چنانچه بالا بودن درصد سهامداری دارندگان اطلاعات نهانی با احتمال بالاتر معاملات از سوی آن ها همراه شود زیان مورد انتظار کارگزار- تحلیل‌گر از بابت معامله‌گران مطلع^[۶۰] به‌واسطه پیش‌بینی فاصله بیشتر بین قیمت‌های پیشنهادی خرید و فروش، جبران خواهد شد. به عبارت دیگر، حتی اگر احتمال انجام معاملات دارندگان اطلاعات نهانی بالا نباشد‌ در صورتی که زیان مورد انتظار ناشی از یک معامله آگاهانه برای شرکت‌هایی با مالکیت داخلی بالا بیشتر باشد بازارگردان^[۶۱] فاصله بین قیمت پیشنهادی خرید و فروش را بالاتر در نظر می‌گیرد. البته چنین فرضی زمانی صادق است که مدیران شرکت‌های با مالکیت داخلی بالاتر، مزایای اطلاعاتی بیشتری داشته باشند. در واقع، بررسی‌ها نشان‌ می‌دهد که سطوح بالای عدم تقارن اطلاعاتی در شرکت‌های با مالکیت بیشتر دارندگان اطلاعات نهانی، در نتیجه احتمالات مورد انتظار معاملات مبتنی بر اطلاعات نهانی به وجود می‌آید.

اگر‌چه مالکیت بالاتر نهادی با فاصله پیشنهادی قیمت‌های خرید و فروش مرتبط است اما رابطه مشخصی بین مالکیت نهادی و عدم تقارن اطلاعاتی وجود ندارد. یکی از دلایل احتمالی این پدیده آن است که شرکت‌های با مالکیت نهادی بالاتر می‌توانند هزینه های کنترل موجودی^[۶۲] بیشتری را به بازارگردانان تحمیل نمایند. این فرض به‌ویژه زمانی مصداق دارد که رابطه مثبتی بین سهام‌داران نهادی و متوسط اندازه معاملات^[۶۳] باشد و معاملات بزرگتر مستلزم نگهداری موجودی بیشتر توسط بازارگردان باشد و بر این اساس هزینه موجودی به عنوان یکی از اجزای فاصله قیمت پیشنهادی خرید و فروش افزایش یابد. بررسی‌ها نشان می‌دهد که اندازه متوسط موجودی در رابطه با مالکیت دارندگان اطلاعات نهانی کاهش اما در رابطه با مالکیت نهادی افزایش می‌یابد؛ بدین معنی که برای شرکت‌هایی با مالکیت‌ نهادی بیشتر، معاملات بر روی تعداد وسیعی از سهام انجام می‌شود و این به طور ضمنی اشاره بر این دارد که هزینه های موجودی شاید بتواند رابطه احتمالی بین فاصله قیمت‌های پیشنهادی خرید و فروش و مالکیت نهادی و رابطه غیرمثبت آن با عدم تقارن اطلاعاتی را توضیح دهد(Sarin et al., 2000) .

مطالعات دیگری نیز که در زمینه رابطه بین ساختار مالکیت و نقدشوندگی بازار صورت گرفته است نشان می‌دهد که تمرکز مالکیت هم با فاصله قیمت‌های پیشنهادی خرید و فروش و هم با هزینه های اطلاعات^[۶۴] رابطه منفی دارد. رابطه منفی نسبتاً ضعیف‌تری نیز بین فاصله قیمت‌های پیشنهادی خرید وفروش و مالکیت دارندگان اطلاعات نهانی مشاهده می‌شود اما رابطه‌ای قوی بین نقدشوندگی و مالکیت نهادی دیده نمی‌شود (Na., 2002).

۲-۳-۱۱-ترکیب مالکیت و سهام شناور آزاد

سهام شناور آزاد^[۶۵] درصدی از کل سرمایه شرکت است که جهت معامله در بازار سهام در دسترس باشد. به عبارت دیگر، قسمتی از سهام یک شرکت است که بدون هیچ گونه محدودیت قابل معامله باشد و عددی است که از نتیجه کسر تعداد سهام غیرقابل معامله از کل سهام شرکت به دست می‌آید. سهام شناور آزاد مقدار سهمی است که انتظار می‌رود در آینده نزدیک قابل معامله باشد یعنی در صورت پیشنهاد قیمت مناسب، دارنده آن را برای فروش ارائه می‌کنند.

برای محاسبه سهام شناور آزاد باید ترکیب سهام‌داران بررسی و سهام‌داران راهبردی مشخص شوند. سهام‌داران راهبردی، سهامدارانی هستند که در کوتاه مدت قصد واگذاری سهام خود را نداشته و معمولاً می‌خواهند برای اعمال مدیریت خود این سهام را حفظ نمایند. با این فرض، در محاسبه سهام شناور آزاد تعداد سهام متعلق به دارندگان سهام راهبردی از تعداد کل سهام موجود کسر می‌شود.

مؤسسه مورگان استانلی سهام شناور آزاد را به شکل زیر تعریف ‌کرده‌است:

“نسبتی از سهام یک شرکت که در بازار قابل معامله بوده و با اهداف مدیریتی توسط سهام‌داران استراتژیک نگهداری نشود.”

