انگیزه پیشرفت تحصیلی به فعالیت‌های فیزیکی که شامل تلاش، استمرار و اعمال آشکار دیگر و فکری یا ذهنی و اعمال شناختی مانند برنامه ریزی، تمرین کردن، سازمان دهی، کنترل کردن، تصمیم گیری، حل مسئله و ارزیابی پیشرفت، تعریف می شود (کیافر، کارشکی و هاشمی، ۱۳۹۳).

تعریف عملیاتی انگیزه پیشرفت تحصیلی

منظور از انگیزه پیشرفت تحصیلی در این پژوهش، نمره هر آزمودنی در مقیاس عوامل تأثیر گذار بر انگیزه پیشرفت تحصیلی است که این تحقیق در پی ساخت و سنجش ویژگی های روان سنجی آن است.

فصل دوّم

ادبیات پژوهش

ادبیات پژوهش

پژوهش‌های بسیاری به انگیزه پیشرفت علاقه نشان دادند. برخی از آن ها عواملی مرتبط با آن را کشف کردند و اکثر پژوهش‌ها به چگونگی پیش‌بینی عملکرد فرد به طور آشکار یا ضمنی اشاره داشته اند. برخی دیگر به عوامل زمینه ساز این انگیزه اشاره داشته اند (زنزن^[۱۸]، ۲۰۰۲).

در این فصل با استناد به نظریه ها و پژوهش‌ها، مروری بر انگیزش، انگیزه پیشرفت و عوامل مرتبط با آن ها خواهیم داشت.

انگیزش

مبحث انگیزش در روانشناسی به خصوص روانشناسی تربیتی اهمیت ویژه ای دارد (زارع و محمدزاده، ۱۳۹۱). انگیزش در برگیرنده مباحثی است که بیان می‌کند منشأ رفتار چیست، چگونه ادامه می‌یابد، منحرف می شود، منع می شود و چه کنش فاعلی در آن هنگام در موجود زنده روی می‌دهد (خداپناهی، ۱۳۸۵). بدون شناخت انگیزه های رفتار، درک پدیده‌های روانشناختی امکان ندارد. نه تنها بررسی علمی رفتار، بلکه در زندگی روزمره انسان، انگیزه نقش مهمی را ایفا می‌کند. چون آدمی موجود شگفت انگیزی است که می‌تواند رویدادها را درک کند به قضاوت‌های پیچیده دست زند، اطلاعات را به خاطر آورد، مسائلی را حل کند و نقشه ای را عملی سازد (زارع و محمدزاده، ۱۳۹۱).

انگیزش را می توان به عنوان نیروی محرک فعالیت‌های انسان و عامل جهت دهنده آن تعریف کرد. انگیزش را به موتور و فرمان اتومبیل تشبیه کرده‌اند و در این مقایسه نیرو و جهت، مفاهیم عمده انگیزش هستند. ‌بنابرین‏ انگیزش عامل فعال ساز رفتار انسان است (زارع و محمدزاده، ۱۳۹۱).

مفهوم انگیزش

با توجه به اینکه تعریف انگیزش بستگی به مفاهیم نظری روانشناسان دارد، لذا تعریف هر یک از آنان می‌تواند صحیح باشد. مفهوم انگیزش در هر یک از نظریه ها به صورت مفاهیم و سازه‌های اختصاصی از قبیل کشاننده، غریزه، نیاز، تلاش و انتظار به کار رفته است که در هر تعریف به یکی از این عوامل تعیین کننده مذکور نقش بیشتری داده می شود (خداپناهی، ۱۳۸۵).

مورفی^[۱۹]، انگیزش را نشانه ای از این واقعیت می­داند که بخشی از رفتار ارگانیزم بستگی به طبیعت و ساختار درونی آن دارد. گرامن^[۲۰]، انگیزش را عاملی می ‌داند که ما را برمی انگیزد، به حیرت وامی دارد و به سوی رفتار معین سوق می‌دهد. آلپورت^[۲۱]، انگیزش را وضعیت درونی ارگانیزم تلقی می‌کند که رفتار و تفکر فرد ناشی از آن است (به نقل از خداپناهی، ۱۳۸۵).

همان طور که گفته شد نظریه های گوناگون در تعریف و تبیین انگیزش مفاهیم مختلفی را مورد بحث قرار داده‌اند. یکی از این مفاهیم مفهوم نیاز^[۲۲] است. نیاز به یک حالت کمبود و فقدان در موجود زنده اشاره دارد. بر طبق نظریه های نیاز، وقتی موجود زنده احساس نیاز می‌کند این یک احساس ناخوشایند است و هنگامی که نیاز او ارضا می شود این حالت برای او یک حالت خوشایند است. از این رو، گفته می شود که عامل انگیزشی جانداران نیازهای آنان می‌باشد. نیاز انواع گوناگون دارد و روانشناسان مختلف برای نیازهای متفاوت طبقه بندی های گوناگونی ارائه داده‌اند. یکی از این نیازها که پژوهش های زیادی را به خود اختصاص داده نیاز به پیشرفت یا انگیزه پیشرفت است (زارع و محمدزاده، ۱۳۹۱).

انگیزه به عنوان سازه علمی

در روانشناسی انگیزش گرایشی به جوهرگرایی^[۲۳]مشاهده می شود. جوهر گراها سعی می‌کردند بر اساس مفاهیم موضوعه خود ماهیت و ذات ماده را درک کنند و آن را به صورت تعریف قابل قبولی ارائه دهند. آن ها مفاهیمی چون انگیزه، اراده، میل و قصد را امری ذاتی و واقعی تلقی می‌کردند (خداپناهی، ۱۳۸۵).

در مقابل نظریه های جوهر گرایی یا ماده گرایی، تلاشهایی صورت گرفت تا انگیزش به عنوان متغیر فرضی رابط^[۲۴] یا سازه فرضی^[۲۵] مورد توجه قرارگیرد. ‌بنابرین‏ انگیزش، سازه ای است که محقق برای توضیح و تبیین رفتار خاصی از آن استفاده می‌کند. سازه‌های علمی بر اساس مشاهدات تجربی پدید آمده اند، ولی تصویر کاملی از واقعیات نیستند بلکه تقریبهایی هستند که ارزش واقعی آن ها را می توان بررسی کرد (خداپناهی، ۱۳۸۵).

پیش از این رفتارگرا ها سعی کردند بدون سازه فرضی ارتباط سببی و کارکردی بین عوامل عینی مشاهده شده را مشخص کنند. بعدا مشخص شد که بین محرک – پاسخ نمی توان یک رابطه ثابت و روشن مشخص کرد، زیرا ارائه محرک‌های عینی یکسان باعث پاسخهای متفاوت یا ارائه محرک‌های متفاوت باعث پاسخ های یکسان می شود. این یافته موجب قبول این فرضیه گردید که بین محرک-پاسخ یک متغیر فرضی، رابط متغیر ارگانیزمی وجود دارد (خداپناهی، ۱۳۸۵).

انگیزه درونی و بیرونی

روانشناسها سال­ها است که عواملی برای انگیزه پیشنهاد می‌کنند، در دهه ۶۰ میلادی که به شناخت و کارکردهای شناختی توجه بیشتری شد محققان موضع شناختی تری به انگیزه گرفتند مثلاً نظریه اسناد، چهار چوب سازماندهی مرکزی و شناختی را مطرح کرد. اکلس^[۲۶] در سال ۱۹۹۸ ادعا کرد که می‌تواند تمام عوامل شناختی مطرح شده را در سه سوال جمع بندی کند: آیا من موفق شدم؟ آیا می خواهم این تکلیف را انجام دهم؟ چرا این تکلیف را انجام دهم؟ (اکلس و ویگفیلد^[۲۷]، ۲۰۰۲).

انگیزه­ های درونی به انگیزه­ای اشاره دارد که سائقی است برای لذت و علاقه به خود تکلیف و این سائق از درون فرد بیش از فشارهای بیرونی منجر به سوق دادن فرد برای انجام عملی می شود. انگیزه درونی توسط روانشناسان اجتماعی و آموزشی از اوایل دهه ۷۰ میلادی مورد مطالعه قرار گرفت. پژوهش ها نشان دادند که انگیزه درونی معمولاً با لذت و پیشرفت تحصیلی رابطه دارد . توضیحات انگیزه درونی در نظریه اسناد ها در، نظریه خودکارآمدی بندورا مطرح شده است (سینگ^[۲۸]، ۲۰۱۱).

انگیزه بیرونی در خارج وجود فرد و معمولاً از پاداشهایی مانند پول، نمره و یا اجبار و تهدید به تنبیه نشأت می‌گیرد. در این شرایط حس شایستگی و لیاقت به طور کلی از بین می رود زیرا انگیزه بیرونی مشوقی برای فرد است که برنده شود یا از دیگر شرط بندی ها استفاده کند و از لذت پاداش‌های درونی بی بهره شود. پژوهش روانشناسان اجتماعی نشان داده است که پاداش‌های بیرونی می‌توانند برای فرد توجیه شده و به انگیزه های درونی تقلیل یابند (سینگ، ۲۰۱۱).

همچنین از دیدگاه شناختی بسیار حایز اهمیت است که فقدان اعتماد به توانایی‌های فرد، نسبت زیادتر انگیزه بیرونی به انگیزه درونی رابطه مستقیم تری با مشکلات انگیزشی مثل اضطراب امتحان و درماندگی اموخته شده در ابعاد انگیزه پیشرفت بخصوص پیشرفت تحصیلی دارد (اکلس و ویگفیلد، ۲۰۰۲).

انگیزه پیشرفت

بعد از پایان کار، نوک لوله اسلحه را با چوب پنبه ویا یک قطعه پارچه ویک شیء مسدود می‌کنیم تا بدین صورت از نیتریت ‌و نیترات درون لوله محافظت کرده وبتوان زمان شلیک گلوله را تخمین زد.

مرمی هایی که درصحنه جرم پیدا می‌شوند، هرگزنباید علامت گذاری یا شماره گذاری شوند،آن ها بایددرکاغذی نرم پیچانده شوند ودرلفاف ثانویه بسته بندی گردند. همه مرمی هایی که مدرک هستندبایدبه آزمایشگاه ارائه شوند.هرگز سعی نکنید مرمی راتمیز کنید.اگر مرمی درخون یا سایر سیالات بیولوژیکی غوطه ور است باید اجازه دهید در هوا خشک شود وسپس درکاغذ پوشانده و در جعبه خارجی قرار دهید(هنری لی،۱۳۸۳،ص۱۸۸).

چنانچه گلوله در دیوار، تنه درخت وامثال آن فرورفته باشد، باید با احتیاط و به نحوی اطراف آن خالی واز محل اصابت خارج گردد که اثر جدیدی روی آن ایجاد نشود یا آثار موجود روی آن از بین نرود وچنانچه با سطوح سخت همانند سنگ وفلزات تغییر شکل کلی پیدا نماید تا حدودی بتوان احتمال داد که مربوط به چه فشنگی است یا مربوط به چه فشنگی نمی تواند باشد(نجابتی،۱۳۸۶،ص۱۹۱).

پوکههایی که درصحنه جرم پیدا می‌شوند بایددرکاغذ نرم به عنوان لفاف اولیه پیچیده شده، به ‌طور جداگانه بسته بندی ودرلفاف ثانویه نظیرجعبه دارویی یا پاکت سکه قرارگیرد. پوکه های فلزی نباید علامت گذاری شوند. می توان روی پوشش پلاستیکی پوکه تفنگ های شکاری یا ساچمه ای علامت گذاری کرد. همانندمرمی ها،همه پوکه های مصرفی کشف شده درصحنه بایدبه آزمایشگاه جنایی ارائه شوند.در بسته بندی هریک هم بایستی دقت داشت به گونه ای که مثلاً حالت بسته بندی باعث نشودکه اسلحه ازحالت ضامن خارج شود ویا اینکه دقت شودکه نبایستی پوکه ها ومرمی ها با هم بسته بندی شود که برروی هم خراش ها ‌و خدشه هایی وارد آورند(هنری لی،۱۳۸۳،ص۱۸۱).

د:جمع‌ آوری اشیاء آغشته به بزاق دهان:

حدوداً ۷۰%از افراد جامعه سکرتر^[۲۳]هستند یعنی ازآزمایش بزاق دهان،منی، شیر،عرق بدن،اشک چشم می توان گروه خونی آن ها را مشخص کرد ولیکن ۳۰% بقیه نان سکرتر^[۲۴] هستند یعنی فقط از طریق آزمایش خون می توان بهگروه خونی آن ها پی برد.از این روی، هر شیء آغشته به بزاق دهان می توان یک سری اطلاعات را در اختیار ما بگذارد. ولیکن از این اطلاعات نمی توان به شناسایی یک شخص پی برد بلکه در جهت خط خوردن برخی از مظنونین به ما کمک می‌کند.

لیوان هایی که ازآنها نوشیدنی خورده شده، ته سیگارها، هسته‌های میوه، قاشق غذا خوری، فلوت وساز دهنی از جمله مدارک فیزیکی می‌باشند که ازروی آن می توان بزاق دهان ‌را کشف کرد. فلذا در صورت وجود آن ها بایستی هر یک را در یک ظرف جداگانه قرار داده ومحل کشف بروی کاغذ درج کرده وسپس از صحنه انتقال دهیم. چنانچه مقداری آب دهان در گوشه ای ریخته باشد ازقطره چکان ویا باند های استریل شده جهت جمع‌ آوری آن اقدام کرده وپس از خشک کردن درون ظروف مخصوص خود قرار می‌دهیم . جهت مقایسه کردن وکسب یک سری اطلاعات بهتر است که بروی کاغذهای مخصوص، آب دهان مظنونین ودرصورت توانایی، آب دهان مقتول را هم جمع‌ آوری کنیم.(نجابتی،۱۳۸۶،ص۱۹۵).

ر:جمع‌ آوری منی:

کشف منی در صحنه قتل در یافتن انگیزه قتل، چگونگی وقوع آن وشناسایی قاتل نقش بسزایی را بازی می‌کند.منی در صحنه قتل می‌تواند به صورت لکه مرطوب یا لکه های خشک باشد که نحوه جمع‌ آوری آن ها متفاوت است. لکه مرطوب را می توان به وسیله سوآپ، نمونه برداری کرد ویا با بهره گرفتن از قطره چکان یا سرنگ جمع‌ آوری نموده وآن را در داخل لوله آزمایش استریل قرار داد. گاهی اوقات به علت کوچک بودن لکه، جمع‌ آوری آن امکان پذیر نمی باشد. که در این حالت می توان از گاز یا نخ کتان استفاده نمود. نمونه های جمع‌ آوری شده را در معرضهوا خشک نموده وآن را در داخل ظرف استریل شده قرار می‌دهیم.

و در صورتی که لکه برروی بدن باشد با بهره گرفتن از گاز صددرصد کتانی ‌و مرطوب به وسیله آب مقطر به آرامی آن را برداشته ‌و بعد از خشک کردن در معرض هواداخل لوله آزمایش یا ظرف تمیز قرار می‌دهیم(کاهانی وگودرزی،۱۳۷۸،ص۵).

چنانچه روی لباس یا پارچه باشد، باید دقت شود که؛ اولاً، پارچه یا لباس مورد نظر در معرض جریان هوا کاملاً خشک وسپس بسته بندی شود. ثانیاًً، از تا کردن ومچاله نمودن البسه و پارچه های آغشته به منی خشک شده از محل لکه جداً خودداری شود. زیرا این امر باعث ریز شدن منی وبه تبع آن شکسته شدن اسپرماتوزوئیدهای داخل آن می شود وآزمایش های بعدی را با مشکلاتی مواجه می‌سازد. برای تشخیص محل لکه های منی روی البسه وپارچه هایی که مشکوک به داشتن چنین لکه هایی اند، از نور ماوراء بنفش استفاده می شود.

اگر منی نیز همانند خون بر روی یک شی سنگین غیر قابل حمل قرار داشته ‌باشد از طرق جذب کردن یا تراشیدن ویا جدا کردن استفاده می‌کنیم ولیکن بایستی دقت داشته باشیم که به منی آسیب نرسد چون از نظر ترکیب با خون متفاوت است.

۲-۶-۱۶- اقدامات مقدماتی پلیس برای شناسایی ودستگیری قاتلین:

ابعاد سلامت اجتماعی کیینز(۱۹۹۸)

انسجام اجتماعی

«ارزیابی فرد از کیفیت روابطش در جامعه و گروهای اجتماعی است فرد سالم احساس می‌کند که بخشی از اجتماع است و خود را با دیگران که واقعیت اجتماعی را می‌سازند، سهیم می‌داند.انسجام اجتماعی احساس بخشی از جامعه بودن، فکر کردن ‌به این که به جامعه تعلق دارد، احساس حمایت شدن از طریق جامعه و سهیم شدن در آن است. انسجام درجه‌ای است که در آن مردم احساس می‌کنند که چیز مشترک بین آن ها و کسانی که واقعیت اجتماعی آن ها را می‌رساند وجود دارد» (سام آرا، ۱۳۸۸: ۱۸).

پذیرش اجتماعی

دارا بودن گرایش‌های مثبت به افراد است، تأیید دیگران و یا به طور کلی پذیرفتن افراد با وجود برخی رفتارهای سردرگم و پیچیده است. این بعد از سلامت اجتماعی مترادف پذیرش خود است که فرد نسبت به خود و گذشته‌اش نگرش مثبت و حس خوبی دارد ناتوانی و ضعف‌هایش را می‌پذیرد، اجتماع و مردم در واقع او را با وجود تمام ضعف‌ها و جنبه‌های مثبت و منفی می‌پذیرند.

مشارکت اجتماعی

باوری است که فرد احساس می‌کند عضو حیاتی جامعه است و چیزهای با ارزشی برای ارائه به جامعه دارد. فعالیت‌های روزمره‌ او به وسیله­ جامعه ارزش‌دهی می‌شود مشارکت اجتماعی یعنی چه میزان فرد احساس می‌کند که آنچه انجام می‌دهد در اجتماع ارزشمند و در رفاه عمومی مؤثر است.

انطباق اجتماعی

اعتقاد ‌به این که یک جامعه­ قابل فهم، منطقی و قابلیت پیش‌بینی دارد. به جامعه و مفاهیم مربوط به آن و طرح‌های اجتماعی علاقمندند. مراقب در قبال دسیسه‌های اجتماعی هستند و احساس می‌کنند توانایی فهم آن چه در اطرافشان رخ می‌دهند را دارند. خود را با تصور این که در حال زندگی در یک دنیای عالی هستند، فریب نمی­دهند و خواسته و آرزوهایشان را برای فهم و درک زندگی ارتقا می‌دهند.

شکوفایی اجتماعی

دانستن و معتقد بودن فرد به جامعه‌ای در حال رشد و تکامل است که پتاسیل مثبت برای این رشد را دارد و همین تفکر سبب بالفعل شدن پتاسیل خود به شکل واقعی می‌شود. افراد سالم ‌در مورد شرایط آینده­ی جامعه امیدوار و قادر به شناخت نیروهای جمعی هستند و معتقدند خود و افراد دیگر از این رشد و نیروهای اجتماع بهره می‌برند و به اعتماد توان بالقوه‌ای که دارد این مسیر رشد و تکامل را کنترل می‌کنند(عبدلله‌تبار و همکاران، ۱۳۸۷).

۲-۴-هویت

هویت و نحوه­ شکل‌گیری آن مورد علاقه بسیاری از حوزه های علمی، از جمله روانشناسی است‌. هویت همواره مورد توجه روانشناسان تحولی‌نگر بوده است. شاید یکی از دلایل آن نقش مؤثر هویت بر عملکرد فرد در حوزه های مختلف ازجمله روابط فردی، روابط اجتماعی و سلامت اجتماعی نیز جز این عوامل است. اولین بار این واژه توسط فروید به طور ضمنی و بنام هویت دورنی در زمینه­ روانی – اجتماعی به کار رفته است منظور وی از بیان آن، آمادگی عمومی فرد برای زندگی و رهایی از تعصبات است. هویت حس تفاوت قائل شدن خود از دیگران است به کمک هویت است که فرد به مفهومی از خود می‌رسد در صورتی که این مفهوم با واقعیت اجتماعی وی در تضاد باشد موجب به خطر افتادن سلامت روانی و اجتماعی و هم چنین باعث ایجاد مشکلات رفتاری می‌شود و چه بسا سلامت جسمی را نیز تهدید کند. در فصل اول در باب تعریف هویت و سبک‌های آن صحبت شد در این بخش به دیدگاه چند تن از صاحب‌نظران این حیطه خواهیم پرداخت.

۲-۲-۱-اریکسون

از سال ۱۹۵۰ که اقای اریکسون اثر مربوط به هویت ، را منتشر ساخت، هویت به طور فراوان در موضوعات تجربی و نظری مطرح شدنظریۀ اریکسون ‌در مورد هویت، پیشینه­ پژوهشی قابل توجهی را در زمینه تحول هویت به وجودآورد که بیشترین آن­ها بر هویت شخصی^[۳۲] متمرکزند (شوارتز، زامبونگا، ویسکریچ و ونگ، ۲۰۱۰).« وی نخستین روان‌تحلیل‌گری بود که درباره تشکیل هویت در نوجوانی به طور جدی تحقیق کرد.رویکرد او بر اساس رویکرد بیولوژیکی فروید است که بر اساس جهت‌گیری روانی – جنسی به رشد شخصیت بود. ولی با تفاوت‌های مهمی از آن فاصله می‌گیرد. اریکسون از روان‌پویایی کلاسیک و تمرکز آن روی، اید و سائق‌های^[۳۳] لیپیدویی رشد فراتر رفت و روی ایگو و ظرفیت‌های انطباقی آن در محیط تأکید کرد. اریکسون نه تنها تصویر خوش بینانه‌تری از توانایی‌های انسان، طراحی کرد بلکه روان‌تحلیل‌گری را از آسیب‌شناسی به کارکرد‌های سالم تغییر داد. سرانجام اریکسون تشخیص داد که رشد شخصیت در نوجوانی پایان نمی­پذیرد و در سراسر زندگی ادامه می­یابد. او اظهار کرد اولین احساس من، تنها از طریق تاثیر متقابل به همراه اعتماد، با یک تصویر والدینی در دوران نوزادی شکل می‌گیرد. تشکیل هویت نخستین بار در طول نوجوانی انجام نمی‌شود بلکه نسبتا از طریق مراحل ابتدایی‌تر رشد، توسعه پیدا می‌کند و ادامه می‌یابد تا در سراسر زندگی تغییر پیدا کند و شکل تازه‌ای به خود بگیرد» (کروگر،۲۰۰۴؛ به نقل بدراقی، ۱۳۸۹: ۲۷و۲۸).

اریکسون معتقد است شکل­ گیری هویت فرایندی پویا و سازش است که در تمام عمر با تغیرات در میزان اکتشاف^[۳۴] ارزش­ها، باورها و تعهد^[۳۵] همراه فرد خواهد بود (مک­دریک، ۲۰۱۱).در این نظریه، هویت تجربه‌‌ی حسی هوشیار، پیوسته، قابل تغییر و تبدیل در برابر تغییرات محیط اجتماعی است که برخاسته از تعامل فرد با واقعیت اجتماعی است تشکیل و حفظ احساس قوی از هویت، اهمیت دارد و عدم وجود آن از نخستین عوامل تعیین‌کننده­ آسیب‌روانی و ناسازگاری است. اریکسون در هشت مرحله روانی – اجتماعی که مطرح می‌کند تکلیف ویژه‌ای جهت فائق آمدن بر بحران ( تصمیم هوشیارانه در مواجه­ با تکالیف رشدی) هر مرحله نام می‌برد که به منظور فراهم نمودن رشد مثبت باید به طور مناسبی حل شود. بحران هر مرحله از طریق ترکیب شدنِ سطح رشد فیزیولوژیک فرد با انتطارات جامعه، متناسب با دوره سنی، مشخص می‌شود (کالسنر^[۳۶]،۱۹۹۵).

اریکسون معتقد است رسیدن به یک هویت فردی در نوجوانی، در طول زمان و بر اساس تجربیات حاصل از برخورد درست اجتماعی صورت می‌گیرد. تعادل روانی نوجوان زمانی تضمین می‌شود که به شناخت از خود و جدایی خود از دیگران دست زند. و در صورتی به چنین هویتی نرسد به جای در ارتباط قرار گرفتن با مردم و تحرک، سرخورده و منزوی می‌شود به عبارتی به ابهام در نقش و ناهنجاری و عدم تعادل در رفتار دچار می‌شود (شولتز^[۳۷] ،۲۰۰۱).

اریکسون بیان می­ کند حل نشدن بحران هویت سبب کشیده شدن فرد به نقش ابهام و سردرگمی خواهد شد پیامدهایی از قبیل:

۱- ختلال در احساس زمان و وقت: دو دسته از جوانان درگیر هستند یک دسته که گذر زمان مهم نیست و برای کاری بیش ازحد وقت دارد و گروه دوم برعکس‌اند همه چیز به سرعت می­گذرد و وقت کافی برای انجام کار خود ندارند. ۲- احساس شدید نسبت به خویش : فکر جوان از دایره، خصوصیات بدنی، نقش و یا شغل بالاتر نمی‌رود. ۳- هویت منفی: رفتاری غریب و نامأنوس دارد جوان وظایفی را که اجتماع و خانواده بر عهده او گذاشته با تمسخر و خصمانه رد می‌کند ( احمدی، ۱۳۷۳).

توقف فکر: در این رویکرد، اعضا به سادگی به خود می‌گویند، افکار برانگیزاننده خشم را متوقف کن یا اینکه اگر ‌به این شیوه فکر کنم دچار دردسر می شوم ‌بنابرین‏«stop please».

تکلیف منزل: از اعضا می‌خواهیم مدل الیس، توقف فکر و راهبردهای مؤثر خود را ‌در مورد باورهای غیرمنطقی و بالاترین سطح خشم خود در طول هفته آتی تمرین کنند و جلسه بعد گزارش دهند.

جلسه ششم

در این جلسه، مفاهیم اساسی مدیریت خشم را که در جلسات گذشته ارائه شده است، خلاصه وار بیان می‌کنیم. باید توجه ویژه ای به توضیح و مرور مفاهیمی از قبیل سنجش خشم، نشانه های خشم، برنامه های کنترل خشم، دوره پرخاشگری و بازسازی شناختی شود. همچنین تلاش اعضا برای تهیه برنامه های کنترل خشم و ایجاد توازن بین راهبرهای شناختی، رفتاری، آنی و پیشگیرانه را مورد حمایت و تشویق قرار می‌دهیم.

ارزیای: از اعضای گروه می‌خواهیم، بالاترین سطح خشم مربوط به هفته گذشته خود را گزارش دهند. اطمینان حاصل کنیم که آن ها نمره ۱۰ را به موقعیت هایی اختصاص می‌دهند که در آن کنترل خشم خود را از دست می‌دهند و پیامدهای منفی را تجربه کرده‌اند. آن ها وقایع برانگیزاننده خشم خود را توصیف می‌کنند و ما در شناسایی و طبقه بندی نشانه هایی که در پاسخ به واقعه برانگیزاننده رخ داده کمک می‌کنیم. گزارش تکلیف A-B-C-D را دریافت می‌کنیم و بازسازی شناختی و توقف فکر را به توجه به واقعه فعال کننده هر عضو، اجرا می‌کنیم و در نهایت بررسی مختصری از برنامه کنترل خشم به آن ها ارائه می‌دهیم. در ادامه به اعضا می گوییم که این جلسه صرف مرور مفاهیم و آموزش های مفاهیم مربوط به جلسات گذشته می شود. ما هر یک از مفاهیم را مرور می‌کنیم و به سؤالات و ابهامات شما پاسخ می‌دهیم .

تکلیف منزل: از اعضا می‌خواهیم بالاترین سطح خشم مربوط به هفته آتی خود را ارزیابی و ثبت کنند و وقایع آغازگر خشم، نشانه های مرتبط و راهبرد های مورد استفاده در پاسخ ‌به این وقایع را شناسایی کنند و همچنان تلاش کنند که برنامه کنترل خشم مربوط به خود را تکمیل کنند.

جلسه هفتم و هشتم

این جلسات ‌به این دلیل ترکیب شده اند که برای آموزش مناسب جرئت ورزی، پرخاشگری، انفعال و مدل حل تعارض بیش از یک جلسه نیاز است. جرئت ورزی مهارتی اساسی برای تعاملات بین فردی و مدیریت خشم است که گروه، ۲هفته بر روی این مهارت تمرین خواهد کرد. در این جلسات مفاهیم جرئت ورزی، پرخاشگری، انفعال و مدل حل تعارض تعریف می شود. مدل حل تعارض راهبردی جرئت مندانه برای حل تعارض با دیگران است که اگر به خوبی اجرا شود، امکان آغاز خشم را به حداقل می رساند. پاسخ های منفعلانه و پرخاشگرانه ارثی نیست و یادگرفته شده است، ‌بنابرین‏ پاسخ های جرئت مندانه و استفاده از مدل حل تعارض قابل یادگیری است

ارزیابی: سطح بالای خشم اعضا در طول هفته گذشته را بررسی می‌کنیم و به برانگیزانندها، نشانگان و راهبردها ی هر عضو توجه می‌کنیم و با سایر اعضا به اشتراک می گذاریم و همچنین از اعضا می‌خواهیم پیشرفت خود را در تهیه برنامه کنترل خشمگزارش دهند.

آموزش جرئت ورزی: جرئت ورزی شامل مجموعه ای از مهارت ها و رفتارها است که یادگیری و تسلط بر آن ها نیاز به زمان و تمرین دارد. در این گروه ما بر روی جنبه مهم آموزش جرئت ورزی، یعنی حل تعارض، کار خواهیم کرد. بسیاری از تعارضات بین فردی زمانی رخ می‌دهد که شما فکر می کنید حقتان ضایع شده است. ما می‌توانیم بدون دادن پاسخ پرخاشگرانه این تعارضات را حل کنیم که چاره آن استفاده از مدل حل تعارض است. اولین واکنش هنگامی که شخص دیگری حقتان را ضایع می‌کند این است که آن را تلافی کنید و پیام مهم پرخاشگری این اسن که باورها، احساسات و افکار من مهم و احساسلات، افکار و باورهای شما، بی اهمیت و غیرمنطقی است. شیوه جایگزین برای رفتار پرخاشگانه، رفتار منفعلانه یا غیرجرئت ورزانه هست. عمل ‌به این شیوه نامطلوب است ، زیرا اجازه می‌دهد حقوق ما ضایع شود. در واقع پیام اصلی انفعال این است که احساسات، افکار و باورهای شما اهمییت دارد. با این تفاسیر از منظر مدیریت خشم، بهترین راه برخورد با شخصی که حقوق شما را تضییع کرده رفتار جرئت ورزانه هست. رفتار جرئت ورزانه شامل، دفاع از حقوق خود به شیوه ای محترمانه در برابر دیگران است. پیام اصلی جرئت ورزی این است که افکار و باورها و احساسات من مهم هستند و احساسات، افکار و باورهای شما هم به همان نسبت اهمیت دارند. با استفاده ای این رفتار جرئت ورزانه هست که می توانید بدون اینکه از پیامدهای منفی مرتبط با پرخاشگری و یا رفتار منفعلانه و غیر جرئت ورزانه رنج ببرید، احساسات،افکار و باورهای خود را نسبت به شخصی که حقوق شما را ضایع نموده است ابراز کنید. به طور خلاصه پرخاشگری شامل ابراز احساسات، افکار و باوره به شیوه نامناسب و نامحترمانه است در حالی که جرئت ورزی شامل دفاع از حقوق خود و ابراز احساسات، باورها و افکار به شیوه ای صادقانه، مستقیم ومناسب است که موجب نقض حقوق دیگران یا بی احترامی به آن ها نمی شود.

مدل حل تعارض: یکی از روش های رفتار جرئت مندانه، استفاده از مدل حل تعارض است که شامل پنج گام ساده است. گام اول شامل، شناسایی مشکلی است که موجب تعارض شده است(مثلا مشکل دیر کردن دوستم است). گام دوم، شامل شناسایی احساسات مرتبط با تعارض است(احساس رنجش و ناامیدی). گام سوم، شامل شناسایی پیامد مشکلی است که ایجاد تعارض ‌کرده‌است(دیر رسیدن شما به کلاس). گام چهارم، شامل تصمیم گیری درمورد این مهم است که آیا این تعارض آنقدره مهم هست که برای حل کردنش اقدام بکنم؟یا اینکه بهتر است پشم پوشی کنم(مثلا مهم است) و در نهایت گام پنجم، حل تعارض است. در گام پنجم، برنامه طرف مقابل بررسی می شود که چرا او این رفتار را انجام داده و یا آن حرف را زده است که تعارض ایجاد شده است؟(متوجه می شوم که دوستم درگیر موضوع مهمی بوده یا زمان لازم برای به موقع رسیدن را نداشته است).مدل حل تعارض حتی زمانی که تعارضات حل نمی شود باز هم مهم است، چرا که رفتار به شیوه جرئت مندانه به جای رفتار پرخاشگرانه یا منفعلانه، احساس خوبی را در ما ایجاد می‌کند.(برای مثال، اگر شما تصمیم بگیرید دیگر دنبال دوستتان برای مدرسه رفتن نروید، این کار را با علم به اینکه در ابتدا برای حل تعارض به شیوه ای جرئت مندانه تلاش نموده اید انجام می دهید).

با عنایت ‌به این مسئله که همه جرائم علیه امنیت خارجی و داخلی به نوعی به استقلال و تمامیت ارضی کشور نیز ربط پیدا می‌کند ، لذا تحت شمول این عبارت قرار می گیرند. اما با توجه به اینکه جرائم علیه امنیت داخلی و خارجی به طور جداگانه مورد تصریح ماده ۵ قرار گرفته ، می توان گفت که صرفا در حال حاضر ماده ۲۰ قانون مجازات جرائم نیروهای مسلح مصوب ۱۳۸۲ این جرم را پیش‌بینی ‌کرده‌است . این ماده مقرر می‌دارد : «هر نظامی که به نحوی از انحاء برای جدا کردن قسمتی از قلمرو حاکمیت جمهوری اسلامی ایران یا برای لطمه وارد کردن به تمامیت ارضی یا استقلال کشور جمهوری اسلامی ایران یا برای لطمه وارد کردن به تمامیت ارضی یا استقلال کشور جمهوری اسلامی ایران اقدام نماید ، به مجازات محارب محکوم می شود». ^[۱۱۰] بدین ترتیب چنانچه یک فرد نظامی در خارج از قلمرو حاکمیت ایران مرتکب چنین جرمی شود برای تعقیب و مجازات او مطابق اصل صلاحیت واقعی ، محاکم ایران صالح به رسیدگی خواهند بود.

۲- اعتبار کشور

جرائمی وجود دارد که در جهت ضربه به اعتبار یک کشور انجام می شود.این جرائم که مضر به اعتبار کشور است ممکن است صدمات جبران ناپذیری به کل بدنه حکومت به وجود آورد از این جهت محاکم از اصل صلاحیت واقعی در دفاع از اعتبار کشور استفاده می‌کنند. منافعی که مقنن ایرانی در ماده ۵ قانون مجازات اسلامی به حمایت از آن ها می پردازند مربوط به حفظ حیثیت و اعتبار کشور است . عمل ارتکابی در خارج از قلمرو کشور ایران ممکن است اعتبار کشور را متزلزل سازد و اعتماد جامعه بین‌المللی را نسبت به کشور ایران مخدوش سازد . این عمل در صورت وقوع ، از طرف مقنن ایرانی جرم شناخته شده و قابل مجازات اعلام گردیده است ، بدون اینکه در این تشخیص ، تابعیت مرتکب نقشی ایفا نماید، اعمال مورد نظر مقنن در این مبحث کلا از جرائم جعل و استفاده ازسند مجعول هستند.^[۱۱۱]

مصادیق این جرائم مطابق ماده ۵ قانون مجازات اسلامی عبارتند از :

۱ـ جعل فرمان یا دستخط یا مهر یا امضاء مقام رهبری و یا استفاده از آن .

این جرم دقیقاً در ماده ۵۲۴ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۵ پیش‌بینی گردیده است این ماده مقرر می‌دارد . هر کس احکام یا امضاء یا مهر یا فرمان یا دستخط مقام رهبری و یا روسای سه قوه را به اعتبار مقام آنان جعل کند یا با علم به جعل و تزویر استعمال نماید، به حبس ازسه تا ۱۵ سال محکوم خواهد شد . بدین تربیت چنانچه شخص در خارج از کشور مرتکب این جرم شود مطابق با اصل صلاحیت واقعی ، قوانین و محاکم ایران برای رسیدگی به جرم او صالح خواهند بود.

۲ـ جعل نوشته رسمی رئیس جمهور یا رئیس مجلس شورای اسلامی و یا شورای نگهبان و یا رئیس مجلس خبرگان یا رئیس قوه قضائیه یا معاونان رئیس جمهور یا رئیس دیوانعالی کشور یا دادستان کل کشور یاهر یک از وزیران با بهره گرفتن از آن ها .

این قبیل جرائم هم دقیقاً در ماده ۵۲۴ و بند ۱ ماده ۵۲۵ قانون مجازات اسلامی پیش‌بینی شده است ماده ۵۲۴ در فوق ذکر شد ماده ۵۲۵ و بند آن بشرح زیر است .

هر کس یکی از اشیای ذیل را جعل کند یا با علم به جعل یا تزویر استعمال کند یا داخل کشور نماید ، علاوه بر جبران خسارت وارد به حبس از یک تا ده سال محکوم خواهد شد :

۱ـ احکام یا امضاء یا مهر یا دستخط معاون اول رئیس جمهور یا وزراء یا مهر یا امضاء اعضای شورای نگهبان یا … از حیث مقام رسمی آنان .

این نکته را نیز باید یادآور شد : برای اعمال اصل صلاحیت واقعی قوانین کیفری ایران لازم است.

اولاً عنوان خاص مجرمانه ، در یکی از بندهای چهار گانه ماده ۵ قانون مجازان اسلامی مورد تصریح قرار گرفته باشد .

ثانیاًً همین عنوان خاص مجرمانه درمواد دیگر قانون مجازات اسلامی ، به ‌عنوان یک جرم مورد شناسایی قرار گرفته و برای آن مجازات تعیین شده باشد . در غیر اینصورت نمی توان قائل به اعمال صلاحیت واقعی بود . لذا چنانچه شخص بیگانه ای در خارج از کشور مرتکب جرم جعل امضاء یکی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی (غیر از رئیس آن ) شود از این حیث قابل تعقیب و محاکمه و مجازات در دادگاه های ایران نیست.^[۱۱۲]

۳ ـ نظام اقتصادی کشور

مجموعه روابطی که حول تولید یا مبادله ی کالا بر اساس قاعده ی مالکیت شکل می‌گیرد ،نظام اقتصادی را به وجود می آورد نظام اقتصادی یک کشور در واقع «مجموعه ی عناصر مرتبط به هم است که برای تحقق اهداف معینی در زندگی انسان، در کنار یکدیگر قرار گرفته اند.و صدمه ‌به این نظام لطمات جبران ناپذیری را به وجود خواهد آورد.قانون گذاران برای تعقیب و مجازات ورسیدگی به اعمالی که به نضام اقتصادی صدمه می زند از اصل صلاحیت واقعی استفاده می‌کنند .

با توجه به ماده ۵ قانون مجازات اسلامی جرائمی را که به نظام اقتصادی کشور صدمه وارد می‌کنند عبارتند از :

۱ـ جعل اسکناس رایج ایران یا اسناد بانکی ایران : مصادیق این جرم در بند ۵ ماده ۵۲۵ و نیز ماده ۵۲۶ قانون مجازات اسلامی پیش‌بینی گردیده است .

مطابق بنده ۵ ماده ۵۲۵ هر کس اسکناس رایج داخلی یا خارجی یا اسناد بانکی نظیر براتهای قبول شده از طرف بانک‌ها یا چکهای صادره از طرف بانک‌ها و سایر اسناد تعهد آور بانکی را جعل کند یا به علم به جعل و تزویر استعمال کند به حبس از یک تا ده سال محکوم خواهد شد .

همچنین مطابق ماده ۵۲۶ هر کس اسکناس رایج داخلی یا خارجی یا اسناد بانکی نظیر براتهای قبول شده از طرف بانک‌ها یا چکهای صادره از طرف بانک‌ها و سایر اسناد تعهد آور بانکی و نیز اسناد یا اوراق بهادار یا حواله های صادره از خزانه را به قصد اخلال دروضع پولی یا بانکی یا اقتصادی یا بر هم زدن نظام و امنیت سیاسی و اجتماعی جعل کند یاوارد کشور نماید یا با علم به مجعول بودن استفاده کند، چنانچه مفسد و محارب شناخته نشود ، به حبس از پنج تا بیست سال محکوم می شود .

۲ـ جعل اسناد خزانه و اوراق قرضه صادره و یا تضمین شده از طرف دولت .

مصادیق این جرم نیز در ماده ۵۲۶ قانون مجازات اسلامی که در بالا ذکرشده ، پیش‌بینی گردیده است .

۳ـ شبیه سازی و هر گونه تقلب ‌در مورد مسکوکات رایج داخلی .

مصادیق این جرم در مواد ۵۱۸ الی ۵۲۲ قانون مجازات اسلامی پیش‌بینی گردیده است . بدین ترتیب چنانچه شخصی در خارج از کشور مرتکب هر کدام از جرائم فوق شود ، ‌بر اساس اصل صلاحیت واقعی در ایران تعقیب ، محاکم و مجازات خواهد بود.

گفتار دوم : ارزیابی وتحلیل سیاست کیفری ایران و لبنان

الف) تحلیل سیاست کیفری ایران در قبال اصل صلاحیت واقعی

در این مبحث سعی بر آن است در ابتدا به ساله تحلیل موضوع حقوق ایران نسبت به موازین حقوق جزای بین‌المللی و پس از آن به تحلیل موضوع حقوق ایران ‌بر اساس موازین شرعی پرداخته خواهد شد .

۱ـ تحلیل موضع ایران ‌بر اساس موازین حقوق بین‌المللی