فرد
فرد
جهان اجتماعی اولیه نظام اخلاقی اولیه نظام اخلاقی ثانویه جهان اجتماعی ثانویه
جامعه
جامعهپذیری اولیه جامعهپذیری ثانویه
جامعه
جهان طبیعی
۲-۳-۵- ۱- مدل نظری
دسترسی فرد به جهان اجتماعی دنیوی از طریق مشارکت در نهاد علم و دانشگاه: کمیت و کیفیت مطالعه، گفت‌و‌گو، ارتباط با افراد، ارتباط با تشکلها، مشارکت در برنامهها، استفاده از رسانه ها، رشتۀ تحصیلی، رتبۀ علمی، عرصه فعالیت علمی، سابقه اشتغال علمی،
نظام اخلاقی
دسترسی خانواده فرد به جهان اجتماعی دنیوی: محل سکونت خانواده ، شغل والدین، تحصیلات والدین، استفاده از رسانه های جدید، مسافرت‌های خارج از کشور، ارتباط با آشنایان خارج از کشور
اثر پذیری فرد از خانواده: احساس تعلق خانوادگی
دسترسی خانواده فرد به جهان اجتماعی دینی: میزان دینداری والدین، شبکه روابط اجتماعی خانوادگی، شیوه های انضباطی والدین، روابط خواهران و برادران، منزلت فرهنگی و اجتماعی خانواده، انسجام اجتماعی خانواده ، حجم خانواده
میزان اثرپذیری فرد از نهاد علم و دانشگاه : پنداشت از علم، رضایت شغلی، میزان احساس تعلق شغلی ـ تخصصی
دسترسی فرد به جهان اجتماعی دینی: کمیت و کیفیت مطالعه و گفت‌و‌گوی دینی، ارتباط با تشکلهای دینی، شیوه های کسب شناختهای دینی، محل تحصیل و ….
تمایلات زیستی ـ روانی
تجربۀزیستۀ خانوادگی
تجربۀ زیستۀ دانشگاهی
( تحصیلی ـ شغلی)
هوش،تخیل، خلق و خو[طبع] ، جنسیت
۲-۳-۵- ۲- فرضیات پژوهش
فرضیات توصیفی
نظام‌های اخلاقی قدسی و دنیوی در میان نخبگان علمی از فراوانیهای متفاوتی برخوردارند.
پایبندی عملی نخبگان علمی به رفتارهای اخلاقی در حد پایین ارزیابی میشود.
فرضیات تبیینی
میان تمایلات زیستی روانی( جنس، هوش، تخیل و خلق و خو یا طبع) نخبگان علمی و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد.
میان میزان دسترسی خانوادۀ نخبگان علمی به جهان اجتماعی دینی و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد. به این معنا که هر چه دسترسی خانواده های نخبگان علمی به جهان اجتماعی دینی بیشتر باشد نظام اخلاقی آنها دینیتر خواهد بود و بالعکس.
میان میزان دینداری والدین نخبگان علمی و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد.
میان شبکه روابط اجتماعی خانوادۀ نخبگان علمی و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد.
میان شیوه های انضباطی والدین نخبگان علمی و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد.
میان حجم و انسجام خانواده های نخبگان علمی و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد.
میان منزلت فرهنگی ـ اجتماعی خانواده نخبگان علمی و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد.
میان میزان احساس تعلق خانوادگی و نوع نظام اخلاقی نخبگان علمی رابطه وجود دارد.
میان میزان دسترسی خانوادۀ نخبگان علمی به جهان اجتماعی دنیوی و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد. به این معنا که هر چه دسترسی خانواده های نخبگان علمی به جهان اجتماعی دنیوی بیشتر باشد نظام اخلاقی آنها دنیویتر خواهد بود و بالعکس.
میان میزان ارتباط خانواده های نخبگان علمی با جهان اجتماعی دنیوی و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد.
میان تحصیلات والدین نخبگان علمی و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد.
میان شغل والدین نخبگان علمی و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد.
میان محل سکونت خانواده های نخبگان علمی و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد.
میان میزان دسترسی نخبگان علمی به جهان اجتماعی دنیوی از کانال نهاد علم و دانشگاه و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد. به این معنا که هر چه دسترسی نخبگان علمی به جهان اجتماعی دنیوی بیشتر باشد نظام اخلاقی آنها دنیویتر خواهد بود و بالعکس.
میان میزان مشارکت نخبگان علمی در نهاد علم و دانشگاه و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد.
میان کیفیت مشارکت نخبگان علمی در نهاد علم و دانشگاه (رشته تحصیلی، رتبۀ علمی، عرصۀ فعالیت، سابقه شغلی و …) و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد.
میان میزان دسترسی نخبگان علمی به جهان اجتماعی دینی و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد. به این معنا که هر چه دسترسی نخبگان علمی به جهان اجتماعی دینی بیشتر باشد نظام اخلاقی آنها دینیتر خواهد بود و بالعکس.
میان میزان ارتباط نخبگان علمی با جهان اجتماعی دینی از کانال نهاد علم و دانشگاه و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد.
میان میزان ارتباط نخبگان علمی با جهان اجتماعی دینی از کانالهای عمومی و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد.
میان میزان اثرپذیری نخبگان علمی از نهاد علم و دانشگاه و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد. . به این معنا که هر چه اثرپذیری نخبگان علمی از نهاد علم و دانشگاه بیشتر باشد نظام اخلاقی آنها دنیویتر خواهد بود و بالعکس.
میان پنداشت نخبگان علمی از علم و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد.
میان رضایت شغلی نخبگان علمی و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد.
میان میزان احساس تعلق صنفی نخبگان علمی و نوع نظام اخلاقی آنها رابطه وجود دارد.
میان میزان دسترسی خانواده های نخبگان علمی به جهان اجتماعی دینی و میزان اثرپذیری آنها از نهاد علم و دانشگاه رابطه وجود دارد. به این معنا که هر چه دسترسی خانواده های نخبگان علمی به جهان اجتماعی دینی بیشتر باشد اثرپذیری خود آنها از نهاد علم و دانشگاه کمتر خواهد بود بالعکس.
فصل ۳
روش تحقیق
فصل سوم / روش تحقیق
مقدمه
اخلاق، در جهان اجتماعی دینی، «بودِ» افراد در برابر «نمودِ» آنهاست. در چنین جهانی که متکی به «بود»هاست و به شدت آن را تشویق و ترویج میکند دسترسی به نظام اخلاقی افراد دشوار است. اشعار معروف «به اندازه بود باید نمود» یا «مُشک آن است که ببوید» و … دلالت بر همین امر دارد. در جهان تجدد نیز که جهان «نمود»هاست، اخلاق به زندگی خصوصی افراد واگذار شده و پرسش از آن، کم اهمیت و البته نوعی مزاحمت برای افراد یا فضولی در زندگی خصوصی آنها محسوب میشود. بنابراین روش‌ها و تکنیکهای لازم برای دسترسی روشمند به اخلاق در مقایسه با سایر پدیده های انسانیـ اجتماعی بسیار نارس و نابالغ ماندهاند.«به نظر میرسد نیتسنجی و انگیزهشناسی برای کشف عنصر دگردوستی و خیرخواهی در عمل فرد، با تمام دشواریهایش تنها طریق سنجش بعد اخلاقی است»(شجاعیزند، ۱۳۸۴ :۶۰)
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

اخلاق پدیدهای است که سطوح متفاوتی دارد: سطوح حقیقی، آرمانی و واقعی. به همین دلیل از مناظر مختلفی قابل مطالعه است ولی ضروری است که در هر مطالعهای از اخلاق، ارتباط این سطوح مورد توجه قرار گیرد. در پژوهش حاضر تلاش شد متناسب با این سطوح، روش‌های رئالیستی، پدیدارشناختی و تجربی مطمح نظر باشند. وقتی از روششناسی پژوهش سخن میرود عمدتاً دو نوعِ «روششناسیبنیادی» و «روششناسیکاربردی» مورد نظرند. وجه تمایز این دو این است که روششناسی بنیادی پیش از پیدایش نظریه و روششناسی کاربردی پس از پیدایش نظریه نمودار میشود. به عبارت دیگر، نظریه، فرزندِ روششناسی بنیادی و مادرِ روششناسی کاربردی است. در پژوهشهای تجربی، منظور از روش، روششناسی کاربردی، یا همان روش جمعآوری داده های تجربی برای داوری دعاوی نظری است. در سطح تجربی و جمعآوری داده ها دو ملاک عمده وجود دارد: «پهنانگری» و «ژرفانگری» که هر پژوهش تجربی تلاش میکند حتیالامکان، این دو معیار را تأمین کند ولی بنا به اهداف خود، عمدتاً یکی را اصل و دیگری را فرع میگیرد. شاید چنین به نظر برسد که دشواری دستیابی به اخلاق اقتضا میکند که ژرفانگری ترجیح داده شود ولی بر خلاف ظاهر، ماهیت اخلاق به گونهای است که در روش‌های کیفی و ژرفایی نیز بسیاری از دشواریها همچنان باقی میمانند ضمن اینکه مزیت تعمیم داده ها نیز از دست میرود. در پژوهش حاضر تلاش شد با توجه به اهداف، مزیت تعمیم داده ها حفظ شود و برای دستیابی ژرفایی به موضوع، حتیالامکان چارهاندیشی شود. علاوه بر این پیشینۀ مطالعاتی داخلی و خارجی موضوع و همچنین اقتضائات عملی از جمله ویژگی پاسخگویان نیز مزید بر علت شد تا روش پیمایش برای داوری دعاوی نظری پژوهش انتخاب شود.
روش پیمایش با دو هدف توصیف و تبیین به کار میرود. در سطح توصیف، ارائۀ تصویری از جامعه آماری براساس متغیرهای تحقیق یعنی نوع نظام اخلاقی، پایبندی اخلاقی، تجربه زیستۀ خانوادگی و تجربه زیستۀ علمی ـ دانشگاهی را پی میگیریم و در سطح تبیین نیز روابط بین متغیرهای مستقل به ویژه تجربۀ خانوادگی و تجربۀ علمی و متغیر وابسته یعنی نوع نظام اخلاقی را آزمون میکنیم. در تشریح کاربرد این روش باید برای چهار پرسش زیر تعیین تکلیف کنیم:

۲-۲۴ دسته بندی انواع وفاداری
در زمینه ی اندازه گیری وفاداری مشتریان دو مبنای معمول وفاداری وجود دارد. یکی از دیدگاه ها که بر اساس مفهوم رفتاری است به تکرار خرید مشتری می پردازد. در این دیدگاه سه معیار “نسبت خرید،توالی خرید و احتمال آن” مطرح می شود. در خصوص علامت تجاری مؤسسه ، میزان احساس تعهد به آن، پیشنهاد علامت تجاری مؤسسه به دیگران و مقایسه ی آن نسبت به علامت تجاری رقیبان پرسش هایی را مطرح می نماید. مگی این دو دیدگاه را در هم ترکیب کرد و چهار نوع وفاداری را به صورت جدول زیر از هم متمایز کرد:

