نمودار۴-۹- اثر متقابل سایه اندازی در بیوپرایمینگ در رقم بر تعداد کل غلاف در بوته

۴-۳-۲-تعداد غلاف پر در بوته
نتایج حاصل از جدول تجزیه واریانس داده ها (۴-۵) نشان می­دهد که اثرات ساده سایه اندازی، بیوپرایمینگ، رقم و اثرات متقابل دو گانه و سه گانه آنها در سطح احتمال ۱ درصد اختلاف معنی دار دارند.
اثرات ساده بیوپرایمینگ مشخص نمود که تلقیح گیاه عدس با باکتری آزوسپیریلیوم افزایش بیش از ۱۴درصدی در تعداد غلاف پر در بوته نسبت به عدم تلقیح (شاهد) داشته است (جدول۴-۶). مقایسه میانگین اثرات ساده سایه اندازی نشان داد که بیشترین تعداد غلاف پر در بوته درعدم سایه (شاهد) و کمترین تعداد در ۱۰۰ درصد سایه حاصل شد و تیمارهای ۲۵، ۵۰ و۷۵ درصد سایه تفاوت چندانی با هم نداشتند و در یک گروه قرار گرفتند (جدول۴-۴). مطالعات در گیاه نخود نشان می­دهد که بر اثر سایه اندازی تعداد دانه در نیام کاهش یافت[۱۹۵].
رقم ILL4400 تعداد غلاف پر در بوته کمتری دارا بود و رقم زیبا با ۹۸/۴۱ درصد افزایش، تعداد غلاف پر بیشتری در بوته را تولید کرد (جدول۴-۶).
با توجه به نمودار ۴-۱۰ بیشترین تعداد غلاف پر در بوته از اثر متقابل رقم زیبا در تلقیح با باکتری وتحت شرایط عدم سایه (۴۴ عدد) حاصل شد وکمترین تعداد غلاف پر مربوط به اثر سه گانه رقم ILL4400 در عدم تلقیح با باکتری تحت شرایط ۱۰۰ درصد سایه (۷ عدد) بدست آمد در کلیه شرایط تعداد غلاف پر در بوته رقم زیبا بیش از رقم ILL4400 بود و در همه سطوح سایه­اندازی تلقیح با باکتری توانسته اثرات نا مطلوب سایه را تا اندازه­ای برطرف نماید.

نمودار۴-۱۰- اثر متقابل سایه اندازی در بیوپرایمینگ در رقم بر تعداد غلاف پر در بوته

۴-۳-۳- تعداد دانه درغلاف در بوته
تعداد دانه درغلاف در بوته یکی از معیارهای تعیین کننده عملکرد دانه محسوب می شود زیرا هر چه تعداد دانه بیشتر باشد، مقصد فیزیولوژیک بزرگتری برای مواد فتوسنتزی بوجود آمده و هر عاملی که باعث افزایش این معیار شود، باعث افزایش عملکرد دانه خواهد شد[۲۴]. نتایج حاصل از جدول تجزیه واریانس داده ­ها ( جدول ۴-۵ ) نشان می­دهد که اثر بیوپرایمینگ و اثر متقابل بیوپرایمینگ × رقم در سطح احتمال ۵ درصد و اثرات ساده سایه اندازی، رقم و اثرات متقابل سایه اندازی× بیوپرایمینگ و اثر سه گانه سایه­اندازی × بیوپرایمینگ × رقم در سطح احتمال ۱درصد اختلاف معنی­داری دارند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

با بررسی جدول مقایسه میانگین داده ­ها (جدول ۴-۶) مشاهده می­ شود که بیشترین تعداد دانه در غلاف در بوته در تیمار عدم سایه (شاهد) تولید گردید. مطالعات در گیاه نخود نشان می­دهد که بر اثر سایه اندازی تعداد دانه در نیام کاهش یافت[۱۹۵]. سطوح ۵۰،۷۵ و۱۰۰درصد سایه­اندازی دریک گروه با کمترین تعداد دانه در بوته قرار گرفتند. گیاهان عدس تلقیح شده با باکتری آزوسپیریلیوم افزایش ۲۶/۹ درصدی تعداد دانه در غلاف در بوته نسبت به شرایط عدم تلقیح داشته اند. رقم ILL4400تعداد دانه در بوته کمتری تولید کرد و رقم زیبا با ۷۱/۵۰ درصد افزایش، نعداد دانه در بوته بیشتری تولید کرد. نمودار۴-۱۱ نشان می­دهد که بیشترین تعداد دانه در بوته مربوط به رقم زیبا در تلقیح با آزوسپیریلیوم به همراه شرایط عدم سایه (۶۶/۶۳ عدد) حاصل گردید و رقم ILL4400 در ۱۰۰ درصد سایه با عدم تلقیح با باکتری و نیز سطح ۱۰۰ درصد سایه و تلقیح با باکتری تفاوت معنی داری نداشت و کمترین تعداد دانه در غلاف در بوته را تولید کرد. در کلیه سطوح سایه­اندازی تلقیح باکتری موثر بوده واثرات منفی سایه­اندازی را پوشش داده است. در سطح ۱۰۰ درصد سایه تلقیح با باکتری و عدم تلقیح برای رقم ILL4400 یکسان بود.
وقوع تنش نوری در طول دوره تمایز آغاز گل، بطور معنی­داری توزیع تولید به ساقه مریستم انتهایی را کاهش می­دهد [۶۲]. این کاهش بر اثر کمیت مواد فتوسنتزی اختصاص داده شده به آپکس، می ­تواند اندازه گلچه و تعداد آن راکاهش دهد.در نهایت کوچکی و یا عدم تشکیل گلچه از اثرات نور در طول دوره تمایز گلچه و میزان آن از ساختارهای زایشی موجود در مرحله ظهور گلچه­ها ناشی می شود. از آنجایی که نور عبور کرده از کانوپی عامل اصلی در تعیین رشد گیاه در طول دوره رشد گل آذین بود، بنابراین تعداد دانه در مترمربع یک همبستگی خطی با تشعشع فعال فتوسنتزی(PAR) تجمعی جذب شده در طول دوره مربوطه داشت[۱۲۸].کانتاگالو و هال (۲۰۰۲) نیز حساسیت بیشتر تعداد دانه به سایه را بویژه در دوره بعد از گلدهی گزارش کرده ­اند. هورمون‌های رشدی که توسط باکتری­ های محرک رشد تولید می­ شود از طریق رشد ریشه های جانبی و افزایش وزن برگ و ریشه سبب افزایش مواد پرورده شده که به نوبه خود باعث افزایش رشد رویشی و افزایش سهم اندام­های زایشی از جمله تعداد دانه در بوته می­گردد[۷].

نمودار۴-۱۱- اثر متقابل سایه اندازی در بیوپرایمینگ در رقم بر تعداد دانه در غلاف در بوته

۴-۳-۴- وزن صد دانه
جدول تجزیه واریانس (جدول ۴-۵) نشان داد که اثر سایه اندازی، بیوپرایمینگ و رقم در سطح احتمال ۱درصد اختلاف معنی داری داشتند.
مقایسه میانگین داده ­ها ( جدول ۴-۶) نشان داد که میزان این صفت بین سطوح مختلف سایه به غیر از سطح عدم سایه (شاهد) از لحاظ آماری اختلاف معنی­داری مشاهده نگردید ودر یک گروه قرار گرفتند ودر عدم سایه بیشترین وزن صد دانه حاصل شد . بنابراین سایه­اندازی به هر میزان که باشد بر وزن صد دانه عدس تاثیر یکسانی دارد . براثر سایه، وزن نهایی دانه در اواخر دوره رشد از طریق کوتاهتر شدن طول دوره ذخیره مواد غذایی، محدود می شود[۱۸۶]. مطالعات در گیاه نخود نشان می­دهد که براثر سایه اندازی، میانگین وزن دانه در این گیاه تحت تاثیر قرار گرفت و گیاهان سایه اندازی شده، به مراتب دانه های ریزتری را در مقایسه با شاهد تولید کردند[۱۹۵].
بر اساس جدول مقایسه میانگین­ها (جدول۴-۶) رقم ILL4400با مقدار۳۹/۴ گرم افزایشی ۴۶ درصدی نسبت به رقم زیبا داشته است همچنین بذور تلقیح شده با باکتری وزن صد دانه بالاتر و همچنین اختلاف ۵ درصدی نسبت به تیمار عدم تلقیح داشت (جدول۴-۶). اثرات مثبت کودهای زیستی از طریق افزایش جذب آب و عناصر غذایی سبب افزایش فتوسنتز شده و این امر موجب تولیدآسیمیلات بیشتر و بهبود رشد گیاه شده است در نتیجه وزن صد دانه در مقایسه با تیمار عدم تلقیح افزایش نشان داده است. تیمار کود زیستی در مقایسه با تیمار شاهد به مراتب شرایط مناسب‌تری را برای بهبود فعالیت­های زیستی داخل خاک مهیا کرده و ازطریق جذب مواد غذایی توسط ریشه موجب افزایش وزن صد دانه گردید[۲۴].
۴-۳-۵- عملکرد زیست توده
اثرات ساده سایه اندازی، بیوپرایمینگ (کاربرد باکتری)، رقم و اثرات دو گانه و سه گانه این عامل ها در سطح احتمال ۱ درصد معنی­داربود( جدول ۴-۵ ).
بر اساس جدول مقایسه میانگین­ها (جدول ۴-۴) رقم ILL4400با مقدار۹/۱۲۲۰۷ کیلوگرم در هکتار افزایشی ۱۰ درصدی نسبت به رقم زیبا داشته است همچنین بذور تلقیح شده با باکتری آزوسپیریلیوم ۱۳ درصد عملکرد زیست توده بالاتر­ی نسبت به تیمار شاهد (عدم تلقیح) دارند.
تخصیص ماده خشک بیشتر به بوته، افزایش سیستم توسعه ریشه، افزایش رشد رویشی و در نتیجه امکان بهره برداری بهتر از نور و فتوسنتز می تواند دلیل آن باشد.به واسطه نقش مثبت این باکتری ها در تولید و تنظیم هورمون های محرک رشد گیاه، سطح و عمق ریشه گسترش یافته و جذب آب و عناصر غذایی افزایش می­یابد که سبب بهبود رشد و افزایش فتوسنتز و تولید مواد پرورده می شود که باعث افزایش عملکرد بیولوژیک شده و در نتیجه افزایش عملکرد دانه را منجر می شود[۲۴]. مقصودی و همکاران (۲۰۰۶)گزارش کردند که در بذور تلقیح شده با باکتری های محرک رشد عملکرد دانه، ضریب برداشت، عملکرد بیولوژیک، نسبت به تیمار شاهد بیشتر بود.
مقایسه میانگین سطوح ساده سایه­اندازی نشان داد که با افزایش سطوح سایه­اندازی مقدار عملکرد زیست توده افزایش یافت به طوری که بیشترین عملکرد زیست توده در ۱۰۰ درصد سایه با مقدار ۱۳۰۴۳ کیلوگرم در هکتار و کمترین میزان در عدم سایه ( شاهد) با مقدار۶/۱۰۵۹۷ کیلوگرم در هکتار حاصل شد.
ودود و همکاران (۲۰۰۲) گزارش کردند که در بین سطوح مختلف سایه، بیشترین وزن اندام هوایی در نور کامل وکمترین آن در ۲۵درصد نور کامل خورشید حاصل شد. هادی و همکاران (۲۰۰۶) افزایش وزن خشک بخش هوایی و سطح برگ را بر اثر سایه گزارش دادند.
با توجه به نمودار۴-۱۲ بیشترین عملکرد زیست توده از اثر متقابل رقم ILL4400 در تلقیح با باکتری تحت شرایط۱۰۰درصد سایه با میانگین ۱۷۴۷۱ کیلوگرم درهکتار حاصل شد و کمترین عملکرد زیست توده مربوط به اثر سه گانه رقم زیبا درعدم تلقیح با باکتری ودر شرایط عدم سایه (شاهد) با میانگین ۲/۶۴۵۴کیلوگرم در هکتار بود.
اثرات متقابل نشان داد که در کل با افزایش سایه­اندازی عملکرد زیست توده بیشتر می شود به ویژه زمانی که با باکتری تلقیح شده باشد این افزایش حتی بیشتر از شرایط عدم تلقیح با باکتری می‌باشد. چنین نتیجه می شود که نلقیح با باکتری اثر سایه­اندازی را در جهت تولید زیست توده تشدید می­نماید و در کلیه سطوح عملکرد زیست توده رقم ILL4400 بیش از رقم زیبا می­باشد (نمودار۴-۱۲).