سهام‌داران استراتژیک سهامدارانی هستند که معمولاً با اهداف مدیریتی و بلندمدت در سهام شرکت‌ها سرمایه‌گذاری کرده‌اند و سهام متعلق به آن ها جزء سهام شناور آزاد محاسبه نمی‌شود. معمولاً این سهام‌داران عبارتند از: دولت، شرکت‌های وابسته به دولت، صندوق‌های سرمایه‌گذاری دولتی، مدیران و اعضاء هیئت مدیره شرکت و بستگان آن ها، مؤسسین شرکت، کارکنان شرکت (که به آن ها سهام وکالتی غیرقابل فروش اعطا شده باشد) و شرکت‌های زیرمجموعه (در صورتی که سهام شرکت اصلی را خریداری نموده باشند).

سهام‌داران غیراستراتژیک شامل سهامدارانی است که هدف اصلی آن ها از خرید و فروش سهام کسب سود بوده و اهداف مدیریتی از خرید سهام یک شرکت نداشته باشند. معمولاً این سهام‌داران عبارتند از: اشخاص حقیقی، صندوق‌های سرمایه‌گذاری، صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک، صندوق‌های بازنشستگی، شرکت‌های بیمه، صندوق‌های تأمین اجتماعی و…….

می‌توان گفت سهامی که متعلق به سهام‌داران استراتژیک نباشد سهام شناور آزاد محسوب می‌شود. گروه‌های اصلی سهام‌داران استراتژیک با کمی تفاوت در شاخص‌های مختلف عبارتند از:

• • دولت‌ها: سهام شرکت‌ها و آژانس‌های دولتی؛

• • شرکت‌ها: سهام شرکت‌هایی که توسط خودشان نگهداری می‌شود یعنی عمدتاًً سهام خزانه؛

• • سهام سایرین: شامل سهام اعضای هیئت مدیره و مدیران و اعضای خانواده هایی که در شرکت نقش مدیریتی دارند و یا افراد و مدیرانی که به آن وابسته‌اند؛

• • سهام کارمندی و کارگری؛

• • سهام در اختیار بنیادها؛

• • سهام در اختیار صندوق‌های بازنشستگی (گاهی در تعاریف سهام شناور آزاد در نظر گرفته می‌شود)؛

• • سهام در اختیار بانک‌ها (گاهی در تعاریف سهام شناور آزاد در نظر گرفته می‌شود)؛

• • سهام در اختیار شرکت‌های بیمه (گاهی در تعاریف سهام شناور آزاد در نظر گرفته می‌شود)؛

• سهام‌داران ضربدری.

با توجه به تقسیم‌بندی‌های فوق درصد سهام شناور آزاد هر شرکت ‌بر اساس اطلاعات موجود در ترکیب سهام‌داران در آخرین مجمع عمومی سالیانه محاسبه می‌گردد.

هدف از لزوم رعایت حداقل میزان سهام شناور آزاد کارایی کارکردهای بازار است. در واقع بورس کشورهایی که از میزان سهام شناور کمتری برخوردار است از عمق کمتری برخوردار و بسیار شکننده می‌باشند. برای توسعه عرض بازار باید از تمرکز شرکت و صنعت خاص پرهیز شود و عمق بازار نیز در شرایطی به دست می‌آید که با عرضه و معامله‌کردن سهام انبوه تعادل قیمتی بازار به هم نخورد که از جمله دلایل کم‌عمق بودن بازار کوچک بودن آن و تعداد اندک بازیگران و کم بودن سهام شناور آزاد است.

• مسائلی که پیش‌بینی با هدف طبقه بندی ورودی‌ها و تعیین اینکه هر ورودی متعلق به چه طبقه‌ای است انجام می‌شود. خروجی در اینجا یک متغیر اسمی‌است.

• مسائلی که با تخمین یا رگرسیون پیشگویی یک متغیر پیوسته مثل تعیین قیمت روز بعد سهام، انجام می‌پذیرد. در اینجا خروجی متغیر عددی می‌باشد. (استاسوفت^[۱۱], ۲۰۰۲)

سؤالات کلیدی که در پیش‌بینی باید به آن ها پاسخ داده شود، عبارتند از:

– منظور و مقصود ما از پیش‌بینی چیست؟

– مشخصاً چه چیزی را می‌خواهیم پیش‌بینی کنیم؟

– وقایع گذشته در پیش‌بینی آینده چقدر اهمیت دارند؟

– چه سیستمی‌برای انجام پیش‌بینی به کا برده خواهد شد؟

در پیش‌بینی باید سه مورد را مد نظر قرار داد:

«پریود پیش‌بینی»، «افق پیش‌بینی» و «فاصله پیش‌بینی»

پریود پیش‌بینی نوع پیش‌بینی را تعیین می‌کند. مثلا اینکه پیش‌بینی هفتگی، ماهانه یا فصلی است. افق پیش‌بینی، تعداد پریودها یی را تعیین می‌کند که پیش‌بینی در آینده برای آن انجام می‌شود. مثلاً پیش‌بینی هفتگی با افق پنج هفته، انجام شود. فاصله پیش‌بینی، مشخص کننده مدت زمانی است که پیش‌بینی‌های جدید، تهیه می‌شوند. فاصله و پریود پیش‌بینی، غالباً یکسان در نظر گرفته می‌شوند. پریود و افق پیش‌بینی، معمولاً به وسیله فرایند تصمیمی‌که نیاز به پیش‌بینی دارد، دیکته می‌شود.

پیش‌بینی به صورت کوتاه‌مدت، میان مدت و بلند مدت انجام می‌شود.