رفتار تکرار خرید

بالا

پایین

نگرش نسبی

وفاداری پنهان

وفاداری واقعی

بالا
پایین

عدم وفاداری

وفاداری جعلی

شکل۲-۱۲: انواع وفاداری( یحیایی ایله ای،۱۳۸۴)
۱-وفاداری واقعی: زمانی وجود دارد که مشتریان به طور منظم از سازمان خاصی بخاطر ترجیحات قوی خود خرید نمایند.
۲-وفاداری پنهان: مشتریان وفادار پنهان بر اساس نگرش بالای خود نسبت به سازمان و علامت تجاری آن مشخص می شوند، اما رفتار خرید آن ها مشخص نیست.
۳-وفاداری جعلی: به دلیل اینکه مشتری معتقد نیست که گزینه های موجود متنوع است ،شباهت بسیاری به مفهوم عدم فعالیت و بی علاقگی دارد. در نتیجه مشتریان ممکن است تنها به طور گهگاه وفادار باشند و به راحتی سازمان را با رقیبان عوض کنند.
۴-عدم وفاداری: در موقعیت هایی که نگرش نسبی مشتری و نیز رفتار تکرار خرید وی در سطح پایینی باشد، با عدم وفاداری مواجهیم.(یحیایی ایله ای،۱۳۸۴).
۲-۲۵ معیارهای تشخیص و بخش بندی مشتریان از نظر نوع وفاداری
کاتلر الگوهای وفاداری مصرفی را یک معیار بخش بندی بازار می داند. او می گوید: مصرف کنندگان نسبت به برندهای مختلف، فروشگاه ها و یا حتی شرکت ها وفاداری متفاوتی دارند. او بر حسب وضعیت وفاداری، خریداران را به چهار گروه تقسیم بندی کرد:
وفاداران یکپارچه: مصرف کنندگانی هستند که همیشه یک برند را می خرند. بنابراین یک الگوی خرید الف،الف،الف،الف،الف،الف ممکن است نشانگر این باشد که مصرف کننده نسبت به برند الف وفاداری وصف ناپذیری دارد.

وفاداران انشعابی: مصرف کنندگانی هستند که نسبت به دو یا سه برند مختلف وفادارند. الگوی خرید ،الف،الف،ب،ب،الف،ب نشانگر آن است که وفاداری مصرف کننده میان الف و ب تقسیم شده است. این گروه افراد سریعاً در حال افزایش اند. اینک بیشتر افرادی که از لحاظ ذهنی مشابه یکدیگرند ،مجموعه ای از برندهای پذیرفته شده و رایج را می خرند.
وفاداران انتقالی: مصرف کنندگانی هستند که وفاداری شان از یک برند به سوی برند دیگر در تغییر است. الگوی خرید الف،الف،الف،ب،ب، مبین آن است که مصرف کننده وفاداری خود را از برند الف به ب تغییر داده است.
تغییر دهندگان: مصرف کنندگانی هستند که نسبت به یک برند هیچ گونه وفاداری خاصی نشان نمی دهند. الگوی خرید الف،ج،د،ب،ه،ب مبین یک مصرف کننده غیر وفادار است. مصرف کننده ای که یا به دنبال قیمت فروش پایین تر است( یعنی برند مورد علاقه خود را در حراجی می خرد)، یا به دنبال تنوع است( یعنی در هر بار خرید به دنبال برند متفاوتی است)(کاتلر،۱۳۸۵، ۲۹۷-۲۹۸).
برای تشخیص وفاداری مشتریان معیارهایی وجود دارد که عبارتند از:
ترجیح دادن مارک تجاری با رضایت و خشنودی مشتری تأثیر متقابل دارد و روی وفاداری رفتاری مشتریان تأثیر می گذارد و بر اساس سهم از کیف پول مشتری محاسبه می شود.
قصد و نیت برای خرید مجدد: محققین از دیرباز از اهداف و مقاصد خرید مجدد برای کمک به پیش بینی رفتار خرید در آینده استفاده کرده اند.
هدف برای توصیه کردن: قصد و نیت برای توصیه، بهترین واحد اندازه گیری برای پیش بینی نه تنها رفتار توصیه کردن مشتریان بلکه همچنین رفتار برای خرید آن ها می باشد.
توصیه های مشتری: توصیه های مشتری نشان می دهند که آیا پاسخ دهنده واقعاً شرکت یا مارک تجاری را به فرد دیگر توصیه می کند یا نه.
روند خرج کردن: یک ضرب المثل مشهور در رشته ی بازاریابی وجود دارد که رفتار مشتری پیشین، یک پیش بین نسبتاً خوب برای رفتار مشتری آینده خواهد بود. این عقیده مطرح می باشد که این روش اندازه –
گیری به بهترین وجه می تواند رفتار وفاداری آتی مشتریان و در نهایت رشد شرکت را پیگیری کند ،بنابراین بر معیارهای دیگر فائق می آید(کینینگهام و همکاران^[۱۲۹]،۲۰۰۷، ۳۶۴-۳۶۵).
۲-۲۶ رابطه بین وفاداری و رضایت مشتری
صاحبنظران بر این باورند که وفاداری و رضایت مشتری دارای رابطه نامنظم و نا مشخصی می باشند. اگرچه اغلب مشتریان وفادار راضی هستند اما رضایت همیشه به وفاداری منتج نمی شود( الیور، ۱۹۹۹ ،۳۳). به اعتقاد هینینگ مطالعات انجام شده بر روی رضایت و وفاداری به سه دسته تقسیم می شوند: دسته ی اول از ادبیات مدیریت خدمت، اقتباس شده است و مطالعات روی رابطه رضایت و وفاداری به صورت کلی و در سطح شرکت می باشد. طبق مطالعات آن ها رضایت پیش زمینه ای از وفاداری است که بر سودآوری شرکت اثر می گذارد. دسته ی دوم بر سطح فردی تمرکز کرده و حفظ و نگهداری مشتری را بر اساس قصد خرید دوباره ی مشتری، مورد مطالعه قرار داده اند. این عوامل دارای یک نقص مهم به دلیل وجود تفاوت بین قصد فرد و رفتار او ،است. دسته ی دوم ادعا می کنند که وفاداری تحت تأثیر رضایت بوده است، حتی اگر نوع رابطه آن ها منطقی نباشد. گروه سوم که تعداد کمی را تشکیل می دهند، بر رابطه رضایت و وفاداری در سطح فردی بر مبنای داده های خرید واقعی تمرکز کرده اند. یافته های آن ها حاکی از یک رابطه ضعیف یا بی اهمیت بین رضایت و رفتار خرید تکراری(وفاداری) است(بودت^[۱۳۰]،۲۰۰۸ ،۱۵۷).

موارد مصرف :ایمیدیا روی حشرات مکنده(شته، عسلک پنبه، مگس سفید گلخانه، پسیل، شپشک زنجره و زنجرک) تریپس، لارو پروانه­ها، حشرات خاکزی، سرخرطومی برنج، سوسک کلرادو، موریانه ها وآفات بهداشتی مثل کک‌ها و سوسک‌ها کارایی بسیار خوبی دارد. کمی برای زنبور ها سمی بوده و در EPA در دو کلاس ۲ و ۳ قرار دارد همچنین می‌تواند کمی سبب جهش ژنتیکی شود. برای پستانداران، پرندگان و زنبور ها کمی سمی و برای ماهی بی خطر است (کوکس، ۱۹۹۸؛ گیلت، ۱۹۹۶؛ سرکار، ۱۹۹۹؛ ژنگ، ۱۹۹۹).

