• Esmaeilnejad, A., Aminfar, H., Shafiee Neistanak, M./Numerica investigation of forced convection heat transfer through microchannels with non-Newtonian nanofluids/International Journal of Thermal Sciences/2014/p 76-86.

• Keshavarz, Moraveji, M., Haddad, S.M.H., Darabi, M./Modeling of forced convective heat transfer of a non-Newtonian nanofluid in the horizontal tube under constant heat flux with computational fluid dynamics/International Communications in Heat and Mass Transfer/2012/p 995–۹۹۹٫

• Kalteh, M., Abbassi, A., Saffar-Avval, M., Harting Jens/Eulerian–Eulerian two-phase numerical simulation of nanofluid laminar forced convection in a microchannel/ International Journal of Heat and Fluid Flow/2011/p 107–۱۱۶٫

• Manca, O., Nardini, S., Ricci, D./A numerical study of nanofluid forced convection in ribbed channels/Applied Thermal Engineering/2012/p 280-292.

• Hojjat, M., Etemad, S.Gh., Bagheri, R., Thibault, J./Convective heat transfer of non-Newtonian nanofluids through a uniformly heated circular tube/International Journal of Thermal Sciences/ 2011/p 525-531.

• Salman, B.H., Mohammed, H.A., Munisamy, K.M., Kherbeet, A.Sh./Characteristics of heat transfer and fluid flow in microtube and microchannel using conventional fluids and nanofluids/ Renewable and Sustainable Energy Reviews/2013/p 848–۸۸۰٫

• Salma, Halelfadl., Ahmed Mohammed, A., Normah, M.G., Thierry, M., Patrice, E., Robiah, A./Optimization of thermal performances and pressure drop of rectangular microchannel heat sink using aqueous carbon nanotubes based nanofluid/Applied Thermal Engineering/2014/p 492-499.

• Hojjat, M., Etemad, S.Gh., Bagheri, R., Thibault, J./Turbulent forced convection heat transfer of non-Newtonian nanofluids/Experimental Thermal and Fluid Science/2011/p 1351–۱۳۵۶٫

• Hojjat, M., Etemad, S.Gh., Thibault, J./Rheological characteristics of non- Newtonian nanofluids: Experimental investigation/ International Communications in Heat and Mass Transfer/2011/p 144–۱۴۸٫

• Yarin, L.P., Mosyak, A., Hetsroni, G./Fluid Flow, Heat Transfer and Boiling in Micro-Channels/ Springer,Verlag Berlin Heidelberg/ 2009.

• Bianco, V., Manca, O., Nardini, S./Numerical investigation on nanofluids turbulent convection heat transfer inside a circular tube/International Journal of Thermal Sciences/2011/p 341-349.

• Kandlikar, S., Garimella, S., Li, D., Colin, S., R King, M./Heat Transfer and Fluid Flow in Minichannels and Microchannels/Elsevier/ USA/ 2006.

• Ohadi, M., Choo, K., Dessiatoun, S., Cetegen, E./Next Generation Microchannel Heat Exchangers / Springer/ New York Heidelberg Dordrecht London/ 2013.

• Tuckerman, D.B., Pease, R.F./High performance heat sinking for VLSI/ IEEE Electron. Dev.Letts. EDL-2/1981/p 126–۱۲۹٫

• Gnielinski, V./New equations for heat and mass transfer in turbulent pipe and channel flow/Int.Chem. Eng/1976/p 359–۳۶۸٫

Title:
Numerical simulation of forced convection of non-newtonian nanofluid flow in microtubes
Abstract:
In this study, turbulent flow of a non-Newtonian nanofluid is simulated in a microchannel with a circular cross section. At first, the types of microchannels classification, manufacturing methods of microchannels, also benefits and challenges of microchannels is expressed. After that, different models in describing the behavior of non-Newtonian fluids And then The concept of nanofluids, the techniques of nanoparticle production and preparation of nanofluids, different models for expression the termophysics properties of nanofluids like density, specific heat coefficient, thermal conductivity and dynamic viscosity is described. Also Suitable models were selected for the purposes of this study. By using CFX Software, equations of conservation of mass, conservation of momentum and conservation of energy is solved for turbulent flow of non-Newtonian fluid of aqueous solution 0.5% wt. of carboxymethyl cellulose and also for nanofluids containing CuO particles in the mentioned non-Newtonian fluid. Velocity fields, pressure and temperature of nanofluids obtained and calculated by analyzing the results of the heat transfer coefficient and Nusselt number of nanofluids. The effects of volume fraction or concentration of nanoparticles, Reynolds number and diameter nanoparticles have been studied on the results which represents an increase in heat transfer coefficient and Nusselt number by using Newtonian nanofluids compared to base Newtonian fluid. There is a direct relationship between this increase by volume fraction and Reynolds number. Also by decrease the diameter of the nanoparticles, heat transfer coefficient increases.
Keywords:Nanofluid, Non-Newtonian Fluid, Turbulent Flow, Nuselt Number.

Mazandaran University of science and technology
faculty of Mechanical engineering
Numerical Simulation of Forced convection of Non-Newtonian Nanofluid Flow in Microtubes
By
Mobin yaghmatalab
Thesis submitted to the
faculty of the engineering of the
Mazandaran University of science and technology
In partial fulfillment of the
requirements for the degree of
Master of science
in
Mechanical engineering
supervisor
Prof.Ali Akbar Ranjbar
Advisor
Ali Rahimi Gheinani
Winter 2015

• Passive techniques ↑

• Active techniques ↑

• Vortex heat transfer enhancement ↑

• Micro-channels ↑

• Nanofluid ↑

• Tuckerman ↑

• Pease ↑

• Very large-scale integrated ↑

• Suo ↑

اقسام حکم تکلیفی:
۳-۱-۲-۱-۱ وجوب: آنچه که ترک آن جایز نیست.
۳-۱-۲-۱-۲٫ حرمت: آن چه که فعل آن جایز نیست.
۳-۱-۲-۱-۳٫ ندب (استحباب): آن چه که فعل آن برتری دارد.
۳-۱-۲-۱-۴٫ کراهت: آن چه که ترک آن برتری دارد.
۳-۱-۲-۱-۵٫ اباحه: آن چه که فعل و ترک آن جایز و برابر است.^[۵۰]
«این‌ها اقسام احکام تکلیفی در شرع است ولی از نظر حقوق موضوعه هر عملی یا لازم است «واجب» یا ممنوع «حرام» و یا جایز «مباح» و دو قسم دیگر یعنی استحباب و کراهت در حقوق موضوعه وجود ندارد».^[۵۱]

۳-۱-۲-۲٫ حکم وضعی

«قسم دیگری است از احکام شرعی، که مستقیما به انسان و رفتار و گفتار او مربوط نمی‌شود. بلکه وضع مشخص و معینی را قانونگذاری می‌کند. که به طور غیر مستقیم، بر اعمال و رفتار انسان، اثر می‌گذارد؛ مانند حکم زوجیت که بیان کننده وجود رابطه و وضعیت خاصی بین زن و شوهر است و باعث ایجاد حقوق و تکالیفی میان آن دو می‌شود».^[۵۲]
علت نام‌گذاری حکم وضعی به این عنوان به خاطر این است که غالباً موضوع و زمینه برای حکم تکلیفی است، به عنوان مثال مردی که قصد ازدواج با زنی را دارد آن زن نباید با مرد دیگری پیوند زوجیت داشته باشد در غیر این صورت ازدواج جدید صحیح نخواهد بود و هر گونه زندگی و ارتباط زناشویی برای آن دو حرام است. در این مثال زوجیت حکم وضعی است که زمینه تحقق یافتن حکم تکلیفی حرمت است.^[۵۳]

۳-۱-۲-۲-۱٫ اقسام حکم وضعی
«احکام و ضعی به تعداد خاصی محصور نیست»،^[۵۴]بلکه می‌توان گفت «کلیه احکام شرعی به جز احکام پنج گانه تکلیفی، جزء احکام وضعی به شمار می‌آیند».^[۵۵] از جمله احکام وضعی که می‌توان به آن‌ها اشاره کرد صحت، فساد، بطلان، سببیت، شرطیت، مانعیت، علامت، یا تعیین اندازه چون کریت، ومسافت ونیز حجیت، بدلیت، حریت، رقیت، وکالت، زوجیت، ملکیت، کلیت، جزئیت، قضا، ادا، نیابت، تولیت و … می‌باشند.^[۵۶]
میان احکام تکلیفی و احکام وضعی، رابطه‌ای جدایی‌ناپذیر وجود دارد، زیرا هیچ حکم وضعی را نمی‌توان یافت که در کنار آن حکم یا احکام تکلیفی وجود نداشته باشد، به عنوان مثال زوجیت و ملکیت که از احکام شرعی وضعی می‌باشند، در کنار آن‌ها احکام تکلیفی متعددی دیده می‌شود، از قبیل وجوب انفاق شوهر بر زن، وجوب تمکین زن نسبت به شوهر، حرمت تصرف در ملک دیگری، مگر با اذن مالک، حرمت غصب ملک و…^[۵۷]

