
۱۲- به مدت ۱ دقیقه میکروتیوب را در ۰۰۰/۱۵ دور سانتریفیوژ کرده تا تمامی ترکیبات جامد ته نشین شود . اینک محلول رویی حاوی DNA تخلیص شده است.
۳-۵-۲ لایگیشن
برای اتصال DNAناحیه V پروتئین ALCAM استخراج شده از ژل با پلاسمید بیانی pet–28a در آزمایشگاه از آنزیم لیگاز^[۱۱۰]استفاده می شود که می تواند اتصالات فسفودی استری شکسته شده را ترمیم کند. این آنزیم از فاژ T4استخراج شده است و انرژی لازم برای فعالیت خود را از ATP تامین می کند و می تواند هم انتهاهای صاف و هم چسبنده را به هم متصل کند.
روش انجام این عمل به شکل زیر است:
۱- محتویات واکنش بصورت زیر مخلوط شود.
بافر لایگیشن x10 : ۳ میکرولیتر
آب استریل: ۹ میکرولیتر
DNAلیگاز T4: 1 میکرولیتر
پلاسمید Pet–28a: 2 میکرولیتر
Insert(DNAناحیه V پروتئین ALCAM) :15 میکرولیتر
حجم نهایی: ۳۰ میکرولیتر
نکته : در آخرین مرحله آنزیم DNAلیگاز T4اضافه شود.
۲- به کمک دستگاه انکوباتور میکروتیوب حاوی مخلوط واکنش به مدت ۴ ساعت در ۱۶ درجه سانتیگراد سپس به مدت یک شب در دمای ۴ درجه سانتیگراد انکوبه شد .
۳-۵-۳ ترانسفورماسیون
بدین منظور از سویه E.coliBL21(DE3)که یکی از رایج ترین سویه های کلونینگ است استفاده شد . این باکتری به تنهایی حساس به کانامایسین است ولی وقتی وکتور pet–28a را جذب کند نسبت به آنتی بیوتیک مقاوم شده و بر روی آگار حاوی کانامایسین تشکیل کلونی می دهد .
۳-۵-۳-۱ اماده سازی سلول های شایسته
۱- باکتری در محیط کشت فاقد کانامایسین کشت داده شود.

در عرصه پیشرفتهای تکنولوژی طی سالهای اخیر تعداد قابل توجهی نرم افزارکه هر کدام برخی از تحلیل­های آمار فضایی را انجام می­ دهند به بازار عرضه شده اند. از جمله این نرم افزارها می­توان به بسط ابزار­های آمار فضایی موجود در نرم افزار Arc/GIs اشاره کرد که توسط موسسه تحقیقات سیستم­های محیطی تهیه و به بازار ارائه شده است. سیستم­های اطلاعات جغرافیایی بنا بر تعریف سیستم­هایی هستند که امکان سازماندهی، تولید، تکثیر، تحلیل و نمایش داده ­های فضایی را فراهم آورده و امکان شناسایی روندها، روابط و الگوهای موجود بین داده ­ها را بدست می­ دهند. سیستم­های اطلاعات جغرافیایی در حال حاضر در بسیاری از عرصه ­های علمی و عملی مانند برنامه ریزی شهری، مدیریت بحران، بهداشت عمومی، حمل و نقل، پلیس، تحلیل­های جمعیتی، مدیریت منابع طبیعی، بازاریابی و مانند آن­ها به میزان گسترده­ای به کار گرفته می­شوند. تحلیل­های سنتی و رایج در سیستم اطلاعات جغرافیایی که در اکثر نرم افزارها وجود دارد و با آن آشنا می­باشیم شامل جستجوی فضایی، روی هم قرار دادن لایه ­ها، تحلیل بافر(حریم )، تحلیل مجاورت، ترکیب لایه ­ها و مانند آن­ها می­شوند. اما ابزارهای آمار فضایی شامل مجموعه ­ای از تکنیک­ها و روش­ها برای توصیف و مدل سازی داده ­های فضایی می­باشند. در برخی از این موارد این ابزار­ها همان کارهایی را انجام می­ دهند که ما می­توانیم با ملاحضه نقشه­ها و با بهره گرفتن از چشم و ذهن خود نیز انجام دهیم ولی در مواردی که حجم داده ­ها زیاد است و توزیع یا پراکندگی آنها در فضا پیچیده­تر است استفاده از آمار­های فضایی می ­تواند به ما در افزایش دقت نتایج و مشاهدات کمک زیادی نماید( عسگری، ۱۳۹۰، ۱۶). ابزارهای آمار فضایی نرم افزار Arc/GIS شامل تعدادی ابزار تحلیلی و کمکی برای تهیه و پردازش داده ­های مورد نیاز برای تحلیل­های آمار فضایی می­ شود در نسخه ۱۰٫۱ Arc/GIS مجموعه عملیات آمارهای فضایی به چهار دسته تقسیم می­شوند که عبارتند از:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

• • ابزارهای تحلیل الگوها^[۵]

• • ابزارهای تهیه نقشه خوشه ­ها^[۶]

• • ابزارهای اندازه گیری توزیع جغرافیایی^[۷]

• • ابزارهای مدل سازی روابط فضایی ^[۸]

. برای مدت­ها عدم امکان تحلیل­های آمار فضایی در نرم افزارهای سیستم اطلاعات جغرافیایی نوعی خلاء محسوب می­گردید و باعث پیدایش نرم افزارهایی مانندGeo Dat و Space state شده بود که محدودیت­های خاص خود را داشت امّا در سالهای اخیر افزوده شدن مجموعه ابزارهای تحلیلی آمار فضایی بهArc/Gis ، توانمندی بسیاری در این زمینه ایجاد کرده است که می­توان در تحلیل الگوهای توزیع پدید­ه­های جغرافیایی به خوبی از آن استفاده نمود( قدیری، ۱۳۹۲، ۱۲).
۳-۶- تهیه نقشه خوشه ­ها
تحلیل گران همواره علاقمند هستند که بتوانند عوارض و الگوهای پراکنش را نه تنها از نظر آمار فضایی اثبات یا رد نموده بلکه بتوانند آنها را بر روی نقشه نیز نمایش دهند. از جمله ابزارهایی که مبتنی بر آمار فضایی بوده و به کمک آنها می­توانیم الگوهای پراگندگی عوارض و خصیصه­ها را روی نقشه نمایش دهیم ابزار تهیه نقشه خوشه ­ها می­باشد. ابزارهای تهیه نقشه خوشه ­ها برای تحلیل خوشه­ای مورد استفاده قرار می­گیرند به کمک این ابزار­ها می­توان مکان­هایی که در آنها لکه­های داغ، سرد و تکدانه فضایی معنادار از نظر آماری وجود دارند را تعیین نمود و بر خلاف روش­ها و ابزارهای دیگر که روند­ها و الگوی کلی و عمومی را نشان داده و آمار و ارقام تولید می­نمایند. ابزار­های تهیه نقشه خوشه­ به ما امکان بصری کردن خوشه ­ها را می­ دهند این ابزار­ها که در Arc/Gis معروف بوده و بر دو نوع هستند که در این تحقیق برای نشان دادن میزان تراکم فضایی شاخص های کالبدی مورد نظر از تحلیل لکه­های داغ استفاده شده است:

• • تحلیل خوشه­ای

• • تحلیل لکه­های داغ

۳-۶-۱- تحلیل لکه های داغ(Hot Spot Analysis)
تحلیل لکه­های داغ(Hot Spot Analysis) آماره گتیس-ارد جی(Getis- Ord Gi) را برای کلیه عوارض موجود در داده ­ها محاسبه می­نماید. امتیاز Z محاسبه شده نشان می­دهد که کجای داده ­ها مقادیر کم و زیاد خوشه بندی شده ­اند. این ابزار در حقیقت به هر عارضه در چهارچوب عوارضی که در همسایگی­اش قرار دارند نگاه می کند. اگر عارضه­ای مقادیر بالا داشته باشد جالب و مهم است، ولی به تنهایی ممکن است یک لکه داغ معنا دار از نظر آماری نباشد. برای اینکه یک عارضه لکه داغ تلقی شود و از نظر آماری معنادار نیز باشد باید هم خودش و هم عوارضی که در همسایگی­اش قرار دارند دارای مقادیر بالا باشند. جمع محلی(Local Sum) یک عارضه و همسایگانش بطور نسبی با جمع کل عارضه­ها مقایسه می­ شود. زمانیکه جمع محلی بطور زیاد و غیر منتظره­ای از جمع محلی مورد انتظار بیشتر باشد و اختلاف به اندازه­ای باشد که نتوان آن را در نتیجه تصادف دانست، در نتیجه امتیاز Z به دست خواهد آمد.
آماره گیتس ـ ارد جی(Getis- ord Gi) به صورت زیر محاسبه می­ شود:
۳-۷- تحلیل الگوها (Analyzing Patterns)
شناخت الگوها و کشف روند­های موجود در داده ­های فضایی از اهمیت زیادی در تحقیقات مختلف برخوردار است. در بسیاری از موارد پژوهشگران مایلند بدانند که داده ­های آن­ها چگونه در فضا توزیع شده ­اند و آیا توزیع آنها در فضا از الگو و یا قاعده خاصی پیروی می­ کند یا خیر. تشخیص اینکه چنین الگوها و روندهایی وجود دارند و یا نه به آنها کمک می­ کند تا دلایل وجود الگوهای مورد نظر را بررسی نمایند. ابزارهای تحلیل آماری که برای مطالعه الگوها و روندهای موجود در داده ­ها مورد استفاده قرار می­گیرند عمدتاً به دنبال پاسخ به این سوال هستند که احتمال اینکه توزیع عوارض جغرافیایی مورد مطالعه در اثر تصادف رخ داده باشد چقدر است؟ هرچند این ابزارها خروجی­هایی که بتوان آنها را بر روی نقشه نشان داد ارائه نمی­کنند، ولی برخی از نتایج آن­ها را می­توان به صورت شکلی نمایش داد. با این حال این ابزارها برای درک بهتر داده ­ها و تصمیم گیری دقیق­تر در مورد سطح اعتماد آماری بسیار اهمیت دارند(عسگری، ۱۳۹۰،۳۹ ). بطور کلی این ابزارها عبارتند از:

• • متوسط نزدیکترین فاصله همسایگی (Average Nearerest Neighbor)

• • خوشه بندی( Clustering)

• • خوشه بندی زیاد / کم (High / Low Clustering (getis- ord General G)

• • خوشه بندی چند فاصله ای (Multi- Distance Spatial Cluster Analysis)

• • خود همبستگی فضایی ((Spatial Autocorrelation (Moran I).