۳-۱-۱۰- EL2
EL2 یکی از تیمارهای بر پایه آب می‌باشد که حاوی قارچ کش
DCOI (4,5-dichloro-2-N-octyl-4-isothiazolin-3-one)
به میزان ۹۸% و حشره کش ایمیداکلوپراید به میزان ۲% و یک تثبیت کننده رطوبت(MCS) جهت افزایش اثر بخشی محصول، می‌باشد. با توجه با استاندارد AWPA از EL2 می‌توان فقط در کاربردهای بالای سطح زمین استفاده نمود. چوب تیمار شده با EL2 با جذب ۰٫۰۱۸ پوند بر فوت مکعب می‌توان در بالای سطح زمین مورد استفاده قرار داد. (AWPA، ۲۰۰۸؛ مدیسون، ۲۰۱۰).
۳-۱-۱۱- کاپرازل^[۹۶]
کاپرازل یا تانالیتE ماده حفاظتی آبی رنگ، بر پایه آب با جرم ویژه ۴۵۰-۹۵۰ کیلوگرم بر متر مکعب (بستگی به گونه مورد استفاده دارد) و با دمای احتراق ۲۶۵ درجه سانتی‌گراد می‌باشد که از سال ۱۹۹۲ استفاده آن در جهان شروع شد. کاربردهای مسکونی، تجاری، کشاورزی و صنعتی دارد. چوب تیمار شده با کاپرازل در برابر آسیب‌های موریانه و پوسیدگی قارچی و هوازدگی محافظت می‌شود؛ چوب تیمار شده با این ماده دارای رنگ سبز تیره متمایل به قهوه ای و نیز بدون بو یا با بوی بسیارکم می‌باشد(فریمن، ۲۰۰۸).
شکل ۳-۱-۹- انواع کاپرازل و نسبت ساختار تشکیل دهنده آن
ترکیب اصلی آن حاوی برات بود اما به دلیل عدم ضرورت استفاده از برات در محیط بیرونی در آمریکا حذف گردید. اغلب از این ماده برای تیمار گونه های سوزنی برگ استفاده می‌گردد. نام تجاری این ماده تانالیتE می‌باشد. برای تیمار چوب آلات از طریق تیمار تحت فشار در مورد این ماده استفاده می‌گردد(بوسچاس، ۱۹۹۵).
دارای سه فرمول بندی می‌باشد. کاپرازل نوع A (CA-A)حاوی ۴۹% اکسید مس، ۴۹% اسیدبوریک (H3BO3) و ۲% تبوکنازول می‌باشد که اسیدبوریک در این فرمول بندی نقش حشره­کش دارد. کاپرازل نوع B (CA-B)حاوی ۹۶% مس آمینی و ۴% تبوکنازول می‌باشد. کاپرازل نوع C (CA-C) حاوی ۹۶% مس آمینی،۲%تبوکنازول و ۲% پروپیکنازول می‌باشد. تبوکنازول و پروپیکنازول در این فرمول­بندی‌ها نقش قارچ کش دارند. وقتی از ترکیب آمونیاکی استفاده گردد، می‌تواند گونه های سخت اشباع را تیمار نمود. محلول آمونیاکی علاوه برتأثیر بر روی سطح می‌تواند سبب ایجاد بوی آمونیاک در مراحل ابتدایی گردد(گرونییر، ۲۰۰۶).
در مورد کاپرازل نوع A میزان جذب ۳٫۳ کیلوگرم بر متر مکعب و یا ۰٫۲ پوند بر فوت مکعب برای مصرف بالای سطح زمین و میزان جذب ۶٫۵ کیلوگرم بر متر مکعب و یا ۰٫۴۱ پوند بر فوت مکعب برای مصارف در تماس با سطح زمین و در مورد کاپرازل نوع B میزان جذب ۱٫۷ کیلوگرم بر متر مکعب و یا ۰٫۱ پوند بر فوت مکعب برای مصارف بالای سطح زمین و و میزان جذب ۳٫۳ کیلوگرم بر متر مکعب و یا ۰٫۲۱ پوند بر فوت مکعب برای مصارف در تماس با سطح زمین پیشنهاد می‌گردد ( EPA، ۲۰۱۱).
چوب تیمار شده با کاپرازل می‌تواند در برابر قارچ‌ها و موریانه ها مقاومت کند. کاپرازل سرطان زا نمی‌باشد. ای ماده برای ماهی‌ها و جانوران دریایی می‌تواند مضر باشد. با رعایت توصیه‌هایی که توسط استاندارد­ها برای مصرف شده است، می‌توان گفت این ماده برای انسان بی خطر ا ست.کاپرازل یکی از جایگزین‌های CCA می‌باشد. کاپرازل نیز همانند تمامی مواد حفاظتی بر پایه آب زمانی مورد استفاده قرار می‌گیردکه، تمیزی سطوح و رنگ پذیری اهمیت داشته باشد. این ترکیبات نباید در محل‌هایی که در تماس با غذای حیوانات است قرار گیرد. نباید از چوب‌های تیمار شده با کاپرازل برای ساخت کندو زنبور عسل استفاده کرد. همچنین از این ماده در تماس با آب آشامیدنی به جز در ساخت پل و اسکله ها نباید استفاده گردد. چوب تیمار شده را نباید پس از تجزیه به عنوان کود گیاهی استفاده نمود. همچنین استفاده از اتصالات گالوانیزه و استیل ضد زنگ برای این محصولات پیشنهادمی‌گردد(FIS، ۲۰۰۶). چوب‌های تیمار شده با کاپرازل به خوبی با انواع رنگ‌های روغنی، اپوکسی و پلاستیک قابل رنگ آمیزی می‌باشند. برای بهبود مقاومت به هوازدگی می‌توان از مواد ضد آب نیز استفاده نمود.
۳-۱-۱۲- مسHDO (CXA)
یکی از مواد حفاظتی بر پایه آب متشکل از مس آمینی می‌باشد که در اروپا و آمریکا استاندارد گذاری شده است و اغلب برای محیط‌های بیرونی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این ماده به فرمولC12H22N4O4Cu حاوی ۶۱٫۵ % اکسید مس، ۲۴٫۵% اسیدبوریک و ۱۴% ترکیب
Copper HDO (bis-)N-cyclo hexyl diazenium dioxy copper
با وزن مولکولی۳۴۹٫۹ گرم بر مول می‌باشد(لیبو، ۲۰۰۴).
شکل ۳-۱-۱۰- نسبت مواد تشکیل دهنده Copper HDO
استفاده از این ماده از سال ۲۰۰۵ تحت تیمار فشار و خلاء فشار شروع شد. CXA به رنگ آبی تا بنفش می‌باشد و به صورت جامد موجود است. تیمار آن بدون بو ودارای دمای ذوب ۱۴۹ درجه سانتی‌گراد، دانسیته ۱٫۵۱۴ و حلالیت آن در آب در PH کم‌تر از ۷ برابر کمتر از ۱۰PPM می‌باشد.PH این ماده ۷٫۳ و عموماً دارای ماندگاری۴۵ ماهه می‌باشد.
اطلاعات کاربردی و حمل و نقل چوب‌های تیمار شده با این ماده بسیار شبیه با تیمار با مس آمینی می‌باشد. باید توجه داشت که این ماده برای کاربردهای در تماس با زمین و تماس با محیط‌های آبی مناسب نمی‌باشد. این ماده حفاظتی به شدت برای آبزیان، در تماس با غذای دام و چوب کندوی عسل، سمی می‌باشد(EPA، ۲۰۱۱). در حال حاضر فقط برای مصارف بالای سطح زمین استاندارد گذاری شده است و میزان جذب ۲٫۴ کیلوگرم بر متر مکعب و یا ۰٫۲۰۶ پوند بر فوت مکعب در این حالت مناسب است. این ماده یک قارچ­کش مناسب برای پوسیدگی سفید، نرم، و قهوه­ای بوده و در برابر حشرات و موریانه ها مقاوم است. ماده حفاظتی بر پایه آب و مس آمینی است در اروپا کاربرد زیادی داشته بسیار شبیه تیمار با مواد حفاظتی بر پایه مس آمینی است و رنگ چوب تیمار شده به رنگ زیتونی بوده به همین دلیل برای تیمار اشیاء قیمتی و قدیمی مناسب نمی‌باشد. اسید بوریک موجود در آن به عنوان ماده فرار نقش حشره­کش دارد (یونگر، ۲۰۰۱).
LD50 برای Copper HDO در خوردن برابر ۳۸۰ میلیگرم بر کیلوگرم و در تماس با پوست بیش از ۲۵۰۰ میلی گرم بر کیلوگرم می‌باشد.
۳-۱-۱۳- نفتانات مس (بر پایه آب)^[۹۷]
نفتانات مس یکی از جایگزین‌های بدون کروم و آرسنیکCCA می‌باشد. این ماده حفاظتی یک قارچ­کش و حشره­کش مناسب می‌باشد و می‌تواند چوب را در برابر کپک‌ها و پوسیدگی خشک محافظت کند. این ماده بر اساس واکنش ترکیبات مس با نفتانیک اسید می‌باشد که به رنگ آبی تیره و بر پایه آب(CuN-W) ترکیبی شبیه به نفتانات بر پایه روغن دارد، اما محلول درآمونیاک در آب و اتانول آمین است به جای حلال‌های نفتی. سطح چوب تیمار شده با نفتانات بر پایه آب خشک شده و به رنگ سبز روشن تا قهوه ای روشن شده و بوی کمتری از نفتانات بر پایه روغن دارد. فرمول بندی بر پایه آب را می‌توان در بالای سطح زمین و برخی از کاربردهای در تماس با زمین به کار برده اغلب برای تیمارسوزنی برگان مورد استفاده قرار می‌گیرد. عموماً این ماده شامل ۴۸% نفتانات و ۵% فلز مس می‌باشد. در استاندارد AWPA P8. نام تجاری این ماده Aqua-Nap-5 می‌باشد.
شکل ۳-۱-۱۱- نفتانیک اسید
شکل ۳-۱-۱۲- نفتانات مس (بر پایه آب)
ماده­ای سمی برای پستانداران، باکتری‌ها، قارچ‌ها و حشرات مخرب چوب می‌باشد. از سال ۱۹۸۰ در EPA استاندارد گذاری گردید(جیمز، ۲۰۰۴).چوب تیمار شده با این ماده بوی نزدیک به آمونیاک می‌دهد و دارای دمای جوش ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد، PH 10-11، جرم ویژه ۱٫۰۹، ویسکوزیته در ۴۰ درجه سانتی‌گراد برابر ۴۰-۵۰ سانتی پوآز می‌باشد.
با جذب ۰٫۰۷۰ پوند بر فوت مکعب،۱٫۱۲ کیلوگرم بر متر مکعب می‌توان در محیط داخلی و خارجی در بالای سطح زمین، در هر شرایط آب و هوایی برای مقابله با قارچ و حشرات می‌تواند استفاده گردد(UC1,UC2,UC3A,UC3B). همچنین با جذب ۰٫۱۱ پوند بر فوت مکعب،۱٫۷۶ کیلوگرم بر متر مکعب می‌توان در تماس با آب تازه نیز استفاده نمود. کوپر نفتانات با ۵% مس، زمانیکه به میزان ۴۰-۵۴% محلول حفاظتی باشد را می‌توان در فرآیندهایی که نیاز به ماده حفاظتی غلیظ دارند، مثل خمیرمالی، استفاده نمود. کوپر نفتانات با ۲% مس، زمانیکه به میزان ۱۶-۲۱% محلول حفاظتی باشد را می‌توان توسط قلم مو زنی بر روی محصول استفاده نمود و نیز کوپر نفتانات با ۰٫۲۵-۱% مس زمانیکه به میزان ۲-۱۱% محلول حفاظتی باشد را می‌توان توسط فرایند فشار و تانک‌های حفاظتی، مورد استفاده قرار داد(ICC، ۲۰۰۶). میزان خورندگی فلزات مختلف توسط نفتانات مس بر پایه آب در غلظت‌های مختلف در مقایسه با مواد حفاظتی دیگر در جدول زیربررسی گردیده است.
جدول ۳-۱-۱-میزان خورندگی فلزات مختلف توسط نفتانات مس بر پایه آب در غلظت­­­های مختلف در مقایسه با مواد حفاظتی دیگر
LD50 برای این ماده، از راه تماس با پوست ۲۰۰۰ میلی گرم بر کیلوگرم و از راه خوردن برابر ۵۰۰۰ میلی گرم بر کیلو گرم می‌باشد.
۳-۱-۱۴- بورون معدنی (بوراکس- اسید بوریک) SBX^[98]
این ترکیبات از سال ۱۹۱۳ استفاده داشته‌اند؛ اما از سال ۱۹۵۰ در نیوزلند به عنوان تیماری برای چوب مورد استفاده قرار گرفت. بریک اسید جامد پودری کریستالی بی رنگ یا به رنگ سفید به فرمول مولکولیH3BO3 و وزن مولکولی ۶۱٫۸۳ گرم بر مول، دانسیته ۱٫۴۳۵ گرم بر سانتی­متر مکعب و دمای جوش ۳۰۰ درجه سانتی‌گراد و قابل حل در آب، الکل، پریدین و استن می‌باشد. این ماده اسید ضعیف است و اغلب برای ضد عفونی، حشره کش، ضد آتش و برای چوب آلات ساختمانی و نیز برای ریشه کنی قارچ‌های ساختمانی موجود در مصالح ساختمانی استفاده می‌گردد. عملکرد کندی در برابر آفات داشته و اگر نیاز باشد از این ماده در محلی که ریسک آبشویی بالاست استفاده گردد بهتر است با بهره گرفتن از ترکیبات کروم دار مثل نمک‌هایFCB، و نمک‌هایCCB عمل تثبیت صورت گیرد. به صورت کامل در برابر کپک‌ها موثر نیستند. مناسب برای تیمار در برابر حشرات مخرب همچون آنوبیوم، لیکتوس و هیلوتروپس می‌باشد. برای انسان و محیط زیست سمی هستند. غلظت بالای این ماده سبب کریستالی شدن می‌گردد. همچنین تیمار بور در مصالح ساختمانی چسبندگی گچ را دچار مشکل می‌کند(یونگر، ۲۰۰۱).
شکل ۳-۱-۱۳- ساختار شیمیایی بورات
در اثر واکنش براکس (سدیم تترا برات دکاهیدرات) با یک اسیدمعدنی مثل اسیدهیدروکلریک خواص ماده بهبود بخشیده می‌شود.
Na2B4O7·۱۰H2O + 2 HCl → ۴ B (OH)3 + 2 NaCl + 5 H2O
انواع برات : سدیم اکتا برات، سدیم تترا برات، بریک اسید، سدیم پنتا برات(SBX) کلسیم برات، برات روی، تری متیل برات(از ترکیبات الی بوردار)، تری هگزین گلیکول بی برات و برات‌های پروتئینی. اغلب به صورت فرمول ترکیبی براکس و بریک اسید مورد استفاده قرار می‌گیرد. سمیت کمی برای پستانداران دارد. در برابر طیف وسیعی از قارچ‌ها و حشرات موثر است.تمامی ترکیبات بروم از جمله مواد دوستدار محیط­زیست، انسان‌ها و حیوانات می‌باشد. تیمار برات حاوی دی سدیم اکتا برات تترا هیدرات می‌باشد. تیمار برات به آسانی در آب حل شده و به شدت مورد آبشویی قرار می‌گیرند و برای مقابله با حشرات، قارچ‌ها در محیط داخلی کاربرد دارد. این محصولات را می‌توان در بالای زمین و یا در محلی که چوب در برابر رطوبت حفاظت می‌گردد استفاده نمود(AWPA C31). برات از نمک‌های معدنی است که حاوی عنصر برون می‌باشد و معروف‌ترین محصول این گروه براکس است. بهترین حالت محافظت این ماده مصرف ۵۰ گرم در متر مربع است. در دمای ۱۵ درجه سانتی‌گراد به سرعت حل می‌گردد. در این حالت محصول در برابر پوسیدگی، موریانه، سوسک‌ها و مورچه نجار بسیار حساس است. برون غیرآلی(SBX) در لیستAWPAبرای تیمار اسکلت ساختمان و چهار چوب‌ها قرار گرفته است. تیمار جامد یا محلول برات، باید دارای خلوص ۹۸% بر پایه انیدرید باشد. (AWPA5).
ترکیبات، برات، سدیم اکتا برات، سدیم تترا برات، سدیم پنتا برات، و بریک اسید برای تیمار چوب قابل قبول هستند. این ترکیبات همانند سدیم برات معدنی هستند که در پودر های لباس‌شویی استفاده می‌گردند. درکنار استفاده ازفرآیند تیمار تحت فشار، برات را می‌توان به صورت اسپری، قلم مو زنی و یا روش تزریق نیز استفاده نمود. باید توجه داشت که انتشار ماده حفاظتی به داخل چوب مرطوب بهتر صورت می‌گیرد. این‌گونه تیمار­ها اغلب به عنوان تیمار درمانی مورد استفاده قرار می‌گیرند. برای به طور وسیعی برای تیمار ستون‌های خانه ها، تیمار درمانی و صفحات ساخته شده از درون چوب استفاده می‌گردد.
۳-۱-۱۵- دی سدیم اکتا برات تترا هیدراتDOT
پودر سفید رنگ بی بو با نام‌های تجاری همچون، آکوآبور، اکسید برون سدیم، سدیم اکتا برات و پلی بور شناخته شده به فرمول Na2B8O13.4H2O و جرم مولی ۴۱۲٫۵۲۷۰ گرم بر مول می‌باشد. این نمک قلیایی اشتعال ناپذیر بوده و سمیت کمی دارد. این نمک تحت تأثیر دما نبوده و به صورت ترکیبی با بوریک اسید به عنوان حشره­کش و قارچ­کش مورد استفاده قرار می‌گیرد. از این محلول برای تیمار در برابر موریانه، سوسک چوبخوار، مورچه نجار و نیز سوسک سوراخ کننده چوب نیز استفاده می‌گردد. حلالیت در آب در ۲۰ درجه سانتی‌گراد برابر۲۲۳۶۵۰ میلی گرم در لیتر می‌باشد.
شکل ۳-۱-۱۴- دی سدیم اکتا برات تترا هیدرات
۳-۱-۱۶- کلسیم برات
دارای فرمول Ca3 (BO3) 2 کریستال سفید مایل به آبی فام و بی بو بوده. استفاده مکرر از این ماده می‌تواند به شش‌ها آسیب برساند. این ماده در بدن انسان حل نشده و به همین سبب سمیت کمی دارد. می‌تواند سبب سوزش و التهاب شود. قابل استفاده در محیط‌های در تماس با حرارت می باشد.
۳-۱-۱۷- برات روی
پودرکریستالی سفید رنگ قابل حل در آب با سمیت پایین و وزن مولی ۴۳۴٫۶۲ به نسبت ۳۶-۳۹% روی ۴۶٫۵-۴۹٫۵% بور و چگالی ۰٫۳-۰٫۵ گرم بر سانتی­متر مکعب می‌باشد. در ۲۹۰-۴۱۵ درجه سانتی‌گراد آزاد شدن هیدرات شروع می‌گردد. این ماده به عنوان ماده ضد آتش در پلاستیک، کاغذ، پوشش‌ها استفاده می‌گردد. همچنین به عنوان افزودنی در رنگ‌ها و پرداخت‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. برات روی با پلی ونیل کلراید، پلی اولوفین، پلی آمید، رزین اپوکسی، پلی استر، الاستومر های ترموپلاست استفاده می‌گردد.
همچنین فرمول شیمیایی آن به صورت۲ZnO.3B2O3.3.5H2O می باشد. از این ماده در تولیدات چوبی به عنوان ماده ای قارچ­کش استفاده می‌گردد اما برات روی در برابر حشرات و آتش و قارچ‌ها مقاوم است. در ۲۹۰ درجه سانتی‌گراد این ماده از خود آب آزاد نمی‌کند اما با افزایش دما تا ۳۳۰ درجه و سپس تا ۴۹۰ درجه سانتی‌گراد برات روی تمام آب خود را از دست می‌دهد که این آب آزاد شده مکانیسم محافظتی و سبب کند سوز شدن می‌گردد. مقدار استفاده از این ماده از ۰٫۵ درصد تا حداکثر ۱۰ درصد است که عموماً ۲ تا ۳ درصد می‌باشد. یکی از مهم‌ترین علل استفاده از این ماده پایین بودن قیمت آن است روی بر خواص مکانیکی مثل مقاومت خمشی اثر ندارد و ممکن است بسته به گونه جذب آب را کمی افزایش داده یا بی اثر باشد. این ماده مقاومت در برابر کپک را در سطح ۱ % افزایش می‌دهد در تولید wpc بهتر است برات روی قبل از ترکیب با پلاستیک ابتدا با چوب ترکیب گردد که در این حالت کارایی بیشتری دارد (مدیسون، ۲۰۱۱).
شکل ۳-۱-۱۵- ساختار شیمیایی‌تری متیل برات
مایع بی رنگ و حساس به رطوبت قابل حل در حلال‌های آلی؛ یک اسید ضعیف به فرمول C3H9BO3 و وزن مولی ۱۰۳٫۹۱ گرم بر مول به صورت مایع شفاف و چگالی ۰٫۹۳۲ و دمای جوش ۶۸٫۷ درجه سانتی‌گراد و دمای ذوب ۲۹٫۳ درجه سانتی‌گراد و در تماس با آب به صورت متلاشی تبدیل می‌گردد.
قابل استفاده در رنگ‌ها، پرداخت‌های نهایی، پوشش‌ها، لاک الکل و … به عنوان زیست­کش، ضد­آتش، آنتی­اکسیدان، بازدارنده خوردگی و زنگ‌زدگی؛ سوختن بوریک اسید در متانول تولید نور سبز رنگ می‌کند. محصولات بر پایه برون در حمل و نقل بسیار ایمن‌تر از محصولات بر پایه مس هستند. همچنین این ماده حفاظتی نسبت به مواد دیگر راحت‌تر وارد چوب می‌گردد. خاصیت خورندگی مواد حفاظتی بر پایه برون بسیار کم‌تر از مواد حفاظتی بر پایه مس می‌باشد به طوری که این مواد هیچ خورندگی نسبت به فلزات ندارند(نیکلاس، ۲۰۰۷).
براکس یکی از حشره‌کش‌ها و قارچکش‌های موثر برای تیمار چوب آلات می‌باشد. این ماده سرطان زا نبوده و پس از تیمار تولید بخارات سمی نمی‌کند و نیز قابل حل در آب می‌باشد. SBX(مواد حفاظتی بر پایه بور) از مواد حفاظتی می‌باشد که فقط در بالای سطح زمین می‌توان از آن استفاده نمود.

