ساختار آنزیم COX-2 انسانی، شباهت بسیار زیادی به COX-1 گوسفندی دارد. ساختار سه بعدی این ایزوفرم به تنهایی و به صورت کمپلکس شده با تعدادی مهارکننده در اختیار می‌باشد. مطالعات ساختار سه بعدی آن نشان داده است که این ایزو فرم نیز همانند COX-1 دارای سه ناحیه می‌باشد.(۵۳)مهم‌ترین جلوه‌های ساختاری COX-2 که سبب حساسیت جهت مهار توسط مهارکنندگان انتخابی شده است، تغییر چند اسید آمینه در جایگاه فعال سیکلواکسیژنازی می‌باشد که سبب افزایش سایز و محیط شیمیایی پاکت اتصال COX-2 شده است. مهم‌ترین تغییر، جایگزینی والین در COX-2 با Ile⁵²³ (اسید آمینه‌ای که سطح جایگاه فعال COX-1 را می‌پوشاند) می‌باشد. این تغییر به والین کوچکتر، در COX-2 اجازه‌ی دسترسی به پاکت، یا برآمدگی در نزدیکی دهانه و در همسایگی کانال مرکزی پاکت اتصال را می‌دهد که سبب افزایش حجم جایگاه فعال COX-2 می‌گردد.
دومین جایگزینی والین در COX-2 با Ile⁴³⁴ (که در دومین لایه‌ی اسید آمینه‌های پوشاننده‌ی جایگاه فعال COX-1 قرار دارد) می‌باشد که سبب افزایش تحرک و انعطاف‌پذیری phe⁵¹⁸ شده که به این اسید آمینه اجازه می‌دهد تا از راه کنار رفته و در نتیجه سبب دسترسی به پاکت جانبی می‌گردد. به این ترتیب، کانال مرکزی بزرگتر و پاکت جانبی هر دو سبب شده‌اند که جایگاه فعال سیکلواکسیژنازی COX-2 حدوداً ۲۵% بزرگتر از COX-1 باشد.(۴۷)حضور این پاکت در COX-2، طیف وسیع‌تر سوبستراهایی که با این ایزوفرم اکسیده می‌شوند(اسیدهای چرب ۱۸ و ۲۰ کربنه)را توجیه می‌کند، علاوه بر این، حضور این پاکت علت اختصاصیت مهار کنندگی خانواده‌ی دی آریل هتروسیکل‌ها بر COX-2 می‌باشد. (۵۳) (شکل۲-۸)
شکل ۲-۸. نقش کلیدی جایگزینی اسید آمینه‌ی والین به جای ایزولوسین در COX-2 و افزایش حساسیت COX-2 در مهار اختصاصی توسط سلکوکسیب
دومین تعویض اساسی اسید آمینه‌ها بین COX-1 و COX-2 که سبب تغییر محیط شیمیایی پاکت اتصال می‌گردد، شامل جایگزینی آرژنین با His⁵¹³ در پاکت جانبی است که از طریق جایگزینی والین با ایزولوسین امکان‌پذیر می‌شود. واکنشض استخلافات ۴-متیل سولفونیل فنیل یا ۴- سولفونامویل فنیل مهار کنندگان دی آریل هتروسیکل‌ها با این آرژنین جهت مهار وابسته به زمان COX-2 توسط این مهار کنندگان ضروری به نظر می‌رسد. Arg⁵¹³ همچنین سبب افزایش اتصال و مهار وابسته به زمان مشتقات زومپیراک، دسته‌ای از مهار کنندگان می‌شود. به جای واکنش مستقیم با این مهار کنندگان، پیشنهاد شده است که Arg⁵¹³ تشکیل پیوندهای هیدروژنی با دو اسید آمینه‌ی دیگر در پاکت اتصال Glu⁵²⁴ و Tyr³⁵⁵ می‌دهد و سبب می‌گردد تا مهار کنندگان با پایه‌ی زومپیراک محکم‌تر اتصال یابند. (۴۷)
در قسمت فوقانی جایگاه فعال COX-2، Phe503 با لوسین جایگزین شده است. این جایگزینی علاوه بر ایجاد یک فضای اضافی در قسمت فوقانی، انعطاف‌پذیری بیشتری به سایر اسید آمینه‌ها در این ناحیه داده و به مهار کنندگان حجیم‌تری اجازه‌ی اتصال می‌دهد.(۵۳) نتیجه‌ی مهم این تغییر اسیدهای آمینه در COX-2،افزایش سایز پاکت اتصال است که اجازه می‌دهد این ایزوزیم نسبت به COX-1 با مهارکنندگان حجیم‌تری واکنش دهد.(شکل ۲-۹)
شکل ۲-۹. مقایسه‌ی جایگاه فعال سیکلواکسیژنازی COX-1 و COX-2
۲-۱-۵-۳-۵. مقایسه ی COX-1 و COX-2 در اتصال به مهارکننده‌های سیکلواکسیژناز
بر خلاف عملکردArg¹²⁰ در COX-1،Arg¹²⁰ تنها یک نقش فرعی جهت پیوند NSAIDها و سوبستراهای اسید چرب با COX-2 ایفا می کند. نقش غیر ضروری Arg¹²⁰ (Arg¹⁰⁶ در COX -2) جهت اتصال NSAIDها و اسیدهای چرب در COX -2 احتمالاً به این دلیل است که این ایزوزیم پاکت سیکلواکسیژناز بزرگتری نسبت به COX -1 دارد. این سایز بزرگتر ممکن است به سادگی اجازه دهد تا اسیدهای چرب و مهار کنندگان، محکم‌تر در جایگاه فعال COX-2 متصل شوند که سبب کاهش اهمیت پیوند یونی با Arg¹²⁰ می‌گردد. نتیجه‌ی دیگر جایگاه فعال بزرگتر COX -2 این است که می‌تواند سبب کاهش بار و ازدحام فضایی توسط Arg¹²⁰ در دهانه‌ی این کانال شده و بنابراین سبب افزایش دسترسی و پیوند بیشتر توسط مهار کنندگان غیر اسیدی COX -2 شود. بنابراین Arg¹²⁰ به طور غیر مستقیم در انتخابیت دارو مشارکت دارد از این طریق که مانع برقراری پیوند بین مهار کنندگان غیر اسیدی با جایگاه فعال متراکم COX -1 به نسبت جایگاه فعال بزرگتر COX -2 می گردد. (۴۷)

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۲-۱-۵-۳-۶. بررسی ساختار کریستالی کمپلکس آنزیم COX–1 و مهار کننده
همانطور که اشاره شد فعالیت COX-1 به طور قطعی وابسته به جهت‌گیری مناسب سوبسترای اسید چرب در جایگاه فعال سیکلواکسیژنازی به واسطه‌ی تشکیل پیوند یونی با Arg¹²⁰ می‌باشد. به طوری که اگر آرژنین با اسیدهای آمینه‌ی دیگری با بار مثبت مثل لیزین جایگزین شود،COX-1 کاملاً فعال است.اگر چه جایگزینی با آسپارژین خنثی، آنزیمی با فعالیت کمتر از ۵% و جایگزینی با گلوتامات با بار منفی ایجاد COX -1 گوسفندی غیر فعال و COX -1 انسانی با تنها ۵% فعالیت می کند. به همین ترتیب Arg¹²⁰ جهت برقراری پیوند و در نتیجه مهار توسط مهار کنندگان اسیدی سیکلواکسیژناز که شامل بزرگترین گروه از NSAIDهای غیر انتخابی می‌باشد، ضروری است. ساختارهای کریستالی به دست آمده از COX-1 کمپلکس شده با فلوربی پروفن نشان می‌دهد که، گروه کربوکسیلات این NSAID اسیدی در فاصله‌ی پیوند یونی از Arg120 قرار گرفته است. (۵۵)
جایگزینی Arg¹²⁰ در COX -1 با گلوتامین یا گلوتامات، مهار توسط NSAIDهای اسیدی مثل ایندومتاسین، فلوربی پروفن، کتوپروفن، دیکلوفناک و مکلوفنامات را کاهش داده یااز میان می‌برد.
فلوربیپروفن که COX -1native را از طریق مکانیسم وابسته به زمان مهار می‌کند، COX-1mutant را تنها به صورت رقابتی مهار می کند که اشاره به این نکته دارد که پیوند بخش کربوکسیلیک اسید NSAID جهت تغییرات کونفورماسیونی همراه با مهار وابسته به زمان لازم می‌باشد. نکته‌ی جالب توجه اینکه، مهارکنندگان انتخابی COX-2 غیر اسیدی مثل Dup-697، COXmutant را ده مرتبه قوی‌تر از COX -1native مهار می‌کنند که این پیشنهاد را می‌دهد که Arg120 ممکن است پیوند ممانعت کننده (hinder binding) برای مهار کنندگان غیر اسیدی در COX -1 باشد. نتایج برخی مطالعات پیشنهاد می‌دهد که جایگاه فعال COX -1 دارای یک کانال بلند، باریک و هیدروفوب می‌باشد. در راس جایگاه فعال cox-1 اسید آمینه‌ی Tyr³⁸⁵ قرار دارد. جایگاه عمل آسپرین، Ser⁵³⁰ می‌باشد که تحت اثر آسپرین استیله می‌شود. Ser⁵³⁰ در قسمت زیرین Tyr³⁸⁵ واقع شده است. دهانه‌ی کانال COX -1 شامل بقایای اسید آمینههای قطبی مانند Arg¹²⁰وGlu⁵²⁴ می‌باشد.
۲-۱-۵-۳-۷. بررسی ساختار کریستالی کمپلکس آنزیم COX-2- مهار کننده
مطالعات ساختمان سه بعدی آنزیم COX-2 به صورت کمپلکس شده با مهار کننده‌ها،اطلاعات فراوانی در مورد آنزیم و نحوه‌ی بر هم کنش آن با مهار کننده در اختیار ما قرار می‌دهد. در این باره sc-558 اولین مهار کننده‌ی انتخابی COX-2 بود که ساختار کریستالی آن تعیین گردید.(۵۶)sc-558یک مهار کننده‌ی دی آریل هتروسیکل است که حدود ۱۹۰۰ برابر برای COX-2 نسبت به COX-1 اختصاصی‌تر عمل می‌کند.(شکل ۲-۱۰)