۳-۷-۱- خود همبستگی فضایی(Spatial Autocorrelation)
یکی از رشته­ های جالب و در حال رشد آمار فضایی مربوط به خود همبستگی فضایی(Spatial Autocorrelation) است. خود همبستگی به رابطه بین مقادیر باقیمانده در طول خط رگرسیون مربوط می­ شود. خودهمبستگی قوی زمانی رخ می­دهد که مقادیر باقیمانده شدیداً با هم در ارتباط باشند. در واقع تغییراتشان به صورتی سیستماتیک رخ دهند. خود همبستگی فضایی مفهومی نسبتاً ساده است و در حقیقت بسط همین مفهوم در آمار متعارف است. خود همبستگی قوی زمانی رخ می­دهد که مقادیر یک متغییر که از نظر جغرافیایی به هم نزدیک هستند با هم مرتبط باشند. اگر عوارض و یا مقادیر متغیرهای مربوط به آنها بطور تصادفی در فضا توزیع شده باشند ظاهراً نباید بین آنها ارتباطی وجود داشته باشد.
۳-۷-۱-۱- آماره موران
از جمله ابزارهایی که در زمینه تحلیل الگوهای پراکنش و توزیع عوارض و پدیده ­ها در فضا و مکان بکار برده می­ شود تحلیل خود همبستگی فضایی که به آماره موران) (Morans Iنیز معروف است می­باشد. ابزار آمار فضایی، خود همبستگی فضایی یکی از کاربردی­ترین و مهمترین ابزارهای تحلیلی برای تحقیق در مورد داده ­های فضایی است. این تحلیل نه تنها به خودی خود اطلاعات مفیدی در مورد ارتباط درونی عوارض به دست می­دهد، بلکه نتایج آن برای بسیاری از تحلیل­های پیچیده­تر آماری نیز مورد استفاده قرار می­گیرند(همان، ۶۰).
۳-۷-۱-۲- مبانی آماری
ابزار تحلیل خود همبستگی فضایی موران به بررسی خود همبستگی فضایی براساس مکان دو مقدار و خصیصه مورد نظر عوارض جغرافیایی می ­پردازد. این تحلیل الگوی توزیع عوارض در فضا را با ملاحظه همزمان موقعیت مکانی و خصیصه مورد ارزیابی قرار می­دهد. نتایج حاصل از این تحلیل نشان می­دهد که آیا عوارض به صورت تصافی، پراکنده و یا خوشه­ای در فضا توزیع شده ­اند. این ابزار در حقیقت آماره و یا شاخص موران (Moran) را محاسبه می­ کند و با استفاه از امتیاز استاندارد Z و P- Value به ارزیابی و معنادار بودن شاخص محاسبه شده می ­پردازد. شاخص موران برای خود همبستگی فضایی به صورت زیر محاسبه می­ شود:
در این رابطه n تعداد کل عوارض جغرافیایی موجود در لایه مورد استفاده بوده و _Xiخصیصه عارضه i و_Xj خصیصه عارضه j و X متوسط خصیصه مورد نظر عارضه و _Wij وزن فضایی بین عارضه iو jرا مشخص می­ کند. در مورد ماتریس وزن دو نظریه وجود دارد .ابتدا به این صورت است که چنانچه عارضه­ای با منطقه دیگر مرز مشترک دارد مقدار ۱ و در غیر این صورت مقدار صفر بدهیم. و در حالت دوم از رابطه طول مرز مشترک عارضه iبا عارضه j بر طول کل مرزهای مشترک عارضه iتقسیم شود.
۳-۷-۱-۳- تفسیر نتایج
تحلیل خود همبستگی فضایی دو نوع خروجی به صورت گرافیکی و عددی ارائه می­نماید. خروجی گرافیکی نشان می­دهد که آیا داده ­ها پراکنده و یا خوشه بندی شده است. خروجی­ها به صورت عددی نیز نمایش داده می­شوند، بطور کلی اگر مقدار شاخص موران نزدیک به عدد مثبت یک (۱+) باشد داده ­ها دارای خود همبستگی فضایی و دارای الگوی خوشه­ای بوده و اگر مقدار شاخص موران نزدیک به عدد منفی یک (۱-) باشد، آنگاه داده ­ها از هم گسسته و پراکنده می­باشد. در مورد این ابزار فرضیه صفر آن است که” هیچ نوع خوشه بندی فضایی بین مقادیر خصیصه مرتبط با عوارض جغرافیایی مورد نظر وجود ندارد حال زمانیکه مقدار P-Value بسیار کوچک و مقدار Z محاسبه شده( قدر مطلق آن) بسیار بزرگ باشد( خارج از محدوده اطمینان قرار گیرد)، آنگاه می­توان فرضیه صفر را رد کرد. اگر مقدار شاخص موران بزرگتر از صفر باشد، داده ­ها نوعی خوشه بندی فضایی را نشان می­ دهند. اگر مقدار شاخص کمتر از صفر باشد عوارض مورد مطالعه دارای الگوی پراکنده می­باشند(رحمتی، ۱۳۹۳، ۵۹).
۳-۸- سنجش از دور
سنجش از دور تکنولوژی کسب اطلاعات و تصویربرداری از زمین با بهره گرفتن از تجهیزات هوانوردی مثل هواپیما، بالن یا تجهیزات فضایی مثل ماهواره است. به عبارت دیگرسنجش از دور عبارتست از علم و هنر کسب اطلاعات فیزیکی و شیمیایی از پدیده ­های زمینی و جوی از طریق ویژگی­های امواج الکترومغناطیسی بازتابی یا منتشرشده از آنها و بدون تماس مستقیم با پدیده ­های مذکور می­باشد.
سنجش از دور در بسیاری از زمینه های علمی و تحقیقاتی کاربردهای گسترده ای دارد. از جمله کاربردهای فن سنجش از دور می­توان به استفاده از آن در زمین شناسی، آب شناسی، معدن، شیلات، کارتوگرافی، جغرافیا، مطالعات زیست شناسی، مطالعات زیست محیطی، سیستم­های اطلاعات جغرافیایی، هواشناسی، کشاورزی، جنگلداری، توسعه اراضی و به طورکلی مدیریت منابع زمینی و غیره اشاره کرد. سنجش از دور می ­تواند تغییرات دوره­ای پدیده ­های سطح زمین را نشان دهد و در مواردی چون بررسی تغییر مسیر رودخانه­ها، تغییر حد و مرز پیکره­های آبی چون دریاچه­ها، دریاها و اقیانوسها، تغییر مورفولوژی سطح زمین و غیره بسیار کارسازاست(www.khakzad.com).
کلمه Envi کوتاه شده عبارات The Environment For Visualizing Images می­باشد و این نام برای سیستم نرم افزاری متحول و پیشرفته­ای جهت پردازش تصاویر استفاده شده است و این نرم افزار جهت انجام و اجرای برخی از نیازهای خاص به خصوص استفاده از داده ­های ماهواره­ای طراحی شده است. یکی از قابلیت ­های مهم ENVI که آن را درمیان نرم افزارهای مشابه جهت پردازش تصاویر بی همتا نموده است این ویژگی است که این نرم افزار تکنیک­های باندی(Band-Based) و فایلی (File-Based) را با توابع نرم افزاری توسعه یافته (interactive functions) ترکیب می­ کند. وقتی که یک فایل اطلاعاتی داخل نرم افزار باز می­ شود، باندهای آن بصورت یک لیست بصورتی ذخیره می­ شود که بتوان بوسیله کل توابع سیستم به آن دسترسی پیدا کرد(www.gsinet.ir).
۳-۹- روش طبقه بندی نظارت شده
هدف اصلی در فرایند طبقه بندی تصویر، کلاس بندی همه پیکسلهای یک تصویر درون کلاس­های کاربری اراضی است. به عبارت دیگر تبدیل ارزشهای طیفی به اطلاعات مفید و قابل استفاده و یا استخراج اطلاعات کمی در مورد عوامل زیست محیطی و منابع طبیعی از داده ­های ماهواره­ای­است. روش های مختلفی در این رابطه وجود دارند. که با بهره گرفتن از روش طبقه بندی نظارت شده این کار انجام گرفت ( روستا، ۱۳۹۰، ۱۸۹).
در طبقه بندی با نظارت نوع و مکان برخی از انواع پوشش ­های زمین مثل منطقه شهری، کشاورزی و مرداب از قبل شناخته شده هستند. این شناخت از ترکیبی از کار میدانی، تفسیر عکس­های هوایی، تجزیه و تحلیل نقشه ها و تجزیه شخصی قابل حصول است. لازم است مکان­های مخصوصی را در داده ­های سنجش از دور که نماینده مناطق یکدستی از این پوشش ­های زمین شناخته شده هستند، را معین کرد. این مکان­ها را به دلیل خصوصیات طیفی آنها در آموزش الگوریتم طبقه بندی برای تهیه نقشه نهایی، معمولا مناطق آموزشی می­نامند. ابتدا پارامترهای آماری یک متغیره و چند متغیره مثل میانگین، انحراف معیار، ماتریس­های کووریانس، ماتریس­های همبستگی و … برای هر منطقه آموزشی محاسبه می­گردند. سپس هر پیکسل )چه در داخل و چه در خارج منطقه آموزشی ( مورد ارزیابی قرار گرفته و به کلاسی داده می­ شود که آن بیشترین احتمال برای عضویت در آن کلاس باشد. برای جدا کردن مناطق آموزشی می­توان از الگوریتم­ها استفاده کرد. عمده الگوریتم­هایی که برای طبقه بندی وجود دارند از برخی پارامتر­های آماری مثل میانگین استفاده می­ کنند. و بر اساس اینکه الگوریتم­های ما چه باشند روش­های طبقه بندی با نظارت به دسته­های زیر تقسیم می­گردند که در این تحقیق از روش طبقه ­بندی براساس بیشترین شباهتMaximum Likelihood)) و با در نظر گرفتن احتمالات اولیه مساوی، به دلیل تئوری قوی آماری آن استفاده شد.