نمودار۴-۱۲- اثر متقابل سایه اندازی در بیوپرایمینگ در رقم بر عملکرد زیست توده

۴-۳-۶- عملکرد دانه
داده ­های جدول تجزیه واریانس (جدول ۴-۵) بیانگر این است که اثر بیوپرایمینگ در سطح احتمال ۵ درصد و اثر سایه­اندازی رقم و اثر متقابل سایه­اندازی × بیوپرایمینگ، رقم× بیوپرایمینگ و اثر متقابل سایه اندازی × بیوپرایمینگ × رقم در سطح احتمال ۱درصد بر عملکرد دانه معنی دار گردید.
با توجه به مقایسه میانگین­ها (جدول ۴-۶) عملکرد دانه گیاهان تلقیح شده با باکتری آزوسپیریلیوم ۰۸/۲۰۱۵ کیلوگرم در هکتار بودکه افزایشی بیش از ۷ درصد نسبت به عدم تلقیح( شاهد) نشان داد. همچنین مقایسه میانگین سطوح سایه­اندازی نشان داد که تیمار شاهد (عدم سایه) حداکثر عملکرد(۳۹/۲۵۷۹کیلوگرم در هکتار) را نشان داد اما سطوح ۲۵،۵۰، ۷۵ و۱۰۰درصد سایه به ترتیب۷۳/۱۳، ۶۵/۲۲، ۳۴/۴۰ و ۴۶/۴۶ درصد نسبت به شاهد(عدم سایه) کاهش عملکرد داشتند. سطح ۷۵ و۱۰۰درصد سایه اندازی در یک گروه قرار گرفتند و کمترین عملکرد دانه را داشتند. رقم زیبا با مقدار ۹۲/۱۹۸۵ کیلوگرم در هکتار ۰۸/۸ درصد نسبت به رقم ILL4400 اختلاف عملکرد داشته است.

– بعد مناسكي كه عبارت است از آداب و رسوم و مراسمي كه هر دين از پيروان خود انتظار دارد كه آن‌ها را به جا آورند.
– بعدعاطفي يا تجربي كه ناظر به عواطف، تصورات و احساسات پيروان يك دين به وجودي ربوبي همچون خدا يا واقعيتي غايي و اقتداري متعالي است.
– بعد فكري يا دانش ديني كه مشتمل بر اطلاعات و دانسته‌هاي بنيادي در مورد معتقدات هر دين است.
– بعد پيامدي يا آثار ديني كه ناظر بر اثرات باورها، اعمال، تجارب و دانش ديني بر زندگي روزانه است و به عبارت ديگر تأثير و انعكاس ديني در رفتارهاي روزمره است ( كتابي و ديگران، 177:1383).
بنابراين براساس تئوري هويت اجتماعي تاجفل و با تركيب ابعاد هويت ديني از ديدگاه گلارك و استارك سه بعد هويت اجتماعي و ديني را براي بررسي هويت ديني کاربران شبكه‌هاي اجتماعي انتخاب و پرسشنامه نيز بر همين مبنا طراحي مي‌شود. اين سه بعد عبارتند از: ” احساس، باور و عمل ” .
گيدنز تأمل و بازانديشي در مورد هويت را منحصر به دوران مدرن مي‌داند. در متن چالش‌هاي دنياي مدرن است که سنت و طبيعت، مرجعيت خود را از دست داده‌ و فرد در يک فضاي آکنده از اطلاعات دائماً به تأمل در مورد هستي خويش مي‌پردازد ( نش^[41]، 1382: 91 ). با توجه به رويکرد گيدنز می‌توان چنين گفت که فرد در جريان هويت‌يابی خود به طور عام و هويت ديني به طور خاص موجودي صرفاً منفعل و پذيرنده نيست؛ بلکه به تفسير هويت خويش مي‌پردازد، اين تفسير بريده بريده و منقطع نيست؛ بلکه از مقداري ثبات و استمرار برخوردار است. پس بر اين اساس می‌توان دو گونه هويت ديني سنتی و مدرن را از يکديگر متمايز کرد. اين دو گونه هويت ديني، دو نمونه‌ی آرماني هستند که براساس هدف اين تحقيق ساخته شده و به شرح زير تعريف می‌شود:
الف- هويت ديني سنتي: ارزش‌ها, احساسات و شناخت‌هاي اين نوع هويت در شرايط جامعه‌پذيري به فرد منتقل شده و کمتر مورد وارسي و کندو کاو قرار گرفته است. در واقع فردي که هويت ديني سنتي دارد يا اين‌گونه طبقه‌بندي مي‌شود، کمتر حقايق و قطعيت‌هاي ديني را مورد پرسش و بازبيني قرار داده, ارزش‌هاي ديني را امري نسبتاً مطلق در نظر گرفته و احساساتش نسبت به دين بيشتر متعصبانه و تزلزل ناپذير است.
ب- هويت ديني مدرن: در اين نوع هويت ارزش‌ها, احساسات و شناخت همواره مورد بازبيني و نقد قرار گرفته و فرايند شک انديشي در مورد آن‌ها, به آن‌ها ويژگي سيال و مدرن داده است. فردي که هويت ديني مدرن دارد، حقايق و ارزش‌هاي ديني را کمتر امور مطلق ديده؛ بلکه براي آن‌ها بيشتر منزلت نسبي قايل است و بيشتر اين حقايق و ارزش‌ها را مورد پرسش و بازبيني قرار داده و احساسات منعطف‌تر و شک انديشانه‌تر نسبت به دين دارد.
پیشینه تحقیق
2-4 تحقيقات داخلي
رساله دكتراي بهزاد دوران در سال 1381 در دانشگاه تربيت مدرس تهران در مورد ” تأثيرات فضاي سايبرنتيك بر هويت “ از جهاتي به موضوع اين پژوهش نزديك است كه به طور مختصر به آن اشاره مي‌شود.
محقق با طرح سؤالاتي در مورد تجربه‌ی فضاي سايبرنتيك و تأثير آن بر هويت‌هاي خانوادگي، همالان و هويت ملي؛ با پرداختن به تئوري‌هاي مربوط به فضاي سايبرنتيك و همچنين هويت، ارتباط مستقيمي را ميان ارتباط و هويت برقرار مي‌سازد. نتايج تحقيق به طور خلاصه به شرح زير است:

• • وجود رابطه ميان فضاي سايبرنتيك و تضعيف هويت خانوادگي مورد تأييد قرار نمي‌گيرد.

• • وجود رابطه ميان فضاي سايبرنتيك و تضعيف هويت همالان مورد تأييد قرار نمي‌گيرد.

• • وجود رابطه ميان فضاي سايبرنتيك و تضعيف هويت ملي مورد تأييد قرار نمي‌گيرد.

• • به‌نظر مي‌رسد تجربه‌ی فضاي سايبرنتيك نه تنها تجربه‌اي منحصر به فرد در خانواده محسوب نمي‌شود، بلكه مي‌توان آن را تجربه‌اي نسبتاً جمعي به حساب آورد. علاوه بر اينكه اينترنت به خودي خود مي‌تواند محور تجمع‌هاي خانوادگي قرار گيرد، مي‌تواند موضوع گفتگوها و تعاملات خانوادگي نيز واقع شود. پس مي‌توان چنين نتيجه گرفت كه اگرچه فضاي سايبرنتيك فرصت تعاملات رو در رو را كمتر ساخته ولي در عين حال محور تجمع اعضاي خانواده و موضوع گفت‌وگوها و تعاملات فيمابين گرديده‌است.

• • دامنه‌ی دوستي‌هاي فضاي واقعي غالباً به فضاي سايبرنتيك نيز بسط يافته است، به قسمي كه دوستان كماكان توانسته‌اند پيوندهاي قوي ميان خود را محفوظ دارند. از سوي ديگر، به‌نظر مي‌رسد عمق پيوندهاي دوستي تازه شكل گرفته بر روي اينترنت چيزي كمتر از دوستي‌هاي فضاي واقعي نباشد (دوران؛ 1381).