۳-۲٫ بیان ویژگی‌های حکم شرعی^[۵۸]:

۳-۲-۱٫ قاعده شرعی ریشه آسمانی و دینی دارد:
شرع اسلامی از جانب خداوند تعالی است که یا از طریق وحی به شکل آیات قرآنی نازل شده است یا به صورت وحی از جهت معنایی و بدون لفظ در قالب سنت نبوی به دست ما رسیده است. آن دسته از قواعد شرع که از طریق اجتهاد به دست آمده، با قرآن و سنت فراهم گردیده است. اصل شرع، قرآن کریم است؛ قرآنی که هم دین است و هم قانون.
۳-۲-۲٫ یک قاعده رفتاری است:
قاعده شرعی، از این جهت که یک قاعده رفتاری است با قاعده حقوقی مشابه است. قاعده شرعی چگونگی رفتار فرد را مشخص می‌کند و تکالیفش را در زندگی آن گونه که باید باشد تنظیم می‌کند. قاعده شرعی تکلیف فرد را در مقابل پروردگار خودش و سایر مردم تنظیم می‌کند و مقتضای آن این است که آنچه قاعده شرعی از مکلف می‌خواهد، بیش از آن چیزی است که قاعده حقوقی در پی آن است، به گونه‌ای که قاعده شرعی، با عقیده و اخلاق باعث سوق انسان به سوی کمال روحی و اخلاق نیکو می‌شود.
۳-۲-۳٫ ظاهر و باطن رفتار انسان را کنترل و تنظیم می‌کند:
در نظر شرع، معیار قضاوت در رفتار، معیاری دو بعدی است: ظاهری یا خارجی که انسان را در مقابل رفتار ظاهری خود و آثار آن، مسئول می‌داند و باطنی و درونی که به داخل نفس نفوذ می‌کند و از نیات آن پرده بر می‌دارد. اگر شخص به خاطر صحت ظاهری اقدامات و رفتارش از رسیدگی قضایی رهایی یابد، در صورتی که هدفش بد و نیتش خبیث باشد از نظر شرع گناهکار محسوب می‌شود. پس آنچه قاعده حقوقی پذیرفته است، از جهت اینکه، حکمش متوجه رفتار خارجی افراد است نه تنها در قاعده شرعی مردود نیست، بلکه مورد تأیید نیز است. وقتی شخص، نیت انجام کاری را می‌کند ولی این نیت با فعل همراه نمی‌شود و تنها در گوشه‌ای از باطن شخص، به صورت هواهای نفسانی و وسوسه باقی می‌ماند اسلام شخص را به خاطر این نیت، مورد مؤاخذه قرار نمی‌دهد.
در این روش، برای مردم رحمتی است؛ زیرا تجرد از فکر و از جمله تفکر بد، امری غیرممکن است. مؤاخذه انسان به خاطر صرف تفکر در امر معینی، تکلیف مالایطاق است و مستلزم حرج است، به همین دلیل خداوند می‌فرماید: «لا یکلف الله نفسا الا وسعها لها ما کسبت و علیها ما اکتسبت»^[۵۹]؛ یعنی هر نفسی، اجر آنچه از کارهای خیر، کسب کرده را می‌برد و سنگینی و گناه اعمال شری که انجام داده است، بر عهده اوست. اسلام نیز مانند حقوق، گناه و مجازات را از حدیث نفس زشت که در همان حد باقی مانده است، بر داشته است. از جهت دوم، شرع اسلامی فقط به بیان حکم رفتار خارجی افراد اکتفا نمی‌کند و به داخل نفوس نیز نفوذ کرده، از مقاصد آن پرده بر می‌دارد تا قصد انسان را نیز در اعمالش، مورد کنترل قرار دهد. بر این اساس، هرکس با قواعد شرعی مخالفت کند و بتواند از نظارت دنیوی بگریزد، از نظارت عالی که مخصوص خالق داناست، نمی‌تواند خلاصی یابد و کسی که چنین تخلفی کند، بی‌تردید جزای اخروی‌اش را خواهد دید که این موضوع قوی‌ترین عامل برای اطاعت از قواعد شرعی در آشکار و نهان است.
۳-۲-۴٫ خطابی است که متوجه اشخاص جامعه می‌شود:
قاعده شرعی خطابی است که در مورد اشخاص مطرح می‌شود و منظور از شخص، کسی است که برای وجوب حقوق مشروع به نفع او یا بر عهده او، صلاحیت داشته باشد. خواه انسان باشد که شخص طبیعی نامیده می‌شود و خواه غیر انسان باشد که شخص حقوقی، نامیده می‌شود. تا وقتی که انسان یک موجود اجتماعی است قاعده شرعی از این جهت که فقط در اجتماع وجود دارد، مانند قاعده حقوقی است.
۳-۲-۵٫ عام و مجرد است:
قاعده شرعی در این مورد به سان قاعده حقوقی است و بر هر کس یا هر واقعه یا فعلی که واجد شرایط معین‌شده در شرع باشد قابل تطبیق و اجراست. گر چه از برخی از آیات قرآنی و سنت نبوی چنین به نظر می‌رسد که گویا گاهی اوقات، فرد معین یا فعل شخصی را بذاته، مدنظر قرار داده است، ولی آنچه از حکم شرعی مستفاد می‌شود، بر هر کس و هر فعلی که آن صفات در او وجود داشته باشد، منطبق می‌شود. در کتاب مجامع یک قاعده کلی بیان شده است و آن این است که حکم در مورد جنس مراعات می‌شود نه در مورد افراد؛ یعنی قاعده شرعی یا حکم شرعی مانند قانون عام است و برای یک فرد معین یا حالت معین وضع نشده است.
۳-۲-۶٫ با وجود جزای دنیوی و اخروی برای آن، الزام‌آور است:
قاعده شرعی، برای اینکه الزام‌آور و لازم الاحترام باشد لازم است جزایی همراه داشته باشد که بر متخلفین واقع شود؛ زیرا اگر قاعده شرعی، بدون ثواب یا جزا باشد چیزی که مردم را به پیروی از آن وادارد وجود ندارد. مخالفت با این قاعده امری است محتمل، زیرا مردم اراده آزاد دارند و ممکن است که در مقابل آن عصیان کنند و با توجه به این معنای عام، قاعده شرعی با قاعده حقوقی هماهنگ و سازگار است.

۳-۳٫ مراحل حکم شرعی

در نزد بسیاری از اصولیون حکم شرعی دارای چهر مرحله به شرح زیر است^[۶۰]:
۳-۳-۱٫ مرحله اقتضا یا مرحله نفس الامر: که مرحلۀ علم به مصالح و مفاسد شیء است که قانون‌گذار تصور مضار و منافع را نموده و جوانب آن را در نظر می‌گیرد.
۳-۳-۲٫ مرحله جعل و انشاء یا مرحله اثبات: هرگاه حکمی دارای مصلحت باشد و علاوه بر آن واجد شرایط و فاقد موانع باشد و قانون‌گذار آن را تبدیل به قانون کند و تصمیم بر ایجاد و انشاء آن نماید.
۳-۳-۳٫ مرحله فعلیت یا امتثال: هرگاه حکم انشاء شده توسط قانون‌گذار و سفیران و مبلغین او به جامعه و عموم مردم ابلاغ شد، تکالیف شرعی و قانونی بر مردم فعلیت پیدا خواهد کرد.
۳-۳-۴٫ مرحله تنجز: هرگاه حکم فعلیت یافته به اطلاع و آگاهی مردم رسید و مدتی از انتشار حکم گذشت (مثلاً ۱۵ روز پس از انتشار قوانین مطابق قانون مدنی) و به مرحله ثواب و عقاب یا مجازات مجرم و اخذ خسارت از متخلف رسید، آن را مرحله تنجز حکم گویند.
برخی از فقها به چهار مرحله‌ای بودن حکم اشکال گرفته و اظهار داشته‌اند: حکم دارای مرحله انشاء و فعلیت است. مرحله جعل حکم برای موضوعش به نحو قضیه حقیقیه است بدون اینکه نظر به حال موضوع از جهت وجود و عدم داشته باشد صرفاً در مقام جعل و انشاء مثلاً بیان تصرف در مال غصبی حرام یا ممنوع است که در صورت تحقق غصب، حرمت ثابت است و ثبوت حکم برای موضوع به فرض وجود و تحقق موضوع است^[۶۱].
احکام شرعی تا نسبت به مکلفین فعلیت پیدا نکنند ثواب و عقابی بر آن‌ها مترتب نیست و این فعلیت از طریق امر توسط شارع ممکن و میسر می‌شود، زیرا تا شارع نسبت به احکام شرعی امر نکند عمل به آن‌ها لازم نیست و در نتیجه ثواب و عقابی بر آن‌ها مترتب نمی‌شود. به نظر نگارنده در مراحلی که برای حکم شرعی ذکر گردید در مرحله فعلیت است که اوامر مولوی اهمیت پیدا می‌کنند، پس مسامحتاً می‌توان مرحله سوم از مراحل حکم شرعی را مرحله اوامر مولوی و مرحله تنجز را مرحله ضمانت اجرای اوامر مولوی نامید.