• • الگوریتم های طبقه بندی متوازی السطوح

• • الگوریتم های طبقه بندی حداقل فاصله نسبت به میانگین

• • الگوریتم طبقه بندی حد اکثر احتمال

۳-۹-۱- روش طبقه بندی حداکثر احتمال
قاعده تصمیم گیری طبقه بندی حداکثر احتمال مبتنی بر احتمال می­باشد. چون این الگوریتم با توجه به اینکه از قوانین احتمالات استفاده می­ کند از روش های دقیق­تری نسبت به سایر روش های طبقه بندی برخوردار است. این روش، هر پیکسل دارای الگوی اندازه گیریx را به کلاس i نسبت می­دهد. در صورتی که آن بردارx دارای بیشترین احتمال شباهت به آن کلاس باشد. فرایند طبقه بندی حد اکثر احتمال فرض را بر این می­ گذارد که داده ­های آماری آموزشی برای هر کلاس در هر باند، بصورت نرمال توزیع شده ­اند. بنابر این داده ­های آموزشی با هیستوگرام­های۲ یا n مدی در یک باند منفرد، مناسب نیستند. درچنین شرایطی هر یک از مد­ها احتمالا نماینده کلاس­های جداگانه­ ای هستند و لازم است نرم افزار طبقه بندی کننده، برای آنها مجددا آموزش داده شوند (www.irangeomorphology.ir).
۳-۱۰- روش Cross –Tabulations
روشی است که نقشه­های حاصل از طبقه بندی تصاویر سال­های مورد بررسی برای پی بردن به تغییرات هر یک از کاربری­ها به سایر کاربری در محدوده مورد مطالعه به صورت جداول متعامد مورد مقایسه قرار می­گیرند( احدنژاد روشتی، ۱۳۹۰،۷).

امتیاز حوزه (ارزش)=(a*b)

۸

در صد امتیاز به دست آمده= امتیاز حوزه تقسیم بر ۵

۹

۳-۶ روایی۱٫ (اعتبار)پرسشنامه
منظور از روایی این است که مقیاس و محتوای ابزار یا سؤالات مندرج در ابزار دقیقاً متغیّرها و موضوع مورد مطالعه را بسنجد؛ یعنی این که بخشی از داده های مورد نیاز در رابطه با سنجش متغیّرها در محتوای ابزار حذف نشده باشد یا به عبارت دیگر، عین واقعیّت را بخوبی نشان دهد (حافظ نیا، ۱۳۸۰، ص۲۸۳).
ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده در اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻨﯿﺎد ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﮐﯿﻔﯿّﺖ و ﺑﻌﻨﻮان روﺷﯽ ﺟﻬﺖ ﺧﻮدارزﯾﺎﺑﯽ ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎ ﻃﺮحﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ. در ﻫﻤﯿﻦ راﺳﺘﺎ ﻣﻮﺳّﺴﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺑﻬﺮه وری و ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺴﺎﻧﯽ، در ﺳﺎل ۱۳۸۲ ﺑﻤﻨﻈﻮر ارزﯾﺎﺑﯽ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺷﺮﮐﺘﻬﺎیﺗﺤﺖ ﭘﻮﺷﺶ ﺳﺎزﻣﺎن ﮔﺴﺘﺮش و ﻧﻮﺳﺎزی ﺻﻨﺎﯾﻊ اﯾﺮان، ﻧﺴﺨﻪ ﻧﺨﺴﺖ اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ را ﺗﺪوﯾﻦ ﻧﻤﻮد و ﺑﺎ ﺗﻮﺟّﻪ ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﯿّﺎتﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪه از آن، ﻧﺴﺨﻪ ﺣﺎﺿﺮ را ﭘﺲ از وﯾﺮاﯾﺶ ﻓﻨّﯽ ﺗﻬﯿّﻪ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ. ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ بررسی روایی پرسشنامه از روش محتوایی استفاده شده است بدین ترتیب که بعد از تدوین آن از نظرات و راهنمایی های جمعی از متخصّصان امر استفاده شد و در نتیجه مواردی جهت اصلاح پیشنهاد گردید که پس از اعمال اصلاحات مورد نظر پرسشنامه نهایی تدوین شد.
۳-۷ پایایی ۲(قابلیت اطمینان)پرسشنامه
ضریب آلفای کرونباخ یکی از متداولترین روش های اندازه گیری اعتماد پذیری یا پایایی
پرسشنامه هاست. آلفای کرونباخ بطور کلّی با بهره گرفتن از رابطه زیر محاسبه می شود:
با بهره گرفتن از تعریف آلفای کرونباخ می توان نتیجه گرفت که:
هرقدر همبستگی مثبت بین سؤالات بیشتر شود، میزان آلفای کرونباخ بیشتر خواهد شدو بالعکس.
هرقدر واریانس میانگین سؤالات بیشتر شودآلفای کرونباخ کاهش پیدا خواهد نمود.
افزایش تعداد سؤالات تأثیر مثبت ویا منفی(بستگی به نوع همبستگی بین سؤالات) بر میزان ضریب کرونباخ خواهد گذاشت.
با افزایش حجم نمونه و تعیین واریانس میانگین سوالات، ضریب آلفای کرونباخ نیز افزایش خواهد یافت.
بدیهی است هر قدر شاخص آلفای کرونباخ به ۱ نزدیکتر باشد، همبستگی درونی بین سوالات بیشتر و در نتیجه پرسش ها همگن تر خواهند بود.
به منظور بررسی پایایی پرسشنامه تحقیق، ابتدا ۳۰ پرسشنامه به صورت تصادفی درجامعه آماری توزیع و گردآوری گردید. سپس برای محاسبه ضریب آلفای کرونباخ به کمک نرم افزار SPSS محاسبه گردید.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

پس از بررسی و تجزیه و تحلیل داده های پرسشنامه، پایایی کلّی به شرح جدول زیر معادل با ۸۹/۰ محاسبه گردیده است:
جدول۳-۲ پایایی پرسشنامه تحقیق (ضریب آلفای کرانباخ)

تعداد نمونه

آلفای محاسبه شده

نتیجه

۳۰

۸۹/۰

قابل قبول

۳-۸ معرّفی تکنیک های آماری جهت تجزیه و تحلیل داده ها
پس از این کـه پژوهشگـر روش تحقیق خـود را مشخّص کـرد و با بهره گرفتن از ابزارهای مناسب،
داده های مورد نیاز را برای آزمون فرضیه های خود جمع آوری نمود، اکنون نوبت آن است که با
بهـره گیـری از تکنیک هـای آماری مناسب که با روش تحقیق، نوع متغیّرهاو… سازگاری دارد، داده ها جمع آوری شده را دسته بندی و تجزیه و تحلیل نماید و در نهایت فرضیه هایی را که تا این مرحله او را در تحقیق هدایت کرده اند، در بوته آزمایش قرار دهد و تکلیف آنها را روشن کند و سرانجام بتوانند پاسخی(راه حلی) برای پرسشی که تحقیق تلاشی سیستماتیک برای بدست آوردن آن بود، بیابد(خاکی، ۱۳۷۹، ص۳۰۳).
۳-۸-۱ آمار توصیفی

