عنوان به زبان فارسی:
ارزیابی اثرات ساختار کالبدی محلات بر کیفیت زندگی شهروندان ( مطالعه موردی: محلات نارمک و گلشن
(خاک سفید) شهر تهران)
۲- عنوان به زبان انگلیسی/(آلمانی، فرانسه، عربی):
Evaluation of Effect of Neighborhoods´s Physical Structure on Quality of Citizens Life (Case Study: Narmak and Golshan (Khak Sefid) Neighborhoods of Tehran City).
ب – تعداد واحد پایان‏ نامه: ۶
ج- بیان مسأله اساسی تحقیق :
مباحث مرتبط با پایداری و ارتقای استانداردهای زندگی نزدیک به یک قرن در جامعه شناسی، برنامه ریزی شهری و جغرافیای شهری (با رویکرد فضایی) مطرح است. به عبارتی دیگر ترکیب نظریات جامعه شناسی در پارادایم های جغرافیای شهری منجر به پیدایش رویکرد مطالعاتی نوینی با عنوان جغرافیای اجتماعی شهرها در سال ١٩٧٠گردید.
کیفیت زندگی و مفاهیم مرتبط با آن از جمله؛ کیفیت محیط (محیط طبیعی ومحیط ساخته شده)، کیفیت مسکن، امنیت اجتماعی و فرهنگی، سلامت شهری، حکمروایی خوب شهری و مفاهیم دیگر بر گرفته از سرچشمه های مطالعاتی جامعه شناسان و جغرافیدانان شهری است که از آن به عنوان توسعه پایدار شهری یاد می شود. این مفاهیم در ابعاد کیفی و کمی زندگی به صورت ذهنی و عینی متجلی است.
یکی از اهداف برنامه‌ریزان شهری و هدف مشترک توسعه در سطح محلی، ملی و بین المللی تامین کیفیت زندگی برای ساکنان شهر می‌باشد به نحویکه بیان می‌شود آینده زندگی بشر متکی بردرک بهتر عواملی است که بر کیفیت زندگی انسان اثرگذار هستند. با گسترش شهرها و بویژه شهرهای بزرگ، جوامع انسانی با مشکلات متعددی روبرو شده‌اند که از مشخص‌ترین آنها میتوان کاهش و افت درسطح کیفیت زندگی شهری اشاره نمود. نظر به اینکه زمینه‌ها و هدف‌های توسعه پایدار و کیفیت مطلوب زندگی به معنای اعم کلمه، دو روی یک سکه‌اند و اهداف برنامه‌ریزی همه جانبه در زمینه توسعه پایدار درجهت بهبود کیفیت زندگی است، ازین رو جهت دست‌یابی به شهری پایدار لزوم توجه به موارد ذکر شده دو چندان می‌شود.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