۴٫ امر ارشادی و مولوی:

امر از لحاظ دلالت بر وجوب و عدم وجوب به دو دسته تقسیم می‌شود:

1. 1. امر مولوی ۲٫ امر ارشادی

امر مولوی همان بعث حقیقی و طلب واقعی مولی از مکلف است و منشأ آن به عقیده عدلیه مصلحتی است که غالباً در متعلق امر نهفته است. مثلاً نماز و روزه به جهت داشتن ملاک و مصلحت لازم الاستیفاء متعلق امر مولوی قرار گرفته است. قید «غالباً» اشاره به مواردی از امر مولوی است که مصلحت در متعلق امر نیست بلکه مصلحت در بعث مولی و انبعاث عبد است، مثل اوامر امتحانی که منظور مولی از امر، تحقیق مأمور به نیست بلکه می‌خواهد میزان عبودیت مکلف را آزموده و روحیه اطاعت را در وی تقویت کند، مانند دستوری که به حضرت ابراهیم در مورد ذبح فرزندش داده شد که حد اطاعت چنان امری مجرد انبعاث از امر است، لذا قبل از آنکه به عمل مأمور به اقدام کند گفته شد (لقد صدقت الرؤیا)؛ بنابراین در موارد امر امتحانی، گرچه امر صادرشده مولوی است، اما مصلحت در امر است نه در مأمور به.
در امر مولوی مصلحت در متعلق بعث و طلب ملاک امر مولوی قرارگرفته و به عنوان نتیجه امر مولوی آمده است: «… بحیث یحکم العقل…»، یعنی در مورد امر مولوی عقل حکم می‌کند که مکلف در صورت امتثال آن پاداش دارد و در صورت نافرمانی کیفر خواهد دید. اغلب فرمان‌های شارع نیز از نوع امر مولوی است، مثلاً وقتی مولی به نماز یا روزه فرمان می‌دهد و مکلف آن را امتثال می‌کند، دو نتیجه بر آن مترتب می‌شود: یکی تحقق هدف و مقصود مولی از آن فرمان که همان رسیدن مکلف به مصالح موجود در نماز و روزه است؛ و دیگری حکم عقل به اینکه در اثر امتثال آن دستور سزاوار پاداش است.
امر ارشادی: در کتاب مذکور امر ارشادی این‌گونه تعریف شده است: « هو البعث الصوری الذی لیس بطلب و امر حقیقته بل لیس بالدقه الا اخبارا عن مصلحه الفعل و ارشادا و هدایه الی فعل ذی صلاح بحیث لا یترب لدی العرف و العقلا الا الوصول الی مصلحه العمل المرشد الیه و علی مخالفته الا فوت تلک المصلحه»
«امر ارشادی، امری صوری و ظاهری است که از حقیقت طلب، بهره ای ندارد، بلکه اگر به دقت بررسی شود، چیزی نیست جز خبر دادن از مصلحت فعلی که غالبا در امر دیگری ولو عقلی خواسته شده، یا از مفسدت ترکی که در نهیی وجود دارد»
بر امر ارشادی طلب و بعث واقعی نیست، بلکه فقط از نظر صورت ظاهر به شکل امر بیان شده است وگرنه امر حقیقی نیست بلکه امر مجازی است، زیرا حقیقت امر آن است که آمر چیزی را از مأمور طلب کند حال آنکه چنین طلبی در امر ارشادی وجود ندارد.
به عبارتی دیگر اگر مولا بر کرسی تشریع نشسته و فرمان داده باشد، حکم صادرشده مولوی است و اگر دوستانه و به عنوان «اِنَّهُ اَحَدُ العُقَلاءِ» دستور داده باشد حکم ارشادی محض است.
اوامر مولوی تکلیف جدید و مستقلی بر مکلف بار می‌کند و چنین اوامری ناظر به دستورات دیگری نیست. از همین رو برخی اوامر ارشادی را اوامر تأکیدی و اوامر مولوی را اوامر تأسیسی نامیده‌اند.^[۶۲].

۴-۱٫ ملاک تشخیص امر ارشادی و مولوی:

تعریفی که از امر ارشادی و مولوی ارائه شد هرچند که بخشی از حقیقت را در این زمینه به همراه دارد، ولی قادر به تبیین مرز دقیق و قاطعی بین امر ارشادی و مولوی نیست، یعنی صرفاً با اعتماد به آن نمی‌توان موارد امر مولوی را از امر ارشادی بازشناخت. وجود مصلحت در متعلق امر و حقیقی بودن بعث و طلب، چیزی نیست که به تنهایی برای تشخیص امر مولوی از امر ارشادی بتوان به آن بسنده کرد. همچنین ترتب ثواب و عقاب یا عدم ترتب آن امری است که تنها پس از احراز مولوی یا ارشادی بودن امر می‌توان درباره آن داوری کرد. به عبارت بهتر ثواب و عقاب نتیجه مولوی بودن امر است، لذا باید با ملاکی دیگر به شناسایی و تشخیص امر مولوی و ارشادی پرداخت و همین اشکال (علاوه بر اشکالات دیگری که در بالا ذکر شد) در نارسایی تعریف مذکور کفایت می‌کند.
قبل از طرح بحث در مورد ملاک تشخیص امر ارشادی از امر مولوی یادآوری این مطلب مفید به نظر می‌رسد که در میان اوامر شرعی وارد در کتاب و سنت، اغلب اوامر از نوع امر مولوی می‌باشند یعنی شارع با توجه به مصالح و ملاکاتی واقعی و با اتکا به موضوع مولویت خود، دستوراتی را در جهت مصالح بندگان صادر نموده است. در عمل نیز در تعیین موارد امر ارشادی و مولوی اختلاف چندانی میان دانشمندان بروز نکرده است. مع‌الوصف در موارد تعیین مولوی یا ارشادی بودن امر از نظر ثمره عملی حائز اهمیت است و نیازمند به دقت و توجه فوق‌العاده‌ای است.
درباره تعیین مرز دقیق بین امر مولوی و ارشادی چندین احتمال وجود دارد:

مجتهد باید به مسائل زمان خود احاطه داشته باشد. براى مردم و جوانان و حتى عوام هم پذیرفته نیست که مرجع و مجتهدش بگوید من قادر به اظهار در مسائل سیاسى اظهار نظر نمى‏کنم. آشنایى به روش برخورد با حیله‏ها و تزویرهاى فرهنگ حاکم بر جهان، داشتن بصیرت و دید اقتصادى، اطلاع از کیفیت برخورد با اقتصاد حاکم بر جهان، شناخت سیاستها و حتى سیاسیون و فرمولهاى دیکته‏شده آنان و درک موقعیت و نقاط قوّت و ضعف دو قطب سرمایه دارى و کمونیزم که در حقیقت استراتژى حکومت بر جهان را ترسیم مى‏کنند، از ویژگیهاى یک مجتهد جامع است. یک مجتهد باید زیرکى و هوش و فراست هدایت یک جامعه بزرگ اسلامى و حتى غیر اسلامى را داشته باشد و علاوه بر خلوص و تقوا و زهدى که در خور شأن مجتهد است واقعاً مدیر و مدبر باشد. حکومت در نظر مجتهد واقعى فلسفه عملى تمامى فقه در تمامى زوایاى زندگى بشریت است، حکومت نشان دهنده جنبه عملى فقه در برخورد با تمامى معضلات اجتماعى و سیاسى و نظامى و فرهنگى است، فقه، تئورى واقعى و کامل اداره انسان از گهواره تا گور است.
هدف اساسى این است که ما چگونه مى‏خواهیم اصول محکم فقه را در عمل فرد و جامعه پیاده کنیم و بتوانیم براى معضلات جواب داشته باشیم و همه ترس استکبار از همین مسئله است که فقه و اجتهاد جنبه عینى و عملى پیدا کند و قدرت برخورد درمسلمانان را به وجود آورد.^[۱۸۹]
بنابراین با توجه به آنکه دین از ضروریات زندگی بشر محسوب میشود و انسان برای رسیدن به آن کمال و سعادت نیاز دارد تا بایدها و نبادهایی را اجرا کند و این امکان پذیر نیست جز با وجود فقها به عنوان جانشینان ائمه و پیامبران الهی، اگر فقیهان عامل به علم خود باشند چه در منصب فتوا، چه در منصب قضاوت و رهبری به عنوان یک فقیه جامع الشرایط موفق عمل خواهند کرد و مانع از پراکندگی یا به نوعی دین گریزی جوانان خواهند بود.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