۳-۱-۱ سلسله قاجار
قاجار، قاجاریه یا قاجاریان دودمانی بودند که از حدود سال ۱۱۷۴ تا ۱۳۰۴ بر ایران فرمان راندند. بنیانگذار این سلسله آقا محمد خان و آخرین پادشاه قاجار، احمدشاه است که رضاشاه پهلوی، جای او را گرفت(سایکس، ترجمه فخرداعی گیلانی:۳۶۰:۱۳۸۵).
ایران در زمان حکمرانی قاجارها درگیر جنگ‌های متعددی شد و بخش‌های زیادی از خاک خود را از دست داد. دودمان قاجار در تاریخ ایران به بی‌کفایتی مشهور است و در این دوره اقتصاد ایران رو به قهقرا گذاشت( ا. آ. گرانتوسکی، ترجمه‌ی:کشاورزی۱۳۸۵).
ایران در زمان این دودمان با دنیای غرب آشنا شد. اولین کارخانه‌های تولید انبوه، تولید الکتریسیته، چاپ‌خانه، تلگراف، تلفن، چراغ برق، شهرسازی مدرن، راه‌سازی مدرن، خط آهن، سالن اپرا (که بعداً به سالن تعذیه تغییر کاربری داد)، مدارس فنی به روش مدرن (از جمله دارلفنون که به همت امیر کبیر بنیاد گردید)، و اعزام اولین گروه‌ها از دانشجویان ایرانی به اروپا جهت تحصیل در شاخه‌های پزشکی و مهندسی در زمان این سلسله صورت پذیرفت (میروشنکف ترجمه دخانیات ۱۵۸:۱۳۴۴).
۳-۱-۲ جامعه قاجاری
جامعه‌ی ایران در دوران قاجاریه، علی‌رغم تمدن و فرهنگ کهنسال و درخشان دیرین خود یک جامعه تقریبا قرون وسطایی و واجد قسمت عمده‌ی مشخصات قرون وسطایی بود و تعصبات ملی و مذهبی شدید بر روح و فکر اکثریت قریب به اتفاق این جامعه حکم‌فرمایی داشت. افراد این جامعه سخت پایبند آداب و رسوم ملی و شعائر مذهبی خود و بدون تردید از هرگونه نفوذ و تأثیر شیوه‌ی جدید زندگی و تمدن غرب برکنار مانده بودند.
برای کسانی که به تاریخ دلبستگی دارند، با توجه به این که جامعه ایرانی از اواسط قرن دهم هجری با اروپا مربوط بوده، قبول این امر که جامعه‌ی ما تحت تأثیر و نفوذ تمدن جدید اروپایی قرار گرفته. تا حدی دشوار است لیکن باید به این نکته توجه داشت که:

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

اولا- ارتباط ایران و اروپا در قرون دهم و یازدهم، یعنی دوره‌ی سلطنت صفویه، تنها یک رشته ارتباطات موقت و غالبا به صورت مبادله نمایندگانی برای برقرار کردن مناسبات بازرگانی بوده است و جامعه‌ی ایرانی به طور مستقیم در مسیر این ارتباط قرار نداشته است.
ثانیا- سیاست حکومت صفویه این بود که جامعه ایرانی را از تماس مستقیم با بیگانگان خاصه اروپاییان دور نگه دارند. این حکومت از راه ترویج و تقویت مذهب و تظاهر شدید به دین‌داری تعصب مذهبی جامعه ایران را بر پایه‌ای رسانید که ایران نه تنها از معاشرت و زندگی با اروپائی دوری می‌جست؛ بلکه جامعه‌ی مسلمانان همسایه خود، عثمانی را به این عنوان که پیرو طریقه‌ی سنت هستند، دشمن خود می‌پنداشتند؛ داستان دراویش تبرایی: تولابی در دوره‌ی صفویه که جیره‌خوار دولت و مأمور بودند که به تشدید و تقویت حساسیت مذهبی، تلقین عقاید و افکار خرافی به مردم ساده لوح و ایجاد نفاق وکینه نسبت به پیروان طریقه سنت بودند؛ مشهور است.
جامعه ایرانی حد فاصل بین انقراض صفویه و روی کار آمدن سلطنت قاجاریه با همان خصایص روحی و اخلاقی خود باقی ماند و جامعه عصر قاجاریه نیز وارث همان خصایص گردید این جامعه در وحله اول و صرف نظر از طبقه‌بندی حرفه‌ای؛ از دو طبقه‌ی مشخص که عبارت بودند از: طبقات حاکمه و طبقات محکوم تشکیل می‌شد(شمیم،۲۴۵:۱۳۸۷).
فایده‌ی عمده‌ی وجود قاجاریه یکی ایجاد وحدت ایران بود، که بعد از قتل نادر به صورتی شبیه به ملوک الطوایفی در آمده بود و آقا محمدخان با خشونت و صلابت خویش، وحدت و مرکزیت عهد صفوی را تا حدی تجدید کرد.. فایده‌ی دیگر مزید روابط با دول اروپا بود و سفارت‌ها و مسافرت‌های رجال و حتی سیاحت‌های بعضی از سلاطین قاجار به ممالک اروپا بود، که عاقبت به تدریج منتهی به تأسیس مدارس و چاپ‌خانه‌ها و روزنامه‌ها، و ایجاد بانک‌ها و پست و تلگراف، و اخذ و نشر مبادی و مظاهر علوم و تمدن فرنگی در ایران شد، و این همه در بیداری ایرانیان و پیدایش مشروطیت کمک کرد(قدیانی۱۳۷۶: ۶۰۹- ۶۰۵).
۳-۱-۳ تربیت و اخلاق عمومی
هرگاه از جنبه‌های قشری بودن اکثریت ملاها و تبلیغات واهی و آلوده به پاره‌ای خرافات آنان در میان توده‌های مردم بگذریم، روی هم رفته باید این واقعیت را بپذیریم که پاکی و صفای اخلاق عمومی و وجود بسیاری از صفات پسندیده در میان اکثریت مردم نتیجه مستقیم رسوخ عقاید مذهبی و وجود مکتب خاص تعلیم و تربیت دینی بوده است.
تربیت خانوادگی، بر اساس آشنا ساختن اطفال به تکالیف شرعی و اجرای دستورهای مذهبی و انجام عبادات و حفظ طهارت و عفت و ناموس‌پرستی و گریز از مناهی مانند شراب‌خواری، قمار و… و به طور کلی هدف تربیت در خانواده این بود که کودکان و جوانان از سقوط اخلاقی محفوظ بمانند.
زن در خانه زندگی می‌کرد و تقریبا با خارج از خانه هیچ ارتباطی نداشت عقیده عمومی مردان بر این بود که زن باید مطلقا مطیع اوامر شوهر خود باشد و بنابر این اصل دختر را در خانه طوری تربیت می‌کردند که وقتی به خانه‌ی شوهر رفت شخیت خود را در برابر شخصیت او فراموش کند و تولید نسل و نگهداری و پرورش فرزندان را وظیفه طبیعی و شرعی خود بداند(شمیم،۳۷۳:۱۳۸۷).
در صدر اسلام همسر عنوان محصنه داشت و کاملا تحت صیانت شوهر و مسئولیت اصلی او اطاعت از شوهر بود. از این رو در خانه‌های بومی به خلوت و عزلت و جداسازی زنان تأکید زیادی شده بود. کلمه‌ی عربی مسکن به خانه‌ای اطلاق می‌شد که در آن سکینه «آرامش» وجود داشت و عنوان زنان حریم در جای خود با حرم یعنی«جای مقدس و مطهر» ارتباط داشت که حاکی از سکونت‌گاه خانواده بود. حرم یا منطقه‌ی بومی خانه در سلطه‌ی زنان بود و اتاق شوهر نیز گاهی در کنار این مکان بود؛ و زنان را رخصتی برای زندگی بیرون از خانه نبود. حجاب بیان کننده‌ی بعضی از کارکردهای خلوت و درون‌گرایی بود که در معماری اسلامی مجسم شده بود و شکل قبیله‌ای این معماری را خیمه و خرگاه تشکیل می‌داد که از پارچه خاصی تهیه می‌شد(گروپه،۱۹۶:۱۳۷۹)
خانه‌های عهد قاجار، که دوره‌ای اسلامی بود، از این خصوصیات دور نمانده و دارای شاخصه‌هایی که در بالا به آن‌ها اشاره شد بوده است.
بنابراین خانه‌های اسلامی شکلی درون‌گرا داشتند و از درون رو به بیرون بودند. و در آن‌ها، بر تزئین عناصر اندرونی تأکید زیادی شده بود؛ مثل نمای پیشین حیاط در حالی که نمای پیشین خیابان را معمولا دیوار مسطحی تشکیل می‌داد و تنها دهانه آن درب ورودی بود(همان:۱۹۷)
فعالیت و کوشش اجتماعی در خارج از خانه فقط منحصر به مردان و هیچ‌گاه زنان در این فعالیت‌ها شرکت نداشتند. جز این که در پاره‌ای از مشاغل که در داخل یا خارج خانه،که وجود زن اجتناب‌ناپذیر بود از زنان استفاده می‌کردند از آن جمله می‌توان به حمام زنانه، حجامت بانوان، آرایشگری، مشاطه‌گری، مامایی، پرستاری، کلفتی، شیردادن اطفال و امثال این‌ها اشاره کرد(شمیم،۳۶۶:۱۳۸۷).
اگر از جمود فکری در این عهد بگذریم می‌توان گفت اکثریت مردم در این دوره از زمان از صفات خوب و پسندیده برخوردار و از فساد و فحشا برکنار بودند.
اکثریت جامعه بی‌سواد(حدود۹۷ درصد) و بیشتر افرادی که با سواد بودند در حد خواندن و نوشتن و بعضی به علوم جدید واقف بودند. مردم جامعه قاجاری از خرافات و اوهام دور نبوده و به این نوع مسائل نیز اعتقاد داشتند. ملاها و طرفداران ارتجاع نیز به جهت پایدارتر کردن حکومت خود به نفوذ هر چه بیشتر این گونه اعتقادات خرافی در بین مردم می‌کوشیدند (همان)
دیوارهای بیرونی خانه را طوری می‌ساختند که چیزی از اندرونی دیده نشود از این رو بسیار بلند بودند و کسی را یارای ورود بدان‌ها نبود، هرنوع دریچه در طبقه‌ی هم کف، کوچک و مشبک و در بالای خط دید عابران بود. پنجره‌های طبقات بالا معمولا بزرگتر و پیش آمده‌تر ساخته شده بود و با این که فضا و هوا را از خود رد می‌کرد ولی طوری نبود که مشرف به حیاط و یا تراس همسایه باشد. در رساله‌ی مختصر سیدی خلیل حکم این منع شرعی آمده است«که هرکس که می‌خواهد از درخت نخل خود بالا برود باید همسایه را خبر کند تا کسی در منظر دید او قرار نگیرد»(گروپه،۱۹۷:۱۳۷۹)
۳-۱-۴ هنر و معماری در دوره‌ی قاجاریه
تزئین در معماری فقط منحصر به پوشش سطوح نیست بلکه به انتقال فضا نیز کمک می‌کند بناهای اسلامی را نمی‌توان همواره از روی شکل و قالب آن‌ها تشخیص داد چون هر قالبی محدود به یک نیت و هدف نیست؛ بالعکس، هر فرم و قالب نشان دهنده‌ی تکثیر هدف و انعطاف‌پذیری فضاست(گروپه،۱۶۲:۱۳۷۹).