شکل ۲-۱۰. ساختمان مولکولی sc-558
بررسی ساختار کریستالی کمپلکس آن با COX-2 نشان می‌دهد که این ترکیب نیز مانند ایندومتاسین و فلوربی پروفن به جایگاه فعال سیکلواکسیژنازی آنزیم متصل می‌شود. (شکل ۲-۱۱)
شکل ۲-۱۱. ساختار کریستالی کمپلکس COX-1 با فلوربی پروفن و COX-2 باsc-558
حلقه‌ی بروموفنیل این ترکیب، به سمت راس جایگاه فعال COX-2 جهت‌گیری می‌کند، داخل یک حفره‌ی هیدروفوب کوچک می‌شود و با Tyr³⁸⁵،Trp³⁸⁷،Ser⁵³⁰،Phe³⁸¹،Leu³⁸⁴ و زنجیر اصلی Ala⁵²⁷ و Gly⁵²⁶ بر هم کنش هیدروفوب می‌کند. CF3 در موقعیت ۳ حلقه‌ی مرکزی پیرازول نیز داخل پاکت هیدروفوب مجاور آن قرار می‌گیرد که از Met¹¹³،Val¹¹⁶،Val³⁴⁹،Tyr³⁵⁵،Leu³⁵⁹و Leu⁵³¹ تشکیل شده است.CF3 در sc-558 داخل همان حفره‌ای می‌شود که گروه کربوکسیلات فلور بی‌پروفن به آن متصل می‌گردد. کانال در قسمتی که محل اتصال sc-558 است به دو شاخه تبدیل می‌شود. یکی از شاخه‌ها تشکیل حفره‌ای را می‌دهد که پذیرنده‌ی حلقه‌ی برومو فنیل است. حفره‌ی دیگر که در COX-1 قابل دستیابی نیست، حلقه‌ی حاوی گروه سولفونامیدی را در خود جای داده است. حلقه‌ی فنیل آن توسط اسید آمینه‌های هیدروفوبی چون Leu³⁵²،Tyr³⁵⁵،Phe⁵¹⁸،Val⁵²³و زنجیر اصلی Ser³⁵³ احاطه شده است. گروه سولفونامیدی آن به طرف ناحیه‌ای که نزدیک به سطح COX -2 بوده و نسبتاً پلار است امتداد پیدا می‌کند. گروه سولفونامیدی با His⁹⁰،،Gln¹⁹²،Arg⁵¹³ و زنجیر اصلی Ser³⁵³ احاطه شده است. یکی از اتم‌های اکسیژن آن با His⁹⁰ و دیگری با Arg⁵¹³ پیوند هیدروژنی می‌دهد. نیتروژن آمید نیز با اکسیژن کربوکسیلات Phe⁵¹⁸ پیوند هیدروژنی برقرار می‌کند. علت مهم اختصاصی بودن این ترکیب بر هم کنش گروه سولفونامیدی با اسید آمینه‌های مذکور در پاکت جانبی است. این پاکت در COX -1 قابل دستیابی نمی‌باشد و با توجه به اینکه NSAI‌های غیر اختصاصی، جزیی برای بر هم کنش با اسید آمینه‌های این پاکت جانبی ندارند، بااین ایزوفرم(COX-2)کمپلکس پایداری تشکیل نمی‌دهند. تغییر دیگری که نقش مهمی در اختصاصیت این ترکیبات دارد، جایگزینی His513 موجود در COX -1 با آرژنین در COX -2 است. انطباق دو ایزوفرم نشان می‌دهد که حلقه‌ی ایمیدازول در هیستیدین به اندازه‌ی کافی برای بر هم کنش با گروه سولفونامیدی امتداد پیدا نمی‌کند.(۵۶)
۲-۱-۶ .مهار کننده‌های سیکلواکسیژناز
هدف اصلی درمانی داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی (NSAIDs)، فعالیت سیکلواکسیژنازی آنزیم سیکلواکسیژناز می‌باشد. ترکیبات زیادی با ساختارهای شیمیایی متنوع این آنزیم را مهار می‌کنند. NSAIDهایی که دارای مصارف بالینی هستند را می‌توان به چهار گروه تقسیم نمود: (۷ و ۵۷)
مهار کنندگان انتخابی COX-1 (مانند Aspirin با دوز پایین)
مهار کنندگان غیرانتخابی COX (مانند Aspirin با دوز بالا و Indomethacin)
مهار کنندگان ترجیحی COX-2 (مانند Meloxicam)
مهار کنندگان انتخابی COX-2 (مانند Celecoxib)
تقسیم‌بندی فوق براساس تمایل داروی مورد نظر به ایزوفرم‌های آنزیم سیکلواکسیژناز می‌باشد.
۲-۱-۶-۱ .مهار کننده‌های کلاسیک (غیرانتخابی)
این داروها از پرمصرف‌ترین داروها در سراسر جهان می‌باشند و به عنوان داروهای ضد درد، ضدتب و ضدالتهاب مصرف می‌شوند.
۲-۱-۶-۱-۱. طبقه‌بندی ساختمانی مهارکنندگان غیر انتخابی آنزیم سیکلواکسیژناز
این ترکیبات تنوع ساختمانی زیادی دارند ولی به طور کلی می‌توان آنها را در پنج گروه زیر طبقه‌بندی نمود: (۵۶) (شکل۲-۱۲)
سالیسیلات‌ها: (مانند: Aspirin، Salicylamide، Salsalate، Diflunisal)

شکل۲-۱۲. ساختار مشتقات سالیسیلیک اسید
آریل و هتروآریل استیک اسیدها: (مانند: Indomethacin، Sulindac،Tolmetin sodium، Diclofenac sodium Etodolac، Nabumetone) (شکل ۲-۱۳)

شکل ۲-۱۳.ساختار مشتقات آریل و هتروآریل استیک اسید
آریل و هتروآریل پروپیونیک اسیدها: (مانند: Ibuprofen، Fenoprofen calcium، Ketoprofen، Naproxen، Flurbiprofen، Trimethamine،Oxaprozin)(شکل ۲-۱۴)

شکل۲-۱۴. ساختار مشتقات آریل پروپیونیک اسید
N- آریل آنترانیلیک اسیدها (فناماتها: (مانند: Mefenamic acid وMeclofenamate sodium وFlufenamic acid)(شکل ۲-۱۵)

شکل ۲-۱۵. ساختار مشتقات فنامات
مشتقات انولیک اسید (اکسیکام‌ها):(مانند: Piroxicam، Meloxicam)(شکل ۲-۱۶)

شکل ۲-۱۶. ساختار مشتقات انولیک اسید

شکل ۲-۱۷. واکنش انولیزاسیون
۲-۱-۶-۱-۱-۱. سالیسیلات‌ها
استفاده از سالیسیلات‌ها به قرن نوزده بر می‌گردد. سالیسیلیک اسید اولین بار در سال ۱۸۳۸ از سالیسین، گلیکوزیدی که در پوست درخت بید و صنوبر موجود است، به دست آمد. جالب توجه است که Hippocrates در قرن پنجم جویدن پوست بید را جهت رفع درد تجویز می‌کرده است. در سال ۱۸۶۰ سالیسیلیک اسید از سدیم فنوکسید و دی اکسید کربن سنتز شد. زمان اندکی بعد از آن مشتقات سالیسیلیک اسید مورد توجه قرار گرفتند. در سال ۱۸۷۵ سدیم سالیسیلات به عنوان ضد تب- ضد روماتوئید مورد استفاده قرار گرفت. استیل سالیسیلیک اسید در سال ۱۸۵۳ سنتز گردید ولی مصرف بالینی آن تا سال ۱۸۹۹ به تعویق افتاد. تعداد زیادی از مشتقات سالیسیلیک اسید سنتز و از نظر فارماکولوژی ارزیابی شدند ولی تنها تعداد نسبتا اندکی از آنها به مصارف بالینی رسیدند. از مشتقات سالیسیلیک اسید موجود در بازار دارویی می‌توان آسپرین و دیفلو نیزال (با فعالیت ضد التهابی افزایش یافته) را نام برد.
اثرات سالیسیلات‌ها مربوط به توانایی آن در مهار بیوسنتز پروستاگلاندین‌ها می‌باشد. آسپرین تنها NSAID می‌باشد که به طور کووالانسی آنزیم سیکلواکسیژناز را مهار می‌کند.(با استیله کردن Ser⁵³⁰ آنزیم COX-1 و Ser⁵¹⁶ آنزیم COX-2 را مهار می کند. اگر چه آسپرین ۱۰ تا ۱۰۰ برابر جهت مهار COX-1 نسبت به COX-2 قوی‌تر عمل می کند. لازم به ذکر است که سالیسیلات‌ها علاوه بر اثرات ضد تب و ضد درد و ضد التهابی اثرات دیگری نیز دارند که ثابت شده است از نظر درمانی مفید هستند. اخیراً نسبت به توانایی سالیسیلات‌ها جهت مهار تجمع پلاکتی که می‌تواند در ارتباط با حملات قلبی و سکته مهم باشد توجه بیشتری معطوف شده است نقش آسپرین در کاهش مرگ و میر مورد مطالعه قرار گرفته است. آسپرین به صورت برگشت‌ناپذیر COX-1 را در غشای پلاکت‌ها مهار می کند. و این امر منجر به مهار سنتز ترومبوکسان A₂ که فاکتور قوی در تجمع پلاکتی می‌باشد، منجر می‌شود و نهایت سبب کاهش خطر ترومبوزیس می‌شود. مطالعات دیگری بیان می‌کند که آسپرین و سایر NSAIDs می‌توانند در برابر سرطان کولون محافظت کننده باشند. عوارض جانبی سالیسیلات‌ها می‌تواند شامل عوارض گوارشی مثل دیس پپسی،خونریزی معده– دوازدهه باشد. (۱۴)
۲-۱-۶-۱-۱-۲.آریل آلکانوئیک اسیدها
بزرگترین گروه عوامل ضد التهاب غیر استروئیدی،آریل آلکانوئیک اسیدها می‌باشند. آریل آلکانوئیک اسیدها نیز خاصیت مهار بیوسنتز پروستاگلاندین را از طریق مهار COX-1 و COX-2 با درجات مختلف انتخابیت دارا می‌باشند. فاکتورهای چندی سبب گردیده است تا این گروه از ترکیبات، بیشترین کانون توجه در تحقیقات دارویی در سال‌های اخیر باشند. در نتیجه‌ی یک مطالعه در مورد فعالیت ضد التهابی تعدادی از مشتقات ایندول استیک اسید که از لحاظ ساختاری مرتبط با سروتونین و متابولیت‌های آن بودند، marck با مدیریت shen سنتز و فعالیت ضد تب و ضد التهابی قوی‌ترین ترکیب این سری، ایندومتاسین، را در اواسط دهه‌ى ۶۰ گزارش کردند. فعالیت ضد التهابی و ضد تبی ایندومتاسین بسیار بیشتر از فنیل بوتازون بود،این امر انگیزه‌ی قابل توجهی را در سنتز سایر مشتقات آریل و هترو آریل استیک اسید و پروپیونیک اسید ایجاد کرد. به طوری که معرفی ایبوپروفن در دهه ۷۰ بلافاصله با پیدایش فنوپروفن، ناپروکسن و تولمتین دنبال شد. سولینداک آنالوگ ایندومتاسین نیز در اواخر دهه ۷۰ معرفی شد. در دهه ۸۰، زمپیراک، بنوکساپروفن، کتوپروفن، فلوربی پروفن، سوپروفن و دیکلوفناک سدیم تولید شدند. در دهه ۹۰ کتورولاک،اتودولاک، نابومتون به بازار دارویی راه یافتند. البته این پیشرفت سریع با موانعی همراه بود. زمپیراک که در سال ۱۹۸۰ به عنوان ضد درد معرفی شد، در سال ۱۹۸۳ به دلیل واکنش‌های آنافیلاکتیک شدید به ویژه در بیماران حساس به آسپرین کنار گذاشته شد. بنوکساپروفن ۶ ماه بعد از مصرف آن در سال ۱۹۸۲ به دلیل مرگ‌های متعدد ناشی از یرقان کنار گذاشته شد. علاوه بر آن بنوکساپروفن واکنش‌های افزایش حساسیت به نور را ایجاد می‌کند. و همچنین سبب نرم شدن ناخن‌ها در برخی از بیماران می‌شود. سوپروفن که در سال ۱۹۸۵ به عنوان ضد درد معرفی شد دو سال بعد به دلیل ایجاد درد پهلو و نارسایی کلیه از بازار دارویی جمع گردید ولی در سال ۱۹۸۹ جهت مصارف چشمی مجدداً معرفی گشت هم اکنون تعداد زیادی از آریل آلکانوئیک اسیدها در سطوح مختلف آزمون‌های بالینی در حال ارزیابی می‌باشند. (۱۴)
۲-۱-۶-۱-۱-۳ . N– آریل آنترانیلیک اسیدها (فناماتها)