فصل چهارم: بررسی شخصیت و اخلاق فردی و اجتماعی فقها و نقش آن در پیشگیری از دینگریزی جوانان

بنابرآنچه گذشت نقش علمی فقها در پیش‌گیری از دین‌گریزی جوانان روشن شد؛ و گفتیم فقها اگر مطابق با علم خود عمل کنند و احکام الهی را به درستی اجرا نمایند میتوانند زمینۀ مناسبی برای گرایش مردم و جوانان به سوی دین فراهم کنند
در این فصل با توحه به اهمیت موضوع، به اخلاق فردی و اجتماعی فقها پرداخته و نقش آن را در پیش‌گیری از دین‌گیری از دین‌گریزی بررسی خواهیم کرد.

۴-۱-جوان و اثرپذیری

از مهمترین دوران و سرنوشت‌سازترین مراحل زندگی بشر، دوران جوانی است، دورانی که دارای ویژگیها و رخدادهای خاصی است؛ چراکه جوانی، دوران شور ونشاط، کار و تلاش و دوران درخشندگی و بالندگی است. جوان در این دوران متمایل به معنویت است و صفات و فطرت او دست‌نخورده است به‌نحوی‌که اگر کسی در جوانی قرآن بخواند قرآن با گوشت و خون او آمیخته میشود؛ به‌گونه‌ای که حتی امام خمینی «ره» در بیان تأثیر عبادت در جوانی میگوید: «و این تأثر قلبى و تصور باطنى در ایام جوانى بهتر حاصل میشود؛ زیرا که قلب جوان لطیف و ساده است و صفایش بیشتر و واردات و تزاحمات و تراکمات در آن کمتر است، پس شدید الانفعال و کثیر القبول است. بلکه هر خلق زشت و زیبایى در قلب جوان بهتر داخل شود و شدیدتر و زودتر از آن متأثر و منفعل گردد؛ و بسیار اتفاق افتد که حق یا باطل یا زشت یا زیبا را به‌مجرد معاشرت با اهل آن بدون دلیل و حجت قبول نماید».^[۱۹۰]
بنابراین جوان برای رسیدن به آن کمال نیازمند اجرای بایدها و نبایدها و تکالیف و حقوقی است که خداوند در شرع مقدس برایش معین کرده و تأمین‌کننده سعادت دنیوی و اخروی اوست؛ و راه شناخت و کسب معارف لازم را در وحی، عقل و اختیار قرار داد و آدمی را توانمند ساخت برای کسب دانش و اندوختن تجربه تا بر اساس آن پایه‌های مادی و معنوی خود را محکم سازد.
فراروی جوان دانش‌های متفاوتی هست که هر کدام درجه و مرتبه‌اش با دیگری متفاوت است در کنار این دانش‌ها علم دین از همه بهتر است؛ زیرا سلامت روحی او را تأمین میکند و زندگی معنوی‌اش را شکل میدهد.
اما گاهی عواملی باعث میشود که کارآمدی دین تحت‌الشعاع قرار گرفته و فرد یا جامعهای موقتاً از برکات دین الهی نتواند استفاده کند ما در این فصل بر آنیم تا نقش فقها را در رابطه با شخصیت عملی و اخلاقی آنان در جریان پیشگیری از دینگریزی جوانان مورد ارزیابی قرار دهیم.

۴-۱-۱-شخصیت فردی و اخلاق شخصی

در صدر اسلام وظیفۀ هدایت مردم بخصوص جوانان بر عهدۀ پیامبران و رسولان الهی بود. در رأس همۀ انبیا و رسولان، پیامبر اکرم «ص» هست. وی هدف خود را از بعثت، تکمیل مکارم اخلاق میداند؛^[۱۹۱] لذا کتاب آسمانی او، کتاب تزکیه، تربیت و انسان‌سازی است.^[۱۹۲]
اما امروز هم به‌مانند گذشته جوانان در عرصه‌های مختلف فرهنگی، سیاسی و اجتماعی نیازمند به الگو هستند اما به این دلیل که در غیبت کبری بسر میبریم و دسترسی به امام زمان برایمان ممکن نیست بنابر آیۀ أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ…^[۱۹۳] وروایتی که می‌گوید وَ أَمَّا رُوَاهِ حَدِیثِنَا فَإِنَّهُمْ حُجَّتِی عَلَیْکُمْ وَ أَنَا حُجَّهُ اللَّهِ^[۱۹۴] فقیهان به‌عنوان جانشینان و نایبان عام وظیفۀ ارشاد و هدایت نسل جوان را بر عهده دارند.
با توجه به اینکه رفتار و سیرۀ عملی فقها و ویژگی‌های اخلاقی ایشان چون: علم، بردباری و تخلق به اخلاق الهی، اخلاص و… در پیشگیری جوانان از دین‌گریزی نقش مهمی دارد.. نیاز است در راستای این هدایت و تربیت قبل از توصیۀ دیگران خود را تأدیب کنند و الگویی عملی برای جوانان باشند. حضرت علی «علیهالسّلام» میفرماید: مَنْ‏ نَصَبَ‏ نَفْسَهُ‏ لِلنَّاسِ إِمَاماً- [فَعَلَیْهِ أَنْ یَبْدَأَ] فَلْیَبْدَأْ بِتَعْلِیمِ نَفْسِهِ قَبْلَ تَعْلِیمِ غَیْرِهِ وَ لْیَکُنْ تَأْدِیبُهُ بِسِیرَتِهِ قَبْلَ تَأْدِیبِهِ بِلِسَانِهِ وَ مُعَلِّمُ نَفْسِهِ وَ مُؤَدِّبُهَا أَحَقُّ بِالْإِجْلَالِ مِنْ مُعَلِّمِ النَّاسِ وَ مُؤَدِّبِهِم؛‏^[۱۹۵] آن‌که خود را در مرتبه پیشوایى قرار مى‏دهد باید پیش از مؤدب نمودن مردم به مؤدب نمودن خود اقدام کند و پیش از آنکه دیگران را به گفتار ادب نماید، باید به کردارش مؤدب به آداب کند و آنکه خود را بیاموزد و ادب نماید به تعظیم سزاوارتر است از کسى که فقط دیگران را بیاموزد و تأدیب‏ کند.
اگر مطالعه‌ای در تاریخ تشیع داشته باشیم پی می‌بریم که وارثان انبیا براى برپایى نظام الهى و هدایت جوانان بسیار کوشیده و وظیفۀ خطیر تزکیه و تعلیم را هیچ‏گاه از یاد نبرده‏اند. «وَیُزَکّیهِمْ وَیُعَلّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَه^[۱۹۶] ایشان براى تحقّق آرمان‏هاى پاک و خدایى، در عمل به جوانان درس خداپرستى و خداخواهى دادند و علم را با عمل آمیختند، لذا گفته‏هایشان بر دل مى‏نشست؛ زیرا کلامى که از دل برآید، لاجَرَم بر دل نشیند.
نمونۀ این افراد شهید صدر است. در احوالات ایشان آمده زمانی توسط صدام حبس شده بودند شاگردان و اصحابشان جرأت نزدیک شدن به منزل ایشان را نداشتند چون توسط دستگاه حکومت تحت تعقیب قرار می‌گرفتند؛ اما رفتار و برخورد ایشان چنان اثرگذار بود که بسیاری از جوانانی که اهل مسجد نبودند، آذوقه تهیه کرده و از دیوار حیاط به داخل خانۀ وی پرتاب می‌کردند؛ چراکه صداقت، پاکی و نجابت و روحیۀ مبارزه با ظلم را در ایشان دیده بودند و دانستند تلاش‌های شهید در راستای مبارزه با ستمی است که رژیم صدام علیه مردم به کار می‌بست.
درس‏هاى اخلاقى و بحث‏هایى که به خودسازى مى‏انجامد همواره در حوزه‏هاى علمیّه جایگاه ویژه‏اى داشته و دارد و مشتاقان را به‏سوى خود مى‏کشانَد. چنین درس‏هایى طلّاب را از قیدوبند عالم مادّى جدا کرده و به عالم ملکوت وصل می‌کند. رفتار و کردار آن عالمان عامل، خود کلاس درسی بود و دانش‏پژوهان جوان با مشاهده آنان، در راه خود استوارتر شده، نیرویى جدید مى‏یابند.
مرجع عالیقدر حضرت آیهاللّه العظمى مکارم شیرازى (مدّظلّه‏العالى) نیز از عالمانى است که به این مهم توجّه دارند و در راه تهذیب طالبان علم مى‏کوشند. ایشان هر هفته روزهاى چهارشنبه قبل از شروع درس‏هاى خارج فقه و اصول، دقایقى چند به توضیح و تفسیر یک حدیث مى‏پردازند و عطش تشنگان معارف الهى را فرومی‌نشانند و طلّاب را به تزکیه همراه با تعلیم و تعلّم فرامى‏خوانند.
آمده است ملکی تبریزی در کلاس فقه خود به شاگردانش درس اخلاق می‌داد روزی یکی از شاگردان اعتراض نمود که اینجا کلاس فقه است نه اخلاق. ملکی تبریزی در جواب آن جوان فرمود: مشکلات ما از آن روزی شروع شد که فقه و اخلاق را از هم جدا نمودیم.^[۱۹۷]
ازآنجاکه فقها امین و جانشین رسولان الهی می‌باشند و هر آن کلام گوهرباری که از زبانشان جاری می‌شود همه از انوار الهی سرچشمه گرفته است امید است که با برشمردن برخی از صفات و اخلاقیات این بزرگواران به جوانانی که به دنبال پیدا کردن صراط مستقیم می‌باشند به این الگوهای وارسته شناخت پیداکرده به سرمنزل مقصود برسند.