کلان شهر تهران به عنوان پایتخت و مرکز اداری- سیاسی کشور، حوزه زیستی کلان و با پیشینه ای کمتر از سایر شهر های بزرگ کشور، مجموعه ای است که بیش از سایر شهر های ایران شاهد دگرگونی های گسترده کالبدی – فضایی در ابعاد توسعه شهری بوده است. در شهر تهران طی دهه های اخیر به تدریج محلات نابسامان و سکونتگاه های غیررسمی خارج از برنامه رسمی توسعه شهری با ساختار کالبدی ناکارآمد شکل گرفته و گسترش یافته است. این پدیده در مطالعات شهری به عنوان یکی از آسیب های شهری مطرح می باشد. در کشورهای جهان سوم از جمله ایران آشفتگی و عدم انطباق ویژگی های این نوع سکونتگاه ها با استاندارهای شهرسازی و برنامه ریزی کاملا مشهود است. این شکل از توسعه به دلیل در نظر نگرفتن نیازهای رشد جمعیت و کمبود امکانات زیربنایی، تعیین جهت مناسب و نحوه گسترش فیزیکی شهرو به طور کلی تماما برنامه ریزی شده نبودن تغییرات آنها برای جوابگویی به نیازهای فعلی و پیش بینی نیاز های آینده در حوزه برنامه ریزی شهری از مشکلات عدیده ای رنج می برد که در این میان می توان به مواردی از قبیل آشفتگی، نابسامانی و عدم تعادل در عملکردهای شهری، ساخت و سازهای بدون برنامه ریزی، تقلیل سرانه های خدماتی، نارسایی در دسترسی به خدمات مختلف شهر، آلودگی محیطی، نازیبایی بصری، ازبین رفتن باغات، استفاده غیر اصولی از اراضی شهری و در مجموع کاهش کیفیت زندگی شهری اجتماعات محلی اشاره نمود.
از سوی دیگر، ضرورت توجه به روند توسعه شهر تهران و تدقیق و بررسی ساختار کالبدی شهر و اثرات آنها بر روی کیفیت زندگی ساکنان شهر تهران در عرصه برنامه ریزی شهری به عنوان مهم ترین هدف و چالش که ممکن است به بسیاری از مشکلات آینده چه در سطح منطقه ای و ملی دامن بزند و در نتیجه لزوم بازنگری و دخالت برنامه ریزان توسعه شهری و مدیران شهری را دار این مهم دو چندان سازد.
ادامه روند توسعه شهر تهران محدودیت ها و فرصت هایی را برای توسعه آتی شهر به وجود آورده است که تنها با در نظر گرفتن این موارد قادر به ارتقا سطح کیفیت زندگی برای ساکنین این شهر خواهیم بود. در این میان محله نارمک واقع در منطقه ۸ شهرداری تهران را می توان به عنوان یک محله پایدار و دارای ساختار کالبدی مناسب و کارآمد دانست که محصول برنامه ریزی و طراحی شهرسازان دوران معاصر است، هسته مرکزی منطقه (نارمک) که اولین تجربه شهرسازی مدرن ایرانی است و عملیات ساختمانی کوی کالاد که در سال ۱۳۲۹ بوسیله بانک ساختمانی طرح ریزی اولیه گردیده، درحدود سال ۱۳۳۸شروع و در سال ۱۳۴۵ به پایان رسید هم چنین آن را باید جزو اولین شهرک های طراحی شده با ساختار منظم شبکه معابر شمالی– جنوبی و دارای سلسله مراتب دانست. بررسی ها نشان داده است که اصول و معیارهای پایداری محله نظیر هویت، سرزندگی، دسترسی، تنوع، تأمین خدمات و امنیت، در حد بالایی درنارمک تحقق یافته است. با توجه به پایداری محله چنین به نظر می رسد در صورت توجه به ظرفیت قابل تحمل محله از نظر آستانه ظرفیت های جمعیتی و ساختمانی و چنانچه نظارت مستمر به عنوان یک اصل مهم مورد غفلت قرار نگیرد، اصول و معیارهایی که پایداری محله و در نتیجه سطح کیفیت زندگی شهری را تضمین کرده، ازدست نخواهند رفت. در مقابل محله گلشن (خاک سفید) واقع در منطقه ۴ شهرداری تهران از محله های تقریبا تازه احداث شهر تهران است که سابقه شکل گیری سکونت درآن به اوایل دهه ۵۰ باز می گردد. امکان سکونت در چنین بافت خودرویی با خانه های غیر مقاوم نامطلوب و هم سو با ناهنجاری های برنامه های توسعه شهری گشته است. هرچند این محله به دلیل ساختار کالبدی ناکارآمد هنوز جز بافت فرسوده منطقه محسوب می شود، طی سال های اخیر از طریق کنترل بر ساخت و ساز، این بافت فرسوده تا اندازه ای ساماندهی شده است. وجود مراکز محله ای و پایگاه های اجتماعی، مذهبی، فرهنگی و فضاهای عمومی که با بهره گیری از زمین های بایر و مستعد شکل گرفته اند، نقش بسزایی در اصلاح بزهکاران و افزایش سطح فرهنگی شهروندان داشته است. همچنین استفاده از الگوی مناسب حمل و نقل، ترافیک و جایگزینی حمل و نقل عمومی به جای وسایل حمل و نقل شخصی موجب افزایش رضایت مندی شهروندان این محله شده است، اما بازهم به نظر می رسد علی رغم اقدامات اخیر انجام داده شده محله گلشن(خاک سفید) در مقایسه با محله نارمک به دلیل نارسایی ها و ناکارآمدی های موجود در ساختار کالبدی اش از کیفیت زندگی شهری پایین تری برخوردار باشد.
از آنجا که کیفیت زندگی شهری ابعاد و جنبه های متعددی را در بر می گیرد و همچنین از آنجا که یکی از اهداف اصلی و اولیه هر نوع برنامه ریزی افزایش کیفیت زندگی ساکنان می باشد؛ مسلما این نوع سکونتگاه با توجه به ساختار کالبدی خود نیز اثری غیر قابل اجتناب بر کیفیت زندگی ساکنان داشته است. که لزوم هدایت آگاهانه و ساماندهی اساسی را افزایش داده است، لذا در صورت شناخت و پیش نگری این مشکلات، توان چاره جویی آنها به مراتب بیشتر و بهتر وجود خواهد داشت.
ما در این تحقیق در پی آن هستیم که با توجه به تغییر ساختار کالبدی سکونتگاه های خودرو در طول زمان، کیفیت زندگی شهری دراین نوع بافت را با تأکید بر رابطه پویای انسان- محیط بررسی و ویژگی های آن را با ساختار کالبدی بافت برنامه ریزی شده مقایسه کنیم، برای پی بردن به این نکته که بعد از گذشت چند دهه کیفیت زندگی شهری درکدام یک از این بافت ها مطلوب تر است. بدین منظور، دو محله شهر تهران ذکر شده در بالا انتخاب شدند یکی با باساختار کالبدی ناکارآمد(محله گلشن( خاک سفید))و دیگری با ساختار کالبدی کارآمد و مناسب (محله نارمک) و با در نظرگرفتن معیارها و شاخص های کیفی و کمی کیفیت زندگی شهری مقایسه تطبیقی شدند. تا با درک و تحلیل نوع ساختار کالبدی این دو سکونتگاه در راستای پیش نگری مشکلات و ارائه راه حل های مرتبط در آینده گامی موثر برداشت.
د – اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
مسأله توجه به ساختار کالبدی محلات و ارزیابی اثرات آن برکیفیت زندگی شهروندان به منظور یافتن راه حل هائی برای ارتقا سطح کمی و کیفی زندگی شهری وکنترل، هدایت تحول شکل شهر، روند رشد و توسعه شهری در آنها از جنبه های مختلف حائز اهمیت است که به اختصار میتوان موارد ذیل را برشمرد:
از نظرکالبدی-عملکردی وضعیت نامطلوب اسکان، تحمیل ساختمان های ناهمگون و بدون رعایت اصول فنی و شهرسازی به شهرها ، در نتیجه آن بافت شهری دچار نابسامانی به ویژه در مناطق حاشیه ای شهر می شود. مسکنهای غیر معمول، خیابان‌ها و کوچه‌های تنگ و باریک، سطح پایین برخورداری از امکانات و تسهیلات زندگی، عدم برخورداری لازم از امکانات، تأسیسات و خدمات شهری از جمله موارد قابل اشاره در این زمینه می باشد که به افت کیفیت زندگی شهری منجر می گردد.
از نظر امنیت آسیب زا بودن محیط، وجود فضاهای غیر قابل دفاع، پایین بودن سطح نظارت با به خطر انداختن امنیت شهروندان به دلیل بیشتر بودن آسیب های اجتماعی که منجر به تهدید امنیت اجتماعی ساکنان درسکونتگاه های دارای ساختار کالبدی ناکارآمد می شود.
از نظر زیست محیطی مشکلات زیست‌محیطی انواع آلودگی ها، تصرف غیرقانونی زمین با تخریب اراضی کشاورزی، باغات پیرامون شهرها و در نتیجه گسترش غیر ضروری مناطق شهری در نواحی طبیعی را در این نوع از توسعه ها به دنبال خواهد داشت.
از نظر اجتماعی-جمعیتی فزونی و تراکم بالای جمعیت، رشد فقر، عدم احساس تعلق، افزایش نارضایتی و کاهش حس رضایت و بهزیستی، عدم توازن ابعاد اجتماعی-اقتصادی محلات باعث تشدید اختلاف قیمت اراضی می شود و با قطبی شدن امکانات نابسامانیهای اجتماعی بروز می کند و زمینه ساز بروز پدیده جدایی گزینی اجتماعی و برهم خوردن عدالت فضایی می شود.
از نظرایمنی و آسیب پذیری، آسیب‌پذیری بالا در برابر حوادث طبیعی به دلیل عدم رعایت اصول شهرسازی و به کارگیری مصالح مقاوم را از جمله مسائل این بخش میتوان نام برد.
از نظر اقتصادی اشتغال غالب در مشاغل غیر رسمی، رواج بیکاری و در نتیجه درآمد پایین اجتماعات محلی ساکن در بافت های با ساختار کالبدی ناکارآمد را میتوان بیان داشت.
از نظر مدیریت شهری تحمیل هزینه های بسیار بالا جهت سامان دهی، بهسازی و پاکسازی محیط های نامناسب ایجاد شده در پی نداشتن ساختار کالبدی مناسب در این نوع از سکونتگاه ها.
از منظر برنامه ریزی توسعه شهری ضرورت توجه و نگاه کیفی و اجتماعی به شهرها در عرصه برنامه ریزی شهری و طرح های توسعه شهری با توجه به گسترش روزافزون شهرها که اقدامات سریع عمرانی را به دنبال دارد و در پی آن ساختار کالبدی شهرها لزوما دچار تغییرات میشوند که متاسفانه این امرهمچنان مورد غفلت قرار گرفته است با توجه به این نکته که شناخت و تحلیل ساختار کالبدی محلات شهر به منظور ارتقای کیفیت زندگی شهری می تواند به بهبود عملکردهای اجتماعی اقتصادی و حفاظت از محیط زیست شهری و هم چنین به ارائه راه کارهایی برای توسعه آتی شهر که در نهایت منجر به ساماندهی شهر گردد، کمک نماید.
ه- مرور ادبیات و سوابق مربوطه (بیان مختصر پیشینه تحقیقات انجام شده در داخل و خارج کشور پیرامون موضوع تحقیق و نتایج آنها و مرور ادبیات و چارچوب نظری تحقیق):
تحقیقات داخلی
پایان نامه :
مطالعه تطبیقی کیفیت زندگی در بافتهای خودرو و برنامه ریزی شده اسلامشهر (مورد پژوهی قائمیه و واوان) معصومه فتحعلیان، دانشگاه هنر تهران
هدف کلی از این پژوهش ، تبیین کیفیت زندگی شهری و بررسی آن درسکونتگاه هایی با بافت خودرو و برنامه ریزی شده با مورد مطالعاتی قائمیه به عنوان محله خودرو در اسلامشهر وواوان به عنوان محله برنامه ریزی شده در جوار آن بوده است. مدل تحقیق بعد از طی چهار گام و با تأ کید بر بومی کردن شاخص ها از یازده مؤلفه اصلی مسکن، محله، آمد و شد، امکانات و تسهیلات، تفریح و فراغت، امنیت، فرصت ها و تهدیدهای اقتصادی، بهداشت محیط زیست، روابط همسایگی، حس تعلق و مدیریت و حکمروایی شهری تشکیل شده است. مدل مفهومی تحقیق به کمک شیوه تحلیل عاملی روایی سنجی شد. این تحلیل نشان داد که شاخص های مورد نظر ۷۸ % پراش جامعه آماری را بیان میکنند که این رقم مبیّن روایی مدل تحقیق است. در این پژوهش بعد ذهنی کیفیت زندگی با بررسی میزان رضایتمندی ساکنان دو محله از شاخص های کیفیت زندگی با کمک طیف پنج گزینه ای لیکرت مورد پژوهش قرار گرفت. جهت انجام این امر در هر محله۱۷۵ پرسش نامه به روش نمونه گیری تصادفی ساده تکمیل شد. برخی شاخص های عینی نیز با روش مشاهده کارشناسی و مطالعات کتابخانه ای سنجیده شد و در نهایت به منظور تحلیل همزمان شاخص های عینی و ذهنی استفاده شد. برای مطالعه تطبیقی دو محله از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) استفاده شد و در نتیجه بررسی فرضیه تحقیق که کیفیت زندگی مطلوب تری را برای بافت برنامه ریزی شده در نظر گرفته بود تأ یید و مشخص شد امتیازکیفیت زندگی مطلوب تری دارد ، درزمینه هایی چون آمد و شد، امکانات و تسهیلات، تفریح و فراغت نمود بیشتری داشته است در حالی که در ارتباط با حس تعلق، روابط همسایگی و امنیت، وضعیت بافت خودرو (قائمیه) مطلوب تر ارزیابی شده است.