روش های متعددی برای تشخیص تشکل های همپوشان در شبکه های ایستا ارائه شده اند اما تا بحال روش متمایزی برای شبکه های پویا مطرح نشده است. در اینجا به اختصار به برخی از این روش ها اشاره می‌کنیم:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

نفوذ دسته: این روش بر این فرض استوار است که یک تشکل دربرگیرنده چندین مجموعه همپوشان از زیرگراف‌های کاملا متصل است و تشکل‌ها را با جستجو در دسته‌ه ای مجاور تشخیص می‌دهد. در ابتدا دسته‌هایی با اندازه k پیدا شده و در قدم بعدی گراف جدیدی بر اساس اتصال این دسته‌ ها را تشکیل می‌دهد که در آن هر گره نشان دهنده یک دسته است. بخش هایی که در گراف جدید اتصال بیشتری با یکدیگر دارند، یک تشکل را نشان می‌دهند. از آنجا که یک گره از گراف اصلی می‌تواند در چندین دسته حضور داشته باشد، بنابراین امکان تشخیص تشکل‌های همپوشان وجود خواهد داشت. این روش برای شبکه‌هایی که اتصالات زیادی دارند مناسب است. مطالعات عملی نشان داده است که مقدار کوچک k ( بین ۳ تا ۶ ) می‌تواند جواب خوبی را به همراه داشته باشد. CFinder یکی از الگوریتم‌های مبتنی بر این روش است و می‌تواند با پیچیدگی زمانی چند جمله ای به حل مسئله بپردازد. این الگوریتم در کار روی شبکه‌های واقعی با اندازه بزرگ، معمولا با مشکل مواجه می‌شود.
افراز گراف و دسته بندی یال ها: در این روش بجای جستجوی مستقیم تشکل‌ها، اتصالات بین گره‌ها به چند مجموعه افراز می‌شوند. گره‌ای در گراف اصلی که اتصالات آن در بیش از یک مجموعه افراز شده باشد، به عنوان همپوشان تشخیص داده می‌شود. اگرچه این روش برای تشخیص همپوشانی منطقی به نظر می‌رسد اما تضمینی وجود ندارد که تشخیص از روی یال ها نتایج بهتری نسبت به بررسی خود گره‌ها ارائه دهد، زیرا این روش تعریف روشنی از تشکل‌ها ندارد. CDAEO یکی از الگوریتم‌هایی است که بر پایه این روش طراحی شده‌اند.
بسط محلی و بهینه سازی: این روش بر اساس توسعه تشکل‌های طبیعی یا تشکل‌های جزیی استوار است. همچنین برای تشخیص کیفیت تشکل‌های مشخص شده از تابعی محلی استفاده می‌کند. یکی از نقاط ضعف این روش این است که کیفیت تشکل‌های نهایی شناسایی شده و نتایج به انتخاب هسته‌های اولیه بستگی دارد. البته روش‌هایی برای انتخاب هوشمندانه هسته‌های اولیه نیز ارائه شده است که تا حدی به رفع این مشکل کمک می‌کند. LFM، OSLOM و GCE نمونه‌هایی از الگوریتم‌های طراحی شده بر اساس این روش هستند.
تشخیص فازی: در این روش، برای هر گره یک بردار از درجه عضویت‌های آن در تشکل‌های مختلف محاسبه می‌شود. هدف این روش تعیین مناسب‌ترین مقادیر عضویت^[۹۵] در تشکل‌ها برای هر گره، با بهره گرفتن از کمینه کردن یک تابع خطا می‌باشد. یکی از نقاط ضعف این روش، نیاز به انتخاب تعداد تشکل‌ها به عنوان یک پارامتر از ابتدا می‌باشد. برای حل این مشکل راه‌هایی از جمله اجرای الگوریتم به ازای مقادیر مختلف برای تعداد تشکل‌ها، تا جایی که جواب به دست آمده بهبود نیابد، ارائه شده است. MOSES از جمله الگوریتم‌هایی است که بر اساس روش تشخیص فازی طراحی شده‌اند.
الگوریتم های پویا و مبتنی بر عامل: انتشار برچسب نمونه‌ای از الگوریتم‌های پویا است که در آن گره‌هایی که یک برچسب را دارند یک تشکل را تشکیل می‌دهند و هر گره می‌تواند دارای چندین برچسب باشد. روش به این صورت است که در ابتدا به هر گره برچسبی (معمولا شناسه آن گره) نسبت داده می‌شود و در چندین مرحله این برچسب‌ها در شبکه گسترش یافته و برچسب‌هایی که طرفدار بیشتری دارند به عنوان برچسب یک تشکل شناخته می‌شوند. در برخی از نمونه‌ها، گره‌ها دارای حافظه‌ای می‌باشند که در آن اطلاعات برچسب‌هایی را که تا به حال مشاهده کرده‌اند نگهداری می‌کنند و از آن برای تصمیم‌گیری در مورد انتخاب برچسب بهره می‌برند. COPRA و SLPA دو نمونه از الگوریتم‌های پویا هستند.
همچنین روش‌های چند عامله^[۹۶] مبتنی بر تئوری بازی‌ها نیز ارائه شده است که در آن هر گره به عنوان یک عامل خودخواه شناخته شده و می‌تواند با توجه به تصمیم خود، به یک تشکل ملحق شده و یا از آن خارج شود. این فرایند زمانی خاتمه می‌یابد که گره‌ها به تعادل^[۹۷] برسند و تمایلی به تغییر در تشکل‌های خود نداشته باشند. زمان زیاد برای رسیدن به تعادل یکی از مشکلات این روش است. از الگوریتم‌هایی که بر اساس تئوری بازی‌ها طراحی شده‌اند، می‌توان به Game اشاره کرد.
روش های دیگر: علاوه بر موارد فوق، روش‌های متعددی با پیاده سازی مختلف وجود دارند که هر کدام دارای نقاط ضعف و قوت می‌باشند. برخی از این نقاط ضعف عبارتند از: زمان اجرای زیاد، حساسیت به شرایط اولیه، نیاز به تعیین مقادیر پارامترهای مختلف، عدم کارایی در گراف‌های با اتصال کم و عدم امکان مقیاس‌پذیری.
فصل سوم

فصل سوم: ارائه راه حل و روش های پیشنهادی

مقدمه

همانطور که در فصل قبل اشاره شد، روش های متعددی برای تحلیل شبکه های ایستا ارائه شده است اما تاکنون کار چندانی بر روی شبکه های پویا صورت نگرفته است. همچنین روش هایی که ارائه شده اند دارای نقاط ضعفی هستند که زمینه را برای مطالعه بیشتر به منظور ارتقا و بهبود آنها فراهم می‌آورد.
در این فصل به ارائه دو روش پیشنهادی می‌پردازیم:

1. 1. روش اول برای بهبود کارایی الگوریتم SLPA که با توجه به نتایج منتشر شده، در حال حاضر یکی از بهترین الگوریتم های موجود برای تشخیص تشکل ها در شبکه های ایستا می‌باشد، ارائه شده است.

1. 1. روش دوم با رویکرد شبکه های پویا طراحی شده و هدف آن ارائه راهکاری برای تشخیص تشکل های همپوشان در شبکه های پویا است.

در ادامه، ابتدا نگاه دقیق تری به الگوریتم SLPA می‌کنیم و سپس دو روش پیشنهادی را به همراه تحلیل کارایی آنها ارائه می‌دهیم.

نگاهی دقیق تر به روش انتشار برچسب

همانطور که در فصل قبل اشاره شد، انتشار برچسب یکی از روش های تشخیص تشکل های همپوشان در شبکه های ایستا است که از کارایی خوبی برخوردار است. از آنجا که روش های پیشنهادی در این رساله، بر پایه انتشار برچسب طراحی شده اند، در اینجا به بررسی دقیق تر یک نمونه از الگوریتم های این روش به نام SLPA یا فرایند انتشار اطلاعات مبتنی بر گوینده-شنونده می‌پردازیم (۲۰).
الگوریتم SLPA نمونه ارتقا یافته ای از الگوریتم LPA است. در LPA، هر گره تنها یک برچسب را برای خود حفظ می‌کند و این برچسب در هر مرحله تکرار، با توجه به اطلاعات دریافتی از گره های همسایه، بروز رسانی می‌شود. پس از اتمام تکرارها، در پایان الگوریتم، تشکل های غیر همپوشان حاصل می‌شوند. یکی از راه هایی که می‌توان این روش را به گونه ای تغییر داد که بتواند برای تشکل های همپوشان نیز قابل استفاده باشد، این است که اجازه دهیم هر گره بیش از یک برچسب برای خود داشته باشد. الگوریتم SLPA از این ایده استفاده می‌کند.

الگوریتم

در فرایند پویا، نیاز به تعریف دو مسئله وجود دارد: یکی نحوه انتشار اطلاعات از یک گره به سایر گره ها و دیگری نحوه پردازش اطلاعات رسیده به یک گره از سایر گره ها. موردی که در خصوص هر دو مسئله باید بررسی شود، نحوه نگهداری اطلاعات و پردازش آنهاست. برای این موضوع، الگوریتم SLPA از رفتار انسان ها الهام می‌گیرد. به این صورت که هر گره می‌تواند به عنوان گوینده و یا شنونده بسته به اینکه در نقش ارائه دهنده اطلاعات و یا دریافت کننده اطلاعات باشد، عمل کند. همچنین هر گره دارای حافظه ای است که می‌تواند برچسب هایی را که دریافت کرده است در آن ذخیره کند. در هر بار دریافت اطلاعات، گره سعی می‌کند اطلاعاتی را ذخیره کند که بیشترین اطمینان را دارد. در هنگام انتشار اطلاعات نیز، اطلاعاتی که فراوانی و تکرار بیشتری داشته باشند، شانس انتشار بیشتری خواهند داشت. این عملکرد در رفتار انسان ها نیز دیده می‌شود.