مقاله‌ی “جوانان و فراغت مجازي” به بررسي كاركردهاي چت در كافي‌نت‌هاي تهران پرداخته‌است. پژوهشگر با طرح دو مفهوم “رسانه‌اي شدن” و “خانگي‌ شدن” به توصيف نحوه‌ی گذران اوقات فراغت در جامعه‌ی جوان ايراني پرداخته است و در اين ميان فضاي چت‌روم‌هاي اينترنتي به منزله‌ی عرصه‌اي مدرن براي سرگرمي مورد توجه قرار گرفته است. در نهايت سرگرمي‌هاي مجازي را عاملي مي‌داند كه علاقه‌ی جوانان به مشاركت اجتماعي و فعاليت‌هاي مدني را با انگيزه‌هاي مختلف تحت‌الشعاع قرار مي‌دهد و ممكن است بر مهارت‌هاي اجتماعي آنان در تدارك فراغت‌هاي گروهي و تفريحات و بازي‌هاي غيرمجازي تأثير منفي بگذارد. همچنين مجاورت طولاني با فضاي مجازي مي‌تواند به تأثيرپذيري افراطي از هنجارها و ارزش‌ها در عرصه‌هاي مختلف ارتباطي و اجتماعي انجاميده و با تقويت جهان‌وطني تعلقات ملي و سنتي كاربران را تحت تأثير قرار دهد (ذكايي،1383).
تحقيق ديگر مربوط به “بررسي تأثيرات استفاده از اينترنت بر نسبي‌نگري هنجاري و جهاني‌نگري دانشجويان دانشگاه تبريز “ است. بر اساس نتيجه‌ی اين پژوهش، اختلاف معناداري بين كاربران و غير كاربران اينترنت در مورد احساس تعلق به ملل و جوامع ديگر وجود نداشته است. اما بين كاربران و غيركاربران در ميزان نسبي‌نگري هنجاري تفاوت وجود دارد و كساني‌كه بيشتر از اينترنت استفاده نموده‌اند، نسبت به‌آن‌هايي كه استفاده ننموده‌اند نسبي‌نگرتر بودند ( گدازگر و موسي پور، 1383).
” بررسي رابطه استفاده از اينترنت و هويت ديني كاربران “ عنوان پايان‌نامه‌ی ديگري ‌است كه با رويكردي تلفيقي برگرفته از تئوري‌هاي استفاده و خوشنودي، كاشت يا پرورش و تئوري ساخت‌يابي گيدنز با روش پيماشي، به شناسايي اين رابطه پرداخته‌است. و در نهايت به اين جمع بندي مي‌رسد كه: متغير مدت استفاده کاربران از اينترنت به صورت مستقيم، و متغيرهای ميزان استفاده کاربران از اينترنت، نوع استفاده کاربران از اينترنت، انگيزه و هدف کاربران در استفاده از اينترنت، مشارکت و فعال بودن کاربران در استفاده از اينترنت و ميزان تحصيلات کاربران به صورت غيرمستقيم و متغيرهای واقعی تلقی کردن محتوای سايت‌های اينترنت از سوی کاربران و پايگاه اقتصادی- اجتماعی کاربران هم به صورت مستقيم و هم به صورت غيرمستقيم بر متغير وابسته تحقيق؛ يعنی هويت‌دينی کاربران تأثير می‌گذارند (عباسي قادي؛1386).
” بررسي كاركردهاي شبكه‌هاي اجتماعي، مطالعه موردي فيس‌بوك “ عنوان پايان‌نامه‌ی ديگري است كه پژوهشگر در آن از يك سو دانشجويان را كه به‌طور معمول قشر جوان جامعه را تشكيل مي‌دهند، يكي از مخاطبان اصلي شبكه‌هاي اجتماعي مي‌داند كه به دليل برخورداري از سواد رسانه‌اي بيشتر و آشنايي با فن‌آوري‌‌هاي رسانه‌اي بيشتر از ساير اقشار جامعه از فيس‌بوك استفاده مي‌كنند و از سوي ديگر، مسأله‌ی سرمايه اجتماعي در شبكه‌هاي اجتماعي را به عنوان يكي از موضوعات قابل توجه در تحليل مسائل اجتماعي دانسته و شبكه‌هاي اجتماعي اينترنتي را به عنوان منبعي براي تعيين سطح سرمايه اجتماعي مورد سنجش قرار مي‌دهد.
نتايج اين تحقيق كه به روش پيمايشي صورت گرفته‌است، نشان داده كه ميزان سرمايه‌اجتماعي در شبكه اجتماعي فيس‌بوك، كمي بيشتر از حد متوسط است، بر اساس يافته‌هاي اين پژوهش نزديك به 48 درصد از دانشجويان يك دقيقه تا نيم ساعت از وقت خود را در فيس‌بوك مي‌گذرانند. براساس اعلام فيس‌بوك 50 درصد از كاربران هر روز به اين سايت مراجعه مي‌كنند؛ اين در حالي است كه اين آمار در بين دانشجويان ايراني، 39 درصد است. هم‌چنين 79 درصد پاسخگويان از نام واقعي خود در فيس‌بوك استفاده مي‌كنند و اغلب بين يك تا 50 دوست در فيس‌بوك دارند درحالي كه متوسط دوستان هر كاربر در فيس‌بوك 130 دوست است ( قوانلو قاجار، 1389).
” بازنمايي گرايش‌هاي سياسي كاربران ايراني در شبكه‌هاي اجتماعي مجازي با مطالعه موردي فيس‌بوك ” عنوان پايان‌نامه‌اي است كه در پي پاسخ به اين سؤال اساسي است كه: در شبكه‌هاي اجتماعي مجازي مانند فيس‌بوك، نحوه‌ی ابراز گرايش‌هاي سياسي كاربران و دليل انتخاب اين فضا براي بازنماياندن اين گرايشات سياسي چيست؟ و نيز دلايل خودگشودگي افراد در زمينه‌هاي مختلف در اين شبكه مجازي چيست؟
نتايج حاصل از يافته‌هاي اين تحقيق نشان مي‌دهد كه دلايل خودگشودگي افراد در زمينه‌هاي مختلف به ويژه در زمينه سياست در وب سايت شبكه اجتماعي فيس‌بوك به خاطر فضاي آزادي است كه در فيس‌بوك و هم‌چنين در فضاي واقعي در روزهاي منتهي به پايان انتخابات در خيابان‌ها شكل گرفته بود، كه در نهايت منجر به خود اظهاري كاربران و آشكارا ابراز كردن علايق و عقايدشان شده‌است (رجبي، 1389).
” بررسي نقش و تأثير فيس‌بوك بر شكل‌گيري شبكه‌هاي اجتماعي از ديدگاه متخصصان و كارشناسان امور رسانه “ عنوانپايان‌نامه‌اي است كه با هدف شناخت و توصيف شبكه‌هاي اجتماعي مجازي به عنوان يك كانال جديد ارتباطي، معرفي كاربردهاي آن و توصيف مدل ارتباطي كاربران ارائه شده‌است. توصيف وسعت تأثيرگذاري ساختار اين شبكه‌ها بر هنجارهاي رفتاري كاربران آن در فضاي واقعي،‌ هم‌چنين نقش و موقعيت رهبران فكري، گروه‌هاي نخستين و ثانويه در بستر شبكه‌هاي اجتماعي مجازي بررسي شده‌است. اين پژوهش در پي بررسي ديدگاه بومي و مقايسه‌ی آن با ديدگاه صاحب‌نظران خارجي نسبت به تنوع كاركرد شبكه‌هاي اجتماعي مجازي در مناسبات اجتماعي، به رشته‌ تحرير درآمده‌است (پوري، 1389).
” بررسی فرصت‌ها و چالش‌های موجود پیرامون وضعیت هویت ایرانی در فضای مجازی” نیز عنوان پايان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد فرهاد مهدوی، دانشجوی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی است که در بهمن ماه 89 دفاع شده‌است. این پژوهش با هدف شناسایی فرصت‌های پیرامون وضعیت هویت ایرانی در فضای مجازی، شناخت راه‌کارهای دفاع سایبری از هویت کشورمان صورت گرفته‌است که براساس نتایج حاصل از این پژوهش مشخص شده که بین فرصت‌های موجود در فضای سایبر و تقویت هویت ایرانی؛ بین چالش‌های هویت ایرانی و فضای سایبر و هم‌چنین بین فعالیت دولت و سازمان‌های غیر دولتی در فضای مجازی و تقویت هویت ایرانی رابطه وجود دارد.
تحقیقات زیر توسط محققان و مراکز مطالعاتی و دانشگاه های مختلف انجام شده است :
بررسی نفوذ شبکه های اجتماعی در میان کاربران ایرانی
حمید ضیایی پرور پژوهشگر حوزه رسانه‌های جدید در سال 1388 در پي شروع پروژه اي تحقيقاتي به سفارش موسسه مطالعات بين المللي ابرار معاصر تهران در باره شبكه هاي اجتماعي ، دست به انجام تحقيقي گسترده در اين باره زد .(دید،1389) در حين انجام اين فرآيند، محقق از طريق يك پرسشنامه آنلاين ميزان نفوذ شبكه هاي اجتماعي مجازی در ميان كاربران ايراني را مورد اندازه گيري و سنجش قرار داد . هدف اصلی این تحقیق ، این بود که میزان نفوذ شبکه های اجتماعی مورد نظر در این پژوهش را در میان کاربران ایرانی اینترنت مورد سنجش قرار دهد ، همچنین محقق به دنبال کسب پاسخ سوالاتی در باره میزان نفوذ شبکه های اجتماعی مجازی مختلف و تاثیر آنها بر تحولات سیاسی و اجتماعی و به ویژه انتخابات سال 88 و مسایل بعد از آن بود . مقایسه بین شبکه های مختلف اجتماعی و میزان محبوبیت آنها در میان کاربران اینترنت در ایران از دیگر هدف های این تحقیق بود.
بر این اساس پژوهش با استفاده روش تحقيق پيمايشي مبتني بر پرسشنامه آنلاين ، با جامعه آماري 1750 نفر انجام شد و نمودارها و جداول و اطلاعات اوليه با دو ابزار تحليل آماري Polldaddy و Excel 2007 مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت و نتایج زیر به دست آمد:
شرکت کنندگان در این تحقیق پیمایشی از 10 کشور جهان شامل ایران ، انگلستان ، افغانستان ، استرالیا ، چین ، فرانسه ، آمریکا ، ایرلند ، هند ، روسیه بودند که به ترتیب ایران با 55 درصد ، انگلستان با 15 درصد و بقیه کشورها هر یک با حدود 3 تا7 درصد به ترتیب بیشترین فراوانی را از نظر منطقه جغرافیایی کاربران تشکیل می دادند .
نتایج به دست آمده نشان داد 78 درصد شرکت کنندگان به این سوال پاسخ مثبت و 22 درصد پاسخ منفی داده اند . این نسبت بالا می تواند نشان دهنده میزان بالای نفوذ شبکه های اجتماعی در میان کاربران ایرانی تلقی شود. به عبارت ديگر بر اساس يافته اين تحقيق 78 درصد كاربران اينترنت در ايران عضو يكي از انواع شبكه هاي اجتماعي هستند .
2-4-1- جنگ نرم سایبری در فضای شبکه های اجتماعی
این تحقیق با عنوان «جنگ نرم سایبری در فضای شبکه های اجتماعی مجازی» به سفارش موسسه مطالعات بين المللي ابرار معاصر تهران در سالهای 1388و 1389 توسط حمید ضیایی پرور انجام شد ، هدف از این تحقیق بررسی مهمترین اقدامات جریان های معاند نظام و کشورهای خارجی علیه منافع و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران از طریق شبکه های اجتماعی مجازی بود . در این پژوهش ، روش تحلیل محتوای شبکه های اجتماعی مجازی مورد نظر بوده و روش گرد آوری اطلاعات نیز استفاده از سایتهای اینترنتی و فناوری های خبرخوان آنلاین بوده است . دوره زمانی مورد بررسی نیز خرداد تا بهمن ماه 1388 بود . جامعه آماری تحقیق 8 وب سایت اصلی شبکه های اجتماعی مجازی ( 1- فیس بوک2-توئیتر3-یوتیوب4- بالاترین5- فیلکر6- ویکی پدیا 7 – گوگل ریدر 8- اورکات) بوده و در هر ماه رخدادهای مهم سیاسی به صورت هدفمند انتخاب شده و تحولات مربوط به آن مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گرفت.بر این اساس 7 تاکتیک اساسی جنگ نرم سایبری در فضای شبکه های اجتماعی مجازی طی ماه های مورد بررسی شناسایی و بررسی شد . یافته های این تحقیق نشان دهنده رشد بی سابقه فیس بوک در ایران بود به گونه ای که این سایت پس از گوگل و یاهو در چند روز مانده به انتخابات به سومین سایت محبوب در کشور بدل شد، بررسی سایت الکسا نیز نشان می دهد فیس بوک اکنون پنجمین سایت پر بازدید کننده ایران است.
2-4-2 بررسی فرصت ها و چالشهای موجود پیرامون وضعیت هویت ایرانی در فضای مجازی
فرهاد مهدوی دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد تهران مرکزی پژوهشی با عنوان «بررسی فرصت ها و چالشهای موجود پیرامون وضعیت هویت ایرانی در فضای مجازی» در زمستان 1388 انجام داد و نتایج آن در سال 1389 به صورت رساله کارشناسی ارشد دفاع شد . در این تحقیق که با هدف شناسایی فرصتها و تهدیدهای پیرامون وضعیت هویت ایرانی در فضای مجازی و با روش پیمایشی دیدگاه های استادان ارتباطات دانشگاه های تهران را مورد سنجش قرار می داد نتیجه گیری شد که: بین هویت ایرانی و فرصتهای موجود در فضای سایبر رابطه وجود دارد ، بین دفاع سایبری و تقویت هویت ایرانی رابطه وجود دارد ، بین چالشهای هویت ایرانی و فضای سایبررابطه وجود دارد و سرانجام اینکه بین فعالیت دولت، سازمانهای غیر دولتی درفضای مجازی وتقویت هویت ایرانی رابطه وجود دارد. این تحقیق همچنین نشان داد عملکرد کاربر در جهت خوشایند شبکه های بین المللی برای محتوا آفرینی در فضای سایبر نبوده و فعالیت کاربران این شبکه های اجتماعی مجازی صرفا در جهت برآورده کردن نیازهای اطلاعاتی و سرگرمی کاربران می باشد و چنانچه شبکه های اجتماعی بومی و ملی در ایران راه اندازی شود به گونه ای که بتواند نیازهای مذکور را پاسخ دهد مورد استقبال کاربران قرار خواهد گرفت .