مقالات
در ارتباط با کیفیت زندگی شهری میتوان به همایش که برای اولین بار در ۴و ۵ اردیبهشت ١٣٨٩ توسط معاونت امور شهری اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران با همکاری دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی ایران برگزار گردید اشاره کرد. مقالات این همایش در پنج محور اساسی شامل: ١)محیط فیزیکی و زیرساخت؛ ٢) مولفه های اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی؛ ٣) سلامت در مناطق شهری؛ ۴) امنیت غذا و تغذیه و ۵) حکمرانی و سلامت شهری دسته بندی شده اند که علاوه بررسی ابعاد متنوع سلامت شهری مقالات متعددی نیز در رابطه با کیفیت زندگی شهری در ابعاد مختلف ارائه گردید.
تحقیقات خارجی
تحقیقات کیفیت زندگی چهار دهه تجربی عملی را پشت یر می گذارد. این گونه تحقیقات ابعاد مختلفی از زندگی و محیط فیزیکی را در بر میگیرد. طی سالهای اخیر، کیفیت زندگی به مثابه یک هدف اصلی توسعه جامعه، ماهیت سیاسگذاری های بسیاری از کشورها را تحت تاثیر قرار داده است. کیفیت زندگی ویژگی های کلی اجتماعی، اقتصادی محیط را نشان می دهد،که میتواند به عنوان ابزاری قدرتمند برای نظارت بر برنامه ریزی توسعه اجتماع به کار رود.
امروزه کیفیت زندگی به عنوان مفهومی چند بعدی و مهم در زندگی جوامع در بسیاری از رشته ها از جمله نفوذ یافته است.
نخستین بار در سالهای ١٩٣٠ کیفیت زندگی از سوی محققین در ارتباط با اما آنچه از آن به عنوان مطالعات پزشکی مورد توجه قرار گرفت. (۱۹۸۶Wish: )
مطالعات کیفیت زندگی در حیطه جامعه شناسی شهری، برنامه ریزی شهری وجغرافیای شهری در سالهای ١٩۶٠ در کشورهای پیشرفته صنعتی موردتوجه قرار گرفت. نخستین اقدامات پیشگامانه در ارائه شاخص های کیفیت زندگی یاد میشود، توسط مسئولین شهرداری جکسون ویل ۵ و فلوریدا ۶ درسال ١٩٨۶ انجام شد. ( Bell and Morse:1999)
مطالعات جغرافیایی در ارتباط با کیفیت زندگی از سالهای ١٩٧٠ با رویکرد فضایی و ناحیه ای وارد ادبیات جغرافیایی شد. بررسی و تحلیل اوضاع نامناسب کیفیت زندگی در نواحی مختلف جغرافیایی در اشکال متنوع مورد توجه بسیاری از
جغرافیدانان است. کیفیت زندگی به عنوان یک زمینه کاری درجغرافیای اجتماعی شهرها متاثر از نظریات جامعه شناسی شهری و اقتصاد شهری است. ( ۱۹۶۹:Wilson)
در سال ١٩٧۵ در کنفرانس سازمان ملل متحد بر ابعاد اجتماعی مسکن، مفهوم کیفیت زندگی و بهزیستی اجتماعی در برنامه های توسعه مسکن تاکید جدی شد.
دیوید اسمیت در جغرافیا برای بررسی کیفیت زندگی، رفاه و عدالت اجتماعی ازشاخص های اجتماعی ذهنی و مقایسه عینی استفاده کرد. برای سنجش مورد اول از پرسشنامه و برای مورد دوم از مشاهده و آمار استفاده کرد. شاخصهای مورد تاکید« اسمیت » را بهداشت، مسکن، خدمات عمومی، شادمانی خانوادگی، تعلیم و تربیت، فرصتهای اشتغال، حقوق و مزد، خوراک، حق رای، امید به زندگی، مصرف سرانه پروتئین حیوانی، در صد ثبت نام در مدارس، تعداد متوسط تلفن و روزنامه و نظایر آن تشکیل میدادند. (اسمیت ،١٣٨١)
افزایش توجه های بین المللی به بحث کیفیت زندگی و بهزیستی بشر منجر به گردهمایی ها و کنفرانس هایی گردید که در چهار چوب چنین پژوهش هایی میتوان به اشاره نمود که یک کنفرانس بین المللی میان رشته ای از محققان اروپا، آمریکای شمالی و استرالیا (RIVM)- موسسه ملی سلامت عمومی در هلند به منظور اینکه تخصص های مختلف را در ارتباط با تحقیقات رایج در کیفیت محیط شهری را ترکیب نموده برگزار گردید. اهداف اصلی این همایش که در آوریل سال ٢٠٠٢ در شهر اوترچ (Utrecht)برگزار شد به قرار زیر بود:
– شناسایی مفاهیم کلیدی، تئوریها و مدلهای رایج در پژوهش های کیفیت محیط شهری؛
– بررسی ابعاد چند گانه کیفیت محیط شهری و بهزیستی انسان؛
– تبادل یافته ها و آگاهی های رویکرد متفاوت علمی به منظور تجربه و تحلیل ابعادکلیدی موضوع؛
– توجه به روابط واقعی و بالقوه بین تحقیقات دانشگاهی و سیاست های عمومی طراحی شده برای دستیابی به کیفیت زندگی شهری در شهرهای قرن بیستم و یکمی.
بررسی‌های به عمل آمده مشخص می‌سازد، عدم وجود چهار چوب کلی در تحقیقات کیفیت زندگی به عنوان یک مانع در فرایند مطالعات مورد تایید قرار گرفته است .(Pacione:2003)

ضریب تعیین(r²)

r² تعدیل شده

خطای معیار تخمین

آماره دوربین-واتسن

رگرسیون

060/0

004/0

003/0

541968/7E50

855/1

همانطور که در جدول 4-11 نشان داده شده است، ضریب همبستگی بین دو متغیر 060/0 می­باشد که مبین وجود همبستگی بین دو متغیر استراتژی محافظه ­کارانه سرمایه درگردش و کیفیت اقلام تعهدی می­باشد.
به منظور معنادار بودن ضریب همبستگی بین دو متغیر از آزمون t استفاده كرديم. چون سطح معناداری کمتر از 05/0 باشد، پس می­توان نتیجه گرفت که ضریب همبستگی بین دو متغیر معنادار است. برای انجام آزمون t از رگرسیون خطی ساده استفاده شده است. برای انجام رگرسیون باید همواره خطاها مستقل باشند، به منظور بررسی استقلال خطاها از آماره دوربین واتسون استفاده شده است، که همانطور که در جدول 4-11 آورده شده مقدار آماره دوربین واتسون 855/1 است، چون مقدار این آماره بین 5/1 تا 5/2 می­باشد نتیجه ­گیری می­ شود که میان خطاها استقلال وجود دارد و می­توان از رگرسیون استفاده نمود.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

مدل رگرسیونی به صورت زیر می­باشد:
اگر متغیر مستقل استراتژی محافظه ­کارانه را با و متغیر وابسته کیفیت اقلام تعهدی را با نمایش دهیم، مدل رگرسیونی زیر را داریم:

بطوریکه نشان دهنده عرض از مبدا و نشان دهنده ضریب رگرسیونی میان متغیر مستقل استراتژی محافظه ­کارانه و متغیر وابسته کیفیت اقلام تعهدی است. اگر سطح معنی داری از 05/0 کمتر باشد، نشان دهنده آن است که ضریب همبستگی بین دو متغیر معنادار است و فرض رد می شود و پذیرفته می­ شود.
در جدول (4-12) مشاهده می­ شود که سطح معنی داری 033/0 است که از 05/0 کمتر است، بنابراین با توجه به سطح معنی داری به دست آمده از رگرسیون، با اطمینان 95 درصد فرض از نظر آماری تایید شده و فرضیه فرعی سوم پذیرفته می­ شود. چون ضریب همبستگی منفی می­باشد بنابراین می­توان گفت بین استراتژی محافظه­ کارانه و کیفیت اقلام تعهدی مرتبط با سرمایه در­گردش رابطه منفی معناداری وجود دارد.
در این جدول مقدار عرض از مبدا نیز آزمون شده است، چون سطح معنی داری از 000/0 کمتر است نتیجه می گیریم که عرض از مبدا از نظر آماری مخالف صفر است و در نوشتن معادله رگرسیونی از آن استفاده می­ شود.
جدول 4-12: جدول ضرایب رگرسیونی فرضیه فرعی سوم

ضرایب

مقدار آماره آزمون T

سطح معنی داری

فرض مورد بررسی

نتیجه آزمون فرض

عرض از مبدا ( )

086/240991

901/8

0/000

پذیرش فرض

استراتژی محافظه کارانه ( )