– پریود پیش‌بینی، در پیش‌بینی‌های کوتاه مدت، ماهانه، هفتگی و روزانه (بین ۰ تا ۳ ماه) است. اغلب این پیش‌بینی‌ها بر اساس ویژگی‌های سری زمانی داده ها صورت می‌پذیرد. – پریود پیش‌بینی در پیش‌بینی‌های میان مدت، بین سه ماه تا دو سال است. در این نوع پیش‌بینی، ویژگی‌های ساختار اقتصادی و روابط بین متغیرها نیز در کنار مقادیر وقفه‌ای متغیرها، اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. – پیش‌بینی‌های بلندمدت غالباً بیش از دو سال هستند، پویایی‌های کوتاه مدت نادیده گرفته می‌شود و روی روندها و ویژگی‌های ساختار اقتصاد، بیشتر تمرکز می‌شود.(آمسترانگ،۱۹۹۲)

نکته قابل توجه دیگر در پیش‌بینی، «دقت پیش‌بینی» است. در سال‌های اخیر مطالعات متعددی در زمینه چگونگی ارزیابی دقت پیش‌بینی صورت گرفته‌است. خصوصیات محیطی، از قبیل طبیعت متغیر مورد پیش‌بینی، افق پیش‌بینی، ایدئولوژی پیش‌بینی کننده و فناوری مورد استفاده، عوامل مؤثر در دقت پیش‌بینی هستند. (آمسترانگ،۱۹۹۲)

خطای پیش‌بینی، اختلاف مقدار واقعی و مقدار پیش‌بینی شده در پریود متناظر می‌باشد. اگر E خطای پیش‌بینی در پریود t، Y مقدار حقیقی در پریود t و F مقدار پیش‌بینی در پریود t باشد، خطای پیش‌بینی طبق رابطه زیر، برابر است با:

غالباً شاخص‌هایی برای ارزیابی صحت پیش‌بینی استفاده می‌شوند. معیارهای خطای پیش‌بینی هر چه کمتر باشند نمایانگر پیش‌بینی دقیق تر هستند.

یکی از وظایف بازاریابی، برآورد تقاضای موجود است. بازاریابان می‌توانند به روش نسبت زنجیره‌ای که در آن یک عدد پایه در درصدهای متوالی ضرب می‌شود، به کل تقاضا دست یابند. تقاضای ناحیه‌ای بازار را می‌توان با بهره گرفتن از روش بررسی ساختاری بازار یا روش شاخص عامل بازار برآورد نمود. برای برآورد واقعی فروش یک صنعت باید رقبا را شناخت و با روش‌های خاصی فروش هر یک از آن‌ ها را تخمین زد و سرانجام اینکه شرکت‌ها با بر آورد سهم بازار رقبا از موقعیت نسبی خود در صنعت آگاه می‌شوند.

برای برآورد فروش آینده، یک شرکت می‌تواند از یک یا ترکیبی از چند روش پیش‌بینی فروش استفاده کند. این روش‌ها بر اساس پاسخ ‌به این سؤالات متفاوت اند: مصرف کنندگان چه می‌گویند، چه می‌کنند یا چه کرده‌اند؟ برای بررسی این که مردم چه می‌گویند از روش‌های بررسی قصد خریدار، ترکیب نظرات فروشندگان و نظریه کا رشناسی استفاده می‌شود. برای دست یافتن به اینکه مردم چه می‌کنند از آزمون‌های بازار استفاده می‌شود و برای دست یافتن ‌به این که مردم چه کرده‌اند، باید به روش‌های تحلیل سری‌های زمانی، شاخص‌های راهنما و تجزیه و تحلیل آماری تقاضا روی آورد. انتخاب بهترین روش بستگی دارد به هدف شرکت از پیش‌بینی، نوع کالا و موجود بودن اطلاعات و میزان اطمینان به آن ها.

● پیش‌بینی تقاضای آینده

پیش‌بینی عبارت است از برآورد تقاضای آینده با آینده نگری خاص درباره واکنش احتمالی خریداران تحت مجموعه‌ای از شرایط خاص. تمام پیش‌بینی‌ها بر پایه یکی از دو مبنای اطلاعاتی قرار دارند:

۱) نقطه نظر فعالان صنعت: بررسی دیدگاه و نقطه نظرات خریداران، ترکیب نظرات فروشندگان و نظریه کارشناسان صنعت.

۲) تجزیه و تحلیل رفتار گذشته صنعت: تجزیه و تحلیل سری‌های زمانی و تجزیه و تحلیل آماری تقاضای صنعت. (کاتلر،فیلیپ،۲۰۰۴)

● پیش‌بینی بر پایه نقطه نظر فعالان صنعت:

نظریه کارشناسان: صادر کننده برای پیش‌بینی فروش ممکن است از نظرات کارشناسانی مانند تحلیلگران، اقتصاددانان، تجار، توزیع کنندگان، مشاورین بازاریابی، فروشندگان و غیره استفاده کند. صادر کننده می‌تواند با بهره گرفتن از نقطه نظرات کارشناسان از موقعیت محصول خود در بازار آگاه شود. جهت پیش‌بینی تقاضا برای یک محصول، تولید کنندگان می‌توانند به صورت دوره‌ای به نظرات کارشناسان مراجعه کنند.

نقطه نظر کارشناسان مبنای خوبی برای پیش‌بینی‌های مختلف به حساب می‌آیند، اما برای تکمیل این روش، در صورت لزوم، بهتر است از سایر روش‌ها همراه با این روش استفاده شود.