۴-۱-۱-۱-تهذیب نفس

اولین گام برای فقیه به‌عنوان طلبۀ علوم دینی پالایش و تصفیۀ دل از هر نوع کدورت و تیرگی است؛ چراکه محور همۀ ارزشها همان تزکیۀ نفس از وجود هوا و لذاتی است که به‌گونه‌ای این نفس در بدن همانند ناخدا در کشتی عمل کرده^[۱۹۸] و سایر صفات مذمومه را به گفتۀ آیتالله جوادی آملی، در خود گنجانده است. ایشان در کتاب خود آورده است: نفس معانی گوناگونی دارد که یکی از آن معانی سایر صفات مذمومه همچون؛ خشم، بخل و حسد را در خود گنجانده است. این همان معنایی است که انبیاء و اولیای الهی از آن دوری می‌جستند آنچنان که امام سجاد «علیه اسّلام» در آخرین دعای خود میگوید:
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ الْحَمْدُ حَقُّهُ کَمَا یَسْتَحِقُّهُ حَمْداً کَثِیراً وَ أَعُوذُ بِهِ مِنْ شَرِّ نَفْسِی إِنَّ النَّفْسَ لَأَمّارَهٌ بِالسُّوءِ إِلّا ما رَحِمَ رَبِّی البلد الأمین و الدرع الحصین؛^[۱۹۹] ستایش برای خدا و حق اوست آن‌چنان‌که مستحق و سزاوار حمد کثیر است و پناه می‌برم به او از شر نفس خود همانا نفس اماره دعوت میکند به بدی مگر آنکه رحم کند پروردگار.
ازاین‌رو تا فقیه قلب خود را از تمامی آلودگیها و رذائل نفسانی نزداید، هیچ‌چیز حتی علمش هم او را نجات نخواهد داد؛ بلکه میتوان گفت یک عالم و مجتهد غیر مهذب هر چه بیشتر تحصیل علم کند نه‌تنها برای خودش ضرر آفرین است که قادر است جوانان بسیاری را هم دینگریز نماید؛ و مورد خطاب امیرالمؤمنین واقع میشود آنجا که میفرماید: قَالَ عَلِیٌّ ع‏ قَصَمَ ظَهْرِی عَالِمٌ‏ مُتَهَتِّکٌ‏ وَ جَاهِلٌ مُتَنَسِّکٌ فَالْجَاهِلُ یَغُشُّ النَّاسَ بِتَنَسُّکِهِ وَ الْعَالِمُ یُنَفِّرُهُمْ بِتَهَتُّکِهِ؛^[۲۰۰] دو گروه کمر مرا شکستند؛ دانشمندان بیشرم و حیا و پردهدّر و نادانان مقدس‌مآب زاهد نما، نادانان با تزهد خود و تظاهر به پارسایی مردم را فریب میدهد و عالم دریده و بیپروا، با پردهدری خود انسانها را از دین و مذهب گریزان میکند.
امام خمینی «ره» با توجه به نتایج و پیامدهایی که هوای نفس میتواند برای فقیه در ارتباط با خودش و مکلفین جامعه در رابطه با دین داشته باشد میگوید:
میان «عالم» و «مهذب» خیلى فاصله است. مرحوم شیخ، استاد ما، رضوان اللّه تعالى علیه، مى‏فرمود اینکه مى‏گویند: «ملأ شدن چه آسان، آدم شدن چه مشکل» صحیح نیست. باید گفت: ملأ شدن چه مشکل، آدم شدن محال است! کسب فضایل و مکارم انسانى و موازین آدمیت از تکالیف بسیار مشکل و بزرگى است که بر دوش شماست. گمان نکنید اکنون‌که مشغول تحصیل علوم شرعیه هستید و فقه که اشرف علوم است مى‏آموزید، دیگر راحتید و به وظایف و تکالیف خود عمل کرده‏اید. اگر اخلاص و قصد قربت نباشد، این علوم هیچ فایده‏اى ندارد چه‌بسا افرادى که عالم به علم توحید بودند و طوایفى را منحرف کردند. چه‌بسا افرادى که همین اطلاعات شمارا به نحو بهترى‏ دارا بودند، لیکن چون انحراف داشتند و اصلاح نشده بودند وقتى وارد جامعه گردیدند بسیارى را گمراه و منحرف ساختند. این اصطلاحات خشک اگر بدون تقوى و تهذیب نفس باشد، هر چه بیشتر در ذهن انباشته گردد کبر و نخوت در دایره نفس بیشتر توسعه مى‏یابد؛ و عالم تیره‌بختی که باد نخوت بر او چیره شده نمى‏تواند خود و جامعه را اصلاح نماید»^[۲۰۱]
امام راحل تربیت را اکسیری ارزشمند میداند که سامان‌بخش تمامی نابسامانیهای بشر از دوزخ جنگ و غارت و فساد و فحشا است. ایشان علت تمام این ضررهایى و خسران‌هایی که بشر در این سیّاره مى‌بیند وجود علمایی میداند که تخصص دارند لکن تربیت را ندارند؛ اما معتقد است ما اگر چنانچه تزکیه داشتیم و تربیت اسلامى شده بودیم خدای تبارک و تعالى ولىّ ما بود، ولىّ ما طاغوت نبود؛ و امروز گریبان‌گیر این‌ همه مشکلات ناشی از بیدینی جوانانمان نبودیم.