الگوریتم ۱: الگوریتم SLPA
به صورت خلاصه می‌توان عملکرد این الگوریتم را در سه مرحله تعریف کرد:

1. 1. در ابتدا حافظه هر گره، با برچسب همان گره (شناسه گره) مقداردهی می‌شود.

1. 1. سپس مراحل زیر تا زمان برآورده شدن شرط توقف به صورت تکراری ادامه می‌یابند:

      1. 1. یک گره به عنوان شنونده تعیین می‌شود.
      1. 1. هر یک از همسایه های این گره، برچسبی را طبق یک قانون انتشار مشخص برای این گره ارسال می‌کنند. این قانون ممکن است انتخاب تصادفی وزن دار از بین برچسب های موجود در حافظه و یا انتخاب برچسبی با بیشترین میزان احتمال باشد.
      1. 1. گره شنونده یکی از برچسب های دریافت شده را بر اساس یک قانون دریافت مشخص می‌پذیرید و آن را به حافظه خود اضافه می‌کند. این انتخاب ممکن است بر اساس میزان فراوانی برچسب های دریافت شده باشد.

1. 1. در نهایت، یک پس پردازش بر روی برچسب های موجود در حافظه گره ها انجام می‌شود و برچسب هایی که در انتها در حافظه هر گره باقی می‌مانند، تشکل هایی که آن گره متعلق به آنها است را نشان خواهد داد.

این الگوریتم از یک روش بروز رسانی غیر همزمان بهره می‌برد، به این صورت که هنگامی که یک گره حافظه خود را در زمان t بروز رسانی می‌کند، ممکن است برخی از همسایه های آن در زمان t و بعضی دیگر در زمان t-1 بروز رسانی شده باشند.
این ویژگی که هر گره دارای حافظه ای می‌باشد که مشاهدات خود را در آن ذخیره کرده و در هر بار تصمیم گیری، با مراجعه به حافظه خود، از اطلاعات گذشته برای تصمیم گیری فعلی استفاده می‌کند، قابلیتی است که در دیگر روش های انتشار برچسب به این شکل دیده نمی‌شود.
شرط خاتمه در این الگوریتم، به صورت ساده، با یک مقدار از پیش تعیین شده T مشخص می‌شود که حداکثر تعداد دفعات تکرار را نشان می‌دهد و با توجه به آزمایش های انجام شده معمولا عددی بزرگتر از ۲۰ در نظر گرفته می‌شود. این مسئله باعث می‌شود که شرط خاتمه، مستقل از اندازه شبکه و ساختار آن باشد.
در مرحله پردازش نهایی نیز، میزان تکرار برچسب هایی که در حافظه هر گره وجود دارند، میزان تعلق آن گره را به هر تشکل نشان می‌دهد. این میزان تعلق می‌تواند به صورت یک بردار فازی مورد استفاده قرار گرفته و یا حتی با انتخاب برچسبی با بیشترین فراوانی، تبدیل به یک روش برای تعیین تشکل های غیر همپوشان شود. اما به طور معمول، از یک عدد از پیش تعیین شده به عنوان آستانه پذیرش عضویت در تشکل استفاده می‌شود و برچسب هایی که احتمال حضور آنها در حافظه از این مقدار کمتر باشد، از حافظه گره حذف می‌شوند. در نهایت اگر بیش از یک برچسب در حافظه برخی از گره ها موجود باشد، تشکل های همپوشان نیز ممکن خواهند بود و این گره ها به عنوان گره های همپوشان شناسایی خواهند شد. همچنین می‌توان با حذف تشکل هایی که محیط در تشکل بزرگتری هستند نتایج بهتری به دست آورد.

تحلیل پیچیدگی زمانی

مقداردهی اولیه به حافظه گره ها نیاز به پیچیدگی زمانی O(n) دارد که در آن n نشانگر تعداد کل گره های شبکه است. حلقه تکرار الگوریتم نیز در صورتی که شبکه تنک باشد پیچیدگی زمانی O(Tn) دارد که در آن T تعداد دفعات تکرار و n تعداد کل گره های شبکه است. در غیر این صورت پیچیدگی زمانی O™ خواهد بود که در آن m تعداد کل یال های شبکه است. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که برای یک پیاده سازی ساده، پیچیدگی زمانی این الگوریتم نسبت به اندازه شبکه خطی است.

بهبود کارایی روش انتشار برچسب

اغلب الگوریتم هایی که به آنها اشاره شد با یک مقداردهی اولیه ساده برای مقادیر عضویت یا برچسب گره ها کار خود را آغاز می‌کنند و برای این موضوع از ویژگی های ساختاری شبکه استفاده نمی‌کنند. در الگوریتم SLPA نیز، در ابتدا حافظه هر گره با برچسب خود آن گره مقداردهی می‌شود، بنابراین در شروع الگوریتم، تعداد تشکل ها برابر با تعداد گره های شبکه است و پس از چندین مرحله تکرار، بسیاری از آنها با یکدگیر ادغام می‌شوند. اینطور به نظر می‌رسد که اگر بتوان روش بهتری برای مقداردهی اولیه پیدا کرد، این امر باعث بهبود کارایی الگوریتم شود.

الگوریتم

ایده اصلی الگوریتمی که ما ارائه می‌کنیم بر این مطلب استوار است که هر دو ساختار محلی و کلی شبکه می‌توانند برای استخراج اطلاعات مورد استفاده قرار بگیرند. در واقع می‌توان از ساختار محلی شبکه برای استخراج اطلاعات اولیه برای مقداردهی بهتر در شروع کار الگوریتم استفاده کرد و در نهایت تحلیل کارامدتری از کل شبکه ارائه داد. از آنجا که تشکل ها، زیرگراف های متراکم پیوسته ای هستند، این ایده (همانطور که در نتایج آزمایش ها نیز مشخص شده است،) مفید به نظر می‌رسد. مزیت اصلی روش ما، به دست آوردن زمان اجرای بهتر با افزایش سرعت الگوریتم، از طریق تحلیل موازی زیر شبکه های نمونه به عنوان اطلاعات اولیه است.

تصویر ۱۴: (a) یک نمونه از زیر شبکه های انتخاب شده به همراه تشکل های آن (b و c)

الگوریتم ۲: الگوریتم بهبود یافته تشخیص تشکل های همپوشان در شبکه های ایستا
فرایند اصلی الگوریتم پیشنهادی به صورت زیر است:

1. 1. در ابتدا، تعدادی زیر شبکه از شبکه اصلی انتخاب می‌شوند. این کار به روش های مختلف قابل اجراست. برای مثال می‌توان در یک فرایند تکراری، یک گره را به صورت تصادفی انتخاب کرده و سپس همسایه های آن را از طریق مشاهده اول- سطح به زیر شبکه اضافه کرد تا جایی که اندازه آن از حداکثر اندازه تعیین شده برای زیر شبکه ها بیشتر نشود.

1. 1. در مرحله بعد، با بهره گرفتن از الگوریتم هایی که به برخی از آنها اشاره کردیم، تشکل های هر زیر شبکه تشخیص داده می‌شوند. می‌توان الگوریتم ها و پارامترهای آنها را برای تمام زیر شبکه ها یکسان در نظر گرفت و یا بر اساس ساختار هر زیر شبکه یا استراتژی های دیگر، از الگوریتم های متنوعی استفاده کرد. همچنین این مرحله می‌تواند به صورت موازی اجرا شود، زیرا تحلیل هر زیر شبکه، مستقل از سایر زیر شبکه ها انجام می‌شود.

1. در نهایت، تشکل های استخراج شده در مرحله قبل، به عنوان اطلاعات اولیه برای تحلیل شبکه اصلی مورد استفاده قرار می‌گیرند. با توجه به الگوریتمی که برای تحلیل نهایی مورد استفاده قرار می‌گیرد، این اطلاعات اولیه می‌توانند به روش های مختلفی مورد استفاده قرار گیرند. برای مثال: برچسب ها، احتمالات و یا درجه های عضویت اولیه برای گره هایی که در مورد آنها اطلاعات استخراج شده است. همچنین این اطلاعات را می‌توان با میزان تاثیر مختلفی مورد استفاده قرار داد. اگر این میزان تاثیر کم باشد، الگوریتم نهایی تاثیر پذیری کمی از اطلاعات اولیه خواهد داشت و برعکس. این ویژگی سبب می‌شود که بتوان با توجه به ساختار شبکه، رفتار منعطف تری در برخورد با مسئله ارائه کرد.

۴- تعهد نسبت به افراد و گروه کاری: چهارمین تعهد مدیریت، بر کار تیمی و فرد فرد اعضای گروه تاکید دارد. این عمل به استفاده مدیر از شیوه صحیح رهبری به منظور کمک به افراد در حصول توفیق در انجام وظایفشان اشاره دارد. سه عمل حیاتی از اجزای تشکیل دهنده این تعهد هستند: نشان دادن علاقمندی مثبت و بازشناسی، دادن بازخورد پیشرفتی و ترغیب ایده‌های نوآورانه.
۵- تعهد نسبت به کار و وظیفه: پنجمین تعهد مدیریت بر وظایفی تاکید دارد که باید انجام گیرند. مدیران موفق به وظایفی که مردم انجام می دهند معنا می بخشند. آنان برای زیردستان کانون توجه و جهت را تعیین کرده، انجام موفقیت آمیز تکالیف را تضمین می کنند (هرسی و بلانچارد، ۱۳۷۸: ۶۹).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