گیاهی خود گشن است اما میزان دگرگشنی در آن از چند تا ۵۰ درصد متفاوت است. میوه نیامی بلند و باریک و به طول ۵ تا ۱۰ سانتی متر می باشد که از دو برچه تشکیل شده است. نیام در کلزا شکوفا بوده و کلزا نسبت به ریزش حساس می باشد. هر نیام از ۱۰ تا ۴۰ دانه به قطر ۱ تا ۵/۲ میلی متر تشکیل یافته است. رنگ دانه ها سیاه بوده و وزن هزار دانه آن از ۵/۳ تا ۶ گرم متغیر می باشد (خواجه پور،۱۳۸۶). عسگری و مرادی دالینی (۱۳۸۶)، وزن هزار دانه ارقام مختلف کلزا را ۶۲۵/۲ تا ۲۳۱/۳ گرم اعلام می نمایند. در واقع ارقام پاییزه کلزا دانه های درشت تری نسبت به ارقام بهاره دارند.
گیاهان جنس براسیکا بر حسب میزان اسید اروسیک^[۱] به دو گروه عمده تقسیم می شوند. دسته اول که با علامت اختصاری (HEAR)^[2] مشخص می شوند، دارای مقادیر زیادی اسید اروسیک بوده و مصرف خوراکی ندارند. دسته دوم کمتر از ۵ درصد اسید اروسیک دارند و دارای مصارف مختلف خوراکی می باشند و با علامت اختصاری (LEAR)^[3] مشخص می شوند. علاوه بر ماده مضر فوق، یک ماده مضر دیگر در کنجاله و علوفه کلزا وجود دارد که تحت عنوان گلوکزینولات^[۴] شناخته می شود. این ماده باعث بوی گزنده و طعم تند در گیاه می گردد. فیبر نیز از موادی است که باعث افت کیفیت کنجاله در گیاه کلزا می شود. در تداوم اصلاح کلزا هر سه ماده ذکر شده کاهش یافته اند، که ترتیب اصلاح آنها به قرار زیر بوده است:
ارقام یک صفر(۰) : در این ارقام میزان اسید اروسیک به حد بسیار کمی کاهش یافته است.
ارقام دو صفر(۰۰) : در این ارقام علاوه بر اسید اروسیک، میزان گلوکزینولات نیز بسیار کاهش یافته است.
ارقام سه صفر(۰۰۰) : این ارقام هر سه ماده نامطلوب را در کمترین حد خود دارا می باشند.
ارقام کلزا دارای دو تیپ بهاره و پاییزه می باشند که ارقام بهاره به دلیل دوره رشدی کوتاه تر، از عملکرد کمتری برخوردارند و نیازی به ورنالیزاسیون یا بهاره سازی ندارند (شریعتی و قاضی شهنی زاده، ۱۳۷۹).
۱-۳- ارزش غذایی و مواد تشکیل دهنده کلزا
گیاه کلزا با داشتن روغن و پروتیین بالا به ترتیب رتبه سوم و دوم را در بین دانه های روغنی به خود اختصاص داده است (کروبن و دانتوب، ۲۰۰۴). ارقام جدید کلزا که از طریق روش های معمولی به نژادی و بیولوژیکی تولید شده اند، منبع جدید یا جایگزینی برای مواد خوراکی، صنعتی و دارویی به شمار می روند (واعظی و همکاران، ۱۳۸۷). قرار گرفتن کلزا در تناوب زراعی باعث افزایش عملکرد گندم بعد از کلزا (رئیسی، ۱۳۸۲)، کنترل علف های هرز و کاهش عوامل بیماری زا می شود (افشاری آزاد،۱۳۸۰ و لامی، ۱۹۹۵). تیکل (۲۰۰۰)، عملکرد روغن کلزا را در حدود lit/ha1880-940 اعلام می نماید.

