نبود اطلاعات کافی در دسترسی گردشگران نداشتن سایت اطلاع رسانی در مورد جاذبه‌های گردشگری منطقه
نبود امکانات کوهنوردی منسجم و مدیریت
عدم تبلیغات کافی در جهت معرفی جاذبه‌های گردشگری و اکوتوریسمی محدوده مورد مطالعه از طریق رسانه‌های گروهی مانند تلویزیون، روزنامه، فیلم و بروشور.
امکان خسارت گردشگران به درختان جنگلی و پوشش گیاهی برای تهیه آتش

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

خسارت به اکوسیستم‌های کوهستانی، با وسایل نقلیه
عدم پارکینگ برای کسانی که می‌خواهند از فضای دلپذیر آبشار و هوای لطیف کنار رودخانه استفاده نمایید.
فصل پنجم
بحث ، نتیجه گیری و پیشنهادات
۵-۱ بحث و نتیجه ­گیری
امروزه وجود پتانسیل‏های عظیم تاریخی و حتی طبیعی در ایران، این کشور را به یکی از جذاب‏ترین مناطق گردشگری دنیا بدل نموده است ولیکن با توجه به مشکلات موجود نظیر پندارهای غلط برخی گردشگران خارجی درباره ایران برخی مشکلات دست و پاگیر اداری در سیر ورود گردشگر و غیره باعث گردیده است تا از یکسو به این مشکلات بر کمیت و کیفیت صنعت گردشگری تأثیر سوء داشته باشد و از سوی دیگر امر گردشگری در کشور آن طور که شایسته است جدی تلقی نگردد. لذا به نظر می‏رسد جهت پیشرفت در این زمینه، به خصوص در بخش منابع طبیعی صنعت گردشگری ایران باید : «به شیوه‏ای منسجم، کنترل شده و پایدار بر مبنای برنامه‏ ریزی مؤثر، توسعه یافته و اداره گردد. به این ترتیب توریسم منافع قابل ملاحظه‏ی اقتصادی را بدون ایجاد مشکلات جدی اجتماعی و زیست محیطی برای ایران در پی خواهد داشت و علاوه بر این، منافع توریسم برای استفاده آتی حفظ می‏گردد. »
در این میان جاذبه‏های طبیعی و اکوتوریستی ایران قادرند در کنار توانمندیهای میراث فرهنگی کمک شایانی به بهبود وضعیت توریسم ایران نمایند و با توجه به این که بررسی و شناخت جاذبه‏های گردشگری هر استان اهمیت زیادی دارند. لذا استان گیلان با توجه به داشتن محیطهای بکر و زیبا «دریا و کوه» می­توان پیش‏قدم توسعه و رونق صنعت توریسم در ایران باشد و با شناسایی مناطق مستعد به بررسی توانهای محیط طبیعی و ارائه راهکارهای مناسب جهت جلب و جذب گردشگری نماید.
حوضه امام­زاده ابراهیم یکی از زیرحوضه­های مهم رودخانه پسیخان می­باشد که در جنوب غربی شهرستان شفت واقع شده است. مساحتی را که این حوضه در بر می­گیرد. در حدود ۱۵۱/۱۶۸ کیلومتر مربع می­باشد. ارتفاع متوسط این محدوده مورد مطالعاتی در حدود ۷۶/۵۹۰ متر است.
بلندترین نقطه ارتفاعی آن ۲۴۰۳ متر و پست­ترین نقطه ارتفاعی آن ۵۰ متر می­باشد. طول شاخه اصلی رودخانه تا خروجی حوضه ۵/۳۰ کیلومتر می­باشد. این رودخانه از کوههای کرم­خانی، اسلار کلاچای، خرکش در جنوب حوضه سرچشمه گرفته و با جهت جنوب­غربی – شمال­شرقی بصورت طولی از دهستان چوبر گذشته و در بخش جلگه در حوالی روستای صیقل­کومه به رودخانه سیاهمزگی می­پیوندد. با توجه به شرایط جغرافیایی حاکم بر حوضه اقلیم مرطوب، وجود رودخانه­ها با منابع آب غنی، خاک حاصلخیز پوشش گیاهی مناسب مشاهده می­ شود.
از نظر زمین­ شناسی حوضه امام­زاده ابراهیم شفت از رسوبات دوران‌های پرکامبرین پالوزوئیک، مزوزوئیک و سنوزوئیک تشکیل یافته است. نهشته­های دوران پرکامبرین اکثراً دگرگونی بوده و بیشتر در حوالی کوهستان مشاهده می­ شود. تشکیلات دوران اول بیشتر از رسوبات پالئوزوئیک بالایی و سنگهای کربناته بوده که در سرشاخه ­های حوضه مشاهده می­ شود. رسوبات دوران دوم از سازنده­ شمشک یا ژوراسیک تشکیل شده است که در حاشیه رودخانه برونزد دارد و بیشترین گسترش را در داخل حوضه دارد.
رسوبات دوران چهارم و کواترنر در مسیر رودخانه چوبر از روستای چوبر تا خروجی حوضه به چشم می­خورد. این نهشته­ها حاصل فرسایش کوهها و انباشتگی رسوبات در پای دامنه ارتفاعات و حمل آنها توسط آبهای جاری و فصل می­باشد. عملکرد تکتونیک در حوزه آثاری از قبیل ظاهر شدن درز و شکاف‌های فراوان گسله شدن زمین‌ها، ایجاد تاقدیس‌ها و ناودیس‌های متعدد و تشکبل سنگ‌های دگرگونی بر جای گذاشته که در سیمای طبیعی حوضه و فرسایش بدان تأثیر فراوانی می­ گذارد.
امتداد عمومی گسل به صورت شرقی – غربی بوده و عمدتاً‌ جهت حرکت از شمال و جنوب می­باشد. سنگ‌های موجود در حوضه بر حسب جنسی خود نسبت به عوامل فرسایش حساسیت‌های متفاوتی را از خود نشان می­ دهند که بطور کلی چهار دسته از سنگ‌ها با فرسایش پذیری خیلی زیاد، زیاد، متوسط و کم در حوضه مشاهده می­شوند. پتانسیل لغزش و ریزش نیز از کم متوسط، نسبتاً زیاد تا خیلی زیاد نیز در حوضه قابل مشاهده است. از آنجائیکه نزدیک به ۶۰ درصد از سطح حوضه را سنگ‌هایی با فرسایش­پذیری بالا تا خیلی بالا تشکیل داده­اند لذا مشکل فرسایش به قوت خود باقی است و ضرورت پرداختن به کنترل فرسایش و حفاظت خاک ضروری به نظر می­رسد.
از نظر توپوگرافی حوضه امام­زاده ابراهیم شفت، از سه واحد توپوگرافی جلگه­ای و دشت، ناحیه
کوهپایه­ای و ناحیه کوهستانی تفکیک شده است. واحد کوهستانی از توپوگرافی سیار ناهموار و شیب زیاد و واحد کوهپایه­ای از شیب یکنواخت و واحد جلگه­ای و دشت از توپوگرافی همواری برخوردار است و رودخانه دارای پروفیل طول همواری می­باشد. توپوگرافی حوضه به همراه خصوصیات فیزیکی آن مثل شیب (متوسط شیب ۹/۳۱ درصد)، شکل حوضه، ارتفاع زیاد باعث شده حوضه در مقابل ریزش­های جوی بخصوص زمانیکه با شدت و یا مداومت همراه باشد. نسبتاً ضربه­پذیر نشان دهد. بویژه اگر پوشش گیاهی حوضه نیز مورد تخریب قرار گیرد. تخریب پوشش گیاهی می ­تواند موجب تشدید رواناب و ایجاد سیلاب در سطح حوضه گردد. با توجه به ضخامت کم تا متوسط حوضه و همچنین حساسیت­پذیری بیش از ۵۰ درصد از سنگ‌های حوضه نسبت به فرسایش این امر می ­تواند لطمات زیادی را بر حوضه وارد سازد. چنانکه افزایش سیلاب در سال ۱۳۷۷ مؤید این امر است. به طورکلی وضعیت توپوگرافی و جهت قرارگیری دامنه­های محدوده مورد مطالعه نقش قابل توجهی در شکل­ گیری و شبکه­آبهای سطحی حوضه و همچنین وضعیت هیدرولوژی حوضه بر عهده دارد. از نظر پوشش گیاهی این حوضه به دلیل برخورداری از آب و هوای مرطوب و کوهستانی خود سبب بوجود آمدن انواع رویشگاه‌های مرطوب با خاک حاصلخیز نیمه عمیق تا متوسط و تنوع وفور رستنی‌های گیاهی گردیده است. بطوریکه بیشترین سطح آن را جنگل‌های انبوه پوشانده است.
پوشش گیاهی اولاً مانع برخورد مستقیم قطرات باران با خاک می­گردند و ثانیاً‌ پوشش گیاهی با کند نمودن جریان آب‌های سطحی ناشی از بارش باران و نفوذ تدریجی آن با خاک، موجب غنی شدن سفره ­های آب زیرزمینی می­گردد و جریان پایه آب‌های جاری شده و آب مورد نیاز مصارف کشاورزی را افزایش می­دهد. علاوه بر آن از میزان رواناب می­کاهد و نقش بسیار با ارزشی در جلوگیری از وقوع سیلاب‌های مخرب ایفا می‎کند. در گذشته حوضه امام­زاده ابراهیم(ع) پوشیده از اراضی جنگلی بود اما به مرور زمان با افزایش جمعیت این اراضی رفع نیازهای روستائیان و در اثر دخالت نابجا و بی­رویه انسان جهت به دست آوردن چوب­آلات مورد نیاز منازل و تأمین سوخت و بهره­برداریهای دیگر بسیاری از اراضی جنگلی مورد تخریب قرار گرفته و تبدیل به مناطق مخروبه جنگلی و کو پوشش و اراضی مرتعی مشجر گردیده است که این امر می ­تواند موجبات تشدید سیلاب در حوضه را فراهم آورد.
خاکهای حوضه نیز عمدتاً در گروه هیدرولوژیکیB و C با پتانسیل تولید هرزآب متوسط تا زیاد ارزیابی و دسته­بندی می­شوند. با توجه به شیب و همچنین بارش نسبتاً‌خوب (۱۰۴۵ میلیمتر) پوشش گیاهی یک عامل مثبت در تثبیت خاک حوضه به حساب می ­آید و گرنه باران باعث جدائی ذرات خاک و روان­آب عامل انتقال آنها به نقاط پایین­دست می­گشت. در هر نقطه از حوضه که تخریب منابع طبیعی نظیر راهسازی، قطع درختان جهت مصارف سوخت و ساختمانی و صورت گرفته فرسایش و تخریب خاک مشاهده می­گردد. لذا حفظ پوشش گیاهی منطقه و جلوگیری از قطع و تخریب درختان جنگلی و کنترل فعالیت‌های عمرانی می­توانند در حفظ خاک‌های حوضه مؤثر باشند. از نظر آب و هوایی با توجه به موقعیت حوضه به لحاظ قرارگیری در عرضهای میانه وضعیت توپوگرافی، ورود توده­های مختلف و شرایط اقلیمی حاکم بر منطقه و در نتیجه فراهم آمدن رطوبت کافی و عامل صعود مکانیسم وقوع بارش در منطقه آسان می­گردد و از روش نقشه همباران متوسط وزنی بارندگی سالانه و طبق آن بارش ماهانه حوضه برآورد گردید.
متوسط بارندگی حوضه ۱۵۸۴ میلیمتر می­باشد. از لحاظ بارندگی ماهانه شهریور ۲۳۴ میلیمتر بارندگی بیشترین و دی و فروردین ۸/۹۴ – ۳/۹۶ میلیمتر کمترین مقدار بارندگی را دارا می­باشند و بارش در تمام ماه های سال وجود دارد. از لحاظ فصلی بیشترین بارندگی به تبعیت از سایر نواحی خزری در فصل پاییز می­باشد. در این فصل که اختلاف دمایی و آب به حداکثر خود می­رسد بیشترین مقدار ریزش می­ کند.
با توجه به ویژگی‌های ذکر شده و قرار گرفتن حوضه در منطقه کوهستانی طبقه ­بندی اقلیمی با روش های مختلف انجام گرفت. مشخص شد که حوضه از آب و هوای مرطوب برخوردار می­باشد که متمایل به سردی دارد. اهم این شرایط باعث می­ شود که حوضه در ماههایی از سال به خصوص در ارتفاعات پوشیده از برف بوده و در ماههایی نیز از هوای مطبوع و خوبی برخوردار باشد.