● پیش‌بینی بر پایه تجزیه و تحلیل رفتار گذشته خریداران:

برای پیش‌بینی تقاضای آینده بر مبنای سوابق گذشته سه روش قابل بررسی است:

الف) تجزیه و تحلیل سری‌های زمانی: بسیاری از کشورها برای پیش‌بینی فروش آینده، گذشته را ملاک قرار می‌دهند و پیش‌بینی فروش را تابعی از فروش دوره های گذشته خود می‌بینند.

ب) تحلیل آماری تقاضا: تحلیل آماری تقاضا به مجموعه‌ای از روش های آماری اطلاق می‌شود که برای تعیین با اهمیت ترین عوامل واقعی مؤثر بر حجم فروش و تعیین میزان تاثیر آن ها مورد استفاده قرار می‌گیرند، عواملی نظیر قیمت، تولید، سطح درآمد، جمعیت، حجم تبلیغات تجاری و….

ج) پیش‌بینی بر پایه مدل‌های شبکه عصبی مصنوعی:

مدل‌های شبکه عصبی مصنوعی که به تازگی در حوزه اقتصاد جای خود را باز کرده‌اند مدل‌های ریاضی هستند که صرفنظر از ضرایب فنی و تنها از طریق عملیات ریاضی روابط بین متغیرهای مربوط به هم را کشف و سپس تعمیم می‌دهند.

امروزه از این مدل‌ها در پیش‌بینی انواع روندهای اقتصادی استفاده می‌شود. صادر کننده قادر است با جمع‌ آوری آمار و اطلاعات مربوط به یک صنعت وآموزش صحیح شبکه عصبی مصنوعی روند آینده این صنعت را پیش‌بینی نماید.

روش‌های دیگر کمی‌پیش‌بینی عبارتند از:

۱) روش تقاضای آخرین دوران:

این روش ساده ترین روش پیش‌بینی بوده و نیاز به هیچ گونه محاسبه‌ای ندارد. فقط سطح واقعی تقاضای دوره قبل را به عنوان پیش‌بینی دوره آینده منظور می‌نمایند. از این روش تنها برای پیش‌بینی تنها یک دوره می‌توان استفاده کرد.

۲)روش میانگین متحرک:

اجرای سیستم از مرحله دریافت پیشنهاد آغاز می شود و پس از گذراندن مراحل ارزیابی و بررسی به مرحله اجرا می‌رسد و در آخرین مرحله با دادن پاداش و یا تشویق های مادی و معنوی از کارکنان، خاتمه می‌یابد.

نظام پیشنهادات با هر الگویی که اجرا شود از چهار جزء اصلی تشکیل شده است:

این اجزاء عبارتند از:

1. دریافت پیشنهادات فردی و یا گروهی

پیشنهاد: ایده، نظر، ابتکار و طرحی است برای بهبود عملکرد شرکت که توسط یک یا چند نفر از کارکنان ارائه می‌گردد و می‌تواند به تغییرات جزئی یا بنیادی در شرکت منجر شود.

1. 1. ارزیابی پیشنهادات و مشخص کردن پیشنهادات قابل قبول ارزیابی پیشنهاد: فرآیندی برای تعیین ارزش پیشنهاد بر مبنای شاخص های معین می‌باشد.

1. 1. پرداخت پاداش ها و جوایز: پرداخت پاداش ها به وسیله ای جهت بیان بهتر و بیشتر پیشنهادها به منظور رفع مشکلات سازمان

1. 1. اجرای پیشنهادات: فرآیندی که یک پیشنهاد پس از تأیید و تصویب توسط ارزیابان کمیته تخصصی نظام پیشنهادات، قابلیت اجرا می‌یابد و پس از طی دوره آزمایشی و تأیید مجدد لازم الاجرا می‌گردد.

1. 1. ‌گروه‌های کنترل کیفیت: تحقق سیستم کنترل کیفیت جامع به وسیله تشکیل ‌گروه‌های کنترل کیفیت صورت می‌گیرد. این سیستم با توجه ‌به این اصل که مسئولیت کیفیت کالا یا خدمت به عهده انجام دهنده آن است، شکل گرفته است. ‌گروه‌های کنترل کیفیت از بین کارکنان داوطلب و معمولاً برای بهبود کیفیت کار تشکیل می‌گردند. زمینه مطالعات این گروه ها در ابتدا در خصوص کیفیت بوده ولی امروز این گروه ها برای مطالعه موضوعات دیگری از قبیل بهره وری، تقلیل ضایعات، امور ایمنی و بهبود روش ها نیز تشکیل می‌شوند.

1. ‌گروه‌های خودگردان: عالی ترین سطح مشارکت در سازمان با تشکیل ‌گروه‌های خودگردان به اجراء درمی آید. در این روش، کارکنان سازمان به ‌گروه‌های مستقلی تقسیم می‌گردند، که از اختیارات و تخصص نسبتاً بالایی برخوردارند، و همه فعالیت های مربوط به گروه خود را مستقلاً تصمیم گیری و به اجرا در می آورند(صیادی، ۱۳۹۲).