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

2-4-3- بررسی نقش شبکه های اجتماعی مجازی در تحولات سال 1388
تحقیق چهارم توسط دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد قوچان با نام ایمان آخی زاد در سال 1390 انجام شده است . پژوهش مذکور با عنوان « بررسی نقش شبکه های اجتماعی مجازی در تحولات سال 1388 از نگاه دانشجویان ارشد ارتباطات دانشگاه های تهران» ،در صدد تبیین ابعاد مختلف جنگ نرم سایبری علیه ایران وتکنیک های به کار برده دشمن بخصوص با تمرکز بر فضای شبکه های اجتماعی مجازی برآمد . اهداف این تحقیق عبارت بود از: «بررسی نقش شبکه های اجتماعی در تحولات سال1388 و رخدادهای بعد از انتخابات ریاست جمهوری دهم در ایران» و «آگاه سازی افکار عمومی از برنامه های دشمن در فضای شبکه های اجتماعی » و ارائه راهکارهایی برای مقابله با جنگ سایبری در فضای شبکه های اجتماعی مجازی» .در این تحقیق از روش پیمایشی استفاده شده و تکنیک گردآوری اطلاعات نیز پرسشنامه بود. جامعه آماری تحقیق نیز عبارت بودند از : دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد رشته علوم ارتباطات اجتماعی در چهار دانشگاه :1- دانشگاه تهران2- دانشگاه علامه 3- دانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات 4- دانشگاه آزادتهران مرکزی که جمعا 350 نفر را شامل می شود که از این میان یک جامعه نمونه 100 نفری انتخاب شدند . تحقیق مشخص کرد که جامعه دانشجویان کارشناسی ارشد رشته علوم ارتباطات در تهران با محدودسازی شبکه های اجتماعی مخالف بوده و با آنالیز کردن این شبکه ها در رسانه ملی به وسیله متخصصان این حوزه موافق هستند . با توجه به نتایج پژوهش ،برخی پیشنهاد های موثر برخاسته از تحقیق عبارت بودند از:
1- کنترل و رصد کردن برنامه های دشمن به وسیله متخصصان ارتباطی و کالبد شکافی آنها در رسانه ملی.
2- ضرورت تجزیه و تحلیل شبکه های اجتماعی مجازی و تبیین هدف آنها از بمباران اطلاعاتی منفی کاربران.
3- محدود نکردن اینترنت(شبکه های مجازی)و افزایش پهنای باند اینترنتی به شرط استفاده درست در جهت ارتقای علمی و امنیت ملی و تبلیغ فرهنگ ایرانی اسلامی.
2-4-4 بررسي رابطه شبكه هاي اجتماعي مجازي بر ارتباطات اجتماعي دانش آموزان دبيرستان شهر تهران
پنجمین تحقیق در این حوزه با کمک دانشجوی کارشناسی ارشد دانشکده فرهنگ و ارتباطات دانشگاه سوره آقای علی پورضرابیان با عنوان «بررسي رابطه شبكه هاي اجتماعي مجازي بر ارتباطات اجتماعي دانش آموزان دبيرستان شهر تهران » در سال 1390 انجام گردید . این تحقیق نیز با روش پیمایشی و نمونه گیری بر روی 314 نفر از جامعه آماری پژوهش با روش نمونه گیری کوکران انجام شد و نتایج زیر به دست آمد:
با توجه به یافته‌های به دست آمده از این تحقیق می توان بیان داشت که شبکه های اجتماعی مجازی، تاثیرات بسیار شدیدی بر هنجارهای اخلاقی، مهارتهای ذهنی، سرگرمی و سپس اعتقادات دینی کاربران آنها داشته اند. به عبارت دیگر، تغییرات انجام شده در کیفیت و کمیت استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی، با تغییرات نسبتاً بالایی در این متغیرها همراه خواهد بود. از این رو همسویی یا عدم همسویی محتوای شبکه‌های اجتماعی مجازی با اهداف مورد نظر در هنجارهای اخلاقی، مهارتهای ذهنی، سرگرمی و اعتقادات دینی، می‌تواند همسویی‌ها یا عدم همسویی‌ها در این قشر از جوانان را تبیین نماید. نتایج استخراج شده از پژوهش نشان دهنده ارتباط معنادار، مثبت و شدیدی ما بین استفاده از شبکه های اجتماعی مجازی و ارتباطات اجتماعی دانش آموزان بود . این پژوهش رابطه معنا دار میان استفاده دانش آموزان تهرانی با 10 متغیر زیر را اثبات کرد : هنجارهای اخلاقِ ، میزان روابط با خانواده ، روابط با دوستان ، فعالیت های آموزشی، مهارت های اجتماعی ، اعتقادات دینی ، خلاقیت و ابتکار ، مهارت های ذهنی ، سرگرمی، اوقات فراغت، ارتباطات اجتماعی .
* تحقیقی با عنوان «بررسی نقش و تاثیر فیس‌بوک بر شکل‌گیری شبکه‌های اجتماعی از دیدگاه متخصصان و کارشناسان امور رسانه» به‌راهنمایی دکتر سید وحید عقیلی در مقطع کارشناسی ارشد علوم ارتباطات اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز توسط آقای احسان پوری انجام شده است.
*پژوهش دیگر با عنوان «برساخت سوژه‏ی لاکانی وبلاگرهای نوجوان در شبکه‏های مجازی (تحلیلی نشانه‏شناختی)» به‌راهنمایی دکتر مهران سهراب‏زاده در مقطع کارشناسی ارشد مطالعات فرهنگی، دانشگاه کاشان اسماعیل حسام مقدم انجام شده است.
* پژوهشی دیگر با عنوان ((كاركردهای شبكه‌های اجتماعی مجازی برای دانشجویان؛ مطالعه موردی فیس بوک))در دانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات به‌راهنمایی دکتر محمد سلطانی‌فر در مقطع کارشناسی ارشد علوم ارتباطات اجتماعی توسط آقای مصطفی قوانلو قاجار انجام شده است .