در مطالعه ای دیگر که توسط اتزیونی^[۴۲] انجام شده است وی سه نوع تعهد را برای اعضای سازمان بر می‌شمرد:
الف)تعهد توأم با احساس بیگانگی: بدین معنی که شخص از نظر روانی متعهد نمی‌باشد بلکه مجبور است بعنوان یک عضو در سازمان باقی بماند.
ب)تعهد مبتنی بر حسابگری: بدین معنی که شخص تا جایی احساس تعهد می‌کند که در قبال «کار منصفانه روز» از حقوق منصفانه برخوردار باشد.
ج)تعهد اخلاقی: بدین معنی است که شخص بطور درونی ارزش مأموریت سازمان و شغلی که خود او در سازمان دارد را تقویت نموده و در درجه اول به دلیل ارزشی که برای آن قائل است، آن را انجام می‌دهد (زینی‌وند، ۱۳۸۳: ۶۱).
۲-۲-۲-۴٫ مراحل تعهد سازمانی
در تعهد سازمانی سه مرحله دیده می‌شود:
الف)پذیرفتن: در این مرحله، عضو سازمان برای آنکه چیزی (حقوق و پاداش) از دیگران دریافت دارد؛ نفوذ دیگران را بر خود می پذیرد.
ب)همانند شدن: در مرحله دوم عضو سازمان، نفوذ دیگران را بر خود می پذیرد تا از راه آن، به یک پیوند خشنود کننده‌ای دست یابد و خودِ خویش را برجسته و آشکار سازد. در این مرحله است که افراد از پیوند یا تعیین هویت با یک سازمان احساس سرافرازی می کنند.
ج)درونی کردن: در این مرحله عضو سازمان، درمی‌یابد که ارزش‌های سازمان به گونه‌ای درونی و ذاتی او را خشنود می کنند و با ارزش‌های شخصی وی همنوا و سازگارند. هرگاه تعهد سازمانی به مرحله نهایی خود برسد عضو سازمانی متعهد، در شمار کسانی در می‌آید که به آنان اعتماد فراوانی می‌شود و آنان نیز در راه ستودن و پاسداری از ارزش‌های سازمان درنگ نخواهند کرد (کارگر، ۱۳۹۰: ۳۵).
۲-۲-۲-۵٫ ابعاد تعهد سازمانی
دیدگاه صاحبنظران و محققان در مورد تعهد سازمانی نشان می‌دهد که این سازه، گاهی بعنوان سازه‌ای تک بعدی و گاهی چند بعدی معرفی شده است؛ که تحقیقات زیادی نشان دهنده چند بعدی بودن تعهد است.
کامل‌ترین تحقیق بر روی تعهد سازمانی و ابعاد آن، توسط آلن و ما‌یر صورت گرفته است. این دو محقق، تعهد سازمانی را اینگونه تعریف می نمایند: «یک حالت روانی که نشان دهنده نوعی تمایل (تعهد عاطفی^[۴۳] و تعهد مستمر^[۴۴]) و الزام جهت اشتغال در سازمان (تعهد هنجاری^[۴۵]) است. ما‌یر و همکارانش از پیشگامان رویکرد چند بعدی هستند؛ بعد عاطفی، بعد مستمر و بعد هنجاری، سه بعد تعهد سازمانی است که مدل آن‌ها را تشکیل می‌دهد (انصاری و همکاران، ۱۳۸۹: ۴۰). از آنجا که تحقیق حاضر برمبنای پرسشنامه آلن و ما‌یر صورت گرفته است در ادامه به بیان هریک از ابعاد این مدل سه بعدی می‌پردازیم.

1. 1. تعهد عاطفی

آلن و ما‌یر، تعهد عاطفی را به عنوان وابستگی عاطفی فرد به سازمان و تعیینِ هویت شدن از طریق آن می‌دانند. اگر تعهد سازمانی را از این طریق تعریف کنیم، تعهد عاطفی دارای سه جنبه است:

• • صورتی از وابستگی عاطفی به سازمان

• • تمایل فرد برای تعیین هویت شدن از طریق سازمان

• • میل به ادامه‌ی فعالیت در سازمان

آلن و ما‌یر معتقدند که یک فرد زمانی در خود، وابستگی عاطفی نسبت به سازمان احساس خواهد کرد که اهداف سازمانی را اهداف خود دانسته و متقاعد شود که سازمان را باید در راه رسیدن به اهدافش یاری کند. هم چنین آ‌ن‌ها بیان می‌کنند که تعیینِ هویت شدن فرد از طریق سازمان، زمانی رخ می‌دهد که ارزش های فردی افراد با ارزش های سازمان سازگار بوده، به نحوی که فرد قادر باشد که ارزش های سازمان را در خود، درونی سازد.
بدون شک، در این تعیین هویت شدن از طریق سازمان، یک رابطه‌ی روان شناسانه وجود دارد و فرد به خاطر تعیین هویت شدن از طریق سازمان، در خود یک نوع احساس غرور می کند (آلن و مایر، ۱۹۹۰: ۱۵).
از جمله تعاریفی که به این جنبه از تعهد اشاره دارند می توان به کانتر، شلدون، سالانسیک، رابینز و مودی، پورتر، استیرز و هال و همکارانش اشاره کرد.

1. 1. تعهد مستمر

دومین بعد از ابعاد سازمانی آلن و ما‌یر، تعهد مستمر است؛ میایر و همکاران، تعهد مستمر را صورتی از دلبستگی روانی فرد به سازمان دانسته که از ادراک کارمند از چیزهایی که در صورت ترک سازمان از دست می دهد، ناشی می شود. در واقع می‌توان چنین گفت که تعهد مستمر شامل آگاهی فرد از هزینه های ترک سازمان است. بنابراین، در این شکل از تعهد، دلیل اصلی ارتباط فرد با سازمان و تصمیم او به باقی ماندن در سازمان، یک تلاش برای حفظ مزایای حاصله از ارتباط با سازمان است (انصاری و همکاران، ۱۳۸۹: ۴۱).
رامزک^[۴۶] این نوع وابستگی را به عنوان یک نوع معامله می داند. او معتقد است که کارکنان سرمایه گذاری هایشان را در سازمان، بر مبنای آن چه در سازمان گذاشته اند و آن چه با ماندن در سازمان به دست خواهند آورد، محاسبه می کنند (انصاری و همکاران،۱۳۸۹: ۴۱).
علاوه بر ترس از دست دادن سرمایه گذاری‌ها، تعهد سازمانی در فرد، به خاطر مشاهده یا درک عدم وجود جایگزین‌های شغلی نیز به وجود می‌آید. آلن و می‌یر بیان می‌کنند که چنین تعهدی از جانب فرد نسبت به سازمان، بر مبنای ادراک او از موقعیت‌های استخدامی خارج از سازمان است. در واقع این نوع تعهد، زمانی به وجود می‌آید که فرد به این باور می‌رسد که توانایی‌های او قابل عرضه در بازار نیست، یا این که او فاقد مهارت لازم برای رقابت در زمینه‌ی مورد نظر است؛ این چنین کارمندی یک نوع احساس وابستگی را نسبت‌ به سازمان فعلی خود خواهد داشت. افرادی که در محیط‌هایی کار می کنند که آموزش‌ها ومهارت‌های دریافتی آن ها غالباً مخصوص صنعت خاصی است، احتمال زیادی دارد که دارای این نوع از تعهد سازمانی باشند. در واقع کارمند احساس می کند که به خاطر هزینه های مالی، اجتماعی، روان شناختی و سایر هزینه های مرتبط با ترک سازمان، مجبور است نسبت به سازمان متعهد باشد. برخلاف تعهد عاطفی که شامل وابستگی عاطفی است، تعهد مستمر منعکس کننده‌ی هزینه های ترک سازمان در مقابل منافع ماندن در آن است (انصاری و همکاران،۱۳۸۹: ۴۱).

1. 1. تعهد هنجاری

تعهد سازمانی، تعهد هنجاری است؛ که نشان دهنده ی یک نوع احساس تکلیف برای ادامه‌ی همکاری با سازمان است؛ افرادی که دارای سطح بالایی از تعهد هنجاری هستند، احساس می کنند که مجبورند در سازمان فعلی باقی بمانند (آلن و مایر،۱۹۹۷: ۷۳). در مورد این بعد از ابعاد سازمانی نسبت به ابعاد دیگر، تحقیقات کمتری صورت گرفته است. علاوه بر آلن و ما‌یر، رندال و کوته^[۴۷] اُریلی، چاتمن و کالول^[۴۸]، از جمله محققانی هستند که تلاش کرده اند تا این بعد از تعهد سازمانی را از ابعاد دیگر مجزا سازند. رندال و کوته به تعهد هنجاری از منظر نوعی تکلیف اخلاقی نگریسته‌اند که فرد در قبال سرمایه گذاری هایی که سازمان روی او انجام داده است، در خود احساس تکلیف می کند.
آن‌ها معتقدند، زمانی این احساس در فرد به وجود می‌آید که سازمان هزینه یا زمان زیادی را صرف آماده کردن او برای بهتر انجام دادن کار، کرده است، لذا یک نوع احساس تکلیف در وی برای ماندن در سازمان به وجود خواهد آمد. در حالت کلی، تعهد هنجاری، زمانی بیشتر ایجاد می‌شود که فرد احساس کند پاسخ به سرمایه گذاری‌های سازمان، سخت است. این نوع از تعهد، در حالتی که فرد به سازمان، تعهد خدمت و حضور داده کاملاً مشهود است.
اما اُریلی و همکارانش (۱۹۹۱) تعهد هنجاری را بر حسب ارزش‌ها، تعریف و مورد سنجش قرار داده‌اند. آن‌ها معتقدند که رابطه‌ی متقابل بین ارزش های یک فرد و سازمان، منجر به تعهد سازمانی می‌شود. در حمایت از این دیدگاه، مایر و اسکورمن^[۴۹] تعهد هنجاری را به عنوان پذیرش اهداف و ارزش‌های یک سازمان توسط کارکنان، دانسته‌اند.
جاروس و همکارانش^[۵۰] با آلن و مایر موافق هستند و تعهد هنجاری را به عنوان تعهد اخلاقی تلقی می‌کنند. آن‌‌ها به تفاوت ما بین این نوع از تعهد و تعهد عاطفی تأکید دارند؛ چرا که تعهد هنجاری یک احساس وظیفه یا اجبار را برای ماندن و ادامه‌ی کار در سازمان، منعکس می‌کند. آن‌ها وابستگی عاطفی و این نوع از تعهد را از تعهد مستمر، متفاوت می ‌دانند؛ چرا که به برآورد شخص از هزینه‌های ترک سازمان بستگی ندارد.
چند بعدی بودن تعهد سازمانی، ماهیت بسیار پیچید‌ه‌ی آن را منعکس می سازد و همان طور که بیان شد به نظر می‌رسد سه بعد از تعهد سازمانی، مبناهای متفاوتی داشته باشند. از آن جایی که همه‌ی نیروهایی که به متغیرهای مربوط به انواع مختلف تعهد در سازمان، نسبت داده می‌شوند، در یک سازمان وجود دارند، بنابراین می‌توان این طور فرض کرد که هر سه نوع تعهد نیز، می ‌تواند در فرد موجود باشد. لذا یک کارمند می‌تواند یک یا انواع مختلفی از تعهدها را داشته یا از هیچ کدام از انواع تعهد برخوردار نباشد. جنبه های مختلف تعهد سازمانی، تنها بر اساس انگیزاننده‌ها و نتایج زیربنایی آن‌ها از همدیگر تفکیک می شوند، برای مثال یک فرد با تعهد در سازمان باقی مانده و مشتاق آن خواهد بود که تلاش بیشتری را برای انجام فعالیت های سازمانی صرف کند؛ درحالی که فرد با تعهد مستمر نیز اگرچه در سازمان باقی خواهد ماند، ولی مشتاق انجام هیچ گونه تلاشی بیش از آن چه انتظار می رود نخواهد بود. در صورت مواجهه با یک فرصت شغلی جدید، رفتار کارکنان دارای انواع مختلف تعهد، متفاوت است. فردی که دارای تعهد عاطفی است، اگر با یک فرصت شغلی هم‌سان یا حتی بهتر در سازمانی دیگر روبه رو شود، به احتمال زیادی در سازمان خواهد ماند. اما فردی که تعهد مستمر دارد، به احتمال زیاد با مقایسه‌ی سرمایه گذاری‌ها و عواید حاصل از کار جدید، سازمان فعلی را ترک و به سازمان جدید خواهد پیوست. فرد دارای تعهد هنجاری نیز احتمالاً تا وقتی که از زیر دین سازمان متبوع خود خارج شده و از لحاظ قانونی و اخلاقی آسوده شود، رفتاری شبیه به رفتار کارمند دارای تعهد مستمر خواهد داشت (انصاری و همکاران،۱۳۸۹: ۴۵). مختصراً در این مفهوم سازی، «کارکنان در سازمان می مانند» (تعهد سازمانی) چون «می‌خواهند بمانند» (تعهد عاطفی) یا «نیاز دارند که بمانند» (تعهد مستمر) و یا «احساس می کنند که می‌بایست بمانند» (تعهد هنجاری).
نمودار ۲-۲٫ سه نوع از تعهد سازمانی (شیرباغی،۲۰۰۷)
شکل بالا مدل سه بعدی تعهد سازمانی را نشان می‌دهد که در صفحه بعد به آن اشاره شده است.
این شکل، خلاصه ای از سه بعد تعهد، متغیرهای پیشایند (مقدم)، همبستگی و نتایج آن‌ها را نشان می‌دهد. در سمت چپ شکل، به متغیرهای فرض شده کلی برای درگیر شدن در رشد و توسعه تعهد عاطفی، مستمر و هنجاری اشاره شده است. در سمت راست شکل نیز، به نتایج تعهد اشاره شده است.
نمودار ۲-۳٫ مدل سه بعدی تعهد سازمانی (ما‌یر و همکاران،۲۰۰۲)
سؤالی در این جا مطرح می‌شود که چگونه مدیران سازمان می‌توانند متغیرهای مختلف را به گونه‌ای تنظیم و آن‌ها را کنار یکدیگر قرار دهند تا بتوانند کارکنان متعهد (ترجیحاً از هر سه بعد) داشته باشند. به عبارت دیگر، این سؤال را می‌توان به این شکل مطرح کرد که تعهد سازمانی متأثر از چه متغیرها و عواملی است؟
۲-۲-۲-۶٫ عوامل مؤثر بر تعهد سازمانی
تاکنون محققان مختلفی به بحث در باره عوامل اثرگذار بر تعهد سازمانی منابع انسانی پرداخته اند و از زوایای مختلف این عوامل را مورد بررسی قرار داده اند. با توجه به گستردگی نظرات ارائه شده در ادامه به بیان نظر سه گروه از این محققان می‌پردازیم:

• • مطالعه «دیوید اوتس»

۲-۲۰-۶- مدل بهره‌برداری از سد کرخه:
هدف از این طرح تخصیص حجم آب مورد نیاز آبران پایین‌دست کرخه مطابق با میزان تقاضای کمی و کیفی آب آنها بگونه ای که حتی المقدور بخش عمده ای از این نیازها تأمین گردد. مدل حل اختلاف Nash به عنوان تابع هدف مدل بهینه‌سازی باتوجه به خواستگاه گروه های ذینفع و اولویت بندی در توزیع و تخصیص آب به گروه های آبران در قالب روش سلسله مراتبی AHP مورداستفاده قرار گرفت. روش پویایی های سیستم برای برآورد تقاضای گروه های متفاوت تا افق برنامه ریزی انتخاب گردید که براساس تعیین عوامل موثر بر سیستم و تعریف روابط علت و معلولی بین پدیده‌های مرتبط استوار می‌باشد. از آنجایی‌که اساس آب تخصیص یافته به معیارها و محدودیت‌های کیفی رودخانه و مخزن کرخه بوده، مدل‌های شبیه‌سازی کیفی رودخانه و مخزن تواماً وبصورت استفاده تلفیقی با مدل بهینه سازی ارائه گردید.روش الگوریتم ژنتیک نیز به منظور یافتن جواب بهینه تابع هدف تخصیص آب مورد استفاده قرر گرفت . نمودار(۲-۲)،پایین‌دست سیستم کرخه را در شرایط توسعه کامل بصورت شماتیک نشان میدهد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