120/91808

138/2

033/0

پذیرش فرض

عملکرد و کیفیت غده سیب‌زمینی تحت تأثیر رقم، آب و هوا، وضعیت حاصلخیزی خاک، نوع مقدار مصرف کودهای آلی و شیمیایی است. عملکرد کمی و کیفی سیب‌زمینی بستگی به تغذیه متعادل کود دارد. اگر کود (بویژه ازت) بیش از حد مصرف شود، رشد شاخ و برگ زیاد شده و تشکیل و رسیدگی غده به تأخیر می‌افتد. تأخیر در تشکیل و رسیدگی غده سبب کاهش نشاسته و افزایش قندهای احیا شده گردیده و کیفیت غده برای فرآیندهای بعدی نامناسب می‌شود. در این شرایط شاخ و برگ گیاهان نارس از بین نمی‌رود و این خود سبب تولید غده‌هایی با پوست کلفت و به صدمات مکانیکی طی دوران برداشت بسیار حساس می‌شود. صدمات مکانیکی زیاد، انبارداری سیب‌زمینی را مشکل نموده و امکان پوسیدگی‌های کنترل شده افزایش می‌یابد. کشاورزان خبره سیب‌زمینی می‌دانند که مقدار کود و زمان مصرف آن با در نظر گرفتن منطقه کشت سیب‌زمینی، طول دوره رشد و تقاضای بازار تا چه اندازه حیاتی است .. از آنجایی که معمولاً سیب‌زمینی در اراضی با بافت سبک و مواد آلی کم کشت می‌گردد و خاک‌های سبک (شن لومی یا لوم شنی) بطور طبیعی از نظر مواد غذایی فقیر هستند بنابراین لازم است مقادیر زیادی کود برای تأمین نیاز غذایی سیب‌زمینی مصرف شود. مصرف کود طی سال‌های متمادی باعث تغییر قابل ملاحظه در میزان بعضی از عنصر غذایی در خاک می‌شود و به این دلیل است که برنامه کوددهی به سیب‌زمینی بایستی بر اساس آزمون خاک، تجزیه بافت، عملکرد مورد انتظار و محصول سال قبل استوار و نوع محصول (زودرس ـ دیررس) استوار باشد معمولاً با دو برابر شدن محصول، جذب مواد غذایی نیز دو برابر می‌شود. شاخ و برگ قسمتی از مواد غذایی مورد نیاز تولید را جذب می‌کنند و بقیه به هنگام برداشت، بوسیله غده از زمین خارج می‌گردد.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۱-۱-۵- اهمیت اقتصادی سیب­زمینی
سیب­زمینی یکی از گیاهان مهم در بین محصولات زراعی جهان است. جنبهی تغذیه ای،اجتماعی و اقتصادی این گیاه مهم طی سال های اخیر این گیاه .(Paul, جالب و قابل توجه بوده است ( ۱۹۸۵) بیش از ۲۰۰ سال است که در ایران کشت می گردد وروز به روز مصرف سرانه ی آن به صورت های مختلف افزایش یافته است . براساس آخرین آمار وزارت جهاد کشاورزی سطح زیرکشت سیب زمینی در ایران حدود ۹۸ درصد آن به صورت / ۱۸۹ هزار هکتار بوده که ۵۴.۱ درصد آن دیم بوده است . میزان تولیدآبی و ۴ / ۶ ۵ میلیون سیب زمینی کشور در سال ۱۳۸۶ حدود ۲ تن بوده که حدود ۹۹ درصد آن از اراضی آبی و بقیهاز اراضی دیم حاصل شده است . متوسط عملکرد سیبزمینی آبی کشور در سال زراعی ۱۳۸۶ حدود .(FAO, 25 تن در هکتار گزارش شده است ( ۲۰۰۸) کمتر از نیمی از کل سیب‌زمینی تولید شده در جهان برای مصارف انسانی مورد استفاده قرار می‌گیرد و تولید نشاسته از سیب‌زمینی در هلند، ژاپن و اروپای شرقی رواج دارد . از نظر مکانیزاسیون و دانش فنی کشت، کشورهای ایالات متحده، هلند و سوئیس مقام‌های اول تا سوم را دارند صوصا با رشد جمعیت کشور روز به روز بر اهمیت آن افزوده می گردد براساس گزارش آمارنامه کشاورزی سال زراعی ۸۵-۸۴استان گلستان، سطح زیر کشت سیب زمینی در این استان ۶۴۴۸ هکتار و به صورت آبی بوده است. که میزا ن تولید این محصول در استان ۱۰۹۱۸۵ تن برآورد شده است بر اساس آمارنامه کشاورزی سال ۸۰-۱۳۷۹، سطح زیر کشت سیب‌زمینی در ایران حدود ۱۷۴۵۶۲ هزار هکتار می‌باشد که ۹/۹۷ درصد آن آبی و بقیه دیم بوده است. بیشترین سطح زیر کشت مربوط به استان اردبیل با ۲۶۲۰۳ است. استان‌های همدان، اصفهان و فارس به ترتیب در جایگاه دوم تا چهارم هستند. این چهار استان ۴۴ درصد سطح زیر کشت سیب‌زمینی کشور را دارا می‌باشند. متوسط عملکرد در هکتار سیب‌زمینی آبی در کل کشور ۲۰۱۹۰ کیلوگرم و متوسط عملکرد دیم ۹۵۸۴ کیلوگرم است. بالاترین عملکرد سیب‌زمینی آبی ۳۱۵۵۹ کیلوگرم مربوط به استان کهکیلویه و بویراحمد و استان‌های همدان، چهارمحال و بختیاری و کردستان به ترتیب با متوسط عملکردهای ۲۷۷۶۵، ۲۶۸۲۱ و ۲۴۹۷۲ کیلوگرم در هکتار در ردیف‌های دوم تا چهارم قرار دارند
۱-۲-۱- علایم بیماری­های ویروسی سیب­زمینی
آلوده شدن سیب­زمینی به برخی از ویروس­ها بدون نشانه­ های مشهود است در حالی که ابتلای آن به برخی ویروس­ها به نکروز شدید و مرگ گیاه می­انجامد. بسیاری از ویروس­های سیب­زمینی، موزاییک سبز روشن و تیره، علایم ابلقی، چروکیدگی برگ­ها و بدشکلی ساقه­ها و برگ­ها را به وجود می­آورند. همچنین، بسیاری از آلودگی­های ویروسی باعث ایجاد علایم لکه حلقوی و نقش برگ بلوطی در برگ­ها می­گردند (دیویس، ۱۹۹۹). علایم مزرعه­ای برای تشخیص دقیق بسیاری از بیماری­های ویروسی کافی خواهند بود به این شرط که در منطقه­ای که بیماری مورد نظر رخ می­دهد، ویروس­های شناخته شده­ای مشاهده شوند و به کمک روش­های تأییدی آزمایشگاهی، نوع علایم با هر ویروس­ ارتباط داده شود (دانش، ۱۳۷۹).
۱-۲-۲- همه­گیرشناسی و چرخه­ی بیماری
چرخه­ی بیماری­های ویروسی گیاهی در قیاس با دیگر بیماری­های گیاهی ساده است. از زمانی که ویروس­ها وارد گیاه می­شوند، تنها از طریق ناقل یا انتقال مکانیکی به نسل­های بعدی گیاه میزبان بقا می­یابند. حشرات، ناقل­های اصلی بیشتر ویروس­های سیب­زمینی هستند. شته­ها مهمترین گروه ناقلین ویروس­های گیاهی را تشکیل می­ دهند. شته­ی سبز هلو^[۳] و گونه­ های مهمی هستند که در سرتاسر جهان روی سیب­زمینی کلنی تشکیل می­ دهند و ویروس­های سیب­زمینی را در شرایط طبیعی منتقل می­نمایند. انتقال بیشتر ویروسهای سیب­زمینی که از طریق شته­ها صورت می­گیرد، به صورت ناپایا است. این ویروس­ها طی چند ثانیه از گیاهان بیمار کسب می­شوند و طی چند ثانیه به گیاهان دیگر منتقل می­شوند. شته­ها فقط چند ساعت پس از گرفتن ویروس از گیاه آلوده، توانایی انتقال ویروس را دارند.
۱-۲-۳- کنترل بیماری­های ویروسی سیب زمینی
درک صحیح مواردی همچون تشخیص دقیق ویروس بیمارگر، تشخیص منبع و یا منابع ویروس، شناخت دیگر گیاهان زراعی که در نزدیکی کشت می­شوند، حساسیت سیب­زمینی به ویروس و تأثیرشان بر جمعیت ناقل، شناخت اقدام­های متداولی که در منطقه خاصی برای تولید به کار گرفته می­شوند و عوامل زیست محیطی مربوط به بقای مایه ‌تلقیح در بافت میزبان، امکان کنترل صحیح و کاهش زیان­های ناشی از بیماری­های ویروسی را در محصول فراهم می­آورند. یک راه کارآمد برای کنترل ویروس­های سیب­زمینی، کاشتن گیاه در ناحیه­ای است که در آنجا ویروس وجود نداشته باشد (کشت بافت. یکی از عملی­ترین روش های کنترل بیماری­های ویروسی سیب­زمینی در مواردی که محصول در معرض مایه‌تلقیح ویروس قرار داشته باشد، کاشت ارقام مقاوم است. یکی دیگر از روش­های کنترل بیماری­های ویروسی ، کنترل ناقلین ویروسی است. مایه­کوبی یک گیاه با جدایه ضعیف یک ویروس می ­تواند آن گیاه را در برابر برخی از سویه­های قوی همان ویروس محافظت کند (شیو و لوکاس، ۱۹۹۱).
۱-۳- فرضیه ها

1. 1. نژاد N ویروس وای سیب زمینی در مزارع بیشترین گسترش را دارد.