۱-۷) تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای تحقیق
۱-۷-۱) تعریف مفهومی و عملیاتی متغیر وابسته تحقیق
عملکرد بازاریابی:
منظور از عملکرد بازاریابی بهبود موقعیت سازمان در بازار (سهم بازار) و بهبود ادراک مشتریان از سازمان و محصولات آن و نیز افزایش وفاداری می‌باشد (سن مارتین، آمارو و گاتیرز، ۲۰۰۵).
متغیرهای وابسته این تحقیق عملکرد بازاریابی در صندوق بیمه روستائیان و عشایر که شامل ابعاد:
۱-۷-۱-۱) اعتماد^[۳]:
اندازه‌ای که شرکت معتقد است که شریک مبادله‌اش درست کار و خیر خواه است (بلیس و بیگن، ۲۰۰۳).
اعتماد از لحاظ لغوی به معنی تکیه کردن، متکی شدن به کسی و کاری را بی گمان به او دادن است. اعتماد در خدمات بیمه‌ای به این صورت تعریف می‌شود: (دریافت پاسخ مثبت کارکنان و سیستم بیمه‌ای در تعامل با مشتری انجام خدمات بیمه‌ای به طوری که کیفیت خدمات و رفتار صادقانه پرسنل در ارتباط با انجام وظایف و تعهدات، اطمینان لازم حاصل گردد) (شجاعی، ۱۳۸۶، ص ۱۰).
در این تحقیق بعضی از شاخص‌های تشکیل دهنده اعتماد ازجمله:
۱- رعایت دقت در انجام کارها توسط کارکنان.
۲- رفتارهای اعتماد برانگیز کارکنان کارگزاری‌های بیمه.
۳- مشارکت دادن مشتریان در فرایند کاری.
۴- احساس امنیت مشتریان در تعامل کارگزاری‌های بیمه.
برای سنجش متغیر اعتماد مورد استفاده قرارگرفته که سوالات ۲۱ تا ۲۵ پرسشنامه در این مورد مطرح گردیده است.

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۱-۷-۱-۲) رضایت^[۴]:
اندازه‌ای که شرکت معتقد است که شریک مبادله‌اش درست کار و خیر خواه است (بلیس و بیگن، ۲۰۰۳). فلیپ کات لر رضایت مندی را، احساسات خوشایند یا ناخوشایند شخصی که از مقایسه عملکرد کالا در مقیاس با انتظارات مصرف کننده ناشی می‌شود تعریف می‌کند (گیلانی نیا،۱۳۸۷، ص ۶).
رضایت وجود یک احساس مثبت است که در نهایت در مصرف کننده یا دریافت کننده ایجادمی شود در اصل این احساس به واسطه برآورده شدن انتظارات مشتری و عملکرد عرضه کننده به وجودمی آید. بر حسب این که انتظارات مشتری و کالا یا خدمت با یکدیگر هم سطح باشند یا کالا بالاتر یا پایین تراز سطح انتظارات مشتری می‌باشد در او احساس رضایت یا ذوق‌زدگی یا نارضایتی پدید می‌آید (ونوس و صفاییان، ۱۳۸۴، ص ۶۷).
در این پژوهش،۱- حل و فصل مشکلات مشتریان بیمه روستائیان ۲-نحوه برخورد و پاسخگویی ۳-سرعت در صدور بیمه نامه و خدمات بیمه ای ۴-دسترسی به خدمات نوین کارگزاری‌های بیمه ۵-رضایت کلی از خدمات بیمه اجتماعی روستائیان و عشایر شاخص‌های بعد رضایت در نظر گرفته شده‌اند که با بهره گرفتن از پرسشنامه پنج گزینه‌ای لیکرت اندازه گیری شده است سوالات ۲۶ تا ۳۰ پرسشنامه در این مورد مطرح شده‌اند.
۱-۷-۲) تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای مستقل
مدیریت ارتباط با مشتری
یک استراتژی جامع کسب و کار و بازاریابی است که فناوری، فرآیندها و تمام فعالیت‌های کسب و کار را حول مشتری یکپارچه می‌سازد (رومن و فینبرگ^[۵]، ۲۰۰۳). در این تحقیق ابعاد مدیریت ارتباط با مشتری (CRM) به عنوان متغیر مستقل در نظر گرفته شده که این ابعاد عبارتند از:
۱-۷-۲-۱) تمرکز بر مشتریان کلیدی^[۶]
تمرکز بر شتریان کلیدی یعنی تمرکز شدید روی مشتریان و رساندن مستمر ارزش افزوده به مشتریان کلیدی منتخب از طریق عرضه محصولات شخصی/سفارشی می‌باشد. جنبه‌های اصلی تمرکز بر مشتریان کلیدی عبارتند از: بازاریابی مشتری محور، ارزش دوره حیات مشتریان کلیدی، سفارشی سازی و بازاریابی تعاملی (سین تس و ییم، ۲۰۰۵).
شاخص‌های بعد «تمرکز بر مشتریان کلیدی»
شاخص ۱: بازاریابی تعاملی خلق مجدد.
شاخص ۲: ارائه خدمات خاص بیمه‌ای به مشتریان کلیدی.
شاخص ۳: شناخت ارزش دوره‌ای عمر مشتری کلیدی.
شاخص ۴: هماهنگی‌های لازم برای تغییر در یک خدمت بیمه‌ای خاص به درخواست مشتریان کلیدی.
سوالات ۱ تا ۴ پرسشنامه در مورد این متغیر مطرح گردیده است.
۱-۷-۲-۲) سازمان CRM:
عبارت است از تغییرات بنیادی در شیوه سازماندهی و فرآیندهای کسب و کار بر اساس فرایند (هافمن و کاشمری، ۲۰۰۰).
CRMشاخص های بعد سازمان
شاخص ۱: مدیریت منابع انسانی.
شاخص ۲: برگزاری کلاس‌های آموزشی برای کارکنان در زمینه برقراری ارتباط با مشتری.
شاخص ۳: وجود اهداف تجاری در زمینه بدست آوری مشتری.
شاخص ۴: وجود اهداف تجاری در زمینه حفظ مشتریان کنونی و تمدید بیمه نامه.
شاخص ۵: سنجش میزان عملکرد بر مبنای برآورده کردن موفق نیازهای مشتریان.
شاخص ۶: ساختار سازمانی بر حسب مشتری.
سوالات ۵ تا ۱۰ پرسشنامه در مورد این متغیر مطرح گردیده است.
۱-۷-۲-۳) مدیریت دانش^[۷]:
بر اساس دیدگاه دانش محور، فلسفه وجودی شرکت خلق، انتقال و بکارگیری دانش می‌باشد. مدیریت دانش مشتری در ارتباط با به دست آوردن، تسهیم و بسط دانش مشتریان و در راستای به سود رسانی مشترک بین مشتریان و سازمان است (سین تس و همکاران^[۸]، ۲۰۰۵).
شاخص‌های عامل «مدیریت دانش»
شاخص ۱: ارائه خدمات بیمه‌ای مورد نیاز مشتری در زمان مقرر.
شاخص ۲: پاسخگویی دانش.
شاخص ۳: درک نیازهای مشتریان با بهره گرفتن از اطلاعات آنها در سازمان.

جدول (۱-۱) مدل جهت گیری هدف دوک (۱۹۹۹، به نقل از پنتریچ و شانک ،۲۰۰۲)

تئوری هوش

جهت گیری هدف

باور نسبت به هوش

الگوهای رفتار ی

-تئوری ذاتی نگر
(هوش ثابت است)
-تئوری فزونی نگر

اهداف عملکردی
(کسب قضاوت مثبت)
اهداف یادگیری
(افزایش شایستگی)

اگر بالا باشد
اگر پایین باشد
چه بالا و چه پایین باشد

-جهت گیری تبحری
-جستجوی چالش
-پایداری بالا
-ناامیدی
-گریز از چالش
-پایداری ضعیف
-جهت گیری تبحری
-جستجوی چالش
-پایداری بالا

نیکولز(۱۹۸۴) معتقد است که جهت گیری هدف عقاید و اسنادهای فرد را درباره علل موفقیت تحت تاثیر قرار می دهد. در حالی که در مدل دوک فرض بر این است که اگر یادگیرنده یک تئوری ذاتی از هوش داشته باشد و این باور را داشته باشد که توانایی ثابت است، وی احتمالا در هنگام انجام تکلیف اهداف عملکردی را برخواهد گزید. این فراگیر به دلیل درک ثابت از توانایی با این موضوع مشغولیت خواهد داشت که عملکرد وی چگونه ارزیابی خواهد شد و این که چگونه با دیگران مقایسه خواهد شد. این فراگیر سعی خواهد کرد، بهتر از دیگران باشد.
تئوری فزونی نگر^[۵۴] در مقابل تئوری ذاتی نگر^[۵۵] قرار می گیرد. در تئوری فزونی نگر فرض بر این است که توانایی می تواند، فزونی یابد. فرد دارای این دیدگاه به احتمال زیاد بر اهداف تبحری اصرار خواهد ورزید و برای افزایش شایستگی و کفایت خویش کوشش خواهد کرد. لذا دستیابی به اهداف تبحری را ملاک قضاوت در باره خود قرار خواهد داد. معیارهای این فرد برای قضاوت مبتنی بر پیشرفت و نه مقایسه اجتماعی با دیگران است. هر چند که دوک و نیکولز واژه های مشابه ای مانند جهت گیری تکلیف/ اهداف یادگیری و جهت گیری من/اهداف عملکردی را مورد استفاده قرار می دهند. لیکن مدل های دوک و نیکولز در این باره که رابطه علی بین باورها در باره توانایی/ هوش و جهت گیری هدف چگونه است از یکدیگر متفاوت است (پنتریچ و شانک، ۲۰۰۲).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