نمودار(۲-۲) : شماتیک پایین‌دست سیستم کرخه در شرایط توسعه کامل ]کارآموز، ۱۳۸۴[
۲-۲۱- مرور ادبیات و سوابق مربوطه :
موارد متعددی در خصوص ارزیابی چگونگی شیوه های انتقال آب از سرشاخه های رودخانه ها به سدهای مخزنی وبرق آبی صورت گرفته است که مواردی چند را برای کمک به درک مطالب موضوع این پژوهش بصورت نمادین انتخاب نموده وبشرح ذیل ارائه می گردد.
۱۹۹۸] Schuurmans & Leeuwen[
در یک بررسی شبکه های انتقال آب بعنوان مهمترین مؤلفه ارزیابی عملکرد شبکه های انتقال آب را در ۶ زمینه مدیریتی، فنی، اقتصادی و مالی، تولید محصول، زیست محیطی و شاخص اجتماعی ارزیابی نمود.
شاخص تولید محصول(آب- تولید) به عنوان یکی از عوامل مهم در ارزیابی شبکه های انتقال آب بررسی نموده وآب رابه عنوان نهاده اصلی (آب )تلقی میگردد. به این ترتیب مقایسه عملکرد سیستم های آبیاری بین مناطق مختلف یک پروژه امکان پذیرمی شود.
میرزا پور و همکاران ]۱۳۸۴[
درمطالعه ای گزینه های تأمین آب ومقایسه فنی-اقتصادی آنها دریافت که روش انتقال آب بگونه ثقلی نسبت به سایر روشها ازمزیت بیشتری برخوردار بوده ودلیل آنرا در استعداد اجرای این روش در منطقه مورد مطالعه وهزینه نازل بهره برداری از پروژه مطرح نمودند.
مطالعات هدایت] ۲۰۱۳[^[۳۶]
در مطالعه سیستم های آبرسانی شبکه های آبیاری دز روی انتقال وتوزیع در این سامانه متمرکز بوده و بهبود عملکرد آب تحویلی به مصرف کنندگان رادر گرو ارتقاء وضعیت سخت افزاری و نرم افزاری شبکه های انتقال و توزیع دانسته ونتایج پژوهش وی نشان داد که نارسایی های بالقوه درآب انتقالی کانالها دلایل متعدد داشته که برای بهبود وضعیت موجود و رسیدن به وضعیت مطلوب بازنگری وارزیابی مجدد روند انتقال آب ازایستگاه پمپاژ تاکانال های درجه چهار را اجتناب ناپذیر نموده است.بنظر این پژوهشگر عمده نارسائیها در توزیع آب وپایین بودن راندمان آبیاری در مزارع آبخور ریشه در ناکارآمدی درمدیریت انتقال داشته که تداوم این روند میتواند پایداری این سیستم بهم پیوسته را چالش برانگیز نماید.
آنچه میتوان از نتایج این پژوهشگر استنتاج نمود اهمیت پرداختن به تمهیدات جبرانی در شبکه های انتقال و کانالهای تغذیه در پروژه آبرسانی دز می باشد که منافع بلند مدت گروه های ذینفع را در آینده تضمین خواهد نمود.
۲-۲۲- توضیح نرم افزار Matlab3D-2D:
این نرم افزار یک زبان بسیار کارا برای محاسبات فنی است.محاسبه وتجسم تصویری و برنامه نویسی را دریک محیط آسان که در آن مسائل و راه حل ها با عبارت آشنای ریاضی بیان شده اند را ترکیب می کند.از این نرم افزار برای بیان نمودارهای علمی و مهندسی،مدل سازی،شبیه سازی و…. استفاده میگردد.نکته قابل توجه این است که این نرم افزار داده های اصلیش آرایه است که به بعد احتیاج ندارد و اجازه میدهد مسائل فنی و محاسباتی زیادی را حل کنیم.متلب شامل دستوراتی سطح بالا برای تجسم تصویری دو و یا سه بعدی داده ها ،پردازش تصویر انیمیشن،نمایش گرافیکی و تعدادی نمونه نمایش زیباست.این نرم افزار مانند یک کتابخانه خیلی وسیعی از توابع ساده و پیچیده ریاضی ومهندسی است ویک تحلیل گر قوی برای ارزیابی میزان کمی و کیفی مسئله داده شده می باشد.ودر حقیقت تمام داده ها در این نرم افزار به شکل ماتریس ذخیره میشود.وهمچنین از نرم افزار جغرافیایی گوگل ارث به منظور یافتن مسیرهای انتقال آب وبررسی سرچشمه های رودخانه وشناسایی پارامترهای کمی و کیفی که در طول مسیر در نظر گرفته شده مورد استفاده قرار گرفته که این نرم افزار کمک شایان توجهی در کنترل کردن منابع آب داشته است.
.
فصل سوم
((بررسی روش پژوهش))
۳-۱مقدمه:
سیستم های متوسط و بزرگ انتقال آب با بهره گیری از سازه‌های هیدرولیکی ساده، ایستگاه های تقویت فشار انتقال آب، موتور خانه های با ظرفیت و توان مشخص، صرف هزینه های اجرائی نسبتا کم و زمان بری میان مدت اهمیت ویژه ای یافته اند. این سامانه در زمره سیستم های انتقال آب جریانی(Run Of The River) بوده که جریان انحرافی ازرودخانه در سرمنشاء اصلی آبگیری، سطح دبی و قدرت و توان موتور پمپاژ است.
یکی از مهمترین دغدغه های اصلی طراحان سامانه های انتقال آب در سطح وسیع از جریانات رودخانه ، تعیین ظرفیت نصب سیستم های پمپاژ انتقال دهنده آب، تعداد و کیفیت ایستگاه های تقویت کننده فشار،استفاده از شبکه لوله های انتقال دهنده، برآورد بهینه انرژی مصرفی سالیانه ، برآورد صرفه اقتصادی،برآورد اتلاف در مسیر،بررسی شیب ها، ارتفاعات و پستی و بلندی ها و…است. ^[۳۷]
۳-۲-بررسی روش پژوهش:
تحقیق به عنوان یک فرایند نظامند برای یافتن پاسخ یک پرسش یا راه حل یک مساله تعریف می گردد و محقق با توجه به پرسش هایی که مدنظر دارد به جمع آوری اطلاعات پیرامون آن پرداخته و با شکلی هدفمند و نظام مند این داده هارا تنظیم و با ارائه ی راهکارها و پیشنهادات به نتیجه ی دلخواه دست پیدا خواهد کرد.(دلاور:۴۳، ۱۳۸۲)
در این تحقیق ضمن بررسی انتقال آب از سرشاخه های رودخانه سیمره به سد سیمره عملکرد فرایند انتقال را به منظور انتخاب گزینه بهتر و درنظر گرفتن تلفات دربالادست سد و کمبود آب تحویلی بر اساس گزینه های متفاوت مورد ارزیابی قرار گرفته است.
به منظور بررسی عملکرد شبکه های انتقال آب ، در ابتدا عدم تنظیم سازه ها متناسب با شرایط جدید جریان، کمبود آب تحویلی مورد بررسی قرار گرفته است. پس از تعیین گزینه های متفاوت بهره برداری سناریو هایی برای تعیین شاخص های بهره برداری و زمان بندی اجرای عملیات بهره برداری، بررسی گردیده که بر اساس آن حالات متفاوت جریان را درسامانه انتقالی شبیه سازی می نماید.^[۳۸]
۳-۳- بررسی شاخص های ارزیابی عملکرد در این تحقیق:
شاخص های کفایت و راندمان تحویل پیشنهادی مولدن و گیتس طبق روابط ۱ و۲ به منظور ارزیابی هریک از گزینه ها استفاده گردید. (مولدن و گیتس، ۱۹۹۰) که در آن:
بررسی کفایت تحویل (PA) : شاخصی است که تناسب مقدارآب واقعی تحویلی به آب مورد نیاز را منعکس می کند.
معادله(۳-۱):
بررسی راندمان تحویل(PF): شاخصی است که مازاد آب تحویلی نسبت به آب مورد نیاز را منعکس می نماید.
معادله(۳-۲):
۳-۴- روش جمع آوری داده ها:
سناریوهای مختلفی از تغییرات نیاز پایین دست و بالادست و آبگیر سد موجود در منطقه به منظور جمع آوری داده ها و بررسی رفتار جریان در طول مسیر رودخانه شرایط تغییرات نیاز و تعیین دبی های مبدا ومقصد و شاخص های بهره برداری مورد استفاده قرارگرفت.به این منظور اطلاعاتی در رابطه با خصوصیات شبکه های انتقال آب موجود از قبیل ، طول شبکه انتقال آب ، ادوات و تجهیزات بکار گرفته شده، سطح دبی و… جمع آوری می گردد.^[۳۹]
۳-۵- روش تعیین ظرفیت نصب بهینه :
تعیین ظرفیت نصب بهینه در سیستم های انتقال آب باید به گونه باشد که شاخص های فنی، اقتصادی و قابلیت اطمینان در مصالحه متقابل قرار داشته باشند. در این راستا ابتدا میزان انرژی سالیانه بهینه از آمار دسته بندی شده دبی روزانه و منحنی تداوم جریان (قابل برداشت) در ماه های مختلف تعیین می شود. پس از مشخص کردن هزینه ها و درآمدهای طرح با انجام مطالعات اقتصادی شاخص های اقتصادی گزینه های مختلف استنتاج می شود. سپس شاخص های قابلیت اطمینان را محاسبه نموده وبوسیله ترازیابی شاخص های فنی، اقتصادی و قابلیت اطمینان گزینه برتر را میتوان انتخاب نمودو تا ظرفیت نصب بهینه را بتوان تعیین نمود.
۳-۶- روش انجام محاسبات انرژی :
محاسبات انرژی با توجه به جدول دبی کلاسه رودخانه و مقدار آب قابل استحصال از آن (پس از کسر نیازهای محیط زیست)، صورت می گیرد. جهت برآورد سطح مشخص و ظرفیت انتقال آب ابتدا یک محدوده را برای دبی طراحی مشخص کرده تا بر اساس آمار روزانه و یا منحنی تداوم جریان ماهانه و دبی با درصدهای متفاوت احتمال (۲۰، ۳۰، ۴۰، ۵۰، ۶۰ و ۷۰ درصد)، حجم انتقال آب در هر ماه محاسبه شود، سپس از مجموع سطوح انتقال آب ماهانه، میزان حجم بهینه انتقال آب سالیانه حاصل میگردد.احجام در انتخاب حجم مخزن جانمایی طرح بلحاظ محدودیت های احداث ایستگاههای مسیر وآبدهی رودخانه تواماً در نظر گرفته میشود.
۳-۷- روش انجام محاسبات اقتصادی:
این بخش به نحوه برآورد هزینه و درآمد و نهایتا تحلیل اقتصادی سیستم های انتقال آب اختصاص یافته است .هزینه های سرمایه گذاری پروژه در بخش های ساختمانی، تجهیزات الکترومکانیکی، انتقال نیرو، سامانه های لوله گذاری و هزینه های سالیانه خلاصه گردیده ودرآمد حاصله ناشی از دریافتی های آب بها از بهره برداران می باشد.
۳-۸- سرمایه گذاری:
۱- هزینه های ابنیه و سازه های هیدرولیکی شامل بند، کانال، سامانه انتقال آب، مخزن تنظیم روزانه، قرارگاه بهره برداری از سامانه سیستم انتقال، سامانه های پایاب، جاده های دسترسی و فصول هزینه های پیش بینی نشده که قابل استنتاج از تجارب طراحی مراحل اولیه می باشد^[۴۰].
۲- هزینه های تجهیزات الکترومکانیکی از قبیل لوازم ومتعلقات پمپاژ،مولد برقی، تنظیم کننده سامانه، دریچه‌ها، تابلوهای کنترل و قدرت، تجهیزات برق رسانی و الکتریکی و مکانیکی جانبی است. لذا هزینه های انتقال آب برای هر یکصد متر مکعب انتقال ۲۵۰ دلار برآوردشده است.^[۴۱]
۳- هزینه های انتقال نیرو بویژه خط انتقال و تجهیزات موتور های پمپاژ برای انتقال توان تولید شده به شبکه می باشد.برآورد این هزینه ها عمدتاً به منطقه پروژه، نوع سامانه بکار گرفته شده، مقیاس و اندازه ونوع انتقال دارد که در این بین طول مسیر انتقال حائز اهمیت بوده زیرا بخش عمده ای از هزینه های پروژه را بخود اختصاص میدهد. ^[۴۲]
از دیگر هزینه ها میتوان به هزینه های غیر مستقیم یا( Indirect costs) اشاره نمود که عمدتاً هزینه ها شامل هزینه های طراحی و مهندسی پروژه، نظارت و مدیریت پروژه با عنایت ویژه به نرخ بهره بانکی وتورم اقتصادی در فرایند ساخت این ابنیه بایستی مد نظر قرار گیرد.
۳-۸-۱- هزینه‌های مهندسی و طراحی پروژه :
Engineering and Design Costs))
این هزینه ها تحت تأثیر پارامترهای متعددی چون نوع، اندازه و موقعیت منطقه اجرای پروژه قرار گرفته که معمولاً در قالب یک درصد ازکل هزینه ابنیه ها بیان میشود اگر چه تخصیص آن بستگی به نوع ومحل پروژه داردبین۸-۵درصد متغیر می باشد.
۳-۸-۲- هزینه‌های نظارت و مدیریت:
(S&A=Supervision and Adminstration)
این هزینه ها شامل هزینه‌های تملیک زمین، بازرسی و نظارت ومدیریت بوده که آنها نیز حدود۴-۷درصد از کل هزینه های ساخت وساز راتشکیل میدهند.
۳-۸-۳- بهره برداری – تعمیـرات – نگهداری:
(O&M=Operation and Maintenance)
این هزینه‌ها شامل فصول هزینه ای مرتبط با قطعات یدکی،نگهداری و هزینه های مواد مصرف شدنی بوده وبا ضریب تورم سالانه قابل تعدیل بوده وصرفاً ۲ درصد هزینه هارا شامل میگردد^[۴۳].
۳-۹-جایگزینی تجهیزات:
عمر مفید اجزاء اصلی نیروگاه، نظیر سیم پیچ های ژنراتور، رانرهای توربین وقسمتهای فرسوده شده دیگر محدود بوده وپس از اتمام دوره عمر کاری آنها، نیاز به جایگزینی و نوسازی خواهند داشت. ماهیت این سیستم های انتقال آب هزینه های مربوط به نوسازی و بازسازی تجهیزات را در سال ۲۵ برابر ارزش کل تجهیزات درزمان حال در نظر گرفته شده است. قطعاً برای سیستم های انتقال آبی بزرگ و متوسط فرسودگی را میتوان به تفکیک برای بخشهای متفاوت مشخص نموده تا هزینه های دقیق بازسازی و اصلاح آنها برآورد گردد. ^[۴۴]

می­­توان در جای­جای آثار او به اهمیت وجودشناختی و معرفت­شناختی آن پی برد و در نظام فلسفی سهروردی هم شاهد این دو رویکرد به عقل هستیم. در واقع، هستی­­شناسی سهروردی ترکیبی از دو عنصر، جهان درونی و جهان بیرونی است. جهان درونی با شهود قابل دریافت است و جهان بیرونی با عقل استدلالی ادراک می­ شود و قابل فهم است. بنابراین هستی­شناسی سهروردی فلسفه­ای است متشکل از شهود (تجربه­ جهان درونی) و عقل (ساخت جهان بیرونی) (کاویانی، ۱۳۷۸: ۱۳۹). گفتنی است سهروردی در رساله­ی عقل سرخ، به عقل در پیکره­ی انسانی و کارکرد آن پرداخته است.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۵-۲- معرفت از دیدگاه افلاطون و سهروردی