۲-۲-۲۵- نقش ها در مدیریت مشارکتی

ضمن حرکت سازمان به سوی مدیریت مشارکتی تنوعی از نقش ها پدیدار می‌گردد:

1. 1. نقش مدیریت عالی: در فرایند مدیریت مشارکتی، مدیریت ارشد نقش مرکزی دارد که باید رهبری را از بالای هرم به اجرا درآورد. نقش های چندگانه ای که این مدیریت بازی می‌کند گریز ناپذیرند، و بدون درگیری آن، بیشتر کوشش های مدیریت مشارکت تلف کردن وقت و منابع سازمان است. نخستین نقش چنین مدیرانی رهبری آرزوی بلند است: آرزوی بلند ‌به این مدیریت تعلق دارد، و آفریده اوست. او بیش از هر کس دیگری در سازمان ‌بر اساس ارزش ها و باورهایی که در این آرزوی بلند جای داده شده است رفتار کند از سوی دیگر، مدیریت عالی در نقش حمایت کننده منابع سازمان را به فعالیت های مرتبط با مدیریت مشارکتی متعهد می گرداند. همچنین مدیریت عالی، در نقش تصمیم گیرنده باید اطمینان حاصل کند که تصمیمات و برنامه های سازمان، ارزش ها و اصول مشارکت را زیر پا نخواهد گذاشت و همه کنش های جاری، سازمان را به آرزوی بلند خود نزدیک تر خواهد ساخت. سرانجام، مدیریت ارشد نقش یک شرکت کننده در فرایند مدیریت مشارکتی را بازی می‌کند زیرا او درباره نتیجه کار دلسوز است. در این فراگرد، او نه در نقش رئیس، بلکه در نقش عضوی شایسته و کامل با حقوق و مسئولیت برابر برای اثر گذاشتن در پیامدهای کار در تصمیم گیری شرکت می جوید.

1. 1. نقش مدیریت میانی: نقش مدیریت میانی، در فرایند مدیریت مشارکتی همانند نقش مدیران ارشد، ولی در سطحی متفاوت است. در هر بخشی از سازمان، مدیران می بایستی حامی فعالیت های اجرایی مربوط به مدیریت مشارکتی باشند. بعلاوه مدیریت میانی بایستی مربی و رایزنی خردمند برای مجموعه زیر دست خود باشد تا آن ها اطمینان پیدا کنند که از تعادلی درست در نگرش، مهارت و دانش لازم برای ایفاء نقش تازه خود در فرایند نظام مشارکت برخوردارند.

1. 1. نقش مدیریت عملیاتی: از دیدگاه صاحب نظران، مدیران عملیاتی در کامیابی فرایند دگرگونی به سوی مدیریت مشارکتی اثر حیاتی و برابر با سایر مدیران دارند. مدیران عملیاتی مدیرانی هستند که به طور منظم و مرتب با کارکنان تماس دارند آنان شاید بهتر از نیازها و خواسته های کارکنان آگاهند، در نتیجه، نقش حیاتی آن ها به صورت کارگشا در می‌آید، بدین معنی که در جریان اجرای مدیریت مشارکتی با کارکنان، موضوع ها و مسائل را با همکاری آنان تشخیص می‌دهد و به رفع آن ها می پردازد. افزون بر آن، مدیران عملیاتی نقش مربی و رایزن خردمند را در پیوند با کارکنان بر عهده دارند، درست همان گونه که مدیران میانی در رابطه با ایشان بردوش دارند. سرانجام، باید به یاد بسپاریم که رؤسای شعب، اعضای شایسته و تمام عیار در فرایند مدیریت مشارکتی هستند که از حق برابر برخوردارند و می‌توانند مانند دیگران فکرها و اندیشه‌های ارزشمند عرضه دارند.

1. نقش کارکنان: کارکنان در واقع کسانی هستند که به راستی مدیریت مشارکتی را عملی می‌سازند. نقش آنان یاری دادن است. اگر مدیریت مشارکتی با کارآمدی به اجرا گذشته شود، یاری این گروه به سازمان می‌تواند گران بها باشد. در عوض دانش، مهارت و درجه استقلال آنان باید بالا برده شود(پلونکت و فورنیه، ترجمه: طوسی، ۱۳۷۸).

۲-۳- مبانی نظری مرتبط با انگیزش شغلی

۲-۳-۱- تعریف شغل

کلمه شغل غالباً‌‌ بدون تعریف دقیق مورد استفاده قرار می‌گیرد. پیش از تعریف شغل لازم است «پست» توضیح داده شود. پست عبارت است از مجموعه ای از کارها، وظایف و مسئولیت هایی که یک فرد در یک سازمان به طور منظم انجام می‌دهد. شغل یک یا چند پست کاملاً همسان در یک سازمان است که وظایف، مهارت ها، دانسته ها و مسئولیت‌های مشابهی در بر دارد و یا اینکه شغل، تعدادی پست یا مجموعه ای از وظایف است که از نظر ماهیت و شرایط کار متشابه اند و تعدادی از کارگران که معمولاً می‌توانند از یک پست به پست دیگر جابه جا شوند، آن را بر عهده می گیرند(حیدری پوری، ۱۳۹۰).

شغل از نظر لغوی به معنی به کار واداشتن کسی است و آنچه که مایه مشغولیت می‌باشد. از طریق اشتغال، فرد فعالانه در جریان تولید و خدمات مشارکت می‌کند و پاداشی نقدی یا جنسی دریافت می‌دارد(شفیع آبادی، ۱۳۷۶).

کار و شغل فعالیتی بدنی یا فکری در جهت تولید و خدمت است. به طور کلی کار فعالیتی است که از کسی خواسته شده و در مقابل آن به وی مزد پرداخت می شود(تابش فر، ۱۳۹۲)

در تعریف دیگری، شغل عبارت است از گروهی از موقعیتهای مشابه در یک مؤسسه‌، اداره یا کارگاه که افراد واجد شروط خاص می‌توانند این موقعیت ها را احراز کنند و وظایف محوله راانجام دهند(شفیع آبادی، ۱۳۷۶).