۲.سه نوع نژاد اصلی ویروس Y سیب زمینی در مزارع منطقه وجود دارد.
۱-۴- اهداف
۱)ردیابی سرولوژیکی ویروس به وسیله آنتی بادی های پلی کلونال
۲)تشخیص و تعیین نژادهای PVY از نمونه های آلوده جمع آوری شده سیب زمینی از استان گلستان(به وسیله روشها مولکولی )
فصل دوم
بررسی منابع
۲-۱- ویژگی­های گروه پوتی­ویروس‏ها^[۴]
ویژگی های گروه پوتی ویروس ها
پوتی ویروسها گروه بزرگی از ویروس های گیاهی می باشند که از نظر اقتصادی مهم و دارای دامنه میزبانی وسیعی هستند.این گروه تنها گروه شناخته شده ویروسی می باشد که فقط از راهبرد پلی پروتئین استفاده می کنند. این پروتئین ها عبارتند از: ۱-اندامک ویژه سیتوپلاسمی و فرفره ای شکل پروتئینی با وزن مولکولی تقریبا ۷۰ کیلودالتون که احتمالا در همانند سازی RNA دخالت دارد. ۲- اندامک ویژه سیتوپلاسمی و بدون شکل معین پروتئینی که احتمالا یک پروتئین رمزگذاری شده ویروسی است و برای انتقال ویروس توسط ناقل ضروری می باشد. ۳-اندامک های ویژه هسته ای پروتئینی با وزن مولکولی تقریباً ۵۸ کیلو دالتون (پلیمراز) و ۴۹ کیلو دالتون (پروتئیناز). این اندامک ویژه ی هسته در برخی از پوتی ویروس ها مشاهده شده است(پوررحیم وهمکاران).فوکت و همکاران (۲۰۰۵) بیان کردند که با توجه به نوع اندامک های ویژه سیتوپلاسمی ایجاد شده در سلول های آلوده، ویروسهایی مثل BCMV و PRSV-W اندامک های لوله ای ۲ شکلی را تولید میکنند که به صورت لوله ها یا پیچک ایی دیده میشوند و یا BYMV لایه های مجتمع۳ را تولید می کنند و WMV هر دو ن.ع اندامک فوق را تولید می نمایند.آنزیم های پروتئولیتیک پلی یروتئین ها را به ۵ تا ۶ پلی پپتید شامل پروتئین های پوششی (CP) و غیر ساختمانی (ازقبیل فاکتور کمک کننده و پروتئازها) تبدیل می کنند.
پوتی ویروس ها با ذرات رشته ای شکل هستند.در خانواده Potyviridae ذرات ویروس رشته ای انعطاف پذیر به طول ۶۸۰ تا ۹۰۰ و عرض ۱۱ نانومتر می باشند و ژنوم حاوی RNA تک رشته ای است که حدوداً ۱۰ کیلو باز طول دارد و توسط حدوداً ۲۰۰۰ کپی از واحد پوشش (CP) احاطه شده است(جعفر پور)۱۳۸۲؛ باپت، ۲۰۰۲). برخی دارای پروتئین های کمکی برای انتقال توسط حشرات می باشند. این ویروس ها به طریق مایه زنی عصاره و بوسیله شته ها به روش ناپایا منتقل می شوند. برخی ها از طریق بذر هم منتقل میگردند (جعفرپور، ۱۳۸۲).
۲-۱-۱- ویروس وای سیب­زمینی
ویروس (PVY) Potato virus yاز خانوادهPotyviridae و از جنس Potyvirus بوده و دارای پیکره رشته ای خمش پذیر به طول ۷۳۰-۶۸۴ نانومتر و عرض حدودا ۱۱ نانومتر با تقارن مارپیچی می باشد (دبوکس و هاتینگ، ۱۹۸۱). ژنوم ویروس از یک RNAی تک رشته ای مثبت (Ps-RNA) با ۹۷۰۴ نوکلئوتید(Kb9/7) و وزن مولکولی۱۰۶× ۱/۳-۲/۳ دالتون تشکیل شده است(ریچمن و همکاران، ۱۹۹۲). ژنوم PVY در انتهای ۵ خود دارای ساختمان VPg و یک دنباله پلی آدنین در انتهای ۳ می باشد(ریچمن و همکاران، ۱۹۹۲).
ویروسY سیب زمینی به طریق ناپایا و غیر چرخشی توسط شته ها منتقل می شود. حداقل ۲۵ گونه شته که قادر به انتقال PVY می باشند شناسایی شده اند که در این میان شته سبز هلو(Myzus persica) کاراترین آنها می باشد(واروی، ۲۰۰۰).علفهای هرز یک ساله مانند پیچک صحرایی Convulvulus، Agyranthemum و پنیرک Malva sp و علفهای هرز دو ساله مانند تاج ریزی سیاهSolanum nigrum نقش مهمی در بقاء و انتقال آلودگی در مناطقی با زمستانهای نه چندان سرد ایفا می کنند (اپسینو و همکاران، ۱۹۹۷. اسمیت، ۱۹۷۲) این ویروس براحتی از طریق تماس مکانیکی از گیاهی به گیاه دیگر نیز منتقل می شود(د بوکس و هاتینگا، ۱۹۸۱)از طرفی بیان شده است که این ویروس از طریق کنه عنکبوتی قرمز نیز منتقل می شود.(شوکلا و همکاران، ۱۹۹۸).در طبیعت دارای چند نژاد مشخص است. اگر با ویروس X سیب زمینی همراه باشد، PVY تولید موزاییک آژنگ (چین دار) می کند که در آن بوته ها کوتوله و غده ها کوچک می مانند (ایزدپناه و همکاران، ۲۰۰۷).ویروس PVY در توتون و دیگر گیاهان زراعی انتشار جهانی دارد و از لحاظ اقتصادی یکی از مهمترین ویروس های سیب زمینی است. PVY در طبیعت به صورت گروه های استرینی پیچیده دیده می شود (کاراسو و همکاران، ۲۰۰۹). در برخی موارد،با توجه به سویه ویروس،رقم سیب زمینی و شرایط آب و هوایی منطقه،ویروس Y سیب زمینی می تواند بین ۴۰-۷۰ درصد خسارت وارد نماید(Beemster&De Bokx. 1987).