هنر دوره قاجار نشانگر سه مشخصه و ویژگی بنیادی بود جدایی روز افزون فرهنگ ایرانی از سنت عظیم اسلامی در نتیجه پیروزی تشیع و رقابت با امپراتوری عثمانی؛ ورود دم‌افزون عناصر هنر مردمی و عامیانه؛ و وابستگی رشد یابنده‌ به تأثیرات هنر غربی. هنر این دوره با این که از نظر کیفی در سطح پائین‌تر از هنر ادوار پیشین قرار داشت و از حیث شکوه و عظمت قابل مقایسه و هم‌سنجی با آن نبود، اما ویژگی و هویت کاملا مستقل و پالوده‌ای را به نمایش گذاشت( اسکارچیا،۱۳۷۶،۱۶۷).
در دوره‌ی قاجار سبک جدیدی در معماری پیدا نمی‌شود. معماران این سلسله نیز دنباله رو معماری صفویه بودند( تفضلی،۱۷۱:۱۳۸۷).
چنان‌چه در کاخ‌ها و مساجد ابنیه‌ی دوره‌ی قاجار حتی نقوش و طرح‌ها وتزییناتی یافت می‌شوند که کوشش شده است؛ عینا از دوره‌ی صفویه تقلید شوند. اما نکته حائز اهمیت این است که این نوع رقابت، به علاقه و حیرانی در حدی گرته برداری سطحی منجر می‌شد. ما حصل آن اگرچه در مجموع خلق هنری خاص با کاراکتر و شخصیت ویژه‌ی دوره‌ی قاجار بود اما در عوض به دلیل برخی از مسائل و زیر ساخت‌های اجتماعی-فرهنگی و باورهای هستی‌شناسانه که در مجموع زمینه‌ی ظهور هنر را شکل می‌دهند. هنر معماری این زمان فقیرتر از هنر معماری صفویه بوده است(گودرزی(دیباج):۱۳۸۸).
در زمان حکومت طولانی ناصرالدین شاه، علاوه بر این که رفته رفته تمدن و هنر غرب در ایران نفوذ کرد، به تدریج وضع مردم کشور نیز رو به بهبود نهاد. به همین دلیل هنر معماری، هم چنین صنایع ظریف مثل گچ‌بری، ایینه کاری و کاشی‌کاری رونق یافت. در اثر ارتباط بیشتر ایران با اروپا، معماری اروپا در هنر معماری ایران نفوذ کرد و معماران ما از هنر اروپایی تقلید نمودند.
ارتباط بیشتر ایران با غرب، معماران ایرانی را بر آن داشت تا عوامل مشخص معماری ایران را با روشن‌بینی و توجه خاصی، با عوامل معماری غرب در آمیزند و آثاری به وجود آورند که از نظر هنری دلپسند باشد.
ساختن سرسراهای ورودی با پلکان‌هایی که از وسط سرسرا شروع شود و از پاگرد به دو شاخه در مقابل یکدیگر بالا ادامه می‌یابد، تآثیر معماری کشور روسیه بر بناهای احداثی از اواسط سلطنت ناصرالدین شاه به بعد، معمول گشت. این معماری خارجی با طرح‌های تزیینی ایرانی از قبیل کاشی‌کاری، آیینه‌کاری و ازاره‌بندی از کاشی، توآم گشت و گوشه‌ای از معماری عصر قاجاریه را نشان داد(تفضلی،۱۷۱:۱۳۸۷).
ایجاد زیر زمین‌ها با طرح‌های زیبا و پوشش ضربی آجری، تعبیه حوض‌خانه‌ها، متداول گشتن بادگیر جهت خنک کردن فضاها و احداث تالارهای بزرگ با شاه‌نشین‌ها و غرفه‌ها و گوشواره‌ها و همه و همه به صورت دلپسندی در آمد.
ساختن بادگیر جهت خنک کردن و تهویه داخل بنا در معماری قاجاریه متداول بوده است. بادگیر‌ها در ابتدا ساده و فقط شامل یک دهانه با تزئینات کاشی‌کاری زیبا بود؛ به تدریج مراحل کمال را پیمودند، چنان‌که صورت تکامل یافته آن‌ها، دو طبقه و از چهار جهت دارای هشت دهانه‌ی هواکش بود و جریان باد و هوا را از این دهانه‌ها به داخل ساختمان هدایت می‌کرد.
با مقایسه بادگیرهایی که برای آب‌انبار‌های کاروانسراهای شاه عباسی واقع در جاده نائین به کرمان و سایر نواحی کویری ایران (خواه ساده و خواه با شیارها و هواکش‌های متعدد) ساخته شده است و بادگیر‌های زمان قاجاریه در تهران، یزد، ابرقو، کاشان، طبس، سمنان و دامغان مشاهده می‌شود؛ که چطور در دوره‌ی قاجاریه، ساختن بادگیر از صفویه اقتباس شده و مرحله تکامل را طی نموده است.
در معماری کاخ‌سازی، ساختن بادگیر‌های مزین به کاشی‌کاری و قبه‌ی طلا در عمارت رکنی از معماری اصیل ایرانی بوده است(نصیری انصاری،۲۷۸:۱۳۵۱).
نصیری انصاری در مورد بناهای غیر دولتی می‌گوید: بناهای مسکونی در دوره قاجار (غیر از کاخ‌های سلطنتی) با طرحی شامل اتاق مرکزی ایوان(با دو ستون در جلوی آن) و اتاق‌های کوچک‌تر واقع در اطراف اتاق مرکزی به صورت‌های ساده یا مفصل، همه به شیوه‌ی معماری اصیل ایران در ادوار قدیم بود که در این دوره با ابتکارات جدیدتر به صورتی دل‌چسب و نیکو تکمیل گشت. بناهای مسکونی که از دوره قاجار به یادگار مانده است زیاد نیست؛ زیرا در آن زمان ساختمان‌ها فاقد استحکام کافی بوده و غالبا فقط در طبقه‌ی پایین بنا از آجر استفاده می‌شده است؛ اما طبقات فوقانی را که به آئینه‌کاری‌های مجلل و گچ‌بری‌ای زیبا مزین بود، بیشتر از خشت خام می‌ساختند(همان:۲۷۵).
از این دوره کمتر بنای مسکونی می‌بینیم که تمام آن از آجر ساخته شده باشد. بناهایی مانند منزل آقای بروجردی در کاشان، منزل آقای شیبانی در طبس یا منزل آقای آقازاده در ابرقو، نمونه‌هایی از معماری مسکونی دوره قاجار است. در معماری مذهبی قاجاریه، مانند ساختن مسجد، مدارس دینی، تکیه و حسینیه‌ها، شیوه‌ی معماری همان است که در ادوار پیش بوده است. مسجد امام تهران، قزوین، مسجد سید در زنجان و مدرسه‌ی سلطانی در کاشان گواه این مدعا است.
علاوه بر معماری مذهبی که پیروی از صفویه است و معماری کاخ‌سازی و معماری مسکونی که آمیزشی از عوامل معماری ایرانی و اروپائی را به حالتی دل‌چسب نشان می‌دهد، بنای تیمچه‌‌های وسیع و زیبای این دوره، خود نشان دهنده‌ی شاهکار‌های ماهرانه‌ای از استادان هنر معماری قرن سیزدهم هجری است.
از دوره‌ی قاجاریه، تیمچه‌های وسیع با پوشش‌های ضربی، مانند تیمچه‌ی حاجب‌الدوله، صدراعظم، مهدیه، امین اقدس و علاءالدوله…در تهران موجود است. اما مشهورترین و زیباترین آنها تیمچه امین الدوله در کاشان است که از نظر هنر آجرکاری و کاشی‌کاری و چه از نظر وسعت دهانه‌ی طاق قابل تحسین و ستایش است.
با استقرار ثبات و امنیت در کشور، هم‌چنین ایجاد ارتباط سریع‌تر و روز افزون بین شهرهای ایران با داخل وخارج مملکت و بالا رفتن زندگی مادی مردم و وضع اقتصادی کشور و احساس احتیاج به مسکن بیشتر، از یک طرف و به بازار آمدن مصالح جدید ساختمانی از قبیل، آهن، بتون و… از طرف دیگر و نیز آمدن مهندسین خارجی به ایران مهندسانی که به پیشینه‌ پر افتخار مملکت ما آشنایی نداشتند و بازگشت ایرانیانی که در خارج از وطن هنر معماری را فرا گرفته‌اند و شدیدا تحت تاثیر معماری غرب بودند، دگرگونی شگرفی در هنر معماری ایران پدید آمد.