این حوضه یکی از حوضه های کوهستانی استان گیلان بوده که بدلیل تغییر کاربری و تخریب پوشش گیاهی بخصوص در سرچشمه (شهرک امامزاده ابراهیم) اشکال ژئومورفولوژی متفاوتی از خود بجا گذاشته است که برخی از این اشکال ناشی از عملکرد انسان در این محدوده به دلیل فعالیتهای عمرانی بوده است. مهمترین اشکال ژئومورفولوژی بوجود آمده که افراد علاقمند زیادی از طبیعت گردان را بسوی خود جذب کرده و در این حوضه میتوان دید عبارتند از انواع دامنه ها، پرتگاههای رودخانه ای و تراسهای آبرفتی، لغزش، دره ها، میاناب، خط الراسهای فرعی و اصلی، اشکال مختلف فرسایش، مخروط افکنه و ریزش بیان نمود. علیرغم آن وجود صنایع دستی، مکانهای مذهبی، بازار فصلی امامزاده و و بازار روز چوبر خود می‎تواند برای برخی از گردشگران بسیار جذاب باشد. لذا لازم است مسئولین امر نسبت به برنامه ریزی در اطراف حوضه های آبریز مطالعات لازم را انجام داده و حریم رودخانه را رعایت نمایند. یکی از عملکردهای اعجاب انگیز ساکنان روستایی در کنار رودخانه امامزاده ابراهیم ساختن مغازه ها و تاسیسات در سرچشمه حوضه بوده که در جای خود بسیار مهم و دیدنی بوده و کمتر می توان همچنین تصوری پس از گذشتن از جنگلهای انبوه و راه های پر پیچ و خم داشت.
۵-۲ فرضیه‌های تحقیق
درحاشیه رودخانه امامزاده ابراهیم(ع) شفت کاربری های متعدد ژئوتوریسم وجود دارد.
فرآیندهای ژئومورفولوژیکی زمین همواره ناشی از نیروهای فیزیکی، ‌شیمیایی و یا بیولوژیکی هستند که در سطح زمین تغییراتی ایجاد می کنند. در نتیجه این فرایند تغییر شکلهای مختلفی را در سطح زمین به وجود می آورد. فرایندهای مورفولوژیکی در حقیقت نیروهای طبیعی هستند که می توانند در مواد و عناصر تشکیل دهنده ی سطح زمین تغییر شکل ایجاد نمایند. با توجه به یافته های تحقیق در این حوضه کاربری های ژئوتوریسمی متعددی یافت شده که می توان به انواع دامنه ها، پرتگاههای رودخانه ای و تراسهای آبرفتی، لغزش، دره ها، میاناب، خط الراسهای فرعی و اصلی، اشکال مختلف فرسایش، مخروط افکنه و ریزش و همچنین وجود خانه های چوبی در روی دامنه های کوهستانی و در سرچشمه رودخانه و بر روی خط الراس اصلی اشاره نمود بنابراین پاسخ فرضیه فوق مثبت بوده و در حاشیه رودخانه امامزاده ابراهیم(ع) شفت کاربری های متعدد ژئوتوریسم وجود دارد.
بنظر می رسد ازمیان اشکال گردشگری ژئوتوریسم در حوضه امامزاده ابراهیم نقش اشکال فرسایشی و تراسهای رودخانه‎ای بیشترمی باشد
با توجه به شرایط جغرافیایی حاکم بر حوضه امام زاده ابراهیم مطالعاتی که روی حوضه صورت گرفته دارای اقلیمی مرطوب بوده و وجود رودخانه‌ امامزاده ابراهیم با زیر شاخه های متعدد و منابع آبی غنی، خاک حاصلخیز، پوشش گیاهی دارای تنگناهایی چون موارد زیر می‌باشد. زهکش نامناسب آب‌های سطحی، سیل‌گیری سکونتگاه‌ها و معابر، قطع بی رویه درختان و از بین بردن مراتع جنگلی به دلیل نبودن تعادل دام و مرتعباعث شده که در این حوضه تغییرات متعدد کاربری صورت گرفته و بر اثر فعل و انفعالات ایجاد شده اشکال فرسایشی طبیعی و مصنوعی ناشی از عملکرد انسان صورت گیرد. در این اشکال فرسایشی بیشترین نقش را اشکال فرسایشی از جمله فرسایش کنار رودخانه ای داشته و همچنین سیلابی بودن رود خانه باعث شده تراسهای آبرفتی متعددی در حاشیه رودخانه صورت گیرد. بنابراین پاسخ فرضیه فوق مثبت بوده و ازمیان اشکال گردشگری ژئوتوریسم در حوضه امامزاده ابراهیم نقش اشکال فرسایشی و تراسهای رودخانه ای بیشترمی باشد.
۵-۳ پیشنهادات
سیاحت و گردشگری علاوه بر دارا بودن جنبه‌های فرهنگی در جهت انتقال و مبادله فرهنگ اقوام مختلف، امروزه به عنوان یکی از محورهای سودآوری اقتصادی، اجتماعی جوامع محسوب می‌شود.
از‌ آنجائیکه رونق امور سیر و سیاحت در گرو پویایی و تحرک فعالیت‌های عمرانی و تأسیسات زیر بنایی منطقه است باید در جهت افزایش کارآیی بیشتر بخش گردشگری، نسبت به انجام کارهای عمرانی و زیربنایی در منطقه توجه داشت. هر چه امکانات زیربنایی از جمله : راه، آب، برق، تلفن، گاز، پست و سایر تأسیسات و اماکن رفاهی و بهداشتی و درمانی در منطقه بیشتر باشد، به همان نسبت با توجه به جاذبه‌های طبیعی فراوان، می‌توان گردشگران و سیاحان زیادی را از سایر نقاط کشور جذب کرد. صنعت سیاحت گردشگری تا آنجا اهمیت دارد که بدانیم علاوه بر دارا بودن فواید فرهنگی اجتماعی، اقتصادی می‌تواند در جهت افزایش درآمد منطقه توأم با توزیع درآمد عادلانه، کمک به ساماندهی وضعیت اشتغال، سرعت گردش پول آشنایی و تفاهم بیشتر اقوام ساکن در نقاط مختلف کشورو منطقه و نیز تحکیم هر چه بیشتر و حدت ملی نقش مثبت و ارزنده‌ ایفا نماید.
شهرستان شفت در استان گیلان به عنوان بخشی از این پیکره پر جاذبه می‏تواند با دارا بودن قابلیت‏ها و توانمندیهای با ارزش به ویژه از نظر جاذبه‏های اکوتوریسمی و ژئوتوریسمی در سطوح منطقه‏ای، ملی و بین‏المللی مورد توجه قرار گیرد و با جذابیت‏های ویژه خود می‏تواند بنا به فصول سال زمینه‏های توریسم زمستانه و تابستانه را برای جهانگردان و ایرانگردان فراهم آورد به شرط آن که این جذابیت‏های بالقوه به فعلیت برسند.
حوضه امامزاده ابراهیم یکی از زیباترین مناطق طبیعی کشور در شهرستان شفت بوده و با وجود جاده ارتباطی که از مناطق جلگه ای و بعد از پشت سر گذاشتن جنگل های انبوه با گونه های درختی متفاوت در میان بند آرام آرام و با شیب نسبتاً کم خود را به ارتفاعات پوشیده از مرتع سلسله جبال البرز مرکزی رسانیده و پس از عبور از خط الرأس کوههای خرکش و غیره به خط الراس بین شفت و زنجان می رسد. زیبایی چشم انداز منحصر به فرد حوضه امامزاده ابراهیم در حدی است که نظر هر بیننده ای را در یک بار تردد به خود جلب کرده و یا وا می دارد. تا در اولین فرصت دوباره به این ناحیه سفر نمایند. بدین لحاظ تنها چشم‎انداز ظاهری جاده ارتباطی امامزاده ابراهیم قابل اهمیت نمی باشد زیرا زیبایی خارق العاده، پیچ و خم و سنگهای عظیم بستر و تلاطم آب رودخانه از هیبت و عظمت بالایی برخوردار است که خود به تنهایی قادر به جذب گردشگران فراوانی خواهد بود. دائمی بودن آب رودخانه امامزاده ابراهیم در طول سال باعث شده است که استفاده از آب این رودخانه همیشه برای افراد و کسانی که به این منطقه وارد می شوند مهیا باشد و دیدن رواناب این رودخانه که در لابلای سنگها این دره جریان دارد و درختان سر به فلک کشیده آن را احاطه کرده اند برای آرامش و تمدد اعصاب قابل توجه است حال با توجه به توان بالای منابع آب در ناحیه مورد تحقیق می توان در زمینه های زیر برنامه ریزی نمود:
– نظر به اینکه در بخش های مختلف رودخانه بدلیل سیلابی بودن سد های کوچک و بزرگ در حال احداث می باشد می توان از در منازق خاصی از رودخانه جهت پرورش ماهی و زمینه ماهیگیری گردشگری را فراهم آورد.
– با توجه به شرایط خاص جغرافیایی رودخانه امامزاده ابراهیم و چشم انداز خاص اطرافش می توان نسبت به برنامه ریزی جهت احداث مراکز تفریحی در مجاورت رودخانه اقدام نمود وهمچنین باتهیه تعدادی قایق برای افراد خاص به جهت تمرینات خاص قایق رانی در این منطقه برنامه ریزی نمود.
– استفاده از آب چشمه ها جهت آشامیدن ساکنین و تهیه آب معدنی برای مصرف در روستاهای همجوار و بازدید گردشگران علمی و دانشگاهی از بازار فصلی و زیارتگاههای متعدد و همچنین شرایط خاص آب و هوای ناحیه نیز می تواند در جذب گردشگر مؤثرمی باشد.
– وجود هوای سالم و بدون آلودگی محیط مناسب را در فصول گرم سال برای گردشگران فراهم می آورد.
– وجود مه صبحگاهی و بعدازظهر چشم انداز زیبایی به ناحیه می بخشد.
– ریزش بارانهای ریز و ملایم
– ابرهای خروشان و جوششی
فشار مناسب هوا جهت استفاده بیماران قلبی.
-تأسیس ایستگاههای هواشناسی و آشنا نمودن گردشگران با این قبیل از تأسیسات
با احداث امکانات زیر ساختی و رفاهی در حوالی آبشارهای موجود در منطقه، بکر و دست نخورده استفاده نموده واز زیباییهای آبشار وجریان آب آن بهره ببرند.
ییلاقا ت مختلف نیز یکی دیگر از مناطق اکوتوریستی و ژئوتوریسمی حوضه بوده که برای رفتن به انجاباید از جاده ای زیبا و پر پیچ و خم عبور کرد. جاده بر روی دامنه کوهستانی احداث شده است. سمت راست سه تیغ های سنگی رخنمون دارند و مناظر صخره ای و زیبا را به وجود آورده است. سمت چپ، به دره و چشمه انداز جنگلی سرسبز دارد. . در طی مسیر هیچ گونه علایم راهنمای گردشگری وجود ندارد و امکانات و تاسیسات برای گردشگران نیز وجود ندارد. همچنین مناطق ییلاقی به دلیل اعتدال آب و هوا بخصوص در فصل گرم سال، مورد توجه جلگه نشینان بوده است. خوش نشینان، دوست داران شکار، گروه‎های کوه نوردی، علاقه مندان به گیاهان دارویی، علاقه مندان به پیاده روی و دوست داران مناظر بکر و عکاسان و غیره گروه هایی هستند که در طول سال به این مناطق سفر می کنند و از نزدیک با آن زندگی می‎کنند.
بنابراین با توجه به پتانسیل های اکوتوریستی و ژئو توریستی در منطقه مورد مطالعه و معرفی آنها به کسانی که علاقمند به طبیعت گردی و ژئوتوریسم دارند می توان کمک شایانی به اقتصاد منطقه نمود. همچنین با سرمایه گذاری در بخشهای خصوصی و برنامه ریزی منسجم می توان تنگناههای گردشگری این شهرستان را برطرف نموده و آن را به عنوان یک قطب گردشگری یا طبیعت گردی معرفی نمود.
منابع و مآخذ
آر. یو. کوک و جی. سی. دورکمپ، ۱۳۷۷، ژئومورفولوژی و مدیریت محیط، ترجمه شاپورگودرزی نژاد، انتشارات دانشگاه تهران، جلد اول
احمدی، حسن، ۱۳۷۸، ژئومورفولوژی کاربردی، جلد ۱، انتشارات سمت
اخوان ، رضا وکرمی خرم آبادی، منا وسوسنی، جواد ، ۱۳۹۰، کاربرد دو روش کریجینگ و IDW در پهنه بندی تراکم و تاج پوشش جنگل های شاخه زاد بلوط (مطالعه موردی: منطقه کاکارضای خرم آباد لرستان)، بخش تحقیقات جنگل، موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور مجله جنگل ایران زمستان; ۳(۴):۳۰۵-۳۱۶.
اداره کل و آمار و اطلاعات سازمان مدیریت و برنامه ریزی درسال۱۳۷۲، نقشه کاربری و پوشش اراضی وزارت کشاورزی به مقیاس۱:۱۰۰۰۰۰ برگ ۵۸۶۴ انزلی
ارشامبول وهمکاران,ترجمه رجایی، عبدالمجید، ۱۳۷۹، اسناد و روش برای تفسیر نقشه ( جغرافیا – زمین شناسی)، انتشارات دانشگاه تبریز
برایان. جی. نپ، ترجمه خوشرفتار، رضا، ۱۳۸۳، اصول هیدرولوژی جغرافیایی، انتشارات دانشگاه آزاد واحد رشت،
تقیان، علیرضا، ۱۳۷۱، هیدرولوژی و ژئومورفولوژی حوضه رودخانه سولکان، دانشکده علوم انسانی و جغرافیای دانشگاه اصفهان