ب
الف
شکل ۲-۱- الف- ساختار فیزیکی (رشته­ای خمش­پذیر) (بی­نام، ۲۰۰۹). ب- تصویر شماتیک از اجزاء ژنوم PVY
۲-۱-۱-۱- دامنه میزبانی و علایم ویروس وای سیب­زمینی
این ویروس بسیاری از گونه های خانواده سولاناسه را آلوده نموده که در این میان محصولاتی چون سیب زمینی، گوجه فرنگی، فلفل و توتون از خانواده بادمجانیان اهمیت بیشتری را دارا می باشند(موراوک و همکاران، ۲۰۰۳). به علاوه بیش از ۶۰ گونه گیاهی مختلف دیگر از این خانواده و تعدادی از گونه های گیاهی خانواده هایChenopodiaceae ، Amarantaceae، Comopaceae، Fabaceae نیز میزبان این ویروس می باشند(مرتضوی بک، ۱۳۷۷).علائم ایجاد شده توسط PVY و دامنه میزبانی آن متنوع است. این ویژگی جهت طبقه بندی استرین های PVY استفاده میشود (خان و همکاران،۲۰۰۲). علائم این ویروس برحسب سویه و رقم سیب زمینی کاملاً متفاوت است. از نظر شدت، از علائم ضعیف تا نکروز برگی شدیدو مرگ بوته های آلوده فرق میکند. به طور کلی PVY دارای سه نژادPVYN, PVYC, PVYO میباشد (۱۶،۲۹). شایع ترین آنها نژاد PVYN میباشد. البته نژاد جدیدی در سال ۲۰۰۰ در نواحی آند گزارش شد که برخلاف سایر نژادهای که بر روی سیب زمینی باعث بروز لکه موضعی میشوند هیچ علائمی در آن ایجاد نمیکند، ولی روی توتون مثل نژاد N موجب نکروز میشود (۷۴،۷).
۲-۱-۱-۲- وضعیت ویروس وای سیب­زمینی در ایران
در سال ۱۳۶۵ دانش و همکاران ویروس های مختلفی از جمله PVY را از مزارع سیب زمینی اطراف اصفهان گزارش کردند(دانش و همکاران، ۱۳۶۵). تقوی در سال ۱۳۶۶ نژادهای N و O را در منطقه کرج شناسایی نمود(تقوی، ۱۳۶۶). در سال ۱۳۷۷ نژاد N توسط پوررحیم و همکاران از منطقه تجرک همدان گزارش گردید(پوررحیم و همکاران،.۱۳۷۷). در سال ۱۳۷۹ خاک ور و همکاران جدایه هایی مشابه نژاد C را در استان خوزستان و برای اولین بار در ایران شناسایی و گزارش نمودند(خاک ور و همکاران، ۱۳۷۹). در مزارع توتون ایران علائم ویروس وای سیب زمینی را درایران اولین بار طی یک بررسی در سال های ۱۳۴۱ و ۱۳۴۲ مشاهده گردید(عابدی، ۱۹۹۸). کریمی در سال ۱۳۴۵ ویروس Y سیب زمینی را همراه با چند ویروس دیگر از روی علائم شناسایی و گزارش نمود(کریمی، ۱۳۴۵). در سال ۱۳۵۳ روحانی از اطراف کرج،(روحانی، ۱۳۵۳). و نژاد تیپ معمولی ویروس وای سیب زمینی (pvy_o) در گیاهان مبتلا به عارضه سوختگی رگبرگ هاو تغییر شکل برگ_هایتوتون متعلق به رقم کوکر ۳۴۷ در منطقه گیلان گزارش شد(شهرآیین و الهی نیا، ۱۳۷۸). در سال ۱۳۸۳ طوسی نژادNTNPVY را برای اولین بار از استانهای اصفهان، همدان و زنجان گزارش کردند (طوسی، ۱۳۸۳). سویه های O و N ویروس وای سیب زمینی از مزارع سیب زمینی استان خراسان رضوی و سویه O این ویروس از مزارع سیب زمینی استان های گیلان و مازندران گزارش شد (مقصودی و همکاران، ۱۳۸۳). طی مطالعه تنوع سرولوژیک و شناسایی نژاد غالب ویروس وای سیب زمینی در مزارع توتون استان های گلستان، مازندران، گیلان و آذربایجان غربی، هر سه سویه N، O و C از نمونه های مورد مطالعه گزارش شدند و سویه O (PVYO)به عنوان سویه غالب در مزارع توتون ایران معرفی گردید (معرف زاده و همکاران، ۱۳۸۷). در سال ۱۳۸۶ مجدآبادی و همکاران نژادNTNPVY را از استان خراسان رضوی گزارش کردند(مجدآبادی و همکاران،۱۳۸۸). میرمومنی و همکاران با بهره گرفتن از آزمون (PCR-RT ) ویروس Yسیب زمینی را از روی غده ها و برگهای آلوده برای اولین بار از کرمانشاه گزارش کردند(میرمومنی وهمکاران،۱۳۸۶).موسوی و همکاران نیز وجود نژادهای O,N,C را باروشهای مولکولی در استان آذربایجان شرقی گزارش نمودند(موسوی و همکاران، ۱۳۸۸). وجود سویه N ویروس وای سیب زمینی از مزارع کرفس استان تهران نیز گزارش شده است (خوش خطی و همکاران، ۱۳۸۸). زینتی و همکاران نیز توانستند نژاد PVYBushehr را برای اولین بار از مزارع توتون استان گلستان به روش مولکولی گزارش کنند (زینتی و همکاران،۱۳۹۰).مصطفی و همکاران PVY را از مزارع فلفل استان تهران با علائم زردی و نکروز رگبرگی بوسیله آزمون (DAS-ELISA) جداسازی کردند. این اولین گزارش از PVY در مزارع فلفل در ایران بود(مصطفی و همکاران،۲۰۰۶).
۲-۱-۱-۳- ناقلین ویروس وای سیب­زمینی
انتقال از طریق شته :
PVY به طریقه ناپایا (Non- persistent) و غیرچرخشی از طریق شته ها منتقل می گردد. حداقل ۲۵ گونه شته که قادر به انتقال PVY می باشند شناسایی شده است.(واروری، ۲۰۰۰) که کاراترین آنها شته سبز هلو((Myzus persica میباشد. تغذیه شته ها به مدت ۶۰-۱۵ ثانیه از گیاهان آلوده جهت کسب ویروس کافی است و بدون نیاز به دوره نهفتگی (Latent Period) پس از یک ساعت قادر به انتقال ویروس به گیاهان سالم می باشند. مدت زمان لازم جهت انتقال ویروس ۶۰-۳۰ ثانیه تغذیه می باشد(راندار، ۱۹۹۳). اگر شته یک تا سه ساعت قبل از تغذیه گرسنه نگه داشته شود قدرت جذب ویروس توسط شته بیشتر شده و همینطور مدت زماننگهداری ویروس در بدن ناقل، از یک ساعت به ۴ ساعت افزایش می یابد. تفاوتهای معنی داری در کارایی انتقال گونه های مختلف، جمعیتهای مختلف یک گونه و یا انتقال نژادهای مختلف یک ویروس وجود دارد. Potyvirus ها برای انتقال توسط ناقل نیاز به یک عامل کمکی دارند که سبب اتصال پیکره ویروس به قطعات دهانی حشره ناقل می گردد. این مکانیسم فرضیه پل نامیده می شود و نقش عامل کمکی را پروتئین HC-Pro عهده دار است(شوکلا و همکاران، ۱۹۹۸). دیویس و همکاران (۲۰۰۵) شته سویا (Aphis glycinea) را به عنوان ناقلی جدید برای ویروس PVY معرفی کردند. این شته قادر است استرین های PVYO، PVYN، PVYNTN را انتقال دهد.آلودگی استایلت شته باعث انتقال سریع این ویروس می شود (هام و همکاران ۲۰۰۹).
۲-۱-۱-۴-ساختار ژنتیکی
نژادهای PVY (PVY strains) :
مشخصات پیکره ویروس : ویروسY سیب زمینی یک پوتی [۶]ویروسو از خانواده پوتی ویریده میباشد که به صورت رشته های نخی شکل به طول ۷۳۰ نانومتر و عرض ۱۱ نانومتر میباشد. دارای ژنوم RNA ی تک رشته ای میباشد که حدود ۶% کل پیکره را ژنوم ویروس تشکیل میدهد وبه صورت ps-ssRNA میباشد . بقیه پیکره را پوشش پروتئینی به وزن مولکولی ۳۴۰۰ دالتون تشکیل میدهد، که شامل ۲۰۰۰ زیر واحد است. این ویروس دارای ۹۰۷۴ نوکلئوتید میباشد (۶۵)،که تنها یکORF [7] با حدود ۹۰۰۰ نوکلئوتید دارد. ساختار انتهای/۵ آن vpg و ساختار انتهای /۳ آن Capمیباشد. پایداری آن در عصاره در دمای ۲۰ درجه سانتی گراد ۵ تا ۷ روز و پایداری آن در برگ نگهداری شده در دمای ۴ درجه سانتیگراد، ۱۵ سال است. دمای بی اثر شدن آن به مدت ۱۰ دقیقه در مورد نژاد O,Cتا ۶۲درجه و برای نژاد N تا ۶۴ درجه سانتی گراد است.
۲-۱-۱-۵-نژادهای ویروس وای سیب زمینی
از نظر تاریخی، ویروس Y سیب زمینی به نژادهای مختلفی طبقه بندی شدهاست. خصوصیاتی کهبدین منظور استفاده شده است شامل نوع علائم روی گیاهان محک، سرولوژی، تحریک پاسخ های مقاومتی و توانایی انتقال با شته است. به طورکلی سه نژاد برای این ویروس توصیف شده است که شامل گروه نژاد معمولی PVYO، نژاد PVYC و نژاد نکروز رگبرگی توتون PVYNTN می باشد.(دبوکس و هاتینگ، ۱۹۸۱).جدایه های جمع آوری شده از سیب زمینی با توجه به ویژگی های بیولوژیک و سرولوژیک (علائم موضعی و سیستمیک در Nicotiana tabacm و پاسخ مقاومت در Solanum tuberosum (لی رومانسر و همکاران، ۱۹۹۴) و خصوصیات مولکولی (گلایس و همکاران،۲۰۰۲؛نای و سینگ،۲۰۰۳) جدایه های pvy در توتون بر اساس علائم متوسط و یا شدید و القای علائم نکرئز در هر ژنوتیپ توتون مشخص می شوند (خان و همکاران،۲۰۰۲).
نژادهای MNو NN در روی توتون نکروز ایجاد می کردند و بسیار مشابه با نژاد نکروز رگبرگی توتون بودند.(مک دونالد و کریست جانسون، ۱۹۹۳)اما از آنجا که این نژادها در سیب زمینی لکه های موضعی ایجاد می کنند ولی سیستمیک نمی شوند، نمی توانند در گروه PVYN جای گیرند(هت و همکاران، ۱۹۸۷).
به طور کلی سه نژاد برای این ویروس توصیف شده است که هرکدام علائم متفاوتی را ایجاد مینمایند(د بوکس و هاتینگا، ۱۹۸۱).
۲-۱-۱-۵-۲- نژاد N
PVYN برای اولین بار در سال ۱۹۳۵ در یک گیاه توتون که نزدیک بوته های سیب زمینی آزمایشی رشد کرده بود شناسایی شد که نکروز رگبرگی شدید در توتون ایجاد می کرد(اسمیت و دنیس، ۱۹۴۰). این نژاد قادر به تولید علائم مشخصی در سیب زمینی نبوده و فقط گاهی در اواخر فصل باعث پیسک (motle) خفیف در برگها میگردد، در حالی که در توتون نکروز رگبرگی ایجاد میکند و سبب خسارت شدیدی شده و حتی گاهی تا۱۰۰ درصد محصول را از بین می برد(بونهام، ۲۰۰۲).به راحتی توسط شته منتقل می¬شود.این نژاد در دهه ۱۹۵۰ اپدمی های شدیدی را در محصولات سیب زمینی و توتون در اروپا ایجاد کرد (چاکولوسکا و همکاران، ۱۹۹۷؛گلایس،۲۰۰۲).این استرین اولین بار در سال ۱۹۳۵ از گیاه توتون گزارش شد (اسمیت و دنیس، ۱۹۴۰)در ارقام سیب زمینی بولیوی و پرو در سال های ۱۹۴۱ و ۱۹۴۲ گزارش شد (خان و همکاران،۲۰۰۲) همچنین این گروه استرینی چندین همه گیری شدید را در محصولات توتون و سیب زمینی در سال ۱۹۵۰ در اروپا به همراه داشت (کلینکوسکس و اشملزر،۱۹۶۰؛ ویدمن، ۱۹۸۸)آسیا نیز تحت تاثیر جدایه های نکروتیک ویروس قرار گرفته است. این ویروس از چند کشور ماند چین، ژاپن، کره و تایوان گزارش شده است (خان و همکاران،۲۰۰۲). این نژاد در مزراع سیب زمینی کشور شیوع دارد و هر ساله به محصول سیب- در برخی موارد،با توجه به سویه ویروس،رقم سیب زمینی و شرایط آب و هوایی منطقه،ویروس Y سیب زمینی می تواند بین ۴۰-۷۰ درصد خسارت وارد نماید(Beemster&De Bokx. 1987).سارت وارد می آورد که این موضوع به ویژه در مناق تولید غده هاب بذری سیب زمینی دارای اهمیت می باشد دانش و همکاران،۱۳۷۰؛ هوکر،۱۹۹۰؛ پوررحیم و همکاران، ۱۳۷۶؛شمس بخش و همکاران، ۱۳۸۱).
۲-۱-۱-۵-۳-نژاد C
CPVY در روی توتون موزائیک سیستمیک یا پیسک تولید نموده و در روی سیب زمینی موزائیک سیستمیک و یا علائم خط و نقطه (هاتینگ و د بوکس، ۱۹۸۱) و نیز نکروز سرشاخه و زخم های نکروتیک فراوان در سطح برگ ایجاد می کند(باودن، ۱۹۶۳). از طرفی اولین جدایه ای که از CPVY شناسایی گردید برخلاف سایر نژادهاPVY قابلیت انتقال با شته را نداشت(تورن بار، ۱۹۹۰) هنگامی که در دهه ۱۸۳۰ شناسایی گردید به عنوان یکی از جدایه¬های PVY تشخیص داده شد و اولین گروه نژادی بود که بعدها PVYC نام گرفت(باودن، ۱۹۳۶).جدایه های نژاد C ویروس Y سیب زمینی از لحاظ اقتصادی اهمیت کمتری دارند (بلانکو-یورگوتی و همکاران، ۱۹۹۸).
نژاد O
OPVY معمول ترین نژاد ویروس Y سیب زمینی است. این نژاد به راحتی توسط شته منتقل می شود و هم اکنون به طور وسیعی در سراسر جهان و ایران انتشار یافته است(گلیس و همکاران، ۲۰۰۲. چاکولسکی و همکاران، ۱۹۹۷). از نظر علائم در توتون از نژادC غیرقابل تفکیک می باشد و مانند ان موزائیک و پیسک ایجاد می کند ولی در سیب زمینی علائم ناشی ازبیماری بسته به نژاد ویروس،رقم سیب زمینی، زمان آلودگی و شرایط محیطی بسیار متفاوت است. علائم اولیه شامل نکروز، پیسک، زردی برگچه ها، ریزش برگها و در برخی موارد مرگ زودرس بوته ها آلوده می باشد. گیاهانی که دارای آلودگی ثانویه می باشند کوتوله مانده و برگها دارای حالت پیسک و پیچیدگی با حاشیه چین دار هستند (بلانکو و همکاران، ۱۹۹۸. چاکولسکی و همکاران، ۱۹۹۷).
۲-۱-۱-۶-روش های بررسی نژادهای PVY :
از جمله روشهایی که در شناسایی نژادهای این ویروس به کار رفته اند روش های بیولوژیک با بهره گرفتن از گیاهان افتراقی، روش سرولوژیکی الایزا و روش های مولکولی RT-PCR می باشد(گلایس و همکاران، ۲۰۰۲) که در دونوع multiplex uniplex مورد بررسی قرار گرفته است.(اسپتز و همکاران، ۲۰۰۳).