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

مواد تشکیل دهنده کلزا در جدول ۱-۲- نشان داده شده است (شریعتی و قاضی شهنی زاده، ۱۳۷۹).

جدول ۱-۲- تجزیه مواد تشکیل دهنده بذر کلزا

ترکیبات

پروتئین

چربی

رطوبت

هیدرات کربن

مواد معدنی

گلوکزینولات

مقدار(%)

۲۵-۱۷

۴۵-۴۰

۳/۷-۵/۵

۲۵-۲۰

۳/۵-۲/۳

۴-۱

آنها در ادامه می افزایند، کنجاله کلزا دارای ۴۳-۳۸ درصد پروتئین و ۱۳ درصد فیبر بوده و از روغن کلزا علاوه بر استفاده مستقیم، در تهیه کره، شکلات های کاکائو، شیرینی، بستنی و …..نیز استفاده می شود. همچنین اصلاح ارقام دو صفر که میزان گلوکزینولات آن ها کم می باشد، امکان مصرف این محصول را به عنوان غذای دام افزایش داده است و بدین ترتیب از کنجاله و کاه این ارقام می توان در تغذیه دام استفاده کرد.
۱-۴- آب و هوای مناسب برای کشت کلزا و سازگاری آن
این گیاه در شرایط آب و هوایی مساعد به صورت یک ساله رشد می کند (عسگری و مرادی دالینی، ۱۳۸۶). طیف سازگاری اقلیمی کلزا نسبتا وسیع بوده، و از عرض جغرافیایی نزدیک به ۴۰ درجه جنوبی تا بیش از ۶۰ درجه شمالی کشت می شود. در ایران تا ارتفاع ۲۵۰۰ متر از سطح دریا تولید می گردد. به طور طبیعی، کلزا یک گیاه روز بلند است هر چند ارقام اصلاح شده زیادی ممکن است نسبت به طول روز بی تفاوت باشند. این گیاه از نظر حرارت مطلوب رشد در گروه گیاهان سرمادوست قرار دارد. وجود مرحله نموی روزت در این گیاه گویای آن است که این گیاه به طور طبیعی پاییزه بوده و از آن ژنوتیپ های بهاره به وجود آمده اند. بعضی از محققین حداقل دمای رشد را برای کلزا صفر درجه سانتی گراد و بعضی دیگر در حدود ۵ درجه سانتی گراد و حداکثر دمای رشد آن را ۳۰ درجه سانتی گراد اعلام می نمایند. به هر حال رشد گیاه در میانگین دمای شبانه روزی ۵ درجه سانتی گراد ناچیز بوده و عملا متوقف می شود. با این وجود کلزا می تواند دمای ۴۰ درجه سانتی گراد را تحمل کند مشروط بر این که تحت تنش رطوبتی نباشد. بهترین رشد کلزا در میانگین دمای شبانه روزی حدود ۲۰ درجه سانتی گراد بدست می آید. برخورد رشد گیاه با دماهای بالا سبب تسریع نمو، کاهش طول دوره رشد رویشی وزایشی، نقصان اجزای عملکرد و افت فتوسنتز شده و در نهایت به کاهش عملکردهای دانه و روغن منجر می گردد. ارقام بهاره مقاوم شده به سرما می توانند درمرحله روزت و ۸-۶ برگی دمای ۸- درجه سانتی گراد را برای چند روز تحمل نمایند. وقوع دمای ۳- درجه سانتی گراد در دوران رسیدگی محصول موجب مرگ گیاه می شود. وقوع دماهای پایین در دوران رشد دانه سبب کاهش وزن دانه ودر صد روغن آن می گردد. کلزا به آب ایستادگی پای بوته حساس بوده و در خاک های سبک تا نیمه سنگین رشد می کند، ولی خاک های دارای بافت متوسط، عمیق با ساختمان خوب و زهکش مناسب برای آن مطلوب است. همچنین این گیاه به سله بندی خاک حساس بوده و PH برابر ۸-۵/۵ را بخوبی تحمل می کند، اما رشد بهتری در PH6 تا ۷ دارد (خواجه پور، ۱۳۸۶).
نور در جوانه زنی ارقام اصلاح شده کلزا تاثیری ندارد ولی رشد رویشی کلزا تحت تاثیر نور قرار می گیرد (شریعتی و قاضی شهنی زاده، ۱۳۷۹).
۱-۵- تاثیر تاریخ کاشت و رقم بر روی عملکرد و اجزای عملکرد و مراحل فنولوژیک در کلزا
توالی نمو اجزای عملکرد و اثر متقابل آن ها با محیط، نکات کلیدی در درک چگونگی عملکرد گیاه بشمار می آید. این امر امکان تغییر ژنوتیپ یا عوامل مدیریتی مانند تاریخ کاشت را جهت افزایش عملکرد دانه فراهم می آورد (مدنی و همکاران، ۱۳۸۴). هدف از تعیین تاریخ کاشت، پیدا نمودن بهترین زمان کاشت رقم یا گروهی از ارقام بوده، به گونه ای که مجموعه عوامل محیطی در آن زمان برای سبز شدن، استقرار و بقای گیاهچه مناسب بوده و هر مرحله از رشد گیاه از شرایط مطلوب برخوردار شده و با شرایط محیطی نامساعد روبرو نشود (خواجه پور، ۲۰۰۱). بررسی ها نشان داده اند که دماهای پایین و بالا در طول دوره گلدهی با عقیم کردن دانه های گرده عامل اصلی کاهش محصولات دانه ای می باشد (شریف و خویش تا، ۲۰۰۲). جانسون و همکاران (۱۹۹۵)، اعلام می دارند که در کلزا عملکردهای بالا بعد از یک دوره طولانی گل دهی و غلاف دهی در شرایطی که میانگین درجه حرارت روزانه پایین باشد تولید می شود.
اثر تاریخ کاشت و رقم بر روی صفات مختلف کمی و کیفی کلزا قابل بررسی بوده و در منابع زیادی به آن اشاره شده است. از آن جمله، به منظور بررسی و تعیین مناسب ترین رقم و تاریخ کاشت کلزا، طی آزمایشی در منطقه حاجی آباد، اثر چهار تاریخ کاشت و سه رقم مورد ارزیابی قرار گرفت، و نتایج حاصله نشان داد که اثر سال، تاریخ کاشت و رقم و اثر متقابل آنها برروی صفات تعداد روز تا شروع گلدهی، طول دوره گلدهی و طول دوره رویشی در سطح ۱% معنی دار بوده و با تاخیر در کاشت کلیه صفات مورد بررسی روند کاهشی داشتند. اثر رقم بر روی صفت تعداد غلاف در بوته و وزن هزار دانه معنی دار بود بطوری که در بین ارقام مورد بررسی (هایولا، ساری گول و آپشن۵۰۱)، رقم هایولا ۴۰۱ با وزن هزار دانه (۲۳۱/۳گرم) و با میانگین عملکرد (۲۵۹۷کیلوگرم در هکتار) دارای بیشترین عملکرد بود و رقم آپشن ۵۰۱ دارای کمترین وزن هزار دانه (۶۲۵/۲) بود. همچنین مشخص گردید که با تاخیر در کاشت وزن هزار دانه کاهش می یابد (عسگری و مرادی دالینی، ۱۳۸۶).
در واقع کشت دیرهنگام محصول، دوره گلدهی و دانه بندی گیاه را با گرما و خشکی روبرو می سازد (خواجه پور، ۱۳۷۸). در یک بررسی که توسط رزمی (۱۳۸۸)، در مغان انجام شد، اثر تاریخ کاشت برصفات رویشی، عملکرد دانه و اجزای عملکرد ژنوتیپ های کلزا معنی دار بود. در بین ارقام از نظر خصوصیات زراعی و عملکرد دانه تفاوت آماری معنی داری وجود داشت. از جمله در بین ارقام از نظر تولید دانه و تعداد روز از سبز شدن تا شروع گلدهی و طول دوره رشد اختلاف معنی داری وجود داشت. اثر متقابل تاریخ کاشت و رقم نیز، بر عملکرد دانه معنی دار بود. آنگادی و همکاران (۲۰۰۳)، نیز عملکرد کلزا را تابع تراکم، تعداد خورجین در گیاه، تعداد دانه در خورجین و وزن دانه ها می دانند که این صفات تحت تاثیر تاریخ کاشت و رقم می باشند. ارقام مختلف کلزا عکس العمل متفاوتی نسبت به عوامل زراعی دارند (کوچتوا و همکاران، ۱۹۹۶). کریستمس(۱۹۹۶)، مشاهده کرد که ارقام کلزا نسبت به شرایط آب و هوایی واکنش زیادی نشان می دهند. همچنین سان و همکاران (۱۹۹۱)، اعلام می کنند که ارقام مختلف همانند گونه های مختلف به شرایط اقلیمی معینی سازگار هستند و انتخاب رقم برای تولید بالا حایز اهمیت است. حسینی بای (۱۳۸۲)، گزارش کرد که تاریخ کاشت بر روی صفات ارتفاع بوته، تعداد غلاف و عملکرد تاثیر معنی داری دارد. وی همچنین اثر تاریخ کاشت را بر روی درصد روغن و وزن هزار دانه غیر معنی دار اعلام می کند. مارالیان و همکاران (۱۳۸۶)، طی یک بررسی که در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی مغان انجام دادند، اثر چهار تاریخ کاشت را بر رشد و عملکرد چهار رقم کلزا مورد ارزیابی قرار دادند و طی این آزمایش اعلام کردند که اثر تاریخ کاشت بر طول دوره رویشی، دوره گل دهی، طول دوره رشد تا پایان گل دهی، و طول دوره رشد معنی دار می باشد. در این آزمایش تمام صفات مورد بررسی به استثنای عملکرد و طول دوره رشد تا پایان گل دهی در سطح احتمال یک درصد تحت تاثیر رقم قرار داشتند، و اثر متقابل تاریخ کاشت و رقم تنها بر طول دوره رشد معنی دار شد. تاخیر در کاشت نیز طول دوره رویشی و طول دوره رشد کلزا را کاهش داد. بررسی های دیگری نیز نشان داده اند که تاریخ کاشت می تواند بر رشد و نمو، عملکرد بذر و کیفیت روغن موثر واقع شود (تایلور و اسمیت، ۱۹۹۲.، هوکینگ، ۱۹۹۳.، هوکینگ،۲۰۰۱.، هولینگ و استاپر،۲۰۰۱ و میرالز و همکاران، ۲۰۰۱). ناندا و همکاران (۱۹۹۹)، نشان دادند که علت پایین بودن عملکرد در کشت دیر هنگام می تواند مربوط به کاهش تعداد غلاف در بوته و وزن دانه ها باشد. گروس (۱۹۶۳)، اعلام می دارد، تاخیر در کاشت، رشد رویشی گیاه را محدود کرده و در مناطقی که فصل رشد کوتاهی دارند، باعث کاهش شدید عملکرد می گردد. هوکینگ (۲۰۰۱)، بیان می کند که اگر تاریخ کاشت از اواسط اردیبهشت به اواسط خرداد به تاخیر بیفتد، عملکرد دانه به میزان ۵۰-۴۵ درصد کاهش می یابد. در مطالعه دیگری هولینگ و استاپر (۲۰۰۱)، گزارش کردند که کاشت دیر کلزا در ماه می و جولای (اواسط اردیبهشت و اواسط تیر) در مقایسه با کشت در آوریل (اواسط فروردین)، به ترتیب باعث کاهش عملکرد دانه به میزان ۳۵ و ۶۷ درصد می شود. بعد از گذشت تاریخ کشت آوریل و اوایل می (اواسط فروردین و اواسط اردیبهشت)، به ازای هر روز تاخیر در کاشت کلزا، گرده افشانی آن معادل ۵۲/ روز به تاخیر می افتد. در آزمایشی که توسط سلیمان زاده و همکاران (۱۳۸۵)، در گرگان بر روی ۹ رقم رایج در منطقه انجام شد، مشخص گردید که ارقام مورد بررسی اختلاف معنی داری از نظر عملکرد دانه دارند و از این نظر در سه گروه پر محصول (هایولا ۴۰۱)، متوسط (اکسل، پی-اف ۹/۷۰۴۵، پیسف کوانتوم و کیو ۲) و کم محصول (آپشن۵۰۰ ، سیکلن و گولیاس) قرار گرفتند. ارقام مورد بررسی اختلاف معنی داری از نظر عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت، سرعت پرشدن دانه، طول دوره گل دهی، تعداد غلاف در بوته و تعداد دانه در غلاف داشتند. روز تا رسیدگی فیزیولوژیک با عملکرد دانه همبستگی منفی و معنی داری داشت. لوتمن و دیکسون (۱۹۸۷)، و مندهام و همکاران (۱۹۸۹)، روند مثبت و معنی داری را در رابطه با طول مدت سبز شدن تا گل دهی مشاهده کردند. همچنین تاپیکا و همکاران (۱۹۹۱)، با تحقیق بر روی کلزا در آلبرتای جنوبی، گزارش کردند که ارقام پرمحصول کلزا حدود یک هفته زود تر از ارقام کم محصول به گل دهی می روند. حجازی (۱۹۹۸)، اعلام می کند، ارقامی که گل دهی آن ها به موقع باشد، تعداد دانه و غلاف آن ها بیشتر شده و نسبت به ارقام دیگر برای محیط جدید سازگارتر و مناسب تر هستند. آبروان و صادق زاده حمایتی (۲۰۰۳)، نیز نشان دادند که تعداد روز از کاشت تا مراحل گل دهی و غلاف بندی، همبستگی مثبت و معنی دار با عملکرد دانه دارند. یکی از دلایل چنین امری ممکن است دمای بالا باشد زیرا گرما مکانیسم انتقال مواد را در دانه ها تحت تاثیر قرار داده و سبب پوکی دانه ها و پر شدن ناقص آن ها می گردد. (مندهام و همکاران،۱۹۸۱ و تایلور و اسمیت، ۱۹۹۲). دیپن براک (۲۰۰۰)، با بررسی تحقیقات انجام شده در ۳۰ سال اخیر بر روی کلزا دریافت که صفات طول دوره گل دهی، زودرسی، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت، تعداد غلاف در بوته و تعداد دانه در غلاف نقش قابل توجهی در بهبود عملکرد دانه کلزا به طور مستقیم و غیر مستقیم داشته اند. برخی محققان گزارش کرده اند که به نژادی در جهت افزایش عملکرد بالقوه در کلزا تا حدودی ناشی از افزایش قدرت مخزن (تعداد غلاف در بوته و تعداد دانه در غلاف) و در اکثر موارد از طریق افزایش تعداد غلاف در بوته بوده است (آلن و همکاران، ۱۹۷۲ و تورلینگ، ۱۹۷۴). لازم به ذکر است که در کلزا تعداد خورجین ها در ساقه اصلی بیشتر و در شاخه های فرعی تعداد خورجین و تعداد دانه در خورجین کمتر می باشد (کامی و کالیتا، ۱۹۹۲). مک کینون و فتل (۲۰۰۳)، با بررسی تاریخ کاشت بر روی ۸ رقم کلزا در استرالیا نتیجه گرفتند که تاریخ کاشت و نوع رقم بر عملکرد روغن دانه تاثیر معنی داری دارد و تاخیر در کاشت باعث کاهش عملکرد می شود. رودی (۱۳۸۲)، با بررسی امکان کشت زمستانه (۲۰ بهمن، ۵ اسفند و ۲۰ اسفند) ارقام بهاره کلزا در کرج نتیجه گرفت که در تاریخ کاشت ۲۰ بهمن ماه حداکثر عملکرد به دست می آید. اوزر (۲۰۰۳)، با مطالعه اثرات تاریخ کاشت و مقادیر مختلف ازت در کلزا نتیجه گرفت که در کاشت زودهنگام نسبت به کاشت دیرهنگام عملکرد کلزا افزایش می یابد. وی نتیجه گرفت که بهترین تاریخ کاشت جهت دست یابی به بالاترین عملکرد در شرق ناحیه آنتالیای ترکیه در محدوده زمانی ۱۰ تا ۲۰ اردیبهشت می باشد. وی همچنین در ادامه می افزاید که تعداد غلاف در هر بوته از عوامل اصلی تعیین عملکرد بوده و این صفت تحت تاثیر گل های بارور قرار می گیرد. پوتز و گاردنر (۱۹۸۰)، نشان دادند که تاخیر در کاشت بر روی ارتفاع گیاه تاثیر معنی داری ندارد. با این حال تایلور و اسمیت (۱۹۹۲)، گزارش کردندکه کاشت دیر باعث کاهش ارتفاع کلزا می شود. اوزر (۲۰۰۳)، نیز در سال اول آزمایش خود به نتیجه مشابهی رسید.