«منابعى که امروزه در دست داریم و براى دست‌یابى به اسباب نزول مورد استفاده قرار مى‏گیرند تا حدودى قابل اطمینانند. مانند جامع البیان طبرى، الدر المنثور سیوطى، مجمع البیان طبرسى، تبیان شیخ طوسى و علاوه بر آن‏ها کتاب‏هایى نیز به‌طور خاص درباره‌ی اسباب نزول نگاشته شده است، مانند اسباب النزول واحدى و لباب النقول سیوطى. البته در این نوشته‏ها صحیح و سقیم در هم آمیخته و بایستى با کمال دقت در آن‏ها نگریست. تشخیص درست از نادرست، مخصوصاً در موارد تعارض، به یکى از راه‏هاى زیر امکان دارد:
۱٫صحت سند، یعنی باید سند روایت، به ویژه آخرین کسى که روایت‏ به او منتهى مى‏شود مورد اطمینان باشد. یعنى یا معصوم۸ باشد یا صحابى مورد اطمینان، مانند عبدالله‌بن‌مسعود و ابی‌بن‌کعب و ابن‌عباس که در کار قرآن سر رشته داشته و مورد قبول امت‏ بوده‏اند. و یا از تابعین عالى قدر باشد، مانند مجاهد، سعیدبن‌جبیر و سعیدبن‌مسیب که هرگز از خود چیزى نمى‏ساختند و انگیزه‌ی دروغ پردازى‏ نداشته‏اند.
۲٫باید تواتر یا استفاضه‌ی (کثرت نقل) روایات ثابت‏ شده باشد، گرچه با الفاظ مختلف ولى مضموناً متحد باشند و در صورت اختلاف در مضمون، قابل جمع‏ باشند. در این صورت اطمینان حاصل مى‏شود که خبر مذکور صحیح است، مانند روایاتى که درباره‌ی تحویل قبله و اسباب نزول آیات مربوط وارد شده است.
۳٫باید روایاتى که درباره‌ی سبب نزول آیات وارد شده است، به‌طور قطعى اشکال‏ را حل و ابهام را رفع کند. که این خود شاهد صدق آن حدیث‏ خواهد بود، گرچه از لحاظ سند به اصطلاح علم الحدیث، روایت صحیح یا حسن نباشد. بیش‏تر وقایع‏ تاریخى از همین قبیل هستند که با ارتباط دادن چند واقعه‌ی تاریخى به صحت‏ یک‏ جریانى پى مى‏بریم و آن را مى‏پذیریم، وگرنه از راه صحت اسناد امکان پذیرش ‏نیست.»^[۱۲۱]
۲-۴-۴-راه دست‌یابی به اسباب نزول از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی
«بیاناتی که در شأن و سبب نزول آیات قرآن کریم آمده است چند قسم است:
الف: بیاناتی که به صورت تاریخ^[۱۲۲] است، نه روایتی از معصوم۸، مانند این‌که از ابن‏عباس نقل شود که این آیه در چنین زمینه‏ای نازل شده است. این‌گونه شأن نزول‌ها مانند اقوال مفسران تنها زمینه‏ساز برداشت‌های تفسیری است و حجیّتی ندارد؛ البته اگر در موردی اطمینان حاصل شود، مانند آن‌که از قول ابن‏عباس طمأنینه پدید آید خود آن وثوق و طمأنینه معتبر است، نه آن‌که صرفِ تاریخ، اعتبار تعبّدی داشته باشد؛ بر خلاف حدیث معتبر که حجّیت تعبدی دارد، هر چند وثوق حاصل نشود.
ب: روایات فاقد سند صحیح و معتبر. این‌گونه شأن نزول‌ها گرچه بر اثر احتمال صدور آن از معصومین% با کلام بشری متفاوت است و باید تکریم شود، امّا از نصاب لازم در حجیّت خبر برخوردار نیست.
ج: شأن نزول‌هایی که به صورت روایت نقل شده و دارای سند صحیح و معتبر است. این‌گونه روایات در تبیین شأن و یا سبب نزول آیه حجیّت دارد، ولی همان‌گونه که روایات تطبیقی شمول و گستره‌ی معنای آیه را محدود نمی‏کند، روایات شأن نزول نیز بیانگر مورد و مصداقی برای مفهوم کلی آیه است و هیچ‏گاه مورد یک عام یا مطلق، مخصِّص یا مقیِّد آن نیست و این‌گونه روایات گرچه مایه‌ی کاهش عموم یا اطلاق نیست، لیکن راه‌گشای خوبی برای مفسر است تا آیه را به گونه‏ای تفسیر کند که با مورد خود هماهنگ و سازگار باشد. البته شأن نزول‌های ویژه، مانند آن‌چه در آیه‌ی تطهیر، مباهله، ولایت و … وارد شده، از بحث خارج است.»^[۱۲۳]