امانی(۱۳۷۹) ‌در مورد تعریف شغل می نویسد: شاغل کسی است که شغل و حرفه ای دارد و به طور عمده ساعاتی را در هفته و یا در ماه ‌به این شغل و حرفه می پردازد و مزد و حقوق بابت کار در این شغل دریافت می‌کند.

شفیع آبادی(۱۳۷۶) سه خصوصیت عمده ‌در مورد شغل بیان می‌کند:۱- نوعی فعالیت فکری یا جسمی است که به منظور رفع نیازهای انسان انجام می‌گیرد. این تلاش در نهایت باعث خستگی عضلانی و عصبی می شود فرد پس از مدتی کارکردن به استراحت نیاز دارد.

1. قدرت

در بسیاری سازمان ها مدیران عالی اصولاً فاقد برنامه استراتژیک می‌باشند.این حالی بیشتر در شرایطی اتفاق می افتد که قدرت اجرایی غیر متمرکز وبیشتر در دست مدیران عملیاتی قرار دارد و یا مدیر عامل در حال بازنشسته شدن می‌باشد . در چنین شرایطی که مدیر عامل به دلیل بی علاقه شدن اعتماد به نفس خود را نیز از دست می‌دهد،فعالیت‌ها به شکل ضعیفی انجام می‌شوند که انعکاس قوی در سازمان دارد . راه حل این مشکل فقط از طریق اجماع مدیران عالی امکان پذیر است که با ترغیب کارکنان ،آن ها را به پیاده سازی و اجرای استراتژی وارد نمایند(میرسپاسی ،۱۳۸۱ : ۷۰)

۲-۱۱-موانع اجرای استراتژی از دیدگاه جان ام برایسون^[۲۰]

برایسون ۴ عامل کلیدی را به عنوان مانع اجرای استراتژی معرفی می‌کند:

1. 1. مشکل انسانی عبارت است از مدیریت و توجه به تعهد افراد . توجه افرادکلیدی باید معطوف به مسائل کلیدی ، تصمیم ها ، اختلاف نظرها و تعیین اولویت های خط مشی در مقاطع کلیدی فراگرد و سلسله مراتب سازمانی باشد.

1. 1. مشکل فراگرد عبارت است از مدیریت اندیشه ها ی استراتژیک . به روشی مناسب دانش نا متعارف باید به دانش متعارف تبدیل شود.

1. 1. مشکل ساختاری عبارت است از مدیریت روابط جز ء و کل . محیط های داخلی وخارجی باید به صورتی سودمند با هم مر تبط شوند.

1. مشکل نهادی عبارت است از به کار بردن رهبری تغییر شکل . دشوارترین مشکلاتی را که برنامه ریزی استراتژیک با آن ها مواجه است تنها از طریق تغییر شکل نهادی می توان حل کرد . این تغییر شکل بدون رهبری قوی محقق نخواهد شد(واکر^[۲۱] ۱۹۹۶،به نقل از خدابخش۱۳۷۵ : ۴۸).

۲-۱۱-۱- موانع اجرای استراتژی از نظر کاپلان و نورتون^[۲۲]

کاپلان و نورتون در سال ۲۰۰۱ مهمترین عامل اجرای ضعیف استراتژی را به شرح ذیل عنوان کرده‌اند:

1. 1. استراتژی ها قابلیت اجرا نداشتند

1. 1. استراتژی ها با اهداف فردی ،گروهی وسازمانی مرتبط نیستند

1. استراتژی ها با منابع کوتاه مدت و بلند مدت سازمان مرتبط نیستند

تفاوت اصلی کاپلان و نورتون با سایر تئوری پردازها در این است که آنان به سبک های مدیریت در داخل سازمان نپرداخته اند(خراسانی ،۱۳۸۶ : ۷۲).

۲-۱۱-۲- موانع اجرای استراتژی از دیدگاه گلین دیکنز پیما

وی موانع اجرای استراتژی را به چها قسمت تقسیم می‌کند:

1. 1. استراتژی ها برای کارکنان مجری قابل درک نیست

1. 1. سیستم های مدیریتی برای رضایت مشتری تنظیم نشده بلکه برای کنترل عملیات طراحی شده انند

1. 1. فرایند تولید طراحی شده برای تولید کالا و خدمات است نه برای اجرای استراتژی ها

1. شایستگی افراد و اهداف مشارکتی با استراتژی ها گره نخورده است(الریش^[۲۳]۱۹۹۹،به نقل از قلیچ لی ۱۳۸۸، ۴۲).

۲-۱۱-۳- سایر دیدگاه ها در زمینه موانع اجرای استراتژی

در نظریه دیگری موانع اجرای استراتژی به سه سطح قابل تقسیم است:

1. موانع خارجی

• • فاکتورهای اجتماعی(تغییرات جمعیتی و الگوهای اجتماعی)

• • فاکتورهای قانونی(افزایش قوانین تأثیر گذار بر فعالیت سازمانی)

• • فاکتورهای اقتصادی(تغییرات بازار و تغییرات جهانی)

• • فاکتورهای سیاسی(نقش دولت در فعالیت های سازمانی)

• فاکتورهای تکنولوژیکی(تغییرات اساسی در تکنولوژی)

1. موانع و فشارهای داخلی

• • رهبری(درجه ای از سبک مدیران عالی سازمان)

• • فرهنگ سازمانی(فرهنگ سازمانی مشتری مدار یا ابزار مدار)

• • طرح سازمانی(توانایی ارائه استراتژی)

• • سیاست های وظیفه ای(وقتی که سیاست ها و رویه های سازمان در یک راستا نباشد)

• منابع(آیا منابع کافی برای اجرای استراتژی ها وجود دارد ؟ آیا مدیر عامل سازمان اولویت ها را در توزیع منابع در نظر می‌گیرد؟)

1. فشارهای واحد بازار یابی

• • وظایف متعدد بازار یاب

• • نقش بازار یاب

• کنترل بازار یاب(واکر^[۲۴] ۱۹۹۶ ،به نقل از خدابخش۱۳۷۵ : ۲۱).