جانسون و همکاران (۱۹۹۵) و اوزر (۲۰۰۳)، طی گزارش مشابهی اعلام می دارند که تعداد شاخه در هر بوته با تاخیر در کاشت کاهش می یابد. ناندا و همکاران (۱۹۹۹)، بیان کردند که با افزایش طول روز، گل دهی کلزا به جلو می افتد و بیشترین حساسیت گیاه به طول روز بین ۱۴-۱۲ ساعت می باشد. اوزر (۲۰۰۳)، با بررسی اثر تاریخ کاشت و نیتروژن بر روی ارقام مختلف کلزا در آنتالیای ترکیه نتیجه گرفت که مدت زمان رسیدگی تحت تاثیر تاریخ کاشت قرار گرفته و در ارقام مختلف کلزا متفاوت می باشد. هولینگ و استاپر (۲۰۰۱)، گزارش کردند که کاشت دیر کلزا باعث کوتاهی دوره رشد رویشی شده (قبل از گل دهی) و در نتیجه مدت زمان بین گل دهی و رسیدگی نیز کاهش می یابد. تورلینگ (۱۹۹۱)، گزارش کرد که ویژگی های منحصر به فرد در کلزا از جمله رشد اولیه سریع، گل دهی زودهنگام پس از روزت، ساقه های کوتاه و ضخیم، مقاومت به ریزش در زمان برداشت، طویل و عمودی بودن غلاف ها، افزایش تعداد غلاف در ساقه اصلی و کاهش تعداد ساقه های فرعی می تواند ما را در انتخاب گونه مطلوب کمک کند.
در بررسی های دیگری نیز به اثر تاریخ کاشت بر روی صفات مختلف عملکرد و اجزای عملکرد اشاره شده است. جنکینز و لیچ (۱۹۸۶)، گزارش کردند که با تاخیر در کاشت کلزا تعداد شاخه های جانبی کاهش می یابد. که دلیل آن را دوره رشد رویشی کوتاه گیاه در اثر عوامل نامساعد آب و هوایی می دانند. همچنین دجنهارد و کندرا (۱۹۸۷)، گزارش کردند که با تاخیر در کاشت، تعداد غلاف در بوته کاهش می یابد. مدنی و همکاران (۱۳۸۴)، اختلاف بین ارقام مختلف کلزا را از نظر صفت تعداد خورجین در بوته معنی دار اعلام می کنند. مندهام و همکاران (۱۹۸۱)، طی بررسی هایی گزارش کرده اند که صفت تعداد خورجین در گیاه در ژنوتیپ های پرمحصول کلزا بیش از هر عامل دیگری تابع شرایط آب و هوایی، زمان کاشت و تراکم بوته می باشد.
در یک بررسی که توسط واعظی و همکاران (۱۳۸۸)، در منطقه گچساران انجام شد، مشخص گردید که بین لاین های مختلف آزمایشی از نظر برخی صفات مهم زراعی از قبیل روز تا گلدهی، ارتفاع بوته، دانه در غلاف، روز تا رسیدن، عملکرد دانه و وزن هزار دانه در سطح احتمال یک در صد اختلاف معنی دار وجود دارد که بیانگر اختلاف ژنتیکی بین لاین ها از نظر صفات مورد بررسی می باشد. اوزر و اورال (۱۹۹۹)، در بررسی روابط بین عملکرد دانه و اجزای عملکرد همبستگی مثبت و معنی داری بین تعداد خورجین در بوته، وزن هزار دانه و عملکرد دانه گزارش نمودند، که تحت تاثیر رقم و تاریخ کاشت می باشند.
واعظی و همکاران (۱۳۸۸)، به نقل از هوگستون (۱۹۷۸)، اعلام می نمایند که دوره گرده افشانی و یک هفته بعد از آن، زمان بحرانی و تعیین کننده در تشکیل تعداد دانه در غلاف است. مناسب بودن شرایط محیطی در این زمان باعث گرده افشانی و تلقیح گلچه ها و تشکیل دانه در غلاف خواهد شد. گرده افشانی در شرایط نامساعد محیطی باعث عقیمی تعدای از گل ها و ریزش آن ها می شود. همچنین طی آزمایشی که توسط مطلبی پور و همکاران (۱۳۷۹)، بر روی ۱۲ لاین کلزا به مدت دو سال زراعی انجام گرفت، مشخص گردید که بالاترین عملکرد دانه (۲۰۶۷کیلوگرم در هکتار) و روغن)۸۷۸ کیلوگرم در هکتار) مربوط به رقم K.16 بود که رقمی یک صفر می باشد. زواره (۱۳۷۷)، نیز هشت ژنوتیپ کلزا و شلغم روغنی را از نظر عملکرد دانه و همبستگی اجزای عملکرد آن ها مورد بررسی قرار داد و اعلام نمود که بین آن ها اختلاف معنی دار وجود دارد. در نقاط مختلف کشور مطالعات دیگری نیز در این زمینه صورت گرفته است از جمله قمی (۱۳۷۷)، در گیلان سازگاری ارقام مختلف کلزا را مورد ارزیابی قرار داده و گزارش می نماید که ارقام Muluka و ACNC1عملکرد بالایی نسبت به دیگر ارقام دارند.
سیندا و همکاران (۱۹۹۷)، در ایتالیا، سی رقم کلزا را از نظر سازگاری مورد بررسی قرار دادند و بیشترین عملکرد دانه را از ارقام BO13 و Synergy به ترتیب با ۹۹/۳ و ۷۷/۳ تن در هکتار گزارش نمودند. امیری اوغان و همکاران (۱۳۸۳)، تعداد ۲۲ ژنوتیپ کلزای بهاره را به همراه ژنوتیپ شاهد ساری گول و جمعا تعداد ۲۳ ژنوتیپ را مورد ارزیابی قرار دادند که تجزیه واریانس ساده عملکرد دانه حاکی از تفاوت های ژنتیکی بین ژنوتیپ ها از نظر توان تولید محصول بود، بطوری که رقم هایولا ۴۰۱ دارای بالا ترین عملکرد (۴۰۸۵کیلوگرم در هکتار) بود. مرزی(۱۹۹۷)، در حدود ۵۸ رقم کلزا را از نظر عملکرد دانه و وزن هزار دانه مورد آزمایش قرار داده و اعلام می نماید که رقم orient با تولید ۳۹/۳ تن در هکتار بیشترین و رقم Olsen با تولید ۳۴/۱ تن در هکتار کمترین عملکرد دانه را داشته اند.
در یک بررسی که ماسترو (۱۹۹۶)، بر روی ۴۳ رقم کلزا در مناطق مختلف ایتالیا انجام داد، متوسط عملکرد ارقام پر محصول Synergy،Inca ،Kurola و Samourag را بیش از ۴ تن در هکتار گزارش کرده است که اختلاف معنی داری با سایر ارقام مورد آزمایش نشان می دهند. تایو و مورگان (۱۹۷۹) و مندهام و همکاران (۱۹۹۱)، اعلام می نمایند که افزایش تعداد دانه در غلاف یک عامل کلیدی در افزایش عملکرد ارقام جدید استرالیایی محسوب می شود. کامبل و کندرا (۱۹۸۷)، نشان دادند که تعداد دانه در هر غلاف با افزایش وزن خشک گیاه در زمان گل دهی افزایش پیدا می کند. افزایش تعداد دانه در غلاف محدود بوده و بیشتر به طول غلاف بستگی دارد و صفت طول غلاف نیز تحت تاثیر ساختار ژنتیکی می باشد.
وزن هزار دانه نیز یکی از اجزای مهم تشکیل دهنده عملکرد می باشد. و در آزمایش های زیادی به آن اشاره شده است. آیینه بند (۱۳۷۱)، شیرانی راد (۱۳۷۳)، و چی و تارلینگ (۱۹۸۹)، نیز طی گزارش های مشابهی وزن هزار دانه را علاوه بر نوع رقم تحت تاثیر تاریخ کاشت می دانند. کریستنسن و همکاران (۱۹۸۵)، اعلام می دارند، که با تاخیر در کاشت، درصد دانه های پوک به دلیل اختلال در انتقال مواد افزایش می یابد.
چی و تورلینگ (۱۹۸۹)، اعلام می دارند که امکان استفاده از صفت غلاف کشیده که در گونه B.napus یافت شده است، یکی از فاکتورهای مهم در افزایش عملکرد در دانه است. لاین هایی که دارای این صفت هستند، عموما تعداد بیشتری تخمک در هر غلاف تولید می کنند. این صفت در شرایطی که پتانسیل عملکرد بالا بوده، و شرایط مناسب باشد، یک مزیت به شمار می آید.
کوتاهی مرحله رشد زایشی همراه با دمای زیاد در زمان گل دهی و مراحل بعد از آن سبب کاهش تعداد غلاف های بارور و اختلال در انتقال مواد ذخیره ای به دانه ها شده و سبب کاهش وزن هزار دانه، پوکی دانه ها و در نهایت کاهش عملکرد خواهد شد (واعظی و همکاران، ۱۳۸۷).
تورلینگ (۱۹۹۱)، با بیان کردن وابستگی عملکرد کلزا به تعدادی از اجزای عملکرد از جمله طول خورجین، اعلام می دارد که طویل و عمودی بودن غلاف ها از خصوصیات مطلوب کلزا جهت تولید عملکرد بالا می باشد. در آزمایشی که توسط مندهام و همکاران (۱۹۹۰)، انجام شد، مشخص گردید که با تاخیر در کاشت سرعت نمو افزایش یافته و تعداد روزهای از کاشت تا ۵۰ درصد گلدهی کاهش می یابد. گراس (۱۹۶۳)، در بررسی اثر تاریخ کاشت بر مراحل رشد و نمو کلزای بهاره گزارش کرد که با تاخیر در کاشت، زمان مورد نیاز برای رشد رویشی و زایشی کوتاه می شود و این امر منجر به کاهش عملکرد گیاه می گردد. فنایی و همکاران (۱۳۸۷)، طی آزمایش های خود اثر تاریخ کاشت را بر عملکرد و اجزای عملکرد دانه شامل تعداد خورجین در بوته، تعداد دانه در خورجین، وزن هزار دانه و سایر صفات اندازه گیری شده معنی دار اعلام کرده و در ادامه نشان دادند که با تاخیر در کاشت عملکرد دانه روند کاهشی پیدا می کند. اثر رقم نیز بر صفت های تعداد دانه درخورجین، درصد روغن و ارتفاع بوته و اثر متقابل تاریخ کاشت در رقم نیز بر تعداد خورجین در بوته معنی دار اعلام گردید. کازرانی و احمدی (۱۳۸۷)، نیز به منظور تعیین مناسب ترین رقم و تاریخ کاشت، ۶ رقم کلزای بهاره را در استان بوشهر مورد ارزیابی قرار دادند که بین تاریخ های کاشت و رقم های مختلف از نظر عملکرد دانه، ارتفاع گیاه، ارتفاع اولین غلاف از سطح خاک و درصد روغن اختلاف معنی دار وجود داشت. آروین و عزیزی (۱۳۸۸)، نشان دادند که بین ارقام از نظر عملکرد و شاخص برداشت تفاوت معنی داری وجود دارد. و هیبرید هایولا دارای برتری نسبی از نظر شاخص برداشت نسبت به سایر ارقام مورد بررسی می باشد. فرجی (۱۳۸۴)، طی آزمایشاتی در گنبد، اثر تاریخ کاشت را بر عملکرد دانه و روغن و اجزای عملکرد و درصد روغن چهار ژنوتیپ کلزای بهاره مورد ارزیابی قرار داده و نشان می دهد که در تاریخ کاشت های زود هنگام عملکرد افزایش داشته و در بین ارقام نیز رقم هایولا۴۰۱ با تولید تعداد غلاف بیشتر در بوته و وزن هزار دانه بالاتر عملکرد بیشتری دارد. عملکرد روغن نیز در تاریخ کاشت های دیر کاهش یافت.
فرری و همکاران (۱۹۹۹)، طی آزمایشات خود در غرب استرالیا نتیجه گرفتند که با تاخیر در کاشت، عملکرد دانه به طور معنی داری کاهش می یابد. آنها پیشنهاد کردند که با توجه به تغییرات زیاد شرایط آب و هوایی در سالهای مختلف در نواحی با آب و هوای مشابه، انجام آزمایش های متعدد تاریخ کاشت و رقم جهت تعیین بهترین زمان کاشت و مناسب ترین رقم ضروری است. اسکاریبرگ و همکاران (۱۹۸۱)، نتیجه گرفتند که با تاخیر در کاشت، وزن هزار دانه، مقدار روغن و عملکرد دانه کاهش می یابد. جانسون و همکاران (۱۹۹۵)، تاریخ های مختلف کاشت کلزا را مورد مقایسه قرار دادند و نتیجه گرفتند که تاخیر در کاشت باعث کاهش معنی دار عملکرد دانه می شود، که این امر در اثر کاهش تعداد غلاف در گیاه و کاهش شاخص برداشت است. این نتایج با یافته های سانگ و همکاران (۱۹۹۵)، و مک کی و همکاران (۱۹۹۲)، مطابقت دارد. خان و همکاران (۱۹۹۴)، با بررسی اثر تاریخ کاشت بر روی کلزا در کانادا نتیجه گرفتند که با تاخیر در کاشت تعداد روز تا گل دهی و رسیدگی و همچنین عملکرد دانه کاهش می یابد. این نتایج با یافته های مندل و همکاران(۱۹۹۴)، مطابقت دارد. راجپورت و همکاران (۱۹۹۱)، مشاهده کردند که تاخیر در کاشت کلزا باعث افزایش مقدار پروتئین دانه و کاهش مقدار روغن می گردد. لون و همکاران (۲۰۰۱)، در بررسی تاریخ کاشت گزارش نمودند که عملکرد دانه به واسطه کاهش یافتن اندازه کانوپی از حد مطلوب و بهینه در تاریخ کاشت های دیر پایین می باشد. هاکینگ و استاپر (۲۰۰۱) و میراند و همکاران (۲۰۰۱)، کاهش عملکرد دانه و کاهش رشد گیاه کلزا را در کشت های تاخیری گزارش کردند. کاهش عملکرد دانه و کاهش شاخص برداشت به کوتاه شدن دوره رشد رویشی کلزا منتسب شده است، به گونه ای که عملکرد بالقوه دانه کلزا در وهله اول از تاریخ کاشت های زودهنگام بدست می آید. سی و التون (۲۰۰۴)، گزارش کردند که به ازای هر دو هفته تاخیر در کاشت کلزا در استرالیای غربی حدود ۱/۱ درصد روغن و ۳۰۹ کیلوگرم در هکتار عملکرد دانه کاهش می یابد. رابرتسون و همکاران (۲۰۰۴)، طی بررسی عکس العمل کلزا و خردل هندی به تاریخ کاشت، گزارش نمودند با تاخیر در کاشت، زمان رسیدن به ۵۰ درصد گل دهی و رسیدگی کوتاه تر می شود. این محققین کاهش عملکرد دانه را به کاهش در زیست توده در زمان رسیدگی و تغییرات درصد روغن را به شاخص برداشت، اندازه دانه و درجه حرارت طی دوره گل دهی مربوط می دانند. بر اساس مطالعات هاکینگ و استاپر (۲۰۰۱)، رابرتسون و همکاران (۲۰۰۴) و والتون و همکاران (۱۹۹۹)، مشخص گردید که به ازای هر درجه سانتی گراد افزایش درجه حرارت در زمان گل دهی و پر شدن دانه ها، درصد روغن به میزان ۷/۱ درصد کاهش می یابد. شیرانی راد و احمدی (۱۹۹۶)، طی بررسی های خودگزارش نمودند که تاخیر در کاشت سبب کاهش معنی دار ارتفاع بوته، وزن خشک کل گیاه، سرعت رشد محصول و عملکرد دانه می گردد.
عملکرد دانه کلزا همبستگی مثبت و معنی داری با طول دوره رشد و همبستگی منفی با میانگین درجه حرارت روزانه و درجه روز رشد دارد، به طوری که افزایش میانگین دمای ماکزیمم روزانه از ۲۱ به ۲۴ درجه موجب کاهش عملکرد در حدود (۴۰۰) کیلوگرم در هکتارمی شود (سیدلوسکاز و برنوتاز، ۲۰۰۳). مندهام و همکاران (۱۹۹۱)، اعلام می دارند، مناطق سرد با طول دوره رشد طولانی، پتانسیل تولید عملکرد بیشتری نسبت به شرایط آب و هوایی گرم دارد به طوری که به ازای افزایش ۱ درجه سانتی گراد در میانگین دما، طول دوره رشد کلزا ۸ روز کاهش می یابد. که در تاریخ کاشت های دیر به خوبی مشهود است.