آیت‌الله جوادی آملی ضمن اشاره به قول علامه طباطبایی۶ چنین می‌نویسد:^[۱۲۴] «علامه طباطبایی۶ می‏فرماید: بیشتر آن‌چه در روایات اسباب نزول بیان شده است، نظریه‌ی شخصی راویان است؛ یعنی راویان این‏گونه احادیث غالباً حوادث تاریخی را نقل می‏کنند؛ آن‏گاه یکی از آیات قرآن را که با آن حادثه مناسبتی دارد، ضمیمه‌ی نقل خود می‏سازند و مردم گمان می‏کنند که آیه‌ی نامبرده درباره‌ی همان حادثه نازل شده است و چه‌بسا این عمل سبب قطعه قطعه شدن یک آیه گردد یا چند آیه که یک سیاق دارند، تقطیع شوند و هر قطعه‏اش را دارای تنزیلی مستقل بپندارند که نتیجه‌ی این کار به هم خوردن نظم آیات و از بین رفتن سیاق آن‏هاست و این خود یکی از اسباب سستی و بی‏اعتباری این‏گونه روایات است. افزون بر این ‌که اختلاف مذاهب دینی هم در لحن این روایات اثر گذاشته و هر کسی آن‏ها را به سمت مذهب خود سوق داده است تا مذهب خویش را با آن توجیه و تأیید کند. هم‌چنین جوّهای سیاسی و اوضاعی که در هر زمانی حاکم بوده اثری جدی در اخفای اصل حقایق داشته و آن‏ها را در هاله‏ای از ابهام نگه داشته است، از این رو کسی که می‏خواهد در مسائل تاریخی غور و دقت کند، باید این عوامل دخیل در فهم حقایق را از نظر دور ندارد.»^[۱۲۵]
۲-۴-۴-۱-نقش روایات در فهم قرآن از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی
همان‌طور که گذشت، راه دست‌یابی به اسباب نزول، روایات هستند. لذا بررسی نقش روایات (که روایات اسباب نزول را هم شامل خواهد بود)، در فهم قرآن ضروری می کند؛ به دلیل این‌که آیت‌الله جوادی آملی به تفصیل، به این موضوع پرداخته‌اند، این مطلب را به نقل از ایشان می‌آوریم.
«از مجموع آیات و روایات زیاد و صحیح، این نکته به‌طور مسلّم روشن می‏شود که علمِ جامعْ به قرآن، ظاهر یا باطن، تأویل یا تنزیلش، در اختصاص و انحصار اهل‌بیت عصمت و طهارت% است و برای فهم باطن قرآن و معارف بلند و اسرار آن باید به محضر آن پاکان رفت. بخشی از روایات متواتر، نصوص ثقلین است که قرآن و عترت را از یک‌دیگر غیر قابل انفکاک می‏داند و به همین جهت گفته شد که تمسّک به قرآن بدون اهل‌بیت عصمت% و نیز تمسّک به اهل‌بیت% بدون قرآن، عملی ناقص و انحرافی است.
اکنون که ضرورت رجوع به اهل‌بیت عصمت و طهارت% روشن شده، باید دید نقش عترت و روایات وارده از آن ناحیه، در فهم قرآن چیست و نسبت روایات با آیات شریفه‌ی قرآن کدام است؟ که در چند نکته بیان می‏شود:
یک-حجّیت روایات، به حجّیت قرآن برمی‏گردد
اگر از ما بپرسند که چرا به روایات عمل می‏کنید و سخنان معصومین% را حجّت می‏دانید، جواب می‏دهیم چون پیامبر۲ فرموده: «إنّی تارک فیکم الثقلین کتاب الله و عترتی»^[۱۲۶] و اگر بپرسند که چرا سخن پیامبر۲ را حجّت می‏دانید، می‏گوییم چون خدا فرموده: هرچه پیامبر۲ می‏گوید قبول کنید: (…وَمَا آتَاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاکُمْ عَنْهُ فَانتَهُوا…) (حشر/۷)، (…أَطِیعُواْ اللّهَ وَأَطِیعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِی الأَمْرِ مِنکُمْ… )(نساء/۵۹)، در این‌جا دیگر سؤال قطع می‏شود؛ زیرا قول خداوند که آفریدگارجهان است، حجّت بالذّات است و سؤال‏بردار نیست.
بنابراین، اصل حجیّت و اعتبار روایات معصومین% به قرآن برمی‏گردد، یعنی حجّت بودن قول معصوم۸ به استناد قرآن است نه حجّت بودن اصل روایت مورد وثوق، چون اعتبار خبر موثّق به استناد بنای عقلا به ضمیمه‌ی عدم رَدع از طرف شارع است ولی اعتبار قول مروی عنه نه اعتبار اصل روایت که طریق است باید قبلاً احراز شده باشد که در مورد بحثْ اعتبار قول مروی عنه به وسیله‌ی قرآن حکیم ثابت شده است.
دو-قرآن، داورِ روایات متعارض
در نصوص علاجیه وقتی از معصومین% سؤال می‏کنند که اخبار متعارض را چه کنیم، پس از آن‌که جمع‌های دلالی را تذکّر می‏دهند، جمع‌های سندی را گوشزد می‏فرمایند و موافقت با قرآن را یکی از راه‏های علاج و جمع‌های سندی معرفی می‏کنند. جمع دلالی همان ردّ مطلق به مقیّد و عام به خاص و مانند آن است که جزء تفهیم و تفاهم عرفی است و اگر روایات متعارضی با جمع‌های دلالی مشکلشان رفع شود، معلوم می‏شود تعارض آن‌ها ابتدایی بوده، در واقع متعارض نبوده‏اند و نیازی به جمع سندی نیست. جمع سندی آن است که روایات از حیث سند و اصل صدور یا از لحاظ جهت صدورشان از معصوم۸ مورد بررسی قرار گیرد؛ در این زمینه یک راه علاج، همان سنجش با قرآن است که فرموده‏اند: «ما وافق کتاب الله فخذوه و ما خالف کتاب الله فدعوه» روایتی را که موافق کتاب خدا بود، بگیرید. و آن را که مخالف قرآن بود، رها کنید.
پس معلوم می‏شود همان‏طور که روایات در اصل حجیّت نیازمند قرآنند، در تعارض روایات و تشخیص درستی یا نادرستی مفهومی نصوص نیز معیار و میزان اعتبار، قرآن است. بنابراین، قرآن در مقام حجیّت «هو الأوّل» است، چنان‌که در مقام تبیین و تفهیم و رفع مشکلات روایات، «هو الآخر» است و روایات فرع قرآن هستند. البتّه سخن ما در مقام استدلال و فهم و تعلیم و تبیین روایات است وگرنه از نظر مقامات معنوی، عترت و اولیای الهی% مقامی همتای مقام قرآن دارند، چون از حدیث معروف ثقلین همتا بودن عترت با قرآن استفاده می‏شود نه روایت، لذا فرع بودن روایت نسبت به قرآن منافی اصل بودن و هم‏وزن بودن عترت با قرآن نیست.
سه-قرآن، بیانگر فروع و جزئیات احکام نیست
قرآن کریم بیانگر فروع و جزئیات احکام نیست، بلکه خطوط کلّی دین و معارف اصیل را خیلی باز و روشن برای جوامع بشری بیان کرده است؛ به همین دلیل در اصل اعتبار و حجیّت، نیاز به تفسیر از سوی روایات ندارد. تفسیر یعنی بیان کردن مدالیلِ الفاظ و پرده برداشتن از چهره‌ی کلمات؛ و قرآن چون روشن و بدون ابهام است به تفسیر روایی هم نیاز ندارد. ولی خود قرآن فرموده است که برای تتمیم نصاب اعتبار و حجیّت، حدود و فروع را از رسول‌الله۲ و عترت% بپرسید، آنان مبیّن و شارحان کلیات قرآن هستند و قیود و جزئیات آن را برای شما روشن می‏سازند. (…وَأَنزَلْنَا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَیْهِمْ…) (نحل/۴۴) مثلاً قرآن کریم می‏فرماید نماز بخوانید (وَأَقِیمُواْ الصَّلاَهَ…) (بقره/۴۳) و اهل‌بیت% جزئیات و کیفیت آن را بیان می‏کنند که رسول خدا۲ پس از رفتن به معراج و تعلیم نماز، به امّت خود فرمودند: «صلّوا کما رأیتمونی أُصلّی»^[۱۲۷] نماز بخوانید همان‏گونه که من نماز می‏خوانم. قرآن می‏گوید: (…وَلِلّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَیْهِ سَبِیلاً… )(آل عمران/۹۷)، و پیامبر۲ می‏فرماید: «خُذوا عنّی مناسکَکم»^[۱۲۸] سلوک دینی خود و مناسک حجّتان را از من یاد بگیرید.