۱) ترجمه بیت: اگربنده ای از مولا و سرور خود دنیا را بخواهد بوجود خواهد آورد، امّا به خاطر او به شایسته ترین روش آن را به وجود می آورد.
۲) نکات بلاغی: مولا با اولی: کلمه قافیه است، «تلمیح به حدیث حضرت رسول الله دارد که میفرماید: «أَلدُّنیاخُضْرَهٌ حُلْوَهٌ، مَنِ اکْتَسَبَ فیهامالاًمِنْ حَلِّهِ وَأَنْفَقَهُ فی حَقِّهِ أَثابَهُ اللهُ عَلَیْهِ، وَأَوْرَدَهُ جَنَّتَهُ» دنیا سرسبز و شیرین است. هرکسی دردنیا ثروتی ازحلال آن به دست آورد وآن را درست هزینه نماید، خدا به اوپاداش میدهد، و او را به بهشت خود در می آورد». (نهج الفصاحه، ۱۳۸۳: ۳۰۴)
۳) شرح مفاهیم عرفانی: دنیا: «در برابر آخرت و به دیدهی عارفان دلبستگی به آن از جمله مهالک است، حضرت امیر فرمودند: دنیا خانه کسی است که او را خانه ای نباشد، و مال کسی است که او را مالی نباشد. باباطاهر گوید: دنیا صورت آخرت است و جمیع آنچه در آخرت است در دنیا مشهود است». (سجادی جعفر، ۱۳۸۹: ۳۹۳)

بد محالی جست کو دنیا بجست

نیــک حالی جست کـــوعقبی بجست

مکـرهـا در کـسب دنیـا بـاردست

مـکرهـــا در تـــرک دنیـــا واردست

(مثنوی۱/۹۹۵-۹۹۶)

چیسـت دنیـا از خدا غـافــل بدن

نــی قمـــاش و نــی زر و فرزند و زن

(مثنوی۱/۹۹۹)

چـُـون خَــالِقْ مَدَاحِ ذَاتِ عَلِیَّن
مَــدَاحِــی عَلِــی شِــرْکِ جَلِیَـــــن

۱) ترجمه بیت: چون که خداوند باری ـ تعالی ـ حضرت علی علیه السلام را مدح و ستایش فرموده است پس ستایش کردن حضرت علی شرک آشکار است. (زیرا به خاطر این است که انسان نمیتواند آن طورکه شایسته است وی را ستایش کند).
۲) نکات بلاغی و دستوری: اشاره به سوره مبارک المائده آیه (۵۵): (إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاَهَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاهَ وَهُمْ رَاکِعُونَ)، عَلیَن باجَلینَ قافیه و جناس اختلافی است، به غزوه احد: تلمیح دارد. «شرک [serk] (ع) (امص) برای خدا شریک قایل شدن و در عبادت ریا کردن است. شرک بردوقسم است: خفی وجلی، شرک جلی عبادت اصنام است، وخفی ملاحظه خلق». (مشیری، ۱۳۸۲: ۱۱۴۱)

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۳) شرح مفاهیم عرفانی: ذات: در ابیات قبل توضیح داده شده است، شرک: شریک داشتن برای خداوند. کافر شدن باشد بسبب آن که برای خدا شریک قایل شدن، «شرک: چند خدایی اعتقادبه رب النوع ها. خواجه عبدالله گوید: شرک دو گونه است جلی: عبادت اصنام که از بهشت و درجات محروم و خفی: ملاحظه خلق به چشم اعظام این روح مناجات است». (سجادی جعفر، ۱۳۸۹: ۵۰۳)، شرک دو گونه: است عام وخاص، شرک عام شرک اکبر، شرک کردگار بزرگ است، و برای آفریدگار ازلی شریک قرار دادن است و شرک خاص شرک اصغر: ریا در اعمال و رفتار و اخلاص که عارفان به آن توجه دارند. (ر. ک، همان: ۵۰۳) اسفندیار و اسعد غضنفری امرایی: این عارف وارسته را علی الهی معرفی کرده اند، که این جای تأمل دارد، چرا؟ این عارف خدایی را علی الهی گفته اند، درصورتی که ایشان به کلام وحی وقوف کافی وکامل داشته است. این ازانصاف بدور است، ملاپریشان حضرت امیر را به خدایی ستوده باشد، این برچسب لایق وشایسته این عارف رّبانی نیست ونخواهد بود.

ذَاتِ حَــقْ بِــی عِــلْمُ واِرَادَهْ نِیَــــنْ
کِــی ذَاتِ بِــی عِـــلْمُ و اِرَادَه دِیَـــنْ

۱) ترجمه بیت: ذات باری ـ تعالی ـ بدون علم، آگاهی و اراده نیست پس چه وقت ذات و هستی بدون علم و دانش و اراده وآگاهی را می توان دین گفت؟
۲) نکات بلاغی: نِیَنْ بادِیَنْ قافیه، ذات و اِرَادَه تکرار.
۳) شرح مفاهیم عرفانی: ذات حق: ملا در این بیت اشاره دارد، که بدون علم و آگاهی وارد بحث ذات حق نشوید که گمراه می شوید. دلیل ایشان وجود حدیث نبوی «تَفَکَّرُوا فِی آلاءِ وَ لَا تَفَکَّروا فِی اللهِ و همچنین تَفَکَّرُوا فِی کُلِّ شَیءٍ وَ لاتَفَکَّرُوا فِی ذَاتِ اللهِ» حاکی از عجز انسان در زمینه شناخت ذات حق میباشد. و این بیانگر آن است که تفکر در ذات حق انسان را از تزکیه نفس باز میدارد، ودر رسیدن انسان به کمال مانع ایجاد کرده، ولیکن آنچه از ذات حق در تفکر انسان جای میگیرد، به همان اندازاه از درک وفهم اوست که آن هم محدود است. امام صادق علیه السلام میفرمایند: «کُلَّمَا مَیّز تُموَهُ بِأوهَامِکُم فِی أدَقَّ مَعَانِیُمْ فَهُوَ مَخْلُوقٌ مِثْلِکُمْ مَرْدُوْدٌ عَلَیکُمْ» با توجه به احادیث فوق انسان حاجب وحایل حق هم قرار میگیرد، و میتواند از طریق تفکر و علم از ماسوی به سوی ماورا سیر کند. و آنچه موانع برای شناخت حق ایجاد میکند
وسواسهای درونی انسان است، که سالک حق را از رسیدن به کمال بازمی دارد. و تا زمانی جاذبههای درونی خود را رها نکند به ذات حق نمیرسد. خداوند در سوره جاثیه آیه (۲۳) میفرماید: (أَفَرَأَیْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ وَأَضَلَّهُ اللَّهُ عَلَى عِلْمٍ وَخَتَمَ عَلَى سَمْعِهِ وَقَلْبِهِ وَجَعَلَ عَلَى بَصَرِهِ غِشَاوَهً فَمَن یَهْدِیهِ مِن بَعْدِ اللَّهِ أَفَلَا تَذَکَّرُونَ) اینان از هوای نفس پیروی کرده و خداوند هم بر دلشان مهر زده است، و حجاب و پردهای بر روی دیدگانش کشیده، پس هیچ کس نباید تصوری را که خود از ذات حق دارد از تصور دیگران درست تر بداند. و دیگران را به سبب تفاوت در عقیده تکفیرنماید. و حتی صوفیه از باب تمثیل میگویند «لَونُ الْمَاءِ لَونُ اِنَائِهِ» چون هر کس در حد فهم ودرک خویش تصوری از ذات حق دارد، پس در این مورد بر هیچ کسی نمیتوان طعن واعتراضی کرد. (ر. ک. زرین کوب، ۷۳۰-۷۳۲)