استقرار و احداث هر دو گروه، براساس تقاضای محلی صورت گرفته و تعداد و ترکیب آن ها تابعی از جمعیت تحت پوشش محله می باشد(یاری, ۲۰۱۱).
کارگاه ها و خدمات فنی و تعمیراتی حوزه شهری
در ترکیب کاربری ها در حوزه شهری
برخلاف حوزه سکونتی (محلات)، کاربری کارگاه ها و خدمات فنی- تعمیراتی، به صورت مستقل استقرار یافته و صرفاً واحدهای تولیدی کوچک و متوسط و کارگاه های فنی و تعمیراتی را در برگرفته که دارای عملکرد در سطح شهر و فراتر از شهر می باشند.
کاربری « کارگاه ها و خدمات فنی- تعمیراتی » در مقیاس حوزه شهری عبارتند از:
کارخانجات و کارگاه های بزرگ و متوسط
کارگاه های تولیدی و مصنوعات فلزی، چوبی، لبنی، منسوجات و …
خدمات فنی و تعمیراتی وسایل نقلیه سبکو سنگین، ماشین آلات، لوازم برقی خانگی و تاسیسات ساختمانی
مشخصات کالبدی کارگاه ها و خدمات فنی- تعمیراتی
یکی از شاخص های ممیزه کاربری های فنی و تعمیراتی- تولیدی رده شهری، مشخصات کالبدی این
گونه کاربری هاست که تفاوت اساسی با کاربری های نظیر در حوزه سکونتی دارند.
این گونه کاربری ها از نظر کالبدی دارای ابعاد واندازه بزرگ بوده و در بیشتر موارد دارای ساختمان ویژه می باشند. به طوری که عملاً امکان استقرار بسیاری از این کاربری ها در بافت های مسکونی منتفی است.
بخشی از کارگاه های تولیدی، که معمولاً در هسته های مرکزی شهر و یا در اطراف بازارهای قدیمی استقرار یافته اند. علیرغم کوچکی ابعاد کاربری، دارای تراکم زیاد می باشند. این ویژگی – یعنی تراکم بالای واحدهای کارگاهی تولیدی از قانونمندی های متفاوتی پیروی می کنند.
در رده فرا شهری و ملی، صنایع دارای ظاهر کالبدی ویژه و متفاوتی با خدمات فنی- تعمیراتی بوده، از این رو در این بخش به ویژگی ها و مشخصات خدمات فنی- تعمیراتی پرداخته می شود(فرنهاد, ۱۳۸۱).
دسته بندی متقاضیان و مقیاس عملکردی
در رده فرا شهری، خدمات فنی- تعمیراتی در حقیقت به عنوان خدمات دروازه ای یا خدمات گذرگاهی مطرح می باشند. بنابراین این گونه کاربری ها در مقیاس فرا شهری دارای متقاضیان متفاوتی می باشد:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