گرچه قرآن (لیس کمثله شی‏ء) است؛ زیرا از سوی خدای(…لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْءٌ… )(شوری/۱۱)، نازل شده و مانندی ندارد تا بتوان از راه تمثیل به آن، مطلب را به خوبی فهمید ولی برای نزدیک شدن به ذهن می‏توان گفت که قرآن مانند قانون اساسی است که تنها خطوط کلّی تمدن را ترسیم می‏کند و در بیان خطوط کلی، هیچ ابهامی ندارد و چون وارد جزئیات نشده، جزئیات آن را «قانون عادی» تبیین می‏کند. اگر می‏فرماید: (…وَأَحَلَّ اللّهُ الْبَیْعَ… )(بقره/۲۷۵)، یا (…أَوْفُواْ بِالْعُقُودِ… )(مائده/۱)، یا (وَأَقِیمُواْ الصَّلاَهَ…)(بقره/۴۳)، یا (…وَآتُواْ الزَّکَاهَ… )(بقره/۴۳)، این‌ها در دلالت بر خطوط جامع و کلی ابهامی ندارد ولی نحوه‌ی اجرا و مشخص شدن جزئیات و مصادیق آن‌ها را بر عهده‌ی اهل‌بیت% گذاشته است و قرآن به روشنی فرموده: این امور را از رسول خدا۲ و جانشیان مطهّر آن حضرت بگیرید و در واقع همه‌ی آن‌چه که اهل‌بیت% می‏گویند سخن قرآن است، لیکن سخن باواسطه‌ی قرآن که از باطن و اسرار قرآن گرفته و برای مردم تبیین می‏کنند.
چهار-تقدّم فهم خطوط کلّی قرآن بر فهم روایات
از مباحث گذشته روشن شد که قرآن اصل است و روایات فرع آن، قرآن اصول کلّی را می‏گوید و روایات حدود، قیود و خصوصیات آن را تبیین می‏کنند. حجّیت اولیه‌ی روایات به قرآن است و چون روایات جعلی و غیرجعلی، تقیّه‏ای و غیرتقیّه‏ای دارند، لذا سند و جهت صدور و دلالت آن‌ها (تمام جهات سه‏گانه) باید با قرآن سنجیده شود. از این‌جا روشن می‏شود که پیش از فهم روایات، نخست باید خطوط کلّی قرآن را با بهره گرفتن از آیات مربوطه در هر موضوعی به دست آوریم و سپس برای تبیین فروع آن اصول مسلّمْ از روایات استفاده کنیم. اگر چنین عمل کردیم اوّلاً روایات مخالف با قرآن را می‏توانیم بشناسیم و طرد کنیم، گرچه معارضی نداشته باشد و ثانیاً روایاتی را می‏پذیریم که مخالف ظواهر معتبر و تام قرآن نباشد و در نهایت با بهره گرفتن از چنین روایاتی، جزئیات و مصادیق اجرایی آیات قرآنی، تبیین می‏گردد.
پنج-آیات معارف و ظواهر روایات
روایات وارده از اهل‌بیت% دو گروهند، برخی مربوط به آیات احکام ‏و برخی مربوط به آیات معارف. در روایات احکام، چه در احکام الزامی (واجب و حرام) و چه در احکام غیرالزامی (مستحب و مکروه)، ظاهر حدیث حجّت است؛ ولی در معارف اگر مثلاً خواستیم بفهمیم، «لوح» چیست، «عرش» یعنی چه و «مَلَک» کدام است؟ ظواهر روایات حجّت نیست. مثلاً روایتی که عرش را برای ما معنا می‏کند، در صورتی حجّیت دارد که سه شرط داشته باشد:
الف ـ از حیث سند قطعی باشد مثل این‌که متواتر یا خبر واحد محفوف به قرینه‌ی قطعیه باشد.
ب ـ جهت صدور روایت برای بیان معارف واقعی قطعی باشد نه از روی تقیّه و مانند آن.
ج ـ دلالتش نصّ باشد نه ظاهر.
اگر روایتی این سه شرط را داشت و مفید جزم و یقین بود، حتی در اعتقادات و اصول دین (غیر از اصل مبدأ) هم معتبر است ولی اگر مفید جزم نبود، در مانند لوح و قلم و کیفیّت آفرینش آسمان و زمین و مانند آن‌که اعتقاد به آن‌ها شرط ایمان نیست، می‏تواند به عنوان احتمالی ظنی راه‌گشا باشد و به همین معیار هم می‏توان به صاحب شریعت اسناد داد ولی نمی‏توان به‌طورجزم گفت که نظر اسلام در این زمینه چنین است. چون ادلّه‌ی حجیّت خبر واحد مربوط به احکام عملی است که در آن‌ها به ظنّ معتبر می‏توان اعتماد کرد.
شش-روایات تطبیق و روایات تفسیر
اکثر روایاتی که در ذیل آیات آمده، به عنوان تطبیق و بیان مصداق کامل در طرف کمال و سعادت یا در طرف نقص و شقاوت است نه به عنوان تفسیر لفظی که فرموده باشد مثلاً فلان لفظ در این معنا نازل شده و برای این معناست و مصداق دیگری ندارد. البته مواردی هم به‌طور یقینی وجود دارد که مصداق آن منحصر به فرد است نظیر آیه‌ی (إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاَهَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاهَ وَهُمْ رَاکِعُونَ )(مائده/۵۵) و آیه‌ی مباهله^[۱۲۹] و آیه‌ی تطهیر^[۱۳۰] و آیه‌ی ذوی‏القربی^[۱۳۱] ولی اکثر آیات قرآن، مصادیق زیادی دارند و روایات ویژه‏ای که در ذیل آیات‏ برای این آمده که آن آیات را بر مصادیق بارزش تطبیق دهد. فایده‌ی تطبیق آن است که مصادیق بارز را به مفسّران نشان می‏دهد و آنان در تطبیق آیات بر مصادیق دیگرش راه روشن و مشخص را خواهند داشت.
بنابراین، اگر مثلاً در تفسیر شریف «برهان» یا «نورالثقلین»، روایاتی در ذیلِ آیات آمده که بیان مصداق می‏کند و آیه را بر فرد کاملش تطبیق می‏کند، این تطبیقْ معنای آیه را از شمولش نمی‏اندازد. اگر تطبیق می‏فرماید که اهل‏بیت% در این آیه منظورند، یا مثلاً این آیه در شأن آنان نازل شده مقصود آن است که این بزرگان مصداق کامل آیه‏اند و دیگران هم می‏توانند مصداق آن باشند.
اولاً،غالب روایات شأن نزول برای تطبیق است و موردش مخصّص نیست و شامل مصادیق دیگر هم می‏شود و ثانیاً، اعتبارش زمانی است که سلسله‌ی سند به معصوم۸ برسد و خللی در آن نباشد و روایتی که فقط به صحابه یا تابعین آن‌ها برسد و به معصوم۸ منتهی نشود، حجّت شرعی ندارد. نَظَر مفسّرین هم می‏تواند به عنوان یک احتمال، مقبول باشد ولی آن هم دارای حجیّت شرعی نیست.
هفت-ظاهر و باطن و تأویل و تنزیل در روایات
روایات نیز مانند قرآن، ظاهر و باطن و تأویل و تنزیل دارد، و لذا باید ظاهر قرآن را با روایات ظاهرْ و باطن آن را با روایات مربوط به باطنْ و تأویل و تنزیل آن را با روایات تأویل و تنزیل، تبیین کرد.»^[۱۳۲]
بنابر تأکید هر دو دانشمند بر اهمیت شناخت اسباب نزول، لزوم بررسی روایات اسباب نزول، از لحاظ متنی و سندی جدی می کند؛ چنان‌که هر دو در جای جای آثارشان،^[۱۳۳] این روایات را مورد بررسی قرار داده‌اند.
۲-۴-۵-حجیت قول صحابه
«اسباب نزولی که در دسترس هستند، بدین گونه تقسیم می‌شوند:
۱-سبب نزولی که به گونه‌ی روشن از پیامبر۲ نقل شده است؛
۲-یکی از معصومین% سبب نزولی را بیان کند؛
۳-سبب نزولی که به وسیله‌ی صحابی بیان شده است، بدون این‌که منسوب به پیامبر۲ گردد.
۴-در برخی موارد نیز سبب نزول به وسیله‌ی تابعی بیان گردیده است.»^[۱۳۴]
«در میان روایات اسباب نزول، احادیثی که به پیامبر اکرم۲ منتهی شود و حضرت خود به بیان سبب نزول پرداخته باشند، بسیار انگشت‏شمار است.»^[۱۳۵]