با همه‌ی زیبایی که به چهره‌ی شهرهای ایران بخشیده، متاسفانه غالبا جنبه‌ی تقلید از شیوه‌های معماری غرب را بر پیروی از هنر اصیل ایرانی یا ابداع سبک جدیدی در معماری ایران ترجیح داده است(ویلسن، ترجمه: فریار، ۱۳۶۶: ص ۲۱۷).
این معماران آن طور که می‌بایست عوامل مشخصه‌ی معماری ایران را در بنا‌های بزرگی که به دست آنان ساخته می‌شد، منظور نداشتند. ولی با وجود آن در بعضی از موارد، اجبارا به طرف تزئیناتی به سبک ایرانی کشانده شدند. بناهای کاخ سعدآباد و کاخ مرمر در تهران و ساختمان مجلل باشگاه افسران، عمارت شهربانی، کالج البرز، کاخ وزارت امور خارجه و عمارت پست و… گواه این مدعا است. این طریق معماری بدون توجه به عوامل اقلیمی و پیشینه‌ معماری پرافتخار ایران، هنوز هم ادامه دارد(تفضلی،۱۷۴:۱۳۸۷).
هنر دوره‌ی قاجار دارای تشتت‌ها، چند گفتگویی، سطحی‌نگری و دارای فاصله با هنر فاخر و برخوردار از نوعی شتابزدگی در کسب جلوه‌ها و مظاهر هنر و فرهنگ غرب گردید. هنر‌مند این دوره در مورد پرداختن به هنر سنتی و هنر گذشته‌ی خود نیز همین برخورد را دارد. به همین دلیل است که وقتی به نقوش انتزاعی واسلیمی‌ها و شبه اسلیمی‌ها وختائی‌ها وگل بته‌‌ها می‌پردازد غالبا سطحی و خام است و امکان پرداختن به عمق مفاهیم آن‌ها را نمی‌یابد. زیرا اصولا انتخاب اسلیمی و ختائی به طور کلی نقوش آبستره و انتزاعی در هنر سنتی اسلامی-ایرانی که اوج زیبایی آن را در دوره‌ی صفویه می‌توان دید. درک باطن و حقیقی است که هنرمند را به گزینش چنین بیانی در عالم فرم و رنگ رهنمون می‌سازد. هنرهای دینی- ایرای –اسلامی، اشیاء واشکال و صورت‌های گوناگون را از هیأت ملکی خارج می‌کردند، صورت و کالبد ناسوتی و مادی را از آنها می‌گرفتند و هیأتی ملکوتی به آن می‌بخشیدند. اشیاء به حقیقت ملکوتی خود رجوع داده می‌شدند تا آئینه‌ی جلال و جمال ازلی باشند. »(گودرزی،۸:۱۳۸۸).
هنر دوره‌ی قاجار از یک طرف- و در بسیاری از موارد- درگیر دست‌مایه‌ی تقلید و تکرار پیشیشنیان خود است و از طرف دیگر عمدتا در مواجه با دعوت به تسلیم در برابر وضعی است که سوغات غرب برای او به ارمغان آورده است. به همین دلیل است که اعتنای جدی به سنت نیز ندارد و هنر شبه سنتی و شبه قدسی آن یا به تفنن و یا به بدعت سطحی- جز در موارد بسیار استثنائی- روی آورد و دیگر ساحات تفکر هنر فراموش ماند.
در همین راستا سفر دولت مردان و سیاست‌گذاران ایرانی به اروپا نیز تأثیرات بسیار زیادی بر فرهنگ رایج در دربار و برنامه‌ها و سیاست‌های آن‌ها داشت. اما به دلیل نوع نگاه شاهان و بزرگان قاجار در سفرهای خویش به اروپا که اغلب در حد سفرهای سیاحتی و تفریحی بود و دست‌آوردهای آن‌ها جز سفرنامه‌های سطحی و خرید و وارد کردن ابزار و ادواتی که بیشتر سوغات به شمار می‌آمد، برخورد با تمدن غرب و دست‌آورد منسجم، درخشان و منطقی دیگری نینجامید(شمیم۳۵۹:۱۳۸۷)
در این میان عدم فراهم ساختن زمینه‌های لازم برای تغیرات اساسی در جامعه، فرصت طلبی بسیاری از صاحب منصبان، شیفتگی و حیرانی در مقابل غرب به جای برخورد سنجیده و هوشمندانه و عدم اهتمام جدی دولت‌مردان به تغیرات اساسی و ضروری در شئونات مختلف جامعه را نیز باید به دلایل ذکر شده افزود.
هنرمند دوره‌ی قاجار همچون سیاست‌مداران و دولت‌مردان آن دوره در برابر هجوم تمدن جدیدی که مظاهر آن حتی گاه در حد سوغات و هدایا به داخل کشور وارد می‌شد نتوانست صورت کلی فرهنگ خود را حفظ کند و به ناچار بعضی از اجزای منفک شده از اصل را نگه داشت و بی آن که به نامتناجس بودن این اجزا بیاندیشد در کنار اجزایی از فرهنگ و تمدن غرب قرار داد(گودرزی،۳۰:۱۳۸۸).
در این میان گرته‌برداری (وام‌گیری) از فرهنگ و تمدن غرب به شکل ظهور برخی از آداب سطحی و افراطی گاه به شکل استفاده از لباس خاص، کلاه، کروات و اصطلاحات فرنگی در ابتدا اصطلاحات فرانسه خود را نشان می‌داد. هرچند نگاه و برخوردهای برخی از چهره‌ها را در این نظام مانند امیر کبیر، قائم مقام فراهانی و حتی عباس میرزا باید استثناء دانست.
بر این اساس دوره‌ی قاجار باورهای متفاوت و گاهی متناقضی را در درون خود جای داده است؛ نقاط و موارد قابل تأملی مانند: نگاه نوستالژیک^[۱]، یا خاطره‌انگیز و رقابت‌جویانه با صفویه، اما از مناظری اشراف‌منشانه، تظاهر به تمدن با بهره‌گیری از مظاهر و دریافت‌های سطحی از غرب و ده‌ها عوامل دیگر، فضایی نسبی‌گرا در دوره‌ای تقریبا طولانی حکومت قاجار فراهم ساخت و هنر این دوره را نیز از خود متأثر کرد که بیش از هر چیز وجه میان مایگی و ارگانیسم‌های با سطح توسعه و تکامل بسیار نازل آن قابل تأمل است. هرچند این‌گونه نیست که هنر قاجار به دلیل طرح مقوله‌ی میان مایگی به طور کلی هنری سخیف باشد بلکه ارگانیسم‌هائی با سطح توسعه و تکامل بسیار نازل داشتن آن هم معمولا دلنشین و صمیمانه است. ضمن این‌که مواردی مانند نوآوری، کوشش برای تنوع و برخی از ویژگی‌های هنر فاخر به صورت جرقه‌های کوتاه و کوچکی در زوایای پیدا و پنهان آن قابل مشاهده است که به صورتی بسیار کوتاه و کم وسعت چشم را خیره می‌کند اما به سرعت نیز فرو می‌نشاند (همان).
۳-۱-۴-۱ ویژگی‌های نقوش تزئینی هنر و معماری دوره‌ی قاجار
رنگ و فرم و فضای آثاری که متجلی شده در نقوش تزیینی دوره‌ی قاجار هستند در یک معدل کلی با در نظر گرفتن چهار بنای شاخص و نمونه، یعنی مسجد سپهسالار، کاخ گلستان، عمارت مسعودیه وخانه ی امام جمعه، دارای ویژگی‌هایی هستند که درموارد زیر خلاصه می‌شوند:
۱-اهمیت جزء بر کل در نقوش منفرد، عدم توجه به کمپوزیسیون و آهنگ رنگ و فرم، به زبان دیگر، گویی هر جزء و قطعه ای توسط یک نفر اجرا شده و هنرمند، در بخشی که در اختیار او بوده است با ذوق و ابتکار خود عمل کرده است و در این راستا به ترکیب‌بندی کلی یا حتی نقوش مجاور کمتر توجه داشته است.
۲-دوگانگی در برخورد با فرم و مفهوم و عدم توجه به مفاهیم و موضوعات در خطوط کوفی بنایی، درمواردی خطوط کوفی به دلیل «فرم» به‌کار گرفته شده‌اند و فرم بر معنا غلبه دارد. به طوری که گاهی مثلا کلمه‌ی «علی» یا «الله» که بر اساس باور هنرمند یا حامی او در بنا استفاده شده است.
۳- ساده‌سازی خطوط بنایی و اجرای آن‌ها بدون ویژگی‌ها و آرایه‌های تزیینی در واقع خطوط بنایی با فرم‌های ساده و زاویه‌دار بدون آن‌که زاویه‌ها با انتهای کلمات آن با بهره‌گیری از تنوع اشکال و افزودن عناصر تزئینی همچون گل و بوته‌ها سادگی خود را از دست بدهند هماهنگ با چیدمان «آجرهای بنا» به کار گرفته شده‌اند.