ج: مدل اسکالویک^[۵۶](۱۹۹۷)
جهت گیری تکلیف در مدل اسکالویک (۱۹۹۷) با جهت گیری تکلیف در مدل نیکولز(۱۹۸۴)، اهداف یادگیری در مدل دوک (۱۹۹۹)، جهت گیری تبحری در مدل ایمز(b1992)، جهت گیری تکلیف محور در مدل میگلی و همکاران (۱۹۹۸) و جهت گیری تبحری در مدل الیوت و چرچ (۱۹۹۷) تشابه دارد. تفاوت مدل اسکالویک و سایر مدل ها در تفکیک اهداف عملکردی است. اسکالویک و همکاران (اسکالویک،۱۹۹۷، اسکالویک،والاس و اس لتا^[۵۷]،۱۹۹۴) دو بعد در اهداف عملکردی یا من را مورد توجه قرار می دهند. اول جهت گیری من خودافزایی^[۵۸] است که در این جهت گیری تاکید بر برتر از دیگران بودن و اثبات برتری خود مطرح است. جهت گیری من خودافزایی مشابه با مفهومی است که از جهت گیری عملکرد گرایشی در مدل های میگلی و همکاران (۱۹۹۸) و الیوت و چرچ (۱۹۹۷)آمده است.
چ: مدل الیوت و همکاران (الیوت و چرچ،۱۹۹۷، الیوت و مک گریگور،۲۰۰۱)
یکی از رویکردهای مطرح در سال های اخیر رویکرد سه بخشی الیوت و همکاران (الیوت،۱۹۹۷، الیوت و چرچ،۱۹۹۷، الیوت و هاراکی ویکز^[۵۹]،۱۹۹۶) است. این محققین چارچوب هدف دوبخشی عملکردی-تبحری را مورد بازبینی و اصلاح قرار دادند و یک چارچوب هدف سه بخشی را ارائه کردند. در این قالب جدید سازه هدفی عملکردی به دو بخش عملکرد گرایشی ^[۶۰] و عملکرد گریزی^[۶۱] تقسیم می شود. در این مدل سه جهت گیری هدف مستقل ترسیم می شود. ۱-هدف عملکرد گرایشی که تاکید بر کسب شایستگی و تایید در نزد دیگران دارد. ۲-هدف عملکرد گریزی که تاکید بر دوری جویی از عدم شایستگی در نزد دیگران دارد و ۳- هدف تبحری که تاکید بر افزایش کفایت و کسب مهارت در تکلیف دارد. این هدف اشاره بر یادگیری، پیشرفت و مهارت های تبحری دارد و مشابه با اهداف یادگیری و اهداف تکلیف است که بوسیله پژوهشگرانی مانند اندرمن^[۶۲](۱۹۹۷)، دوک (۱۹۸۶) و نیکولز(۱۹۸۹) مطرح شده است. در پژوهش های تحلیل عاملی استقلال این سه سازه و روایی ان ها مورد تایید قرار گرفته است (الیوت و چرچ،۱۹۹۷، میدلتون و میگلی،۱۹۹۷، اسکالویک،۱۹۹۷، وندی ویل^[۶۳]،۱۹۹۷) و این اهداف با الگوهای متفاوتی از پی آیندها و پیامدها پیوند داده شده است (نگاه شود به الیوت،۱۹۹۹). استقلال این سه سازه در پژوهش های تحلیل عاملی در ایران بوسیله جوکار (۱۳۸۱) مورد تایید قرار گرفته است.
الیوت و مک گریگور (۲۰۰۱) با بررسی چارچوب هدف سه بخشی دیدگاه جدیدی را تشریح کردند که در ان بازبینی بیشتری در دیدگاه دوبخشی تبحری-عملکردی صورت می گیرد و چارچوب سه بخشی گسترش داده می شود. در چارچوب پیشین تمایز بین گرایش و گریز تنها در اهداف عملکردی صورت گرفت و اهداف تبحری دست نخورده باقی می ماند. در چارجوب جدید الیوت و مک گریگور (۲۰۰۱) یک آمیختگی کامل در تمایز گرایش و گریز پیشنهاد کردند و اهداف تبحری را به دو بخش اهداف تبحر گرایشی^[۶۴]و تبحرگریزی^[۶۵] تقسیم کردند (نگاه شود به الیوت،۱۹۹۹، پنتریچ، a2000، b2000).
هسته مفهومی سازه هدفی پیشرفت در نظریه الیوت و مک گری گور (۲۰۰۱) شایستگی است. در نظریه چارچوب هدفی پیشرفت ۲×۲ اهداف پیشرفت بر اساس دو بعد اصلی از یکدیگر متمایز می شود. یکی بر این پایه که چگونه شایستگی تعریف می شود و دیگر بر این اساس که شایستگی چگونه ارزش داده می شود (الیوت و مک گریگور،۲۰۰۱). در این مدل شایستگی بر اساس معیارهای مطلق^[۶۶]و درون فردی و یا بر اساس معیارهای هنجاری تعریف می شود. هنگامی که شایستگی بر اساس معیارهای مطلق و درون فردی تعریف شود، فرد بدنبال فهم تکلیف یا مهارت یابی در کار است و یا در پی کسب دانش برای رشد مهارت های شخصی خویش است. الیوت و مک گریگور (۲۰۰۱) تعریف شایستگی بر اساس معیارهای مطلق و درون فردی را در یک مقوله مطرح می کنند. شایستگی بر پایه هنجاری نیز تعریف می شود. بدین صورت که عملکرد فرد با دیگران مورد مقایسه قرار می گیرد. در اینجا فرد بدنبال کسب تایید برای اثبات شایستگی خویش و یا دوری جویی از عدم تایید نزد دیگران خواهد بود.
بعد دیگر شایستگی ارزش است. شایستگی هم در اصطلاح مثبت (مثل موفقیت) یا منفی (مثل شکست؟) ارزش داده می شود. شواهد نشان می دهد که افراد محرک ها را در رابطه با رازش آن پردازش مکی کنند و بدون درنگ، توجه و یا آگاهی پاسخ می دهند (برق^[۶۷]،۱۹۹۷، زاژنک^[۶۸]،۱۹۹۸). بنابراین پردازش بر پایه ارزش بطور خودکار فرض می شود و بلادرنگ پیش نیازهای رفتاری گرایش و گریز را فرا می خواند (کاسیوپو،پریستر و برنتسون^[۶۹]،۱۹۹۳، فورستر، هیگینز و آیدسون^[۷۰]،۱۹۹۸). بنابراین هر دو بعد تعریف و ارزش برای سازه شایستگی بنیادی است و باید به عنوان مولفه ای الزامی هر شکل مبتنی بر شایستگی در اهداف پیشرفت مورد نظر قرار گیرد. لذا به نظر غیرممکن می آید که شکلی از نظریه جهت گیری هدف ساختاربندی شود، بدون این که به صورت تلویحی و به طور روشن اطلاعات مربوط به اینکه چگونه شایستگی تعریف می شود و چگونه ارزش داده می شود، مورد توجه قرار گیرد (الیوت و مک گریگور،۲۰۰۱). چهارخانه چارچوب هدفی پیشرفت ۲×۲ در شکل (۲-۱) امده است.
شکل(۵-۱) چارچوب هدفی پیشرفت ۲×۲
در این شکل تعریف و ارزش دو بعد شایستگی را نشان می دهد. معیارهای مطلق/درون فردی و هنجاری دو روشی است که شایستگی بوسیله آن تعریف می شود و منفی و مثبت دو روشی است که شایستگی بر آن اساس ارزش داده می شود.
در نظریه الیوت و مک گریگور (۲۰۰۱) چارچوب هدفی سه بخشی سه خانه از چهار خانه چارچوب ۲×۲ را شامل می شود. این سه نوع جهت گیری هدف عبارت هستند از ۱-اهداف تبحر گرایشی که در آن شایستگی در اصطلاح مطلق/ درون فردی تعریف می شود و بصورت مثبت ارزش داده می شود. ۲-اهداف عملکرد گرایشی که در آن شایستگی در اصطلاح هنجاری تعریف می شود و بصورت مثبت ارزش داده می شود. ۳-اهداف عملکرد گریزی که در آن شایستگی در اصطلاح هنجاری تعریف می شود و بصورت منفی ارزش داده می شود. در دیدگاه سه بخشی اهداف تبحری بعنوان یک سازه واحد مفهوم سازی می شود. لیکن در دیدگاه ۲×۲ آن سازه بعنوان اهداف تبحر گرایشی نامیده می شود، زیرا هم در دیدگاه دو بخشی و هم در دیدگاه سه بخشی این سازه بصورت مثبت ارزش داده شده است. خانه باقیمانده از چارچوب ۲×۲ در برگیرنده اهداف تبحر گریزی است که در آن شایستگی در اصطلاح مطلق/ درون فردی تعریف می شود و بصورت منفی ارزش داده می شود. در این جهت گیری بر گریز از عدم فهم یا اجتناب از مهارت نیابی و گریز از عدم موفقیت در یادگیری دروس تاکید می شود (الیوت و مک گریگور، ۲۰۰۱، الیوت، ۱۹۹۹، پنتریچ، a2000،d2000). هدف تبحر گریزی چندان ملموس نیست لیکن به نظر می رسد که در برخی موقعیت های آموزشی خودش را اعمال می کند. برای مثال یادگیرندگانی که کمال گرا هستند، معیارهایی را بکار می گیرند تا از ارتکاب اشتباه و خطا و عدم انجام صحیح تکالیف اجتناب ورزند. این فراگیران از ارتکاب اشتباه پرهیز می نمایند نه به این دلیل که به مانند هدف عملکرد گریزی با دیگران مورد مقایسه قرار می گیرند بلکه معیارهای درونی خودشان در این زمینه ملاک عمل است.
ح: مدل مارش و همکاران (۲۰۰۰)
در بین جهت گیری های دو بخشی با نظریه هایی مواجه می شویم که سعی بر ارائه رویکردی تلفیقی به جهت گیری های انگیزشی دارند. از جمله این رویکردها نظریه مارضش و همکاران (۲۰۰۰) است. این پژوهشگران باور دارند که انواع جهت گیری های هدف را می توان علی رغم تفاوت میان آن ها بصورت دو جهت گیری بزرگ انگیزشی- جهت گیری یادگیری و جهت گیری عملکردی- مورد توجه قرار داد. فر این محققان این است که این دو جهت گیری انگیزشی بطور بنیادی با سازه های مشابه همپوشی دارند و شاید این موضوع ناشن دهنده این است که عوامل متفاوت در واقع دو عامل مرتبه بالاتر^[۷۱] هستند. منطق فرضی این محققان بر پایه ارزیابی نظریه های انگیزشی و دیگری بر پایه تمثیلی از تئوری پنج عامل بزرگ شخصیت است.
این پژوهشگران با استدلال ویگینز و تراپنل^[۷۲](۱۹۹۷) توافق دارند که مدل پنج عامل بزرگ شخصیت تحولی شگرف در سازمان دهی و طبقه بندی آرایه های ناهمگون سازه های شخصیتی ایجاد نمود و اهمیت بارز این نظریه ایجاد همگرایی در بررسی مطالعه سازه های شخصیتی است که ارتباط بین محققان با رویکردهای نظری مختلف در ضخصیت را فراهم می آورد. مارش و همکاران (۲۰۰۰) معتقدند که تئوری دو عامل بزرگ^[۷۳] جهت گیری های انگیزشی به گونه ای مشابه می تواند سازه هخای مختلف در جهت گیری های انگیزشی را پوشش دهد. بعبارتی بسیاری از سازه های انگیزشی در مرتبه بالاتر در این دو جهت گیری بزرگ قرار می گیرند.
مارس و همکاران (۲۰۰۰) مدعی نیستند که جهت گیری یادگیری و جهت گیری عملکردی کلیه سازه های مطرح در جهت گیری های انگیزشی را پوشش می دهند و بر این موضوع صحه می گذارند که جهت گیری هایی نیز وجود دارد که بطور کامل به این دو سازه ملحق نمی شوند. لیکن تاکید دارند که سازه های کلیدی در رویکردهای انگیزشی در این دو سازه متجلی می شوند. این پژوهشگران هشت نوع جهت گیری انگیزشی که در پیشینه پژوهش ها بیشتر مورد تاکید بوده است در پرسشنامه انگیزش مدرسه (SMQ) مدون می سازند. جهت گیری های تبحری، درونی، مشارکتی، فردی، من، رقابتی، کسب موفقیت و اجتناب از شکست سازه هایی مورد مطالعه در مدل مارش و همکاران (۲۰۰۰) بوده است. این پژوهشگران بر اساس یافت های تحلیل عوامل تصدیقی^[۷۴](CFA) شواهدی مبنی بر استقلال هر یک از این هشت سازه می یابند. علاوه بر این نتایج تحلیل عاملی مرتبه بالاتر نظریه دو عامل بزرگ جهت گیری انگیزشی را مورد حمایت قرار می دهد. بر اساس این دیدگاه جهت گیری های تبحری، درونی، مشارکتی و فردی بوسیله جهت گیری یادگیری و جهت گیری های من، رقابتی، کسب موفقیت و اجتناب از شکست بوسیله جهت گیری عملکردی توصیف می شوند.
خ: روند تحول مدل های جهت گیری هدف
به نظر می رسد روند تحول مدل های جهت گیری هدف دو رویکرد همسو را دنبال می نماید. در رویکرد اول سعی در ارائه طرحی کلی برای طبقه بندی جهت گیری های هدف می شود. این خط فکری در مدل هایی مانند مدل الیوت و مک گریگور (۲۰۰۱) و دیدگاه نظریه پردازانی مانند پنتریچ و شانک (۲۰۰۲) قابل مشاهده است. در این رویکرد مدل های سه بخشی که در روند تحول سازه های جهت گیری هدف از تفکیک جهت گیری عملکردی به دو سازه عملکرد گرایشی و عملکرد گریزی یا سازه های مشابه مانند من خودافزایی و من خود کاستی بوجود امده بودند، مجددا در شکلی جدید و با تغییر و تحولاتی به دیدگاه های دو بخشی تبدیل می شوند. در این طرح کلی امکان طبقه بندی دو نوع جهت گیری هدف با توجه به تمایز گرایش و گریز فراهم شده است. مدل الیوت و مک گریگور (۲۰۰۱) که پیش از این تشریح گردید، نوعی از این طبقه بندی است. پنتریچ (a2000، b2000) برای نشان دهی این طبقه بندی ماتریسی دو بعدی فرض می نمایند (جدول۳-۱). ستون جدول تمایز کلی گرایش و گریز مطرح در دیگر تئوری ها (مثل اتکینسون^[۷۵]، ۱۹۵۷، الیوت،۱۹۹۷، مک للندف اتکینسون، کلارک و لاول^[۷۶]، ۱۹۵۳) را نشان می دهد. گرایش و گریز در سال های اخیر در دیدگاه های شناختی- اجتماعی (برای مثال کاوینگتون و روبرتز^[۷۷]،۱۹۹۴، هاراکی ویکز و همکاران^[۷۸] ،۱۹۹۸ و هیگینز^[۷۹]،۱۹۹۷) به وضوح تمایز بین گرایش و گریز یا به اصطلاح ویگینز جلو روی-ممانعت^[۸۰] در فرایند خود تنظیمی مورد بحث قرار گرفته است. گرایش حرکت به سمت مثبت است، بعبارتی کوششی برای اینکه واقعه ای رخ دهد. در حالی که گریز حرکت به سمت منفی است، بعبارتی ممانعت از این که واقعه ای به وقوع پیوندد (هگینز ،۱۹۹۷).