۱۹۸۹

۳۵.۷

۶۴.۳

۱۹۹۲

۳۷.۲

۶۲.۸

۱۹۹۸

۳۸.۱

۶۱.۹

۲۰۰۱

۳۳.۴

۶۶.۶

۲۰۰۴

۳۴.۳

۶۵.۷

۲۰۰۷

۳۴.۶

۶۵.۴

منبع: : Domhoff, 2012

بنا به پژوهش دقیق ولف، در سال های ۱۹۸۳ تا ۲۰۰۴، توزیع ثروت به علت کاهش مالیات برای ثروتمندان و تضعیف اتحادیه‌های کارگری نابرابرتر شد. از کل ثروت مالی جدید ایجاد شده در اقتصاد امریکا در این دوره ی ۲۱ ساله، ۴۲ درصد نصیب ۱% بالایی شد. رقم باورنکردنی ۹۴% از کل ثروت در اختیار ۲۰% بالایی بود و تنها ۶% از کل ثروت ثروت مالی جدید در ایالات متحده در دهه های ۱۹۸۰، ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ نصیب ۸۰% بقیه مردم در جامعه شد. داده های مربوط به توزیع ثروت دهه های اخیر نشان می دهند که ثروت متعلق به ۱ درصد از ثروتمندترین خانوارها به مراتب بسیار بیشتر از ثروت خانوارهای متوسط رشد کرده است. نمودار۱.۱۳ نشان می دهد که ثروت ۱ درصد خانوارهای پولدار امریکایی در دهه های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ رشد کرد و در سال ۲۰۰۷، حدود ۱۰۳ درصد بیشتر از ثروتشان در سال ۱۹۸۳ بود.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

نمودار ۱.۱۳- درصد رشد ثروت خانوارهای آمریکایی در بازه ۱۹۸۳-۲۰۰۹
بحران مالی در سال ۲۰۰۸ باعث شد، که ثروت این خانوارها کاهش یابد، اما در سال ۲۰۰۹ میزان ثروت آنها دوباره افزایش یافت و تا ۴۸ درصد نسبت به ثروت سال ۱۹۸۳ آنها افزایش پیدا کرد. در حالی که وضعیت ثروت خانوارهای متوسط به مراتب بدتر شد.
پس از کاهش در اوایل دهه ی ۱۹۹۰، ثروت این خانوارها به میزان کمتری افزایش یافت، اما کاهش ثروت بر اثر بحران مالی برای خانوارهایی که به طبقات میانی تعلق داشتند، آشکارتر بود؛ زیرا این افراد اغلب بخش بزرگی از دارایی ها و ثروت خود را به صورت املاک و خانه نگه داشته بودند، که ارزش خود را در بحران مسکن به طور چشمگیری از دست داد. تا سال ۲۰۰۹، ثروت خانوارهای متوسط تا آن حد کاهش یافت که ۱۳ درصد کمتر از میزان ثروتی بود که در سال ۱۹۸۳ داشتند. ;۲۰۱۱) (Mishel, Lawrence and Bivens
همچنین با توجه به نمودار ۱.۱۴، بیش از ۹۴ درصد از منافع حاصل از انباشت ثروت از سال ۱۹۸۳ تا ۲۰۰۹، نصیب یک پنجم از خانوارهای امریکایی که ثروتمندترین گروه اجتماعی این کشور را تشکیل می دهند، شد. این ثروت اندوخته شده در بین این خانوارها بدین صورت توزیع شد که در آن، ۴۰.۲ درصد به ۱درصد بالایی، ۴۱.۵ درصد به ۴ درصد بعدی و ۱۲.۳ درصد نیز به ۱۵ درصد بعدی این گروه یک پنجم تعلق یافت.( همان)

نمودار ۱.۱۴- درصد سهم گروه های مختلف جامعه از کل ثروت اندوخته شده در بازه زمانی ۱۹۸۳-۲۰۰۹
۴-۱-۸. معاملات قماری
چند قرن پیش سرمایه گذاری در سهام آشفته بازاری بیش نبود.ریشه های این گونه سرمایه گذاری به یونان باستان برمی گردد. کاپیتانهای کشتی ها بخشی از سود خود را به کسانی که حاضر بودند در ریسک یک سفر تجاری شریک شوند می پرداختند.
رومی ها نیز در شرکت هایی که برای دولت آبراه می ساختندسرمایه گذاری می کردند. در قرن هفدهم در هلند خانه ی شرکت ” داشیز ایندیا ” طی یک سرمایه گذاری گام بزرگی برداشت اما این سرمایه گذاری متفاوت بود. مردم در یک شرکت سهام می خریدند ونه در سفر.
بنابراین سرمایه گذاری به نوعی احتکار تبدیل شد . چون سرمایه گذاران می توانستند با گذشت زمان سهام خود را به یکدیگر بفروشند. حتی ضعیف ترین شایعات می توانست در اولین بازار بورس جهان رعب ووحشت ایجاد کندو قیمت ها را تغییر دهد.در قرن هجدهم اعتبار کار گزاران سهام کمتر شد. به طوری که اشخاصی مانند ” جان لاس ” سهام معادن طلای خیالی می فروختند و در لندن کارگزاران سهام سرمایه گزاران را با طرح افسانه ی دستگاهی که می تواند جوجه را به گوسفند تبدیل کند وسوسه می کردند.این نوع سهام روبه افزایش بود تا این که استدلال به کمک مردم آمد.علیرغم وجودکارگزاران بی انصاف بورس، قدرت اقتصادی آمریکا متحول شد.
معاملات قماری که با سرمایه‌های کلان به انجام می‌رسند موجب ایجاد یک نوع افزایش کاذب و مصنوعی در قیمت سهام‌ها و اوراق بهادار می‌شوند که این افزایش قیمت با رشد واقعی اقتصادی برابر نیست و در نتیجه، باعث ایجاد «حباب کذایی» می‌شود که در نهایت این حباب می‌ترکد و بحران اقتصادی را به بار می‌آورد.
در این زمان، دولت‌ها درصدد انجام «عملیات نجات» برمی‌آیند و مالیات‌های مالیات‌پردازان را به خزانه‌های بانک‌ها و گروه‌های خصوصی اقتصادی که باعث ایجاد بحران شدند، واریز می‌کنند (و در نتیجه میزان بدهی را افزایش می‌دهند). بازارسهام همواره شاهکاری از فن آوری و سازماندهی بوده است.برخی با بهره گرفتن از این ابزار به قدرتمندترین افراد آمریکا تبدیل شده اند. برخی دیگر به نابودی سقوط کرده و با فعالیتهای خود میلیونها نفر را به فقر کشیده اند.
در هر روزکاری بیش از یک میلیارد سهام در بازارهای بورس آمریکا دست بدست می گردد. کارگزاران بورس دائما در تکاپو هستند تا پیشنهاد مشتریان خود را دنبال کنند. در بازار بورس یک شرکت جدید می تواند با ارائه سهام به صد ها یا هزاران سرمایه گذار کوچک یک شبه میلیونها دلار پول کسب کند . در این مکان مردم نیز می توانند سهام خود را به دیگران بفروشند. ۴۰٪ از خانواده های امریکایی در شرکتهای ایالات متحده سهام دارند اما از آنجا که بازار بورس همواره تشکیلاتی منظم و با ثبات نبوده است و با انجام معاملات ربوی سرعت رشد و یا کاهش سرمایه را به دنبال داشته است، این خانواده ها همیشه در تهدید سلامت اقتصادی خواهند بود چرا که هدایت بازار بورس همیشه مرموز و متکی بر رانت خواری و حباب سازی بوده است و خواهد بود.