از دیدگاه افلاطون، تحصیل معرفت حقیقی به معنای مواجهه با واقعیت متعالی و ازلی است که در واقع، همان اشراق حقیقت بر عقل انسان است که البته پس از دو مقدمه، ممکن است به دست آید. اول، این‌که از ادراک حسی شروع کنیم و به فهم عقلانی برسیم.
دوم، با تربیت و آموزش و پرورش، نیروی عقل خود را متوجه­­ی عالم پایدار و ازلی کنیم به گونه ­ای که بتواند در معرض اشراق حقیقت واقع شود. هر آن‌چه غیر از این است، یا هیچ ارتباطی به حقیقت ندارد یا اگر داشته باشد کم‌ترین ارتباط ممکن است.
برای افلاطون ادراک حسی به عنوان نخستین مرحله­ دیالکتیک معرفت، اهمیت بسیار دارد، اما توقف در این مرحله، معرفت تولید نمی‌کند. به عقیده­ی او، پس از گذر از این مرحله و دو مرحله­ عقیده (باور) و استدلال، خود واقعیت بر عقل انسان اشراق می‌کند و همین اشراق، معرفت حقیقی را تشکیل می‌دهد و حقیقت در مسیر دیالکتیکی معرفت‌شناختی حاصل
می­ شود. بنابراین او معتقد است که تنها آن­چه از مشاهده­ ایده­ ها حاصل می­ شود، معرفت است و آن­چه از مشاهده­ اشیا مادی حاصل می­ شود، پندار است نه معرفت.
در دیدگاه افلاطون ادراک حسی، گذرگاهی است برای کسب معرفت و تا زمانی­که انسان در این عالم مادى زندگى مى­کند، در مواجهه با اشیاى مادى، معرفت جزئى به دست مى­آورد که ارزش شناختی ندارد. پس باید انسان از این مرتبه فراتر رود و به معرفت عقلى، که به مدد مفاهیم کلى به دست مى­آید، برسد. رسیدن به معرفت کلى، در برخورد عقلى با کلیاتى است که در عالم مثل­اند. حال کسى که از این مرتبه نیز فراتر رفته باشد، بخواهد مواجهه­ عینى و شهودى با حقایق عالم مثال را به دست آورد، باید با بهره­ گیری از ریاضت و تهذیب نفس، خود را آماده کند تا در اثر سیر و سلوک، به مشاهده­ حقایق عینى و خارجى عالم مثل برسد. افلاطون از این سیرـ یعنى ارتقا از مرتبه­ی حس به مرتبه­ی عقل و سپس شهود عینى حقایق کلى ـ به «سیر دیالکتیکى» تعبیر مى­نماید. از دیدگاه سهروردی، تحصیل معرفت حقیقی بدین­گونه است که چون نفس انسان، نور مجرد است، اگر بین او و هر چیز دیگر حجاب نباشد، نسبت به آن، معرفت حاصل می­ شود، زیرا جهان و هر چه در آن است با اشراق نورالانوار، نورانی است و اگر نفس به چیزی توجه کند- در مورد مادیات، چشم از سلامت برخوردار باشد و در مورد حقایق متعالی، نفس تزکیه شده باشد- معرفت حاصل می­ شود. هم­چنین به اعتقاد سهروردی، محسوسات جزو فطریاتند و منشأ دانش ما درباره امور مادی هستند و شناخت ما از امور مادی (حسی) منحصراً از راه حس است (سهروردی، ۱۳۷۲، ج۲: ۱۰۴). اما این حکیم اشراقی، روش شهودی و کشفی را اصل و اساس معرفت می‌شمارد، هر چند برای روش بحثی و فلسفی نیز اعتبار قایل است.
از آن­جا که از نظر سهروردی، راه شناخت عالم محسوس با به کارگیری «حواس» می­باشد. راه شناخت امور ذهنی و انتزاعی «عقل» بر پایه­ بدیهیات و به کمک مفاهیم کلی و قواعد منطقی است. اما از نظر وی راه شناخت امور مجرد، صرفاًً از راه مشاهده­ باطنی است. چنان­که در شناخت حصولی بر اساس بدیهیات و به کمک منطق شناخت حاصل می‌شود، در شناخت حقایق الهی و نوری بر اساس علم حضوری و با تهذیب و تطهیر دل، شناخت شهودی به دست می‌آید.
عالی‌ترین نوع معرفت نزد سهروردی، معرفت شهودی اشراقی است که نه صرفاً با تعقل و بحث علمی، بلکه از راه انقطاع از تعلّقات دنیوی، تهذیب نفس، سلوک باطنی و توجه به حق تعالی حاصل می‌شود. بدین‌سان، وی موفق شده است بین دانش حصولی فلسفی از یک‌سو، و معرفت شهودی عرفانی از سوی دیگر هماهنگی و هم‌سویی ایجاد کند و نظام جامعی از معرفت ارائه دهد.
در تطبیق نظریات افلاطون و سهروردی پیرامون بحث معرفت، می­توان گفت، ادراک حسی یکی از سرچشمه‌های شناخت است. «حس» ابزار شناخت عالم مادی است. موجودات مادی را با به کارگیری حواس می‌توان شناخت. اما با این تفاوت که به عقیده­ی سهروردی و برخلاف رأی افلاطون- که ادراک حسی را معرفت نمی­داند- حتی ادراک حسی هم حاصل اشراق است و معرفت محسوب می‌شود.
بنابر فلسفه­ی اشراق، برای رسیدن به حقیقت، تزکیه­ی نفس را لازم می­باشد؛ به این ترتیب معرفت حقیقت، حاصل دو واقعیت است:
اول تزکیه­ی نفس به همراه به کاربستن عقل؛ تکلیفی می­باشد که حقیقت برعهده­ی انسان از آن حیث که انسان است و قابلیت کسب معرفت را دارد، گذاشته است.
دوم، اشراق نورالانوار در مراتب هستی که همواره حاصل است.
یکی از مهم­ترین اندیشه‌های فلسفی افلاطون «نظریه ایده» می­باشد که نظام فلسفی او را تحت تأثیر قرار داده است. نظریه­ ایده در فلسفه­ی اسلامی «مثل افلاطونی» نام گرفته است که سهروردی از آن با عنوان «ارباب انواع» نام می­برد و علاوه بر پذیرش آن دلایلی بر اثبات
آن­ اقامه می­ کند.
از آن­جا که در عرصه­ معرفت­شناسى و در ذهن، وجود کلى اصل و تصور وجود جزئى تابع آن
می­باشد. در عرصه­ هستى­شناسى هم، موجودات عالم مثال که عالم تحقق کلیات است، اصل­اند و موجودات این جهان تنها سایه­هایى می­باشند که از آن حقایق بهره­مند هستند. در این عالم، که عالم بهره­­مندى از حقایق نورانى است، شناخت و معرفت به دست نمى­آید و طبیعت هرگز نمى­تواند منبع شناخت باشد زیرا تنها وسیله­ ارتباط انسان با طبیعت، حواسى است که خطاپذیرند.
به نظر افلاطون منبع شناخت، در حقیقت، همان عقل و استدلال است که با بهره­گیرى از مفاهیم کلى به دست مى­آید.
به نظر وى، انسان قبل از آمدن به عالم طبیعت، کلیات را در عالم مثل مشاهده کرده و وقتى که نفس او تنزّل یافته و به جهان مادى آمده و با بدن متحد شده است، آن حقایق را فراموش کرده و اینک با دیدن پدیدارهاى جزئى که نمونه و سایه­اى از آن حقایق کلى­اند، روح او به یاد و خاطره­ی آن حقایق مى­افتد و ادراکى از آن­ها در ذهن او تحقق مى­یابد. این ادراک، علم ابتدایى و اولیه نیست، بلکه در حقیقت، تذکر و یادآورى خاطرات و ادراکاتى است که در عالم مثل و همگام با مشاهده­ آن حقایق دریافته است.
بنابراین کسب معرفت یا دانش از نظر افلاطون، اساساً عبارت است از: «یادآورى مُثلى که نفس در حالت وجود قبلى خود به وضوح مشاهده کرده است» (کاپلستون، ۱۳۶۸: ۱۹۷).
پیش از سهروردی، فیلسوفان دیگری مانند فارابی و ابن­سینا دربار­ه­ی نظریه­ ایده‌ها یا مثل بحث کرده‌اند و با تعبیرات گوناگونی از آن سخن گفته‌اند: فارابی، با تأثر از حوزه­­ی اسکندریه، مثل را «صورتهای علمی قائم به ذات خدا» می‌داند. ابن‌سینا صریحاً وجود مثل افلاطونی را مردود دانسته است، اما سهروردی برخلاف ابن­سینا به شدت از مثل افلاطونی دفاع می­ کند.
به اعتقاد سهروردی، برای هر نوعی از اشیا جهان محسوس، رب‌النوعی در عالم نور هست و می‌گوید: مبدأ همه این «طلسمات»^[۶] نور قاهر است که همان «صاحب طلسم» و «نوع قائم نوری» است؛ و انواع نوری قاهر عقلاً مقدم بر افرادند و «امکان اشرف» وجود این «انواع نوری مجرد» را اقتضا می‌کند. در این عبارت منظور از «طلسمات» همان محسوسات، و مقصود از «صاحب طلسم» یا «نوع قائم نوری» یا «انواع نوری مجرد» همان رب‌النوع یا مثال افلاطونی است. اعتقاد به ارباب انواع، نقش اساسی در فلسفه­ی سهروردی دارد. سهروردی، مُثل افلاطونی را از دیدگاه فرشته‌شناسی زردشتی و با اصطلاحات دین زردشت تعبیر و تفسیر می‌کند؛ به این ترتیب، مُثُل به فرشتگان یا ارباب انواعی تبدیل می‌شوند که در این جهان وجود دارند و تمامی جهان‌شناسی آیین زردشتی ایران باستان در مکتب نوافلاطونی ادغام می‌گردد.
این تفسیر مبنی بر این نظر است که در آیین زردشتی هر یک از انواع موجودات تحت حمایت و تدبیر یکی از امشاسپندان قرار دارند و هر نوع، مظهر و نماد مادی یک امشاسپند است.
سهروردی در برخی از نوشته‌های خود از رب‌النوع انسان به «طباع تام» تعبیر می‌کند. به عبارت دیگر چنان‌که هر نوعی از انواع موجودات، رب‌النوع یا فرشته‌ای خاص خود دارد، رب‌النوع انسان نیز همان فرشته‌ای است که از آن به «طباع تام» تعبیر شده است.
مهم­ترین نقطه­های اشتراک و اختلاف این دو فیلسوف پیرامون نظریه­ مثل را می­توان چنین بر شمرد:
– قول به وجود عینی برای مثل و معرفی آنان به عنوان موجودات مجرد، ثابت و تغییرناپذیر که منشأ و علت مصادیق مادی خود هستند.
– نقش بنیادین و محوری مثل در نظام فکری هر دو اندیشمند و تأثیرگذاری بر بسیاری از دیدگاه های­ آنان در مواضع مختلف، که البته این نظریه در نظام فلسفی افلاطون محوریت و شهرت بیشتری دارد.
-­ معرفی عقل به عنوان راهی برای رسیدن به وجود مثل و تأکید بر ادله­ی عقلی در اثبات وجود مثل.
موارد اختلاف:
-­ هنگامی که سهروردی از مثل سخن می­گوید به نظر می­رسد که سخن خود افلاطون را
می­شنویم ولی میان این دو فیلسوف اختلاف است. سخن سهروردی را باید با در نظر گرفتن تجربه­ دینی او تفسیر کرد. آن­چه سهروردی سیر روح انسان به جهان معقول می­داند با آن­چه که افلاطون صعود روح به جهان معقول می­خواند، فرق دارد. افلاطون این سیر را مستلزم تمهیدات علمی یعنی رفتن و سلوک عقلی از حساب و هندسه به نجوم و از ریاضیات و نجوم به دیالکتیک و سرانجام رسیدن به شناخت ایده­ نیک می­داند و فقط فیلسوف با تلاش بسیار می ­تواند این راه را بپیماید. (افلاطون، ۱۳۸۰، جمهوری، کتاب هفتم، ج۲: ۵۱۲). در صورتی که سهروردی می­گوید:
«قد القاه النافث القدسی فی روعی فی یوم عجیب دفعه» (دمنده قدسی این کتاب
(حکمه­الاشراق) را در روزی عجیب یکباره در خاطرم القا کرد) (سهروردی، ۱۳۷۲، ج۲: ۲۵۹).
– سهروردی ادله­ی اثبات وجود را عام و شامل ادله­ی عقلی و نقلی و شهودی می­داند و بیشترین تأکید را بر ادله­ی شهودی دارد که این مسأله ممکن است به رویکرد دینی او در نظام فلسفی­اش برگردد. ولی افلاطون از ادله­ی نقلی هیچ سخن نمی­گوید.
-­ از نظر افلاطون هر مثال قائم به ذات و بر خود متکی است و اعتباری عینی و مطلق دارد. اما از دید سهروردی نه تنها ارباب اصنام و انوار قاهره نیازمندند، بلکه نور اقرب و نور عظیم، نخستین نور حاصل از نورالانوار همانا فقیر فی­نفسه است و مستقل نیست بلکه قائم به نورالانوار است و به برکت نورالانوار وجود یافته است.