۴-۱-۱-۲-اخلاص

اخلاص همان تطابق گفتار با کرداراست و ازجمله مسائلی است که نیازمند توجه فقیه هست. واجب است طلبۀ علوم دینی انگیزه‌اش را الهی کرده و در صراط مستقیم قرار گیرد؛ و هرگز هدفش رسیدن به مقاصد آلوده دنیا نباشد. اگر همان ابتدا به فکر جاه و مقام باشد نه‌تنها این علم دستگیر آخرتش نمی‌شود که راه جهنم و بدبختی را برای خود و جوانان فراهم می‌کند
گواه این اخلاص در سیره امام خمینی «رحمهالله علیه» هست. همان‌گونه که همه واقف‌اند ایشان با اخلاص خود توانست این‌چنین یک ملت را هدایت کند تا این انقلاب پیروز شود؛ زیرا همان‌گونه که پیامبر اکرم «ص» فرمودند: «من أخلص لِلّهِ أربعین صباحاً ظهرت ینابیع الحکمه من قلبه على لسانه؛^[۲۰۲] هیچ بنده‌ای چهل روز متوالی قدم در وادی اخلاص ننهاد جز آنکه چشمه‌های معرفت از قلبش بر زبانش جاری می‌شود» وقتی امام خود را برای خدا خالص نمود در عوض صاحب حکمت و تدبیری شد که با آن توانست جوان بسیاری را به سمت جبهه‌ها برای حفظ اسلام هدایت نماید؛ و آن جنان که در روایات آمده: اخلاص النیات نجاح الامور؛^[۲۰۳] آن پیروزی بزرگ به ارمغان آید؛ اما اگر امام نیتش آلوده به ریا بود کارها و برنامه‌هایش طوفانی بود و هیچ‌گاه آن آرامش قلبی را هنگام تبعیدها و سخنرانی‌هایشان و خلاصه در تک‌تک لحظات عمر خود نداشتند و این موجب شکست اسلام و ملت می‌شد.
من الأسباب الاولى فی نجاح کلّ إنسان فی عمله هو إخلاصه، و لو لا إخلاص الامام لما حقق کل هذه الانجازات العظیمه، إذ من المحال أن یتم کلّ هذا من دون عامل الاخلاص. و قد استطاع الامام أن یزرع الإخلاص بجمیع مراتبه فی کلامه و فکره و عمله^[۲۰۴]
بنابراین در مسیر روحانیت اگر مقصد شناخته نشود طلبه با منحرف شدن از صراط مستقیم گرفتار هوی و هوس می‌شود و درنهایت بجای آنکه به آنچه آموخته عمل نماید به دنبال کسب درآمد و منافع دولت و جامعه می‌شود؛ اینجاست که طلبۀ بی‌عمل همچون آفتی جامعه را آلوده می‌کند و عاملی برای دین‌گریزی بسیاری از جوانان می‌شود.
آیت‌الله احمدى میانجى از فقهای معاصر میباشد وی با آن صداقت، پاکی و زهد و دوری از هوی و هوس و ریا و سایر خلقهای زیبایی را که درنتیجۀ اخلاص کسب کرده بود توانست نقش مهمی در پیشگیری از دینگریزی جوانان داشته باشد.^[۲۰۵] آن‌گونه که با حضورشان در جبهههای حق علیه باطل و تشکیل حلقه های معرفتی در مسجد، سبب شد تا عدهای از شهیدان دفاع مقدس و فرماندهان سپاه و ارتش با ایشان رابطهای دوستانه برقرار نمایند و با اثرپذیری از رهنمودهای اخلاقی و سبک زندگی ایشان، راه خود را در پرواز به ملکوت انتخاب نمایند.

۴-۱-۱-۳- پرستش و عبادت

وما خَلَقتُ الجِنَّ والاِنسَ اِلاّلِیَعبُدون؛ خداوند انس و جن را خلق نکرد مگر برای عبادت و عبادت هم همان اطاعتی است که کارها را بر اساس رهنمودهای خدا تنظیم میکنیم. و چون عبادت تنها شامل نماز، روزه، حج، دعا و دیگر مصطلحات فقهی نیست، بلکه همه شئون زندگی از مسائل سیاست حقوق، اقتصاد، صنعت، کشاورزی، خانواده و اجتماع و… را شامل می‏شود بر فقیه است که نسبت به سایرین در تمام زمینه ها عابد باشد؛^[۲۰۶] چراکه لازمۀ رسیدن او به کمال همان عبادت است. بنابراین روایت امام صادق «علیه السّلام» که میفرماید: «انّ العالمَ اذا لم یعمل بعلمِهِ ذلّت موعظَتُه عن القلوبِ کما یزلّ المطر عن الصّفا»؛^[۲۰۷] اگر عالم و دانشمند به علم خود عمل نکند موعظه و اندرز او از دلها می‌لغزد، آن‌چنان‌که باران از روی سنگ صفا ـ که صاف و لغزنده است ـ بلغزد، متوقع باشد جوانان پند و اندرزهای او را به گوش جان بسپارند و عامل به دین باشند.
میتوان به سید حسن خوانساری استاد میرزای قمی اشاره کرد که خواندن نماز شب و زیارت عاشورا و نماز جماعتش ترک نمیشد و هرگاه هم به مسجد نمیرفت در منزل با زن و فرزند خود نماز جماعت میخواند. بسیار انصاف داشتند و با افراد مستمند با مواسات رفتار می‌نمود و در اصلاح امور مسلمانان اهتمام عجیب داشت. همین سیرۀ عبادی و اخلاقی ایشان سبب شد که مردم و جوانان گردش جمع شوند و عاشقانه به او دل سپارند و از وجودش درراه دین بهره ها ببرند آن‌گونه که حاکم شهر خوانسار دستور داد مخصوص وی مسجد جامع بسازند که نماز جماعت و جمعه ایشان در آن برپا شود.^[۲۰۸]
یا میتوان آیتالله بهجت را مثال زد که ارتباط وی با خداوند متعال بسیار عبرت‌انگیز است. سالهای سال نماز جماعت ایشان از شورانگیزترین، باصفاترین و روح‌نوازترین نمازهای جماعت ایران اسلامی بوده و هست. در این نماز عالمان وارسته و خداجوی، بسیاری از طلاب تقواپیشه، بسیجیان رزمجو و دلداده خدا و دیگر قشرهای مردم شرکت می‌کردند. این نماز چنان پر معنویت است که روح‌ها به پرواز درمی‌آید و چشم‌ها به اشک می‌نشیند و فضای دل‌ها نورانی می‌گردد. چنین فضای معنوی و روح‌نوازی در این زمان در هیچ نماز جماعتی وجود ندارد. بی‌جهت نیست که بسیاری از اوقات در مسجدی که ایشان نماز جماعت اقامه می‌کردند جا برای نمازگزاران تنگ می‌گردید و عده کثیری از جوانان که مشتاقانه و به امید کسب فیض از این نماز پر معنویت، از راه‌های دور می‌آمدند مجبور به ترک مسجد می‌شدند.^[۲۰۹]

۴-۱-۱-۴- شب‌زنده‌داری و تهجد

از اموری که شایسته است همه بخصوص طلاب علوم دینی به آن پایبند باشند تهجد و شب‌زنده‌داری است. همان‌گونه که آقای مجتهدی تبریزی میگوید فقیه زمانی که خود را متعبد به خواندن نماز شب کند صاحب رزق معنوی میشود فقیهی که به دنبال نماز شب نیست فردا یک آخوند بخوروبخوابی می‌شود که بجای ساختن علّم و یعلَم، نام و ینام و أکل و یأکل را خوب می‌سازد و جوانان با الگو گرفتن از او راه بیدینی و انحراف را طی میکنند و برعکس آن فقیهی که اهل نماز شب است بعدها میتواند به اسلام خدمت کند، کتابهایی بنویسد که انسانهای بزرگ‌منش و رفتارشان برگرفته از تألیفات آن فقیه است.^[۲۱۰]
مرحوم قاضی شخصیتی است که اگر زندگیاش را مطالعه کنیم یکی از موفقیتهایش را در خواندن نماز شب مییابیم، آن‌چنان‌که یکی از شاگردانش با مشاهده آن شب‌زنده‌داری و تهجد وی عاشق و شیفتهاش شده بود بهگونهای که سایر درسهای خود را رها کرده بود تا بتواند به‌نوعی از وجود ایشان بهره بگیرد و گامهای خود را درراه دین و دینداری استوار نماید.
یا میتوان آیتالله بهجت را مثال زد که آیتالله مصباح دربارۀ ایشان میگوید:
«چهرۀ نورانی ایشان برای هر بینندهای جاذبه داشت و کیفیت نشست‌وبرخاست و حرکات و سکنات ایشان برای هر جوانی جلب‌توجه میکرد به حدی که بسیاری از جوانان ره گم‌کرده را به پشت درب خانۀ ایشان میکشاند و منتظر خروج این فقیه بزرگوار میشدند تا بتوانند در رفتار و کردارشان به او اقتدا کنند. این نشان میداد که ایشان در یک فضای معنوی خاصی زندگی میکند و توجهشان به فوق مطالبی است که دیگران به آن توجه دارند تقید ایشان به عبادات و سحرخیزی و زیارت حضرت معصومه «علیهالسّلام» و برنامههای متعددی که هرروز اجرا میکردند.
در روایت آمده است رسول خدا «ص» فرموده‌اند: مَنْ کَثُرَ صَلَاتُهُ بِاللَّیْلِ حَسُنَ وَجْهُهُ‌بِالنَّهَارِ؛^[۲۱۱] هر که نمازش در شب بسیار است:در روز خوش‌روست ، و هرچه بیشتر خوش‌روتر باشد محبت مؤمنان به او بیشتر است؛ لذا فقیهی که خود اهل نماز شب باشد بدون آنکه به این عمل عبادی اقرار کند خداوند محبتش را در دل جوانان می‌اندازد و به‌سوی او گرایش پیدا می‌کنند.