متقاضیان شهری
متقاضیان گذری
متقاضیان فرا شهری و منطقه شهری
متقاضیان شهری: بخشی از تقاضا برای خدمات فنی- تعمیراتی در این رده را متقاضیان شهری تشکیل می دهند. در واقع بخشی از کاربری های مذکور که به دلایل مزاحمت های محیطی و نیاز به ابعاد و اندازه بزرگ نتوانسته اند در شهر مکانیابی و مستقر شوند، به حومه شهر منتقل شده اند. لیکن بخشی از خدمات آن ها مورد نیاز شهروندان می باشد.
متقاضیان گذری: بخش قابل توجهی از خدمات فنی- تعمیراتی مربوط به وسایل نقلیه سبک و سنگین می باشد. لذا این گونه کاربری ها با استقرار در مبادی خروجی- ورودی شهر و در تقاطع های مهم حومه شهری به وسایل نقلیه عبوری (اعم از سبک و سنگین) خدمات ارائه می دهند.
متقاضیان فرا شهری و ملی: نیازهای فنی و تعمیراتی واحدهای صنعتی، ماشین آلات کشاورزی و نظایر آن باعث شکل گیری خدمات فنی- تعمیراتی در محدوده برون شهری می شود. با استقرار این گونه خدماتدر لبه حاشیه شهرها، امکان دسترسی متقاضیان ساکن شهر فراهم شده، ضمناً وسایل نقلیه عبوری نیز از این خدمات بهره گرفته و علاوه بر آن واحدهای صنعتی و ماشین آلات کشاورزی نیز که عمدتاً در بیرون شهرها فعالیت دارند، از این مراکز خدماتی بهره می گیرند(Pourbakht, 2011).
وجه ممیزه کاربری های مذکور به شمار می رود.
کارگاه ها و خدمات فنی- تعمیراتی در رده شهری بخشی از خدمات شهری است که علاوه بر ساکنان شهر، جمعیت حوزه نفوذ و حتی بخشی از کشور را نیز تحت پوشش قرار می دهند.
کاربری های فنی و تعمیراتی در رده محله ای معمولاً از شکل، ابعاد و مساحت کم و بیش یکسانی برخوردارند، در حالی که در مقیاس شهری این گونه کاربری ها دارای ظاهر کالبدی متفاوت و متنوعی می باشند.
به دلیل مقیاس عملکردی و شعاع پوشش کاربری های تولیدی فنی- تعمیراتی رده شهری، دسترسی سواره از الزامات این نوع کاربری ها به شمار می آید(رهنما, ۱۳۹۰).
مشخصات اجرایی کاربری کارگاهی و تعمیراتی در رده شهری
کاربری های تولیدی و خدماتی فنی- تعمیراتی در رده شهری دارای مشخصات مدیریتی و اجرایی زیر می باشند:
بخش غالب این گونه کاربری ها توسط بخش خصوصی احداث می شوند.
سرمایه گذاری برای احداث و بهره برداری از کاربری های مذکور نیازمند سرمایه بالنسبه سنگین ثابت (هزینه تملک بنا- خرید تجهیزات فنی- ماشین آلات و …) و در گردش (هزینه آب، برق، انرژی، دستمزد و …) می باشد.
سازمان کارو نحوه فعالیت در این رده به دلیل تنوع اشکال فعالیت، از کارگاه های کوچک نیمه سنتی تا واحدهای مدرن تولیدی و تعمیراتی، دارای تفاوت های بارزی می باشند. سازمان تولید، فن آوری خط تولید، نوع ماشین آلات و تجهیزات تعمیراتی و … عامل اصلی تنوع واحدهای تولیدی و فنی- تعمیراتی در مقیاس شهری می باشد(یاری, ۲۰۱۱).
صنایع و خدمات فنی فرا شهری و ملی
همان طور که در تشریح کاربری های تولیدی و خدمات فنی- تعمیراتی در رده های محله ای و شهری اشاره گردید، این گونه کاربری ها در رده محله ای درآمیخته و مختلط بوده، لیکن در رده شهری و به ویژه در، رده فرا شهری و ملی صنایع کلاً از خدمات فنی- تعمیراتی منفک شده است(همگروه, ۱۳۷۱).
ویژگی های مکان گزینی
مهم ترین وجه تمایز کاربری های فنی- تعمیراتی رده فرا شهری، بزرگی ابعاد و اندازه کالبدی این گونه کاربری ها، از سویی و آثار ترافیکی و آلودگی های محیطی، از سوی دیگر می باشد. در واقع علل مکان گزینی و استقرار کاربری های فنی- تعمیراتی رده فرا شهری در حاشیه شهرها عدم سازگاری فعالیت های مذکور با
می باشد. آسایش سکونتی از مهم ترین دلایل و ویژگی های مکان گزینی کاربری های فوق عبارتند:
مقیاس عملکردی و ضرورت دسترسی متقاضیان متنوع به این دسته از کاربری ها
مزاحمت های ناشی از نوع فعالیت با آسایش سکونتی و ترافیک شهری
نیاز به ابعاد و اندازه بزرگ کالبدی برای استقرار(همگروه, ۱۳۷۱)
ترکیب کاربری ها
نحوه فعالیت واحدهای خدماتی فنی- تعمیراتی به گونه ای است که نیاز به همجواری با فعالیت های
مختلفی دارد. به همین دلیل واحدهای فنی- تعمیراتی معمولاً با واحدهای زیر همجواری دارند.
واحدهای ریخته گری و تراشکاری
آهنگری، پرسکاری و شاسی کاری
نقاشی، نجاری و اتاق سازی(حلوانی, ۱۳۸۶)
توصیه های ویژه ساماندهی در شهرهای بزرگ
شهرهای بزرگدر تقسیمات اداری- سیاسی کشور عمدتاً مرکز استان هستند.
به دلایل مختلف این شهرها محل استقرار بیشترین واحدهای صنعتی و خدماتی (فنی) هستند.
به دلیل نرخ رشد جمعیتی بالا و توسعه سریع کالبدی و درآمیختگی شدید بافت های صنعتی با حوزه های سکونتی دارای بیشترین مشکلات می باشند.
استقرار واحدهای صنعتی و فنی- تعمیراتی به مراتب بیش از نیازهای محلی بوده که این ویژگی نشان دهنده مقیاس ملی فعالیت های صنعتی در این گروه شهرهاست.
هرگونه مداخله در زمینه ساماندهی، به دلیل مقیاس ملی صنایع و خدمات فنی، دارای آثار گسترده در زمینه های اشتغال، توسعه صنعتی، تولیدات و غیره می باشد.
به دلیل مقیاس ملی فعالیت های صنعتی و خدماتی فنی- تعمیراتی در شهرهای گروه یک و تبدیل آن ها
به قطب های صنعتی کشور، هرگونه مداخله در زمینه ساماندهی مستلزم برنامه ریزی در مقیاس ملی و
آمایش وهمکاری ارگان ها و سازمان های کشوری موثر در این زمینه می باشد.
بر این اساس و به دلیل تنوع فعالیت ها و درآمیختگی شدید صنعت شهر و ویژگی های منحصر به فرد هر شهر، ضرورت انجام مطالعات ویژه ساماندهی صنایع در چارچوب برنامه ملی توسعه صنعتی و توسعه پایدار وجود دارد.
برخی از شهرهای گروه یک دارای سابقه و قدمت ویژه شهر نشینی و محل استقرار صنایع سنتی و بافت های ارزشمند کالبدی بوده که لازم است ساماندهی آن با رویکردی اجتماعی، فرهنگی و تاریخی انجام پذیرد(مهدیزاده, ۱۳۷۹).
طرح ها و برنامه های ساماندهی
ویژگی ها و مشخصات