حجم برون‌سپاری جهانی به میزان ۳۵۰ میلیارد دلار با بیش از ۲ میلیارد قرارداد در سال ۲۰۰۲ برآورد می‌شود که حدود ۶۰٪ استفاده‌ کنندگان از آن رضایت داشته‌اند. همچنین این گزارش نشان می‌دهد شرکت‌هایی که برای دستیابی به بهره‌وری و کارایی^[۴۲] از برون‌سپاری استفاده کرده‌اند برخی موفق و برخی دیگر ناموفق بوده‌اند. محققان حدس می‌زنند که بیش از ۳ میلیون شغل‌های مدیریتی تا سال ۲۰۱۵ در کشور آمریکا از بین خواهد رفت و به کشورهای هندوستان و چین و روسیه و فیلیپین منتقل خواهد شد. (اشرف زاده،۱۳۸۳)

موضوع مهمی که در رابطه با برون‌سپاری خدمات فناوری اطلاعات مطرح است این است که با توجه به عمومیت یافتن برون‌سپاری خدمات فناوری اطلاعات نزد سازمان‌های مختلف، افزایش رضایت مشتریان به‌طور طبیعی به چالشی اساسی برای تأمین‌کنندگان خدمات، همچنین سازمان مشتری تبدیل‌شده است. ازآنجایی‌که رضایت مشتریان در موفقیت فرایند برون‌سپاری و تداوم قراردادهای برون‌سپاری بسیار ضروری است و با توجه به افزایش محیط‌های رقابتی و گزارش‌های مربوط به کاهش نرخ موفقیت‌های برون‌سپاری، سنجش و ارزیابی رضایت مشتریان به امر مهمی تبدیل‌شده است. (سدیری جوادی، ۱۳۹۰)
۲-۹-۱ شیوه انتخاب فعالیت‌ها برای برون‌سپاری
جهت انتخاب فعالیت‌های جهت برون‌سپاری می‌بایست عواملی موردبررسی قرار گیرد که عبارت‌اند از: تعیین کلیدی بودن فعالیت، بررسی وجوه قانونی، ملاحظات بازار، آنالیز هزینه و عملکرد، بررسی قابلیت مدیریت بر ارائه‌دهنده خدمت، بررسی قابلیت مدیریت بر فرآیندهای جدید و ارزیابی ریسک می باشد.
۲-۱۱- اهمیت ضرورت آسیب‌شناسی نظام برون‌سپاری
هر فرایند سیستمی از چهار بخش تشکیل‌شده است که این چهار بخش عبارت‌اند از: ورودی، پردازش، خروجی و بازخورد. هر بخش این فرایند نیازمند برنامه‌ریزی جهت کارکرد صحیح می‌باشد. نتایج صحت و دقت برنامه‌های تدوین‌شده از هر حیث در بخش بازخورد قابل‌مشاهده است. درصورتی‌که به نتایج بازخورد اهمیت داده نشود و نسبت به رفع آن اقدام نشود باعث بروز مشکلاتی در ارائه خدمات سازمان و دیگر کارکردهای سازمانی می‌گردد؛ بنابراین از بازخوردهای سیستم می‌توان به آسیب‌های نظام‌هایی که در سازمان در حال اجرای می‌باشند پی برد و نسبت به ایجاد راهکارهای بهبود آن چاره‌اندیشی نمود؛ که یکی از راهکارهای که در جهت بهبود سیستم توسط متخصص توصیه می‌گردد نظام برون‌سپاری جهت حل مشکلات مطرح‌شده در بخش بازخورد می‌باشد.
شواهد و مدارک موجود، بیانگر وجود مشکلات سازمانی متعدد در مؤسسات و شرکت‌ها می‌باشد. بدون شک وجود این مشکلات سبب کاهش اثربخشی، کارایی و سرانجام بهره‌وری سازمانی می‌شود. بررسی‌های به‌عمل‌آمده در مورد نظام اداری ایران نشان می‌دهد که بهره‌وری در سازمان‌های دولتی کشور، علیرغم ورود تکنولوژی پیشرفته، روند کاهشی داشته است. واقعیت آن است که یک شرکت یا سازمان، ابعاد متفاوتی از قبیل اهداف، ساختار، نیروی انسانی، تکنولوژی و محیط دارد و برای شناخت مشکلات سازمانی باید هر یک از این ابعاد را بررسی نماید. (فرهنگی و همکاران، ۱۳۷۹)
آسیب‌شناسی سازمانی اغلب به‌عنوان حساس‌ترین جزء استقرار یک طرح بهبود سازمان تلقی می‌گردد. ازاین‌رو، یکی از مهم‌ترین اقداماتی که شرکت‌ها و سازمان‌های موفق برای ارتقای اثربخشی خود انجام می‌دهند، آسیب‌شناسی صحیح و به‌موقع است. آسیب‌شناسی صحیح و به‌موقع، این امکان را به مدیران می‌دهد که همواره از مسائل و مشکلات جاری سازمان خود مطلع باشند و از حاد شدن آن جلوگیری نمایند. آسیب‌شناسی سازمانی، فرایند تشریک‌مساعی میان اعضای سازمان و مشاور یا مشاوران آسیب‌شناسی سازمانی به‌منظور جمع‌ آوری اطلاعات مناسب و مربوطه در مورد مشکلات اساسی سازمان و دلایل آن، تجزیه‌وتحلیل اطلاعات جمع‌ آوری‌شده، نتیجه‌گیری از تحلیل‌های به‌عمل‌آمده و دسته‌بندی مشکلات در دو سطح عمومی و تخصصی و ارائه پیشنهادات در خصوص جهت‌گیری‌های لازم در راستای رفع مشکلات می‌باشد. (جنیدی جعفری، بی‌تا)
هارسون (۱۹۹۸) آسیب‌شناسی سازمانی را فرایند به‌کارگیری مفاهیم و روش‌های علوم رفتاری، به‌منظور توصیف وضعیت موجود سازمان‌ها و یافتن راه‌هایی برای ارتقای اثربخشی سازمان می‌باشد. (ناظمی، ۱۳۹۱)
هدف از اجرای این تحقیق، شناخت تنگناها و مشکلات نظام برون‌سپاری خدمات شهری شهرداری قم از منظر و نگرش نخبگان، به‌منظور حرکت در راستای حل مشکلات و ارتقای اثربخشی سازمانی، یاری‌رساندن و جلوگیری از حادترشدن مشکلات، کاهش بهره‌وری سازمانی و افول آن جلوگیری به عمل آورد.
۲-۱۲- مفهوم آسیب‌شناسی سازمانی
آسیب‌شناسی سازمانی، فرایند استفاده از مفاهیم و روش‌های علوم رفتاری، به‌منظور تعریف و توصیف وضع موجود سازمان‌ها و یافتن راه‌هایی برای افزایش اثربخشی آن‌ها می‌باشد. اصطلاح آسیب‌شناسی در پژوهش حاضر علاوه بر مفاهیم و روش‌های علوم رفتاری، سایر مفاهیم و روش‌های دانش مدیریت، در زمینه‌های برنامه‌ریزی راهبردی، مهندسی مجدد فرآیندها، بهره‌وری سازمانی را نیز مدنظر دارد. توسعه سازمان یک برنامه عملی مبتنی بر اطلاعات دقیق پیرامون مشکلات جاری، فرصت‌ها و اثرات فعالیت‌ها در جهت حصول به اهداف است؛ بنابراین، احتیاج مبرمی به یک سیستم جمع‌ آوری مداوم اطلاعات و تجزیه‌وتحلیل آن‌ها دارد. این سیستم جمع‌ آوری و تجزیه‌وتحلیل اطلاعات را آسیب‌شناسی یا علیت یابی گویند.
آسیب در فرهنگ فارسی به معنای عیب و نقص، آفت، بلا و زیان و ضرر است. (معین، ۱۳۷۱) و در اصطلاح: عبارت است از کلیه نواقص و یا کاستی‌هایی که جنبه داخلی دارند و از ناحیه درون به تضعیف ضریب امنیتی جامعه می‌پردازند. (باقری، ۱۳۸۴)
آسیب‌شناسی، بررسی و تعیین علل عدم دسترسی یک واحد یا سازمان به وضعیت مطلوب و مورد انتظار. (مرادپور، ۱۳۸۹)
استراتژی‌های توسعه‌سازمانی^[۴۳] متعددی در جهت بهبود اثربخشی یک سازمان وجود دارند. یکی از این استراتژی‌ها، آسیب‌شناسی سازمانی است که شامل عارضه‌یابی یا ارزیابی سطح عملکرد جاری سازمان به‌منظور طراحی مداخلات مناسب برای تغییر می‌باشد.