• • • • آزمون اندازه گیری توان پاها: توان پای شرکت کننده­ها در این پژوهش با بهره گرفتن از پرش عمودی(سارجنت) با پایایی۹۵% و روایی ۹۳% اندازه گیری شد( شکل۳-۳).

شکل ۳٫۳:آزمون اندازه گیری توان پاها

• • • • آزمون اندازه گیری چابکی: چابکی شرکت کننده­ها (دهم ثانیه) با بهره گرفتن از آزمون ۹*۴ متر با پایایی حدود ۹۲% و روایی ۴۶% اندازه گیری شد.
    • • آزمون اندازه گیری انعطاف پذیری: انعطاف پذیریشرکت کننده­ها (متر) با بهره گرفتن از آزمون انعطاف پذیری تنه با پایایی حدود ۹۱% و روایی بالای ۸۵% اندازه گیری شد( شکل۴٫۳).

شکل ۴٫۳: آزمون اندازه گیری انعطاف پذیری

• • • • آزمون اندازه گیری VO2max: VO2maxشرکت کننده­ها در این پژوهش با بهره گرفتن از تست کوپر (۱۲دقیقه) با پایایی ۹۰% و روایی ۸۶% اندازه گیری شد.
    • • زمان سنج (کورنومتر): متغیرهای سرعت و چابکی و دوی کوپر با بهره گرفتن از کورنومترhan hart (30 Lap memory) با حساسیت ۰۰۱/۰ اندازه گیری شد.

۶٫۳٫ روش جمع آوری اطلاعات
ازطریق مراجعه به هیئت دو و میدانی استان لیست ورزشکاران دختر در محدوده سنی (۱۶-۱۲) سال که عضو تیم ملی بوده یا در مسابقات قهرمانی کشور جزء شش نفر برتر سال­های اخیر بوده و هر کدام از این افراد تخصص در انجام حداقل سه ماده از مواد هفتگانه را داشته اند تهیه شد و هماهنگی­های لازم جهت حضور در اردوی­های آمادگی این تیم انجام گرفت. با شروع اردوها به محل آن واقع در سالن کوثر که مجهز به پیست اختصاصی دو و میدانی و سالن­های چند منظوره است رفته و پس از توضیحات لازم جهت انجام کار و گرفتن رضایت نامه و توجیح کامل شرکت کننده­ها کار را شروع کردیم.
۱٫۶٫۳٫ پرسشنامه اطلاعات فردی
این پرسشنامه در محل اردوی شرکت کننده­ها و در زمان استراحت، همزمان به همه آنها داده شد. پس از توضیح کامل درباره سؤالات و نحوه­ جواب گویی به آنها و دادن زمان کافی از آنها خواسته شد تا به سؤالات مربوطه پاسخ صحیح و کامل بدهند پس از تکمیل پرسشنامه ­ها و جمع آوری آن­ها ۳۲ شرکت کننده را به سه گروه ۸ نفره تقسیم کرده به طوری که یک گروه را برای سنجش ویژگی­های بیومکانیک و یک گروه را برای سنجش ویژگی­های آنتروپومتریک و یک گروه را برای سنجش ویژگی­های آمادگی جسمانی قرار دادیم که به صورت چرخشی طی سه روز هر سه گروه در تمامی ویژگی­ها توسط افراد متخصص شامل: یک مربی و داور آمادگی جسمانی و دو کارشناس ارشد بیومکانیک سنجیده شده و اطلاعات جمع آوری گردید.

۲٫۶٫۳٫ روش جمع آوری اطلاعات ویژگی­های بیومکانیک
ویژگی­های بیومکانیک پس از ۱۰ دقیقه گرم کردن به ترتیب زیر سنجیده شد:

نوع آزمون

هدف

وسایل مورد نیاز

۲-۲) سرمایه فکری
کندریک^[۲۸]۱(۱۹۹۰) که یکی از مشهورترین اقتصاددانان مطرح آمریکا است می‌گوید که در سال ۱۹۲۹، نسبت سرمایه‌های تجاری نامشهود به سرمایه‌های تجاری مشهود ۳۰ به ۷۰ بوده است ولی در سال ۱۹۹۰ این نسبت به میزان ۶۳ به ۳۷ رسیده است و همچنین لئو^[۲۹]۲ مطرح می‌سازد که فقط در حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد کل ارزش بازاری شرکت‌ها از دارایی­ های مشهود و فیزیکی است و دارایی­ های نامشهود در حدود ۸۵ درصد کل ارزش بازاری شرکت‌ها را تشکیل می‌دهند که هنوز هیچ کاری در مورد اندازه‌گیری آنها صورت نگرفته است (سیثارامن و همکاران^[۳۰]۳، ۲۰۰۲). همچنین یکسری مطالعات انجام شده در سال ۱۹۹۹ در زمینه ترکیب دارایی­ های هزاران شرکت غیرمالی در طی سال‌های ۱۹۷۸ تا ۱۹۹۸ نشان داد که رابطه بین دارایی­ های نامشهود و مشهود بطور قابل ملاحظه‌ای تغییر کرده است در سال ۱۹۷۸، نسبت دارایی­ های مشهود و نامشهود ۸۰ به ۲۰ بوده ولی در سال‌ ۱۹۹۸، این نسبت تقریباً به ۲۰ به ۸۰ رسیده است. این تغییر قابل ملاحظه باعث ایجاد یکسری روش‌هایی برای محاسبه ثروت شرکت‌هایی شده است که مهمترین دارایی­ های آنها، دارایی­ های نامشهود بویژه فکری و دانشی بوده است (سالیوان و دیگران،۲۰۰۲).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

در طی دهه گذشته، شرکت­ها اهمیت مدیریت دارایی­ های نامشهود خود را درک کرده‌اند و توسعه مارک‌ها، روابط سهامداران، شهرت و فرهنگ سازمان‌ها را به عنوان مهمترین منابع مزیت پایدار تجاری خود در نظر گرفته‌اند. در این اقتصاد، توانایی خلق و استفاده از ارزش این دارایی­ های نامشهود، یک شایستگی اصلی را برای سازمان‌ها بوجود می‌آورد(کنان و دیگران، ۲۰۰۴)^[۳۱]۴٫ امروزه سازمان‌ها نیاز دارند تا بتوانند دارایی­ های خود را از نو و دوباره طبقه‌بندی کنند و باید این موضوع را درک کنند که چگونه این دارایی­ ها می‌توانند اهداف استراتژیک آنها را حمایت کنند و سهم آنها را به ارزش سازمان بصورت کمی درآورند و بتوانند این دارایی­ های خود را با دارایی­ های رقبای خود، مقایسه کنند. برای این منظور ‌بایستی ابتدا طبقه‌بندی جدیدی از دارایی­ های سازمانی را در این عصر ارائه کنیم (تایلز و دیگران، ۲۰۰۲).
نمودار ۲-۱) مدل طبقه‌بندی دارایی­ های یک شرکت
دارایی یک شرکت
سیستم‌های اطلاعاتی
فرهنگ
فرایندهای مدیریتی
وفاداری مشتری
کانال‌های توزیع
شراکتها
داده‌های مشتری
مشهود
مالی
در ترازنامه منعکس می‌شوند
نامشهود
سایر دارایی­ های نامشهود تحت عنوان سرمایه‌های فکری
دانش فنی
و فاداری به سازمان
انگیزش کارکنان
رضایت کارکنان
حق امتیازها
کپی رایت‌ها
گواهی‌نامه‌ها
فرانشیزها
مارک‌ها
علایم تجاری
مالکیت یا دارایی معنوی
سرمایه سازمانی (ساختاری)
سرمایه انسانی
سرمایه مشتری
در ترازنامه منعکس نمی‌شوند و فقط برخی از مالکیت­های معنوی منعکس می‌شوند. .منبع: (Tayles et al., 2002)
بی شک این دارایی­ های نامشهود دارای ارزش هستند چون وقتی شرکت‌‌ها فروخته می‌شوند، بخشی از ارزش آنها بصورت سرقفلی^[۳۲]۱ نامگذاری می­ شود. بر طبق نظر هوریب^[۳۳]۲، سرقفلی تفاوت بین ارزش واقعی (بازاری) شرکت و ارزش دفتری آن است(بونیتز و دیگران،۲۰۰۰)^[۳۴]۳٫
تا قبل از سال ۱۹۸۰، مهمترین عامل تعیین­کننده برای درک مزیت رقابتی شرکت‌ها، ساختار صنعت و بطور کلی محیط تجاری بوده است و شرکت‌ها بیشتر توجه خود را به محیط سازمانی خود مبذول می‌داشتند تا به درون سازمان. در این روزگار، نقش مدیریت، پیدا کردن راه‌ها و روش‌هایی بود که کالاها و بازارها را با هم ترکیب کنند و سازمان­ها بیشتر بر روی منابع محیطی که عمدتاً مشهود بوده است متکی بوده‌اند. اما بعد از سال ۱۹۸۰، عامل تعیین کننده‌ دیگری مطرح شد و آن هم نحوه استفاده از منابعی بود که غیر قابل تقلید، غیر قابل انتقال، نادر و بادوام بودند و برای مشتریان ایجاد ارزش می‌کردند و مزیت رقابتی سازمان‌ها در گرو این منابع بود. این منابع و دارایی­ ها عمدتاً نامشهود بویژه انسانی بودند و این منابع در داخل سازمان­ها قرار داشتند. این امر باعث شد که سازمان­ها توجه خود را به درون سازمان‌ها و سرمایه‌های فکری خود جلب کنند تا به محیط سازمان خود. در این جا تمرکز سازمان­ها روی منابع و جنبه‌های داخلی از شرکت‌ها بود که در محیط یافت نمی‌شد. این منابع با نام‌های مختلفی همچون حافظه سازمانی، منابع نامشهود، دارایی­ های استراتژیک، قابلیت‌های اصلی^[۳۵]۱، شایستگی‌های اصلی^[۳۶]۲ و دارایی­ های غیرقابل مشاهده و دارایی­ های دانش محور و … مطرح شد. با تمرکز بیشتر سازمان‌ها روی تعریف این منابع، این موضوع آشکار شد که این دارایی­ ها، بیشتر مبتنی بر دانش و اطلاعات هستند و می‌توانند شامل هر چیزی از قبیل وفاداری مشتری تا مهارت‌های تکنولوژیکی یا سرقفلی داخلی باشند و باید این نکته را خاطرنشان سازیم که این منابع و دارایی­ های نامشهود دارای اثر مهمی بر فرایندهای نوآوری سازمانی هستند (سانچز و دیگران، ۲۰۰۰)^[۳۷]۳٫ در پایان باید گفت که شرکت‌ها نه تنها نیاز دارند تا دارایی‌های نامشهود خود را شناسایی، اندازه‌گیری و مدیریت کنند بلکه باید همواره سعی کنند تا این دارایی­ های نامشهود را بطور مستمر، ارتقا و بهبود بخشند. سازمان­هایی که نتوانند دارایی­ های دانشی خود را بطور مستمر ارتقا دهند بقاء خود را با خطر از دست دادن و فنای خود مبادله خواهند کرد(بونیتز،۱۹۹۸)^[۳۸]۴ .
۲-۲-۱) مبانی نظری و سیر تاریخی سرمایه فکری
سرمایه فکری اولین بار در سال ۱۹۶۲ توسط فریتز مچلاپ مطرح شد پس از آن در سال ۱۹۶۹ جان کنت گالبرایت اصطلاح سرمایه فکری را به کار برد در اوایل دهه ۱۹۸۰ ایده عمومی ارزش ناملموس (که اغلب ”سرقفلی“ نامیده می­شد) را ایتامی مطرح کرد. در اواسط دهه ۱۹۸۰ انقلاب اطلاعات شکل گرفت و شکاف بین ارزش دفتری و ارزش بازار به طور چشمگیری برای بسیاری از شرکتها افزایش یافت. درهمین حین، کتابی پیرامون استخراج ارزش از نوآوری توسط آقای تیس انتشاریافت.
در سال ۱۹۷۹، حسابداری سوئدی به نام کارال اریک اسویبی^[۳۹]۵ که بعدها به عنوان یکی از بنیانگذاران علم مدیریت دانش معرفی شد، با پرسشی بزرگ روبرو گردید. دفاتر حسابداری (ارزش دفتری) یکی از شعبه­های معروف سازمانی که او در آنجا کار می­کرد تنها، یک کرون ارزش را نشان می­داد، در حالی که ارزش واقعی سازمان به مراتب بیش از اینها بود. در این هنگام وی متوجه شد که ترازنامه مالی شرکت او، تنها ارزش دارایی فیزیکی آن را که شامل چند میز و ماشین تحریر بود نمایش می­دهد و ارزش واقعی سازمان به شایستگی کارکنان سازمان و چیزی را که جمع کارمندان سازمان به عنوان یک دفتر و مغز جمعی تشکیل می دادند، وابسته است. اسویبی و دیگران، این یافته را با نام دارایی فکری و دارایی ناملموس معرفی کردند و آن را در کنار دارایی­ های ملموس قرار دادند. به این ترتیب تعداد نوشته­ها، سمینارها و … در این زمینه رشد کرد و موضوع بطور جدی در دستور کار دانشمندان علم مدیریت و مدیران سازمان­های بزرگ قرار گرفت.
در اقتصاد جدید، تبادل دانش و اطلاعات، بیش از محصولات و خدمات موجب اعتلای سازمان­ها شده است به گونه ­ای که با بررسی شرکت­های با رشد سریع در می­یابیم که ۵۰% آنها به تجارت دانش کارکنان خود پرداخته­اند. بنابراین با چنین روندی تعیین معیار و اصولی برای ارزشگذاری دانش به عنوان یک دارایی مهم و کلیدی، از اهمیت ویژه­ای برخوردار شده است.
در اواخر دهه ۱۹۸۰ آغاز نخستین تلاشها برای نوشتن و تدوین صورت حساب هایی که سرمایه های فکری را اندازه گیری می کنند (اسویبی، ۱۹۸۸ ) شکل گرفت و در این رابطه کتاب «ارتباط گم شده و سقوط مدیریت حسابدار ی» توسط آ قایان جانسون و کاپلان انتشار یافت. همچنین کتاب «مدیریت داراییهای دانشی» (قرن ۲۱) توسط آقای آمیدن منتشر شد.
در سال ۱۹۹۰ شرکت اسکاندیا آقای لیف ادوینسون را به عنوان «مدیر سرمایه های فکری» خود منصوب کرد. اولین باری است که نقش مدیریت سرمایه های فکری با تخصیص یک پست رسمی، در سازمان مشروعیت می یابد. کاپلان و نورتن ( ۱۹۹۲) مفهوم و رویکرد کارت امتیازی متوازن را معرفی کردند . این رویکرد مبتنی بر این فرض است که آنچه را که شما اندازه گیری می کنید همان چیزی است که شما به دست می آورید. همچنین کتاب «سازمان هوشمند» نیز توسط آقای کوئین انتشار یافت.
ونوکا و تاکیشی در سال ۱۹۹۵ کار بسیار با ارزششان را درباره ”سازمان دانش آفرین“ معرفی کردند . اگر چه تمرکز این کتاب بر دانش است ، با وجود این، تمایز بین دانش و سرما یه فکری در آن بسیار ظریف عنوان شده است
در سال ۱۹۹۴ ابزار شبیه سازی سلمی به نام تانگو روانه بازار شد. تانگو اولین محصول پرفروش است که در آموزش مدیران درباره اهمیت عوامل نامشهود، به کار می آید. همچنین در سال ( ۱۹۹۴ ) ضمیمه ای برای گزارش سالانه شرکت اسکاندیا تهیه شد که موجودی سرمایه های فکری آن ر ا نشان می داد. گزارش سرمایه های فکری، علاقه زیادی ایجاد کرد و در شرکتهایی که به دنبال پیروی از پیشگامی اسکاندیا هستند. برای «ممیزی دانش» رویداد قابل توجه دیگری که در سال (۱۹۹۵) اتفاق افتاد، زمانی است که سلمی از ارزیابی جامع از وضعیت سرمایه های فکری شرکت استفاده کرد. صاحب نظران نهضت سرمایه فکری، کتابهای پرفروشی را درباره موضوع منتشر کردند (کاپلان و نورتون، ۱۹۹۶ ادوینسون و مالون،۱۹۹۷ ؛ اسویبی، ۱۹۹۷). با این حا ل، کار ادوینسون و مالون بویژه درباره فرایند و چگونگی اندازه گیری سرمایه های فکری به مراتب بیشتر استفاده شد. سرمایه های فکری، موضوع مورد پسند بسیاری از محققان و کنفرانس های علمی، مقاله ها و نشریه های مختلف قرار میگیرد. تعداد زیادی پروژه از جمله پروژ ههای مرتیوم، دانمارک و استکهلم، در سطح وسیع انجام گرفت.
اوایل دهه ۲۰۰۰ اولین مجله معتبر علمی با عنوان «سرمایه های فکری» انتشار یافت. اولین استانداردهای حسابداری «سرمایه های فکری» را دولت دانمارک منتشر کرد. چشم انداز سرمایه های فکری به همراه کمیته سرمایه های فکری در شرکت اسکاندیا تعیین و تشکیل شد.
اتحادیه اروپا، اولین گزارش سرمایه های فکری خود را منتشر کرد و کتاب «ثروت نامشهود» را موسسه بروکینگ به چاپ رسانید در آن سالها گزارش سرمایه های فکری مراکز اتریش منتشر میشود و کتاب «مدیریت، اندازه گیری و گزارش دهی داراییهای نامشهود» به همراه حجم گسترده ای کتب و مقاله ها، پیرامون مدیریت سرمایه های فکری به چاپ می رسد. تعداد بسیاری پروژه در راستای مدیریت و اندازه گیری سرمایه های فکری در سازمانهای مختلف، تعریف و انجام شده و درحال حاضر نیز درحال پیگیری است. جدول زمانی زیر مهمترین رویدادها و وقایع حساس در بحث سرمایه فکری را نشان می دهد :
جدول شماره ۲-۱- جدول زمانی مهمترین رویدادها و وقایع حساس سرمایه فکری

دوره