۴-۱-۱-۵-تواضع

بی‌تردید تواضع و فروتنی از زیباترین صفات و ویژگی‌های اخلاقی است که می‌تواند زیبندۀ هر انسانی باشد، اما این صفت برای یک فقیه زیبنده‌تر است؛ زیرا او وظیفه رسالتش هدایت و ارشاد نسل جوان است. اگر قرار بر تکبر و غرور بود به گفتۀ حضرت علی «علیه السّلام» خداوند آن را بر پیامبران و اولیاءش سزاوارتر میدید و در این امر به آن‌ها رخصت میداد؛ ولی خدای متعال خودبزرگ‌بینی را برای آنان نمیپسندد و تنها به فروتنی آنان راضی است.^[۲۱۲]
بنابراین فقها به‌عنوان عاملان و مبلغان دین موظف‌اند خود را متخلق به این آداب نمایند. تا بتوانند در جریان رسالت خود موفق باشند؛ اما اگر در مقام ادعا خود را متواضع جلوه دهند اما در مقام عمل بین گفتار و کردارشان تفاوت فاحشی مشاهده شود آن زیبایی دین در مقابل دید جوانان رنگ میبازد؛ چراکه در جامعۀ امروز بیماری کبر و غرور در بین مردم بخصوص بسیاری از مسئولین بالا رفته لذا اگر فقیه که خود الگویی دینی است صاحب این رذیله باشد در دین‌گریزی جوان جای هیچ تردیدی نخواهد بود. اینجاست که اینچنین فقیهانی مورد نکوهش حضرت علی «علیه السّلام» واقع میشوند آنجا که میگوید… یتواضع للأغنیاء من دونهم، فهو لحلوائهم هاضم و لدینه حاطم؛ …. در برابر ثروتمندانى پایین‏تر از دیگران تواضع‏ مى‏کنند، حلواى ایشان را مى‏خورند و دین خود را زیر پا مى‏گذارند.^[۲۱۳]
حضرت امام خمینی «رحمه الله علیه» وجود صفت تکبر را خطری برای دین‌گریزی مردم و جوانان احساس میکند؛ لذا به فقهای امامیه در رابطه به این صفت میگوید: ای طلبۀ فقه و حدیث و سایر علوم شرعی، تو بیشتر از یک دسته از اصطلاحاتی که در علوم و حدیث بکار رفته نمیدانی. اگر نتیجۀ تمامی این علوم که مربوط به عمل است سبب نشده در تو چیزی اضافه شود و اصلاحت کند؛ بلکه جز مفاسد اخلاقی و عملی چیزی برایت نداشته باشد نه‌تنها از علمای سایر علوم که کارت از کار همۀ عوام پست تر است. تا آنجا که پست‌ترین شغل‌ها از آن بهتر است. زیرا آن‌ها نتیجه عاجلی دارند و مفاسدشان کمتر است اما تو نتیجه‌ای جز وزر و وبال و حاصلی جز مفاسد اخلاقی و اعمال ناهنجار نخواهی برد. لذا علمت ازنظر اعتبار، تکبر ندارد؛ منتها از بس افق فکرت کوتاه است تا چند اصطلاح درهم‌وبرهم تحویل می‌دهی، خود را عالم و مردم را جاهل می‌پنداری و پر ملائکه مقربین را زیر پاپهن نموده و جایگاهت را در مجالس و راه را در کوچه‌ها تنگ میکنی و علم و علمای آن را ضایع کرده و به نوع خود اهانت میکنی.^[۲۱۴]
حضرت امام «ره» خود نمونۀ بارز فروتنی به معنای واقعی کلام در بین فقها اعم از متقدمین و متأخرین است که شاهدش همان مطابقت گفتار و رفتارشان میباشد. ایشان باآن‌همه عظمت باز خود را طلبه‌ای ساده می‌پنداشت. آن چنانکه به رزمنده‌های جبهه می‌نویسد: من دست و بازوی شمارا که دست خدا بالای آن است می‌بوسم و به این بوسه افتخار می‌کنم. «یا لَیْتَنى‏ کُنْتُ مَعَکُمْ فَافُوزَ فَوْزاً عَظیماً»^[۲۱۵]
این‌چنین رفتاری است که سبب شد حتی جوانانی که اهل نماز و روزه نبودند عاشقانه در مقابل دشمن به خط شوند و برای حفاظت از دین اسلام تن خود را سپر گلولهها کنند.

۴-۱-۱-۶- عزت‌نفس و آزادگی

سرچشمۀ تمامی فضیلت‌های انسانی حفظ و نگه‌داری شرافت و شخصیت است؛ و این شرافت جز با بریدن از مال و مکنت دنیا، آزادگی و بلندطبعی حاصل نمی‌شود. این خصلت گرچه بر هر مسلمانی واجب است اما بر فقیه نسبت به سایرین واجب‌تر است.