ــــــــــــ، اسلام و تعلیم و تربیت(۲)، تهران، انتشارات انجمن اولیا و مربّیان، ششم، ۱۳۸۴ش.
ــــــــــــ، اسلام و تعلیم و تربیت، قم، بوستان کتاب، چاپ سوم، ۱۳۸۷ش.
ــــــــــــ، تربیت، قم، بوستان کتاب، چاپ دوم، ۱۳۸۵ش.
انصاریان، معصومه، داستان دینی و تحولات پیشرو، مجموعه گزیده مقالات همایش بررسی داستان‌های دینی، به کوشش شهرام اقبال زاده، تهران، دفتر مطالعات ادبیات داستانی، ۱۳۸۰ش.
انوشه پور و همکاران، راهنمای تدریس آموزش قرآن چهارم دبستان، تهران، انتشارات سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش، ۱۳۸۶ش.
ــــــــــــــــــــــ، راهنمای تدریس آموزش قرآن دوم دبستان، تهران، انتشارات سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش، ۱۳۸۵ش.
ــــــــــــــــــــــ، هدیه‌های آسمانی، کتاب راهنمای معلم سوم دبستان، تهران، انتشارات سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش،۱۳۸۴ش.
اهوانی، حمدفؤاد، التربیۀ فی الاسلام او التعلیم فی رأی القابسی (الرسالۀ المفصلۀ لاحوال المتعلمین و احکام المعلمین المتعلمین)، قاهره، احیاء الکتب العربیۀ، ۱۹۵۵م.
باقری، خسرو، نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، تهران، انتشارات مدرسه، چاپ چهارم، ۱۳۷۶ش.
بانکی فرد، امیر حسین، تعلیم و تربیت از دیدگاه مقام معظم رهبری مدظله العالی، بی‌جا، گروه پژوهشی وزارت آموزش و پرورش، ۱۳۸۵ش.

1. 1. بحرانى اصفهانى، عبد الله بن نور الله‏، عوالم العلوم و المعارف( مستدرک حضرت زهرا تا امام جواد:)(۲۳ج)، محقق / مصحح: موحد ابطحى اصفهانى، محمد باقر، قم‏، مؤسسه الإمام المهدى عجّل الله تعالى فرجه الشریف،‏ چاپ اول‏، ۱۴۱۳ ق‏.

بحرانی، ابن میثم، المصباح، مطبعه خدمات چاپی ۳۹۶، چاپ دوم، ۱۴۰۴ ق.
بحرانى، سید هاشم، البرهان فى تفسیر القرآن، تهران، بنیاد بعثت، چاپ اول،۱۴۱۶ ق.
بخاری جعفی، محمد بن اسماعیل، الصحیح، بیروت، دارالفکر،۱۴۰۱ق.
برقی، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن (۲ج)، محقق / مصحح: محدث، جلال الدین‏، قم‏، دار الکتب الإسلامیه، چاپ دوم، ۱۳۷۱ ق‏.
برک، لوراای، روانشناسی رشد، ترجمه یحیی سید محمدی، تهران، ارسباران، چاپ اول، ۱۳۸۱ش.

1. 1. بروجردى، حسین، منابع فقه شیعه( ترجمه جامع أحادیث الشیعه) (۳۱ج)، تهران‏، انتشارات فرهنگ سبز، چاپ اول‏، ۱۳۸۶ ق‏.

برومند، سید مهدی، شیوه‌های تعلیم در قرآن و سنّت، رشت، کتاب مبین، چاپ اول، ۱۳۸۰ش.
بستانی، بطرس، محیط المحیط، بی‌جا، بی‌تا.
بستانی، محمود، الاسلام و علم النفس، مشهد، مجمع البحوث الاسلامیه، ۱۴۰۹ق.

1. 1. بنت‌الشاطی، عایشه، مادر پیامبر۶، ترجمه احمد بهشتی، قم، سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۹ش.

بنجت، تلین، کودک و اسباب بازی جنگلی، ترجمه فاطمه قاسم زاده، ماهنامه جامعه سالم، سال دوم، شماره هفتم، ۱۳۷۱ش.
بوندارکو، آ؛ ماتوسیک، ای، نقش بازی در پرورش فکری کودکان، ترجمه مهری باباجان، تهران، نشر دنیای نو، بی‌تا.
بهشتی، احمد، تربیت از دیدگاه اسلام، بی‌جا، دفتر نشر پیام، بی‌تا.
بیضاوی، عبدالله بن عمر، انوار التنزیل و اسرار التأویل، بیروت، دار الجیل، ۱۳۲۹ق.
پارسا، محمد، روانشناسی تربیت، تهران، انتشارات سخن، ۱۳۷۴ش.
پاک نیا، عبدالکریم، تربیت در سیره و سخن امام حسن مجتبی۷، قم، مؤسسه انتشارات هجرت، چاپ اول، ۱۳۸۲ش.
ــــــــــــــــــ، جلوه‌هایی از نور قرآن در قصه‌ها، مناظره‌ها و نکته‌ها، قم،‌ مؤسسه فرهنگی انتشاراتی مشهور،‌۱۳۷۹ ش.

1. 1. پاینده، ابو القاسم‏، نهج الفصاحه( مجموعه کلمات قصار حضرت رسول صلى الله علیه و آله)، تهران‏، دنیاى دانش‏، چاپ چهارم، ‏۱۳۸۲ ش‏.

پور احمدی لاله، محمد رضا، روش‌های تربیت کودکان، تبریز، پریور، چاپ اول،۱۳۸۲ش.
تابر، روبرت تی، الفبای مدیریت کلاس درس، ترجمه محمدرضا سرکار آرانی، تهران، مدرسه، چاپ پنجم، ۱۳۸۴ش.
تاشمن، مایکل و چارلز، اریلی، نوآوری بستر پیروزی، راهنمایی کاربردی در رهبری مدیریت دگرگونی و نوسازی سازمان، ترجمه عبدالرضا رضایی نژاد، تهران، خدمات فرهنگی رسا، ۱۳۷۸ش.
تقی پور زهیر، علی، مبانی و اصول آموزش و پرورش، تهران، موسسه انتشارات آگاه، بی‌جا، ج ۱، ص ۷۶، ص ۱۴۰؛
تک فلاح، داوود، کاربرد مهارتهای تدریس و روان‌شناسی در آموزش قرآن، تهران، سازمان دارالقرآن الکریم، چاپ اول، ۱۳۹۰ش.
تمیمى آمدى، عبد الواحد بن محمد، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم‏، محقق / مصحح: درایتى، مصطفى، قم‏، دفتر تبلیغات‏، چاپ اول‏، ۱۳۶۶ ش‏.
ثقفی تهرانی، محمد، تفسیر روان جاوید، تهران، برهان، چاپ سوم، ۱۳۹۸ ق.
جاحظ، عمرو بن بحر، الحیوان، بیروت، دار احیاء العلوم، بی‌تا.
جادالمولی، محمد احمد، الخلق الکامل (۴ج)، قاهره، مکتبه و مطبعه محمد علی صبیح و اولاده، چاپ دوم، ۱۳۸۵ش.
جزائرى، نعمت الله بن عبد الله‏، ریاض الأبرار فی مناقب الأئمه الأطهار(۳ج)، بیروت‏، مؤسسه التاریخ العربی‏، چاپ اول‏، ۱۴۲۷ ق- ۲۰۰۶ م‏.
جعفری، محمدتقی، زیبایی و هنر از دیدگاه اسلام، بی‌جا، انتشارات شرکت سهامی چاپخانه وزارت ارشاد اسلامی، بی‌تا.
جوهری، اسماعیل بن حمّاد، الصحاح، قاهره، دارالعلم للملایین، چاپ اول، ۱۳۷۶ش.
حاجی ده آبادی، محمد علی و حسینی زاده، سید علی، بررسی مسائل تربیتی جوانان در روایات، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ هفتم، ۱۳۹۱ش.
حاجی ده آبادی، محمد علی، درآمدی بر نظام تربیتی اسلام، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی، ۱۳۷۷ش.
حاجی شریف، احمد و خواجوی، محمد، راهنمای تدریس آموزش قرآن سوم ابتدایی تا سوم راهنمایی، تهران، انتشارات سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش، ۱۳۸۰ش.