۲-۱۲- هفت خطای مرگبار استراتژیک

یکی از پژوهشگران مدیریت استراتژیک، در مقاله‌ای تحت عنوان«هفت خطای مرگبار استراتژیک» به بیان خطاها و مشکلات رایج در زمینه اجرای استراتژی می‌پردازد:

• • خطای مرگبار شماره ۱- استراتژی ارزش اجرا ندارد
    استراتژیی ارزش اجرا کردن را دارد که قدرت الهام‌دهی داشته باشد و به کارکنان کمک کند تا دریابند وظایفشان چگونه با استراتژی مرتبط می‌شود، به عنوان راهنمائی برای اولویت بندی تصمیمات به کار رود و در کارکنان برای تسهیل ارتباطات ایجاد بصیرت نماید.

• • خطای مرگبار شماره ۲-کارکنان ‌در مورد اینکه استراتژی چگونه اجرا خواهد شد روشن نیستند در این مورد تعدادی موضوع مهم هستند که باید در ابتدا مشخص شوند. این موضوعات عبارتند از:
    اولویت‌ها: اولویت‌های شما چیست؟
    جدول زمانی: اجرای استراتژی با چه سرعتی باید پیش برود.
    تأثیرات: استراتژی، چه تأثیری بر فعالیت‌های شما می‌گذارد.
    مشارکت: چه کسانی بایستی مشارکت داشته باشند و در چه زمانی.
    مخاطرات: مخاطراتی که مانع اجرای استراتژی هستند را شناسایی و آن ها را کاهش دهید.

• • خطای مرگبار شماره ۳- مشتریان و کارکنان، استراتژی‌ها را به طور کامل در نیافته‌اند
    برنامه اجرای استراتژی باید شامل یک برنامه ارتباطات باشد که مشخص کند به چه افرادی و تا چه اندازه باید ‌در مورد استراتژی توضیح داده شود.

• • خطای مرگبار شماره ۴ – مسئولیت اشخاص در زمینه اجرای تغییرات نامشخص است
    کارکنان باید به منظور اجرای استراتژی کاملاً تفهیم شده و مسئولیت‌های خاص هر یک به آنان واگذار شود. هر چه تعداد افرادی که به طور مستقیم در فرایند اجرا مشارکت داده می‌شوند بیشتر باشد بهتر است.

• • خطای مرگبار ۵- مدیر عامل و مدیران ارشد به هنگام شروع اجرا، از صحنه خارج می‌شوند
    غالباً، سطح علاقه مدیران ارشد پس از تدوین استراتژی و توافق بر آن کاهش می‌یابد. اگر کارکنان احساس کنند که مدیریت ارشد کاملاً نسبت به استراتژی متعهد نیستند علاقه آنان نیز کاهش می‌یابد.

• • خطای مرگبار ۶- عدم تشخیص موانع
    برنامه ها هیچگاه دقیقاً اجرا نمی‌شوند. سازمان‌ها در یک محیط پویا و متغیر فعالیت می‌کنند لذا حوادث پیش‌بینی نشده ممکن است در طول اجرا سر بر آورند. باید این موانع، تشخیص داده شوند و زمانی که این بحران‌ها و عدم اطمینان‌ها به وقوع می‌پیوندند، کارکنان باید برای ایجاد راه‌ حل‌ هایی خلاقانه در جهت غلبه بر این موانع تشویق شوند.

• خطای مرگبار ۷- فراموش کردن کسب و کار

یک مخاطره دیگر عبارت است از این که تدوین و اجرای استراتژی تمام توجه مدیران ارشد را به خود جلب نماید و آنان فراموش کنند که کسب و کاری دارند که باید به اداره آن بپردازند(بامبرگر^[۲۵] ۲۰۱۰،به نقل از اعرابی ۱۳۸۹ :۳۹-۳۷)

پروفسور گودز^[۲۶]

هر دو رویکرد شناختی-رفتاری و درمان فراشناختی تأکید می­نمایند که محتوای باورها و افکار، نوع اختلال تجربه شده را تعیین ‌می‌کنند. افکار مربوط به خطر موجب اضطراب می­شوند و افکار مربوط به فقدان و بی­ارزش شمردن خود، به احساس غمگینی منجر می­شوند.

درمان فراشناختی ادعا می­ کند که این نوع محتوا موجب اختلال نمی­ شود، چون اکثر افراد این نوع افکار را دارند، اما در بسیاری از آدم­ها هیجان­های منفی موقّتی و گذرا هستند. اختلال هیجانی مشکلی است که در آن فرد گرفتار حالت پریشانی می­ شود. این نوع اختلال مزمن یا عود کننده است. اختلال هیجانی پیامد فرایندهای فراشناختی است که به شکل­ گیری سبک­های تفکّر خاصی منجر می­شوند و فرد را در وضعیت­های طولانی مدت و عود کننده پردازش منفی اطّلاعات مربوط به خود گرفتار می­سازند. به طور کلی، درمان فراشناختی با عواملی سروکار دارد که منجر به تفکر پایدار و مقابله­ی نامناسب می­شوند. در درمان شناختی-رفتاری فرض بر این است که تفسیرهای غلط فرد از رویدادها، از باورهای او نشأت می­ گیرند، اما باورهای مورد تأکید، در حیطه­ شناختی متداول و معمول قرار دارند. این باورها شامل باورهایی از قبیل «جهان خطرناک است» و «من بی­کفایتم» هستند.