عنوان صفحه
جدول ۱-۱- بیان برخی ویژگی­های فیزیکی و شیمیایی نانو­ذارت ۴
جدول ۳-۱- جذب محلول‌های استاندارد ردانین با pHبرابر ۹ در طول موج ۴۵۵ نانومتر ۵۰
جدول ۳-۲- جذب محلول‌های استاندارد ردانین با pH برابر ۱۰ در طول موج ۴۵۵ نانومتر ۵۰
جدول ۳-۳- جذب محلول‌های استاندارد ردانین باpH برابر ۱۱ در طول موج ۴۵۵ نانومتر ۵۱
جدول ۳-۴- جذب محلول‌های استاندارد ردانین با pH برابر ۱۲ در طول موج ۴۵۵ نانومتر ۵۱
جدول ۳-۵- جذب محلول‌های استاندارد ردانین با pH برابر ۱۳ در طول موج ۴۵۵ نانومتر ۵۱
جدول ۳-۶- مقدار ردانین باقی­مانده پس از انجام واکنش تخریب فوتوکاتالیزوری در حضور مقادیر مختلف
فوتوکاتالیزور نانوتیتانیم دی اکسید (آناتاز) در pH برابر۹ ۵۴
جدول ۳-۷- مقدار ردانین باقی­مانده پس از انجام واکنش تخریب فوتوکاتالیزوری در حضور مقادیر مختلف
فوتوکاتالیزور نانوتیتانیم دی اکسید (آناتاز) درpH برابر۱۰ ۵۵
جدول ۳-۸- مقدار ردانین باقی­مانده پس از انجام واکنش تخریب فوتوکاتالیزوری در حضور مقادیر مختلف
فوتوکاتالیزور نانوتیتانیم دی اکسید (آناتاز) درpH برابر۱۱ ۵۶
جدول ۳-۹- مقدار ردانین­باقی مانده پس از انجام واکنش تخریب فوتوکاتالیزوری در حضور مقادیر مختلف
فوتوکاتالیزور نانوتیتانیم دی اکسید (آناتاز) درpH برابر ۱۲ ۵۷
جدول ۳-۱۰- مقدار ردانین باقی­مانده پس از انجام واکنش تخریب فوتوکاتالیزوری در حضور مقادیر مختلف
فوتوکاتالیزور نانوتیتانیم دی اکسید (آناتاز) درpH برابر ۱۳ ۵۸
جدول ۳-۱۱- مقدار ردانین باقی­مانده پس از انجام واکنش تخریب فوتوکاتالیزوری در حضور مقادیر مختلف فوتوکاتالیزور نانو روی اکسید (ZnO) در pH برابر ۹ ۶۰
جدول ۳-۱۲- مقدار ردانین باقی­مانده پس از انجام واکنش تخریب فوتوکاتالیزوری در حضور مقادیر مختلف
فوتوکاتالیزور نانو روی اکسید (ZnO) در pH برابر ۱۰ ۶۱
جدول ۳-۱۳- مقدار ردانین باقی­مانده پس از انجام واکنش تخریب فوتوکاتالیزوری در حضور مقادیر مختلف
فوتوکاتالیزور نانو روی اکسید (ZnO) در pH برابر ۱۲ ۶۲
جدول ۳-۱۴- مقدار ردانین باقی­مانده پس از انجام واکنش تخریب فوتوکاتالیزوری در حضور مقادیر مختلف
فوتوکاتالیزور نانو روی اکسید (ZnO) در pH برابر ۱۳ ۶۳
جدول ۳-۱۵- مقدار ردانین باقی­مانده پس از انجام واکنش تخریب فوتوکاتالیزوری در زمان‌های مختلف
در pH برابر ۹ ۶۴
جدول ۳-۱۶- مقدار ردانین باقی­مانده پس از انجام واکنش تخریب فوتوکاتالیزوری در زمان‌های مختلف
در pH برابر ۱۰ ۶۶
جدول ۳-۱۷- مقدار ردانین باقی­مانده پس از انجام واکنش تخریب فوتوکاتالیزوری در زمان‌های مختلف
در pH برابر ۱۱ ۶۷
جدول ۳-۱۸- مقدار ردانین باقی­مانده پس از انجام واکنش تخریب فوتوکاتالیزوری در زمان‌های مختلف
در pH برابر۱۲ ۶۸
جدول ۳-۱۹- مقدار ردانین باقی­مانده پس از انجام واکنش تخریب فوتوکاتالیزوری در زمان‌های مختلف
در pH برابر۱۳ ۶۹
جدول ۳-۲۰- مقدار ردانین باقی­مانده پس از انجام واکنش تخریب فوتوکاتالیزوری در زمان‌های مختلف
در pH برابر ۹ ۷۰
جدول ۳-۲۱- مقدار ردانین باقی­مانده پس از انجام واکنش تخریب فوتوکاتالیزوری در زمان‌های مختلف
در pH برابر ۱۰ ۷۲
جدول ۳-۲۲- مقدار ردانین باقی­مانده پس از انجام واکنش تخریب فوتوکاتالیزوری در زمان‌های مختلف
در pH برابر ۱۲ ۷۳
جدول ۳-۲۳- مقدار ردانین باقی­مانده پس از انجام واکنش تخریب فوتوکاتالیزوری در زمان‌های مختلف
در pH برابر۱۳ ۷۴
جدول ۳-۲۴- مقدار ردانین باقی­مانده پس از انجام واکنش تخریب فوتوکاتالیزوری در pH های مختلف
با فوتوکاتالیزور نانو تیتانیوم دی اکسید ( آناتاز ۷۵
جدول ۳-۲۴- مقدار ردانین باقی­مانده پس از انجام واکنش تخریب فوتوکاتالیزوری در pH های مختلف
با فوتوکاتالیزور نانو تیتانیوم دی اکسید ( آناتاز ) ۷۶
جدول۳-۲۶- غلظت محلول باقی­مانده نسبت به زمان تابش نور ماوراء بنفش- مرئی و محاسبه
Ln(C_O/C_t) برای ردانین در pH برابر ۹ ۷۷

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

جدول۳-۲۷- غلظت محلول باقی­مانده نسبت به زمان تابش نور ماوراء بنفش- مرئی و محاسبه
Ln(C_O/C_t) برای ردانین در pH برابر ۱۰ ۷۹

با توجه به جدول ۴-۱، متوسط بازده دارایی های شرکت های نمونه که برابر ۱۴/۱۱ درصد است. کمترین و بیشترین میزان این متغیر نیز به ترتیب برابر با ۸۵/۲۸- درصد ۰۳/۶۲ درصد می باشد. بررسی چولگی و کشیدگی متغیر بازده دارایی ها گویا آن است که این متغیر از توزیع نرمال برخوردار نمی باشد^[۸۸].
متوسط بازده سهام شرکت های نمونه برابر با ۶۷/۲۳ درصد بوده و کمترین و بیشترین آن به ترتیب برابر با ۳۶/۷۴- درصد و ۵۸۳ درصد می باشد. بررسی چولگی و کشیدگی متغیر بازده سهام شرکت ها نیز گویا آن است که از توزیع نرمال برخوردارنمی باشد. متوسط بازدهی شرکت ها تا سال ۱۳۸۷ دارای یک سیر نزولی بوده ولی درسال های ۱۳۸۸ و ۱۳۸۹ روند صعودی به خود گرفته است. با این وجود متوسط بازدهی سهام شرکت ها در سال ۱۳۹۰ نیز کاهش نسبتاً محسوسی را تجربه کرده است.
با توجه به آمار توصیفی ارائه شده در جدول ۴-۱، میانگین کل اقلام تعهدی شرکت ها برابر با ۰۰۴۸/۰- بوده و متوسط اقلام تعهدی عملیاتی جاری و غیرجاری آن ها به ترتیب برابر با ۰۶۵۴/۰- و ۰۳۱۴/۰- می باشد. همچنین با توجه به جدول ۴-۱ متوسط اقلام تعهدی مالی شرکت های نمونه برابر با ۰۴۰۶/۰ است.
۴-۳) آزمون نرمال بودن توزیع متغیرهای وابسته پژوهش
از آنجاییکه در انجام این پژوهش به منظور تخمین پارامترهای مدل از روش حداقل مربعات معمولی استفاده می گردد و این روش بر این فرض استوار است که متغیرهای وابسته پژوهش دارای توزیع نرمال باشد و توزیع غیرنرمال آن منجر به تخطی از مفروضات این روش برای تخمین پارامترها می شود،لذا لازم است نرمال بودن توزیع متغیرها مورد آزمون قرار گیرد. در این مطالعه این موضوع از طریق آزمون جارکو-برا بررسی شده است.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

داده ها از توزیع نرمال پیروی می کنند :H₀
داده ها از توزیع نرمال پیروی نمی کنند :H₁
نتایج این آزمون حاکی از این است که در هر دو متغیر وابسته پژوهش (بازده دارایی ها و بازده سهام) سطح معنی داری آماره آزمون جارکو-برا کمتر از ۰۵/۰ بوده و فرضیه H₁ مبنی بر نرمال نبودن توزیع متغیرها در سطح اطمینان ۹۵ درصد پذیرفته می شود. در این راستا برای نرمال سازی متغیرهای از تابع انتقال جانسون استفاده شده که فرایند آن در پیوست پایان نامه ارائه شده است. نتایج بررسی نرمال بودن توزیع متغیرهای وابسته پژوهش قبل و بعد از نرمالسازی در جدول ۴-۲ آورده شده است.
جدول ۴-۲) نتایج بررسی نرمال بودن توزیع متغیرهای وابسته

متغیر

نتایج آزمون جارکو-برا قبل از نرمالسازی

نتایج آزمون جارکو-برا بعد از نرمالسازی

مشاهدات

آماره آزمون

سطح معنی داری

مشاهدات

آماره آزمون

سطح معنی داری

بازده دارایی ها

۷۲۰

۳۵۲/۰

۰۰۰/۰

۲۴۰

۰۳۶/۰

۱۲۱/۰

بازده سهام

۷۲۰

۴۰۱/۰

۰۰۰/۰

۲۴۰

۰۴۰/۰

۲۰۰/۰

با توجه به این جدول بعد از نرمال سازی داده ها، سطح معنی داری آماره آزمون جارکو-برا برای تمامی متغیرها به بالاتر از ۰۵/۰ افزایش یافته بنابراین فرضیه H₀ مبنی بر نرمال بودن توزیع داده ها پذیرفته می شود و گویای آن است که بعد از نرمال سازی داده ها هر دو متغیر وابسته پژوهش دارای توزیع نرمال می باشند.
۴-۴) بررسی همبستگی میان متغیرهای پژوهش
در این بخش با بهره گرفتن از ضریب همبستگی پیرسون به بررسی ارتباط متغیرهای پژوهش و همبستگی موجود بین آنها پرداخته می‏شود. ماتریس ضرایب همبستگی بین متغیرهای پژوهش جدول ۴-۳ ارائه شده است. براساس نتایج حاصل از آماره پیرسون، بازده دارایی ها (ROA) همبستگی مثبت و معنی‏داری با بازده سهام (RET) و کل اقلام تعهدی (AC) دارد. همچنین این متغیر دارای همبستگی منفی و معنی داری با اقلام تعهدی عملیاتی جاری (WC)و اقلام تعهدی مالی (FIN) می‌باشد.
جدول ۴-۳) ماتریس ضرایب همبستگی پیرسون بین متغیرهای پژوهش