مفهوم آسیب‌شناسی در توسعه‌سازمانی همانند مفهوم آسیب‌شناسی در علم پزشکی است همان‌طور که در پزشکی معاینه‌های ویژه‌ای انجام می‌شود تا از این طریق اطلاعات ضروری و حیاتی از سیستم بدن انسان جمع‌ آوری شود و به دنبال آن پزشک به‌واسطه این رویه‌های ویژه‌ای برای جمع‌ آوری اطلاعات مهم و ضروری مورداستفاده قرار می‌گیرد تا از این طریق مداخلات سازمانی مناسب طراحی گردد (تیچی^[۴۴] و همکاران،۱۹۷۷).
آسیب‌شناس سازمانی، همانند پزشک، سازمان را به‌عنوان یک سیستم موردتوجه قرار می‌دهد. به‌عبارت‌دیگر همان‌طور که کل‌گرایی در علم پزشکی و در مورد هر نوع سیستم زنده خصوصاً انسان مطرح است در مورد سازمان نیز صدق می‌کند. در بحث توسعه‌سازمانی در کنار نظریه سیستم‌ها، نظریه سیستم‌های باز مطرح می‌شود (کنزوکان^[۴۵]، ۱۹۷۸). بدین معنی که یک سازمان می‌تواند به‌عنوان یک سیستم کلی با دروندادها، فرآیندها و بروندادها در نظر گرفته شود که هر یک از آن‌ها به‌وسیله حلقه‌های بازخورد به هم مرتبط می‌شوند. حلقه‌های بازخوردنشان می‌دهند که سیستم‌ها تحت تأثیر بروندادها (تولیدات و خدمات) و همچنین دروندادهایشان قرار می‌گیرند.
همانند ویزیت کردن پزشک از بیمار، فرایند جمع‌ آوری داده‌ها در طی آسیب‌شناسی سازمانی می‌تواند اعضای سازمان را برای یادگیری درزمینه مشارکت در فرایند تغییر (درمان در پزشکی) برانگیزاند. آسیب‌شناسی، هم در پزشکی و هم در سازمان،‌اغلب این موضوع را مورد تأکید قرار می‌دهد که مشکلات واقعاً در سازمان وجود دارند. در داخل یک سازمان فرایند آسیب‌شناسی اغلب با صدور یک مجوز از طرف مدیریت ارشد سازمان آغاز می‌شود با این مضمون که سازمان دارای مشکلاتی است و نیاز است که این مشکلات شناخته شود (آرجریس^[۴۶]،۱۹۷۰، هریسون^[۴۷]،۱۹۸۷، مانزینی^[۴۸]،۱۹۸۸).
بیشتر فنون متفاوتی که برای جمع‌ آوری داده‌ها به کار می‌رود یا رویه‌های که بدین منظور به کار می‌رود، جهت شناسایی مشکلات و از بین بردن آن‌ها مورداستفاده قرار می‌گیرند (فوردیس و ویل^[۴۹]،۱۹۸۳، گولب و فرومن^[۵۰]،۱۹۷۰، پوراس و برگ^[۵۱]،۱۹۷۸).
سرانجام در فرایند آسیب‌شناسی سازمانی نتایج جمع‌ آوری دادها به اعضاء درون سازمان به‌منظور آغاز فرایند تغییر سازمانی بازخورد داده می‌شود (کرات^[۵۲]، ۱۹۶۶، فرنج و بل^[۵۳]،۱۹۹۵، هریسون،۱۹۷۸)
در نگاه به سازمان به‌عنوان یک سیستم، توجه به آسیب شناسان سازمانی به سمت فعالیت‌ها و فرآیندهای درون سیستم جلب و هدایت می‌شود. این فعالیت‌ها و فرآیندهای حیاتی درون سیستم به‌عنوان عوامل اصلی در زندگی سازمانی محسوب می‌شوند. به‌هرحال حوزه آسیب‌شناسی ممکن است کوچک و در حد شناسایی علائم باشد و یا گسترده و نظام‌دار باشد. به‌عنوان‌مثال آسیب‌شناسی محدود (نشانه‌شناسی) شامل تصویربرداری سریع‌تر از برخی نقاط سازمان و تمرکز روی نقاط آشفته و به‌هم‌ریخته است (تیجی،۱۹۸۳). اشکال این نوع آسیب‌شناسی این است که بعد از مدت کوتاهی مشکلات مجدداً ظاهر می‌شوند. ارزیابی سیستماتیک و نظام‌دار شامل تمرکز مستمر روی کلیه نقاط سازمان می‌باشد که متفاوت از تمرکز و تصویربرداری سریع و زودگذر می‌باشد (فرنج و بل،۱۹۹۵). آسیب‌شناسی بر پایه اطلاعات جهت تجزیه‌وتحلیل و شناخت دقیق‌تر ساختار، تعاملات، رویه عمل‌ها و روش‌ها، سبک‌های مدیریتی و سایر عناصر سیستم چاره‌جو، لازم و ضروری است. به عبارتی آسیب‌شناسی، تشخیص مسئله و کانون علمی آن جهت تعیین اقدامات لازم به‌منظور بهسازی عملکرد سازمان، امری است پایه‌ای و اساسی. آسیب‌شناسی نیازمند نگرشی سیستماتیک و منظم به‌کل فرایند است و هدف از آن تشخیص ماهیت و نوع مسئله‌ای است که بروز نموده و نیاز به حل دارد (ممی زاده، ۱۳۷۵: ۱۲۹). آسیب‌شناسی سازمانی معمولاً بررسی دو حوزه وسیع را ایجاب می‌کند: حوزه اول: تشخیص عوامل تشکیل‌دهنده سازمان که شامل بخش‌ها، ادارات، محصولات و روابط بین عوامل و تأثیر متقابل آن‌ها برهم می‌شود؛ و حوزه دوم: آسیب‌شناسی بر اساس فرآیندهای سازمانی که شامل شبکه‌های ارتباطی، حل گروهی مشکل، تصمیم‌گیری، سبک‌های رهبری و اعمال قدرت، روش‌های برنامه‌ریزی و تعیین هدف و مدیریت تعارض و رقابت است (فرهنگی، ۱۳۷۹: ۱۶)
۲-۱۲-۱- کانون‌های آسیب‌زا
پژوهشگر متخصص آسیب‌شناسی سازمانی، باید با ترسیم محیط‌های ویژه و عمومی، مرزهای داخل و خارج سیستم موردبررسی خود را مشخص کرده و ابتدا محیط داخلی – یعنی محیط فعالیت را تعیین نموده و به دنبال آن کانون‌های آسیب‌زا را بشناسد و با اهتمام خاصی به تشخیص علائم و نشانه‌های آسیب بپردازد (میرزایی، ۱۳۸۱: ۶۳)
۲-۱۲-۲- عوامل ایجادکننده آسیب‌ها
به‌طورمعمول عوامل و علل آسیب‌زا از خارج به سیستم داخلی موجودات زنده وارد و در نظم ساختار درونی یا کار کردن فرآیندهای داخلی آن‌ها بی‌نظمی و اختلال ایجاد می‌نمایند؛ یعنی اساساً عوامل و علل آسیب‌زا «بیرونی^[۵۴]» هستند. پس در گام‌های اولیه جستجو در آسیب‌شناسی سازمانی، باید سراغ خرده سیستم‌هایی از سازمان که کانون آسیب‌زایی و سرمنشأ آسیب‌های اصلی سازمان است، برویم. بهترین جا برای تشخیص در داخل سازمان، بخش‌هایی است که در آن آسیب ظاهرشده و برملا گشته است. (توکلی و شهبازمرادی،۱۳۸۷)
به‌طورمعمول عوامل و علل آسیب‌زا از خارج به سیستم داخلی موجودات زنده وارد و در نظم ساختار درونی و یا کارکرد فرآیندهای داخلی آن‌ها بی‌نظمی و اختلال ایجاد می‌نمایند؛ یعنی اساساً عوامل و علل آب زا بیرونی می‌باشند. آسیب‌های سازمانی را در سه سطح مقدماتی، بحرانی و خطرناک (جدول ۲-۶) طبقه‌بندی نموده است.
جدول ۲-۶: انواع آسیب‌های سازمانی

شاخص‌ها

آسیب‌های مقدماتی

آسیب‌های بحرانی

آسیب‌های خطرناک

آثار و تبعات

کوتاه‌مدت

میان‌مدت

درازمدت

نوع صدمه

صدمه به اهداف بقا و رشد سازمان

صدمه به اهداف رشد سازمان

صدمه به اهداف بقا و رشد سازمان