۲-۲۰- انواع تغییر فراشناختی

درمان فراشناختی بر دو نوع تغییر فراشناختی بنیادی تأکید می­ کند. این تغییرات عبارتند از:

1. 1. بیمار چگونه با افکارش رابطه برقرار می­ کند و آن ها را تجربه می­ نماید (برای مثال، ماهیت آگاهی تجربی)

   

1. فرد چه نوع باورهایی درباره افکارش دارد.

این دو عامل به هم وابسته­اند، ولی یکسان نیستند.

در مثال­های توصیف شده در بالا، بیماران افکار خود را درآمیخته با واقعیت^[۵۴] تجربه ‌می‌کنند و از طریق سندرم شناختی-توجهی (CAS) به آن ها پاسخ می­ دهند. در سطح باورهای مربوط به افکار، همه بیماران بر این باورند که افکار، امیال یا تکانه­هایشان مهم­ااند و از معنی یا قدرت خاصی برخوردارند.

درمان فراشناختی، بر کسب شیوه­ بدیل تجربه کردن افکار، و تغییر باورهای فرد درباره معنی و اهمیت افکار و احساسات تمرکز می­ نماید. هم چنین درمان، بر تغییر باورهای فرد درباره آیین­مندی­های وسواسی و راهبردها و ملاک­های درونی نامناسبی که افراد مبتلا به اختلال وسواس برای تعیین سطح تهدید در موقعیت­ها به کار می­برند، تأکید می­ نماید.

مدل فراشناختی به رویکردهای درمانی نوآورانه­ای منجر شده است که با رویکردهای پیشین تفاوت عمده­ای دارند. برای نمونه، رویارویی طولانی و مکرر برای ایجاد تغییر شناختی و عاطفی ضروری نیست. در این رویکرد، رویارویی با مدل فراشناختی تلفیق شده و برای آزمودن پیش ­بینی­های مبتنی بر باورهای فراشناختی به کار می­رود.

درمان فراشناختی با بازنویسی^[۵۵] طرح­های ذهنی^[۵۶] بیمار برای عمل کردن و شناخت، بر تغییر راهبردهای مورد استفاده­ او برای هدایت رفتار و پردازش متمرکز می­ شود. درمان، باورهای فراشناختی درباره افکار و نیز شیوه­ برخورد افراد با افکار مزاحم خود را به چالش می­کشد.

‌در مورد اخیر، درمان فراشناختی به ایجاد تکنیک­های جدیدی از قبیل رویارویی و انجام پاسخ^[۵۷] منجر شده است. در تکنیک رویارویی و انجام پاسخ، بیماران ترغیب می­شوند که آیین­مندی­های وسواسی خود را به گونه ­ای انجام دهند که آنان را قادر به تغییر ماهیت رابطه­ خود با افکارشان سازد.

به بیان دقیق­تر، به بیمار اجازه داده می­ شود تا درگیر آیین­مندی­های وسواسی خود شود، اما به او آموزش داده می­ شود که در طول انجام آیین­مندی­های وسواسی، افکار وسواسی خود را در ذهنش حفظ نماید.

این فعالیت، وسیله­ای برای ایجاد و توسعه ذهن آگاهی گسلیده و تغییر جهت به سبک فراشناختی تجربه کردن محسوب می­ شود. در کنار این نتایج، این فعالیت (درگیرشدن در آیین­مندی­های وسواسی) می ­تواند باورهای بیمار ‌در مورد لزوم انجام آیین­مندی­های وسواسی را نیز تضعیف نماید.

۲-۲۱- اثربخشی درمان فراشناختی بر اختلال افسردگی اساسی

نتایج حاصل از مطالعات همه­گیر شناسی، افسردگی را شایع­ترین اختلال روان­پزشکی گزارش نموده ­اند، از سویی به دلیل اینکه تقریباً دو سوم بیماران افسرده به خودکشی می­اندیشند و ۱۰ تا ۱۵ درصد آن ها از این طریق به زندگی خود خاتمه می­ دهند، اهمیت توجه به افسردگی به عنوان یکی از اختلالات مهم روان­شناختی آشکار می­ شود (Segal et al., 2002).

تحقیقات نظری بک و توصیف پدیده­ اختلال هیجانی در چارچوب نظریه طرحواره، هنوز هم توضیحات مفید بالینی و غنی ‌در مورد اختلال­های هیجانی را در اختیار ما قرار می­دهد.

با این حال، مشکلات نظریه شناختی کلاسیک توسط چندین نظریه­پرداز مورد توجه واقع شده است .

به عنوان مثال Teasdale and Barnard (1993) چهار مشکل زیر را برای نظریه شناختی مطرح ‌می‌کنند :

1. 1. افکار منفی ممکن است بیش از آن که پیش­آیند افسردگی باشند، نتیجه­ افسردگی باشند.

1. 1. نگرش­های ناکارآمدی که در خلال دوره ­های افسردگی افزایش می­یابند، پس از بهبودی به حالت طبیعی باز می­گردند.

1. 1. این مدل فقط با یک سطح شناخت سر